KHOA KINH TÊ NGOẠI THƯƠNG FOREIGN TRÍ!DE UNIVERSITT KHOA LUẬN TỐT NGHIỆP Đề tài Lý THUVỂT TRÒ CHƠI - KINH NGHlệm VÀ GIẢI PHIÍP CHO CÁC DOANH NGHIỆP Vlậ NAM TRONG Quá TRÌNH HỘI NHỘP KI
Trang 2KHOA KINH TÊ NGOẠI THƯƠNG
FOREIGN TRÍ!DE UNIVERSITT
KHOA LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài
Lý THUVỂT TRÒ CHƠI - KINH NGHlệm VÀ GIẢI PHIÍP CHO CÁC DOANH NGHIỆP Vlậ NAM TRONG Quá TRÌNH HỘI NHỘP KINH Tễ ọuốc Tễ'
Sinh viên thực hiện : LÝ THANH LUYẾN
Lớp : NHẬT 3 - F- KHOA 40 - HÀ NỘI
Giáo viên hướng dẫn : THS NGUYỄN THỊ TƯỜNG ANH
THU" VI •:• N Ị
Ì ( U Ò » G C-.I 1 - O I
N G O A I T - V t t- l
HÀ NỘI - 2005
Trang 3MỤC LỤC
L Ờ 3 R Ố 3 Báa OI
C H Ư Ơ N G 1 K H Á I Q U Á T V Ế L Ý T H U Y Ế T T R Ò C H Ơ I 4
ì LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI 4
1 Lược sử về lý thuyết trò chơi 4
2 Vai trò của lý thuyết trò chơi trong kinh tẽ 4
3 Bài toán kinh điển: "Thếnan giải của những người bị giam giữ" 7
4 Chiến lược trội ngặt hay chiến lược có ảnh hưởng chi phối 9
5 Cân bằng Nash l i
S.I Khái niệm li 5.2 Thí dụ 12
n TRÒ CHƠI CẠNH TRANH HAY HỢP TÁC 15
1 Cạnh tranh 15
1.1 Tác động tích cục của cạnh tranh đối với các doanh nghiệp 16
1.2 Tác động phi tích cực của cạnh tranh với doanh nghiệp 17
2 Hợp tác 18
2.1 Tác động tích cực của hợp tác đối với doanh nghiệp 19
2.2 Tác động phi tích cực của họp tác đối với doanh nghiệp 19
3.1 Quan điểm trước đây vê cạnh tranh và hợp tác 20
3.2 Lý thuyết trò chơi - một hệ tu tưởng mới 21
4 Độc quyền nhóm và việc áp dụng lý thuyết trò chơi 23
Trang 4C H Ư Ơ N G 2 M Ộ T S Ố Ứ N G D Ụ N G L Ý T H U Y Ế T T R Ò C H Ơ I
ì VẾ VẤN ĐỂ ĐỊNH GIÁ 26
2 ứ n g dụng 29
2.1 OPEC - sự lợi hại của họp tác 29
2.1.2 OPEC - người lãnh đạo giá cả 29
2.1.3 Sức mạnh của hợp tác 32
2.2 Mạng lưới cung cấp dịch vụ di động tại thị trường Việt Nam 37
2.2.1 Tình huống 37 2.2.2 Phân tích các chiến lược 38
3 Bài học rút ra 43
li NGĂN CHẶN GIA NHẬP THỊ TRƯỜNG 43
1 Lý luận chung 43
2 V ô lý hay hợp lý 46
2.1 Cơ sở lý luận 46 2.2 Nintendo - Sự hữu lý của điều vô lý 47
2.2.1 Tiếp cận thị trường 47
2.2.2 Sự hữu lý của điều vô lý 48
2.2.3 Kết quả 52
3 Bài học rút ra 52
ra LựI THẾ CỦA NGƯỜI HÀNH ĐỘNG TRƯỚC 53
1 Lợi thế trong trò chơi lựa chọn một lần 53
2 Giành lợi thế trong trò chơi lặp đi lặp lại 54
Trang 5Khoa luận tốt nghiệp
2.1 Chặn trước sự mô phỏng, bắt trước của đối thủ 55
2.1.1 Sử dụng một công nghệ bảo vệ tính bảo mật cho sản phẩm 55
2.1.2 Đăng kí thương hiệu 55
2.2 Biện pháp duy trì lợi thế khi việc bắt chước đã xảy ra 56
3 Omo - người đi đầu 57
3.1 Thị trưứng bột giặt tại Việt Nam 57
3.2 Cạnh tranh giá là không cần thiết 58
4 Bài học rút ra 61
IV MẶC CẢ 61
1 Mặc cả trong trò chơi không họp tác 61
2 Mặc cả trong trò chơi hợp tác 63
2.1 Tình huống 63 2.2 Các biện pháp chiến lược 64
2.2.1 Thông qua ngưứi thứ ba 65
2.2.2 Sử dụng chính những bất đồng trong mặc cả đề tạo ra những
giao dịch cùng thắng cho các bên 66
3 Thí dụ tham khảo 67
4 Bài học rút ra 67
C H Ư Ơ N G 3: K I N H N G H I Ệ M V À GIẢI P H Á P C H O D O A N H N G H I Ệ P
V Ệ T N A M T R O N G Q U Á T R Ì N H H Ộ I N H Ậ P K I N H T Ê Q U Ố C TẾ 69
2 Tiến trình hội nhập kinh tế quức tế của Việt Nam 69
3 Cơ hội và thách thức cho Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quức tế 70
3.1 Cữ hội của Việt Nam khi tham gia hội nhập 70
3.2 Những thách thức cho Việt Nam trong tiến trình hội nhập 71
4 Doanh nghiệp Việt Nam với quá trình hội nhập 72
Lý Thanh Luyến - Nhật 3-K40F-KTNT
Trang 64.1 Cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam 72
4.2 Thách thức đặt ra cho doanh nghiệp Việt Nam 73
n KINH NGHIỆM VÀ GIẢI PHÁP CHO CÁC DOANH NGHIỆP VIỆT NAM
TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 74
1 Đ ố i với các doanh nghiệp lớn 75
1.1 Đối với các doanh nghiệp độc quyền 75
1.2 Đối VỚI các doanh nghiệp lớn khác 76
1.2.1 Cạnh tranh bằng giá 77
1.2.2 Giành lợi thế cạnh tranh bằng thương hiệu 77
1.2.3 Hợp tác nhân đôi thương hiệu 79
2 Đ ố i với các doanh nghiệp vừa và nhỏ 79
2.1 Hợp tác trong cùng ngành nghề 80
2.2 Nhượng quyền thương mại 81
2.3 Giãi pháp cho người đi sau 81
2.3.1 Lợi thế giá thấp 82
2.3.2 Tạo ra hoặc tăng thêm giá trị gia tăng của sản phẩm 82
2.3.3 Phân đoạn thị trưởng sản phẩm 83
2.3.4 Các dịch vụ khuyến mãi đi kèm 83
3 Đ ố i với các doanh nghiệp nói chung 84
31 Nhận thức đúng về canh tranh, họp tác rà môi quan hệ tranh hợp trong quá
trình xây dụng chim hạc 84
3.2 Xây dựng các chiến lược 86
3.2.1 Chiến lược công nghệ Số
3.2.2 Chiến lược tài chính 87
3.2.3 Chiến lược nhân sự 87
3.2.4 Chiến lược nâng cao khả năng cạnh tranh 87
K Ể T L H ậ H 90
Trang 7L Ờ I R Ố I Báa
l.Tính cấp thiết của đề tài
H ộ i nhập kinh tế quốc tế - xu thế chung của thời dại - đòi hỏi các quốc gia phải không ngừng nỗ lực để mỏ rộng hợp tác quốc tế, từng bước tự
do hoa nền kinh tế V à Việt Nam, với tư cách là một thành viên của nền
gần đây, Việt Nam vẫn tiếp tục đẩy mạnh hợp tác, tham gia các tổ chức trong khu vực, trải qua các vòng đàm phán để tiến tới gia nhập tổ chức thương mại t h ế giới Cùng với nhụng nỗ lực của nhà nước, các doanh nghiệp trong nước cần có sự chuẩn bị sẵn sàng về tinh thân, về lực lượng để tham gia vào sân chơi chung của thế giới Muốn giành được sự chủ động khi gia nhập, doanh nghiệp cần được trang bị nhụng hiểu biết chung về thị trường thế giới cũng như tiếp cận dần với nhụng hình thức kinh doanh mới
Lý thuyết trò chơi là một phương pháp phân tích tình huống và đưa ra các chiến lược Lý thuyết trò chơi lần đầu tiên xuất hiện trong lĩnh vực quân
sự Sau đó, do tính thiết thực của nó trong thực tiễn m à dần dần lý thuyết trò chơi được ứng dụng ở hâu hết các lĩnh vực xã hội, từ quân sự, an ninh, chính trị, luât, V à trong kinh tế, lý thuyết trò chơi đã thu hút sự tham gia nghiên cứu tìm tòi của nhiều nhà học giả, nhà kinh tế T h ế giới ghi nhận nhụng đóng góp của lý thuyết trò chơi trong kinh tế bằng các giải Nobel trao cho các nhà nghiên cứu nó N ă m 1994, ba nhà tiên phong trong nghiên cứu lý thuyết trò chơi là John Nash, John Harsanyi và Reihart Selten đã vinh dự nhận giải thưởng cao quý đó V à một diều đáng mừng đã xảy ra sau khi em chọn đề tài là: một sự kiện gây xôn xao trong giới kinh tế khi giải Nobel 2005 lại tiếp tục được trao cho hai nhà nghiên cứu lý thuyết trò chơi
là Ông Thomas Schelling và ông Robert Aumann Trong dó, ông Schelling,
nhà nghiên cứu về lý thuyết trò chơi trong kinh tế, đã tập trung vào vấn đề
Ì
Trang 8xoay quanh xung đột và hợp tác, đặc biệt là tranh chấp giá cả và chiến tranh thương mại Ngay các vị giám khảo của V i ệ n Hàn lâm Hoàng gia Thúy Điển cũng nhận định: lý thuyết trò chơi sau k h i được phát triển có thể được
sử dụng làm công cụ giải quyết các xung đột về kinh tế, thương mại Còn đối với phạm v i các doanh nghiệp, lý thuyết trò chơi lại được xem như một công cụ tối cần thiết để có được nhẻng chiến lược kinh doanh tối ưu
V ớ i mong muốn tìm hiểu rõ hơn lý thuyết trò chơi là gì? N ó được ứng dụng ra sao m à các doanh nghiệp lại đề cao vai trò trong định hướng chiến lược như vậy? V à lý thuyết trò chơi có thể giúp gì cho doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế? Em x i n mạnh dạn chọn
nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tê " cho khoa luận
tốt nghiệp của mình
2 Mục đích của khoa luận
Lý thuyết trò chơi ngày càng có vai trò quan trọng trong kinh tế Qua
mới mẻ này, các ứng dụng mang tính thực tiễn của nó, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm Trên cơ sở đó, kết hợp với các kiến thức đã được nhà trường trang bị, mạnh dạn đưa ra một số giải pháp cho các doanh nghiệp trong thực tiễn kinh doanh và chuẩn bị cho quá trình hội nhập kinh tế với khu vực và thế giới
3 Phương pháp nghiên cứu
Đ ể thực hiện khoa luận này,em sử dụng các phương pháp nghiên cứu như phương pháp duy vật biện chứng, phương pháp hệ thống, so sánh, phân tích, tổng hợp, và có sự kết hợp giẻa lý luận và thực tiễn thông qua các tài liệu, sách báo của các tác giả trong và ngoài nước Khoa luận cũng vận dụng các quan điểm, đường lối, chính sách về phát triển kinh tế và hội nhập của Đảng và Nhà nước để làm cơ sở vẻng chắc cho việc phân tích và đề ra
Trang 9Khoa luận tốt nghiệp
4 B ố cục của khoa luận
Ngoài các phần Mục lục, L ờ i mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Khoa luận được chia làm 3 chương:
Chương ì: Khái quát vé lý thuyết trò chơi
Chương li: Một số ứng dụng lý thuyết trò chơi trong kinh tê Chương IU: Kinh nghiệm và giải pháp cho các doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
trong và ngoài nước, cập nhật các thông tin mới nhất Tuy nhiên, do nhiều
những thiếu sót Vì vậy, kính mong quý thầy cô và các bạn sinh viên quan tâm, thông cảm và góp ý để khoa luận của em hoàn thiện hơn
Qua đây, em x i n cảm ơn nhà trường và khoa kinh tế ngoại thương đã gợi ý cho em đề tài hay cũng như tạo điều kiện cho em trong suốt quá trình viết khoa luận tốt Em cũng xin bày tỹ lòng biết ơn chân thành nhất tới cô giáo hướng dẫn, Thạc sỹ Nguyễn Thị Tường Anh Sự nhiệt tình hướng dẫn, chỉ bảo và dộng viên của cô là nguồn động lực lớn lao giúp em hoàn thành khoa luận này Em xin chân thành cám ơn!
Hà Nội, tháng 11 năm 2005
Lý Thanh Luyến - Nhật 3-K40F-KTNT 3
Trang 10CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
L LÝ THUYẾT TRÒ CHƠI
1 Lược sử về lý thuyết trò chơi
Lý thuyết trò chơi ra đời lần đầu tiên trong lĩnh vực quân sự Đ ó là những ngày đầu của thế chiến hai, khi lực lượng hải quân A n h chơi trò mèo vờn chuột với các tàu chiến ngầm của phát xít Đức Bằng cách áp dụng những khái niệm sau này được biết như lý thuyết trò chơi, người A n h đã có thể bắn trúng nhiều tàu ngầm của đễch hơn N h ư vậy, chính nhu cẩu thực tiễn đã cho ra dời lý thuyết trò chơi Tiếp đó, lý thuyết trò chơi lại tiếp tục dược áp dụng nhiều hơn trong những lĩnh vực khác nhau V à năm 1944, nhà toán học thiên tài John von Neumann và nhà kinh tế Oscar Morgenstern đã xuất bản cuốn sách mang tựa đề "Lý thuyết trò chơi và hành v i kinh tế" Cuốn sách đã đề cập đến "Thế nan giải của hai nguôi tù" và lần đầu tiên
"bài toán trò chơi với n người" được trình bày một cách rõ ràng về mật toán học Cuốn sách ngay từ khi mới ra đời đã được xem như một công trình khoa học xuất sắc, một thành tựu khoa học vĩ đại của thế kỷ XX Có thể nói đây là mốc đánh dấu cho sự ra đòi của lý thuyết trò chơi trong kinh tế
đặc biệt là trong lĩnh vực chiến lược kinh doanh
2 V a i trò của lý thuyết trò chơi t r o n g k i n h tế
phương pháp phân tích để nghiên cứu sự tương tác giữa con nguôi trong đời sống kinh tế, chính trễ-xã hội từ quan điểm những tiềm năng chiến lược của
cá nhân và các nhóm
R õ ràng, "trò chơi" ở đáy không còn mang ý nghĩa thông thường là vui chơi và giải trí như trong từ điển m à dựa trên những nguyên tắc của trò