Thực trạng và phương hướng cải biến cơ cấu thị trường xuất khẩu của việt nam

Trong đó, ngoại thương với vai trò là một ngành k i n h tế đối ngoại, một tổ hợp cơ cấu tổ chức thực hiện chức năng m ữ rộng giao lưu hàng hoa, dịch vụ với nước ngoài cũng đã đạt được nh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG HÀ NỘI

KHOA KINH TẾ NGOẠI THƯƠNG

FOREIGN TRÍÌDE UNIVERSITT

I

Đề tài:

THỰC TRẠNG VÀ PHƯƠNG HƯỚNG CẢI BIÊN cơ CÂU THỊ TRƯỜNG XUẤT KHAU CỦA VIỆT NAM

THU tf ỉ Ễ M

• sui:.i ƯA- mật

tií^ũA • L.JK3

LUppẹa

Sinh viên thực hiện : Nguyên Thị Quý Linh

Lớp : Pháp 2- K40E

Giáo viên hướng dẫn : Th.sỹ Đào Ngọc Tiến

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU

C H Ư Ơ N G ì: T Ổ N G QUAN V Ề cơ C Â U THỊ T R Ư Ờ N G Ì

X U Ấ T K H Ẩ U C Ủ A V I Ệ T N A M

/ Tổng quan về cơ cáu thị trướng xuất khẩu Ì

Ì Một số khái niệm Ì

2 Vai trò cùa cơ cấu thị trường xuất khẩu đối với hoạt động ngoại 2

thương

// Các nhân tố ảnh hưởng đến cơ cấu thị trường xuất khẩu của Việt 6

Nam

Ì Các nhân tố tự bên trong 6 1.1 Các chính sách của Đảng và Nhà nước

1.2 Cơ cấu kinh tế

> Thực trạng cơ cấu kinh tế

> Những ảnh hưởng cùa cơ cấu kinh tế đến cơ cấu mặt hàng

xuất khẩu, dẫn tới ảnh hưởng tới cơ cấu thị trường xuất khẩu

1.3 Năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp

2 Các nhân tố tự bên ngoài 32

C H Ư Ơ N G l i : THỰC TRẠNG CẢI B I Ế N cơ CÂU THỊ 36

T R Ư Ờ N G X U Ấ T K H Ẩ U CỦA V I Ệ T N A M

/ Thực trạng cài biên cơ cấu thị trường xuất khẩu 36

1 Giai đoạn 1986 đến 1990

2 Giai đoạn 1991 đến 1997

3 Giai đoạn 1998 đến nay

r/ỈỊluự/n GHÌ Quý 4ùtA - 'p/iá/i 2- JH-fO£- Dxrxer

li Một số thị trường xuất khẩu chính và một số thị trường tiềm năng 42

của Việt Nam

1 Thị trường Mỹ 42

2 Thị trường EU 50

3 Thị trường ASEAN 57

4 Thị trường Trung Quốc 61

5 Thị trường tiêm năng 64

IU Nhận xét chung 69

CHƯƠNG ni PHƯƠNG HƯỚNG CẢI BIÊN cơ CÂU THỊ

T R Ư Ờ N G X U Ấ T K H Ẩ U CỦA V I Ệ T NAM 71

ì Phương hướng và mạc tiêu cải biên cơ cấu thị trường xuất khẩu 71

Ì Phương hướng cải biến 71

2 Mục tiêu cải biến 78

// Giải pháp để cải biến cơ cấu thị trường xuất khẩu 83

Ì Nhóm giải pháp thúc đẩy quá trình hấi nhập kinh tế quốc tế 83

2 Nhóm giải pháp đẩy mạnh xúc tiến xuất khẩu 85

3 Nhóm giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh hàng xuất khẩu 88

K Ế T L U Ậ N

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ L Ụ C

LỜI MỞ ĐẦU

Trong x u t h ế quốc tế hoa và h ộ i nhập chung của t h ế giới, V i ệ t Nam đang tích cực

tham gia vào quá trình h ộ i nhập k h u vực và quốc tế, có nhiều cơ h ộ i đế đẩy mạnh xuất

khẩu Đ ẩ y mạnh xuất khẩu cũng có nghĩa là tạo động lực cho sự nghiệp công nghiệp

hóa - hiện đại hoa đất nước, cho sự tăng trường và phát triển nền k i n h tế m ò Trong đó

thị trường là yếu tố sống còn và phát triển thị trường là vấn đề bức xúc không chì riêng

của Việt N a m m à còn là vấn đề của tất cả các nước trên t h ế giới

Sau hem 20 năm đổi mới, thực hiện chính sách mữ cửa với phương châm "đa dạng

hoa, đa phương hoa các quan hệ k i n h tế đối ngoại", hoạt động k i n h tế đối ngoại của

Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể Trong đó, ngoại thương với vai trò là

một ngành k i n h tế đối ngoại, một tổ hợp cơ cấu tổ chức thực hiện chức năng m ữ rộng

giao lưu hàng hoa, dịch vụ với nước ngoài cũng đã đạt được những thành tích rất lớn:

k i m ngạch xuất khẩu tăng nhanh, cơ cấu hàng và thị trường ngày càng được m ữ rộng,

tạo điều kiện phát triển cho các ngành nghề khác của nén k i n h tế quốc dân Đóng góp

vào thành tựu chung này có vai trò vô cùng quan trọng của hoạt động cải biến cơ cấu

thị trường xuất khẩu nhằm hướng tới mục đích xác định một cơ cấu thị trường xuất

khẩu vừa khai thác triệt để các tiềm năng, thế mạnh trong nước, theo kịp xu hướng

chung của t h ế giới, vừa thúc đẩy sản xuất phát triển, m ữ rộng thêm thị trường tiêu thụ

cho các ngành hàng, nhàm tránh và giảm thiểu rủi ro trong k i n h doanh xuất khẩu, m ữ

rộng và thúc đẩy các quan hệ k i n h tế đối ngoại của nước ta Song bên cạnh đó, cơ cấu

thị trường xuất khẩu của Việt Nam vẫn còn tổn tại nhiều điểm hạn chế và chưa hợp lý,

tuy đã có sự chuyển biến nhưng chưa thực sự đa dạng hoa, tỷ trọng thị trường châu Á

còn quá cao và thị trường xuất khẩu của ta còn phụ thuộc lớn vào các yếu t ố bên ngoài

Vì vậy, cải biến cơ cấu thị trường xuất khẩu hợp lý để tăng nhanh k i m ngạch xuất khẩu

và thực hiện các chiến lược xuất khẩu đã đề ra trong thời gian tới là rất cần thiết

Xuất phát từ nhận thức trên, với để tài "Thực trạng và phương hướng cải biến

cơ cấu thị trường x u ấ t k h ẩ u V i ệ t N a m " tác giả muốn đi sâu vào nghiên cứu, phân

tích và đánh giá cơ cấu thị trường xuất khẩu và tình hình cải biến cơ cấu thị trường xuất

khẩu Việt Nam trong thời gian qua, chỉ ra những mặt còn tồn tại trong quá trình chuyển

rĩỉạaựắi GHÌ Quí - 'PMp 2- JZ40Ổ- 'ĩixrxĩr

dịch, từ đó để xuất một số chính sách và biện pháp nhằm thúc đẩy quá trình cải biến cơ cấu theo hướng chiến lược xuất nhập khẩu giai đoạn 2000-2010 đề ra

Bố cục của khoa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, kết cấu cờa khoa luận gồm ba

chương:

Chương 1: Tổng quan về cơ cấu thị trường xuất khẩu cờa Việt Nam

Chương 2: Thực trạng cải biến cơ cấu thị trường xuất khẩu cờa Việt Nam trong những

năm qua

Chương 3: Phương hướng cải biến cơ cấu thị trường xuất khẩu Việt Nam đến năm

2010

Do những hạn chế vỉ thời gian và kinh nghiệm nghiên cứu, bài khoa luận này không

thể không tránh khỏi những thiếu sót, em rất mong nhận được sự chỉ dẫn cờa các thầy

cô và sự góp ý từ phía các bạn đọc

Cuối cùng, cho phép em bày tỏ lòng cảm ơn sâu sắc tới thầy giáo, Thạc sỹ Đào Ngọc

Tiến, người đã nhiệt tình chỉ bảo, giúp đỡ em trong suốt quá trình hoàn thành khoa luận

này

9(ự„ạĩ» &/,/• Quý <Ĩ>XỈX&

C H Ư Ơ N G ì: T Ổ N G QUAN V Ế cơ C Â U THỊ T R Ư Ờ N G XUẤT K H Ẩ U C Ủ A

VIỆT NAM

ì TỔNG QUAN VỀ cơ CÂU THỊ TRƯỜNG XUẤT KHAU

1 Một số khái niệm

Một là, khái niệm về "Cơ cấu": Khái niệm cơ cấu được sử dựng đế biểu thị câu

trúc bên trong, tỷ lệ và mối quan hệ giữa các bộ phận hợp thành của một hệ thống Cơ

cấu được biểu hiện như là tập hợp những mối quan hệ liên kết hữu cơ các yếu tố khác

nhau của một hệ thống nhất định Cơ cấu là thuộc tính của một hệ thống Vì vậy, khi

nghiên cứu cơ cấu phải đứng trên quan điểm hệ thống

Hai là, khái niệm về "Thị trường xuất khẩu":

• Thị trường là tổng số nhu cầu (hoặc tập hợp nhu cầu về một loại hàng hoa nào đó), là

nơi diởn ra các hoạt động mua bán hàng hoa bằng tiền tệ

• Thị trường là lĩnh vực lưu thông ở đó hàng hoa thực hiện được giá trị của mình

đã được tạo ra trong sản xuất

• Thị trường là nơi gặp gỡ giữa cung và cầu, giữa người mua và người bán có nhiều

cách phân loại thị trường khác nhau: phân loại theo phạm vi lưu thông, phân loại theo

đối tượng lưu thông, theo quan hệ cung cầu, theo không gian Nếu phân loại theo

không gian chúng ta có thị trường trong nước và thị trường ngoài nước

• Thị trường ngoài nước mà hàng hoa trong nước được bán ở đó là thị trường xuất 1

khỗu của nước đó

Ba là, khái niệm "Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu" là gì? Cơ cấu mặt hàng xuất

khỗu là tỷ lệ tương quan giữa các nhóm hàng hoặc ngành hàng xuất khỗu trong toàn bộ

kim ngạch xuất khỗu Tuy theo mỗi nước mà người la phân hàng hoa xuất khỗu vào các

nhóm hăng theo mức độ chi tiết khác nhau Cơ cấu xuất khẩu được xem xét trên nhiều

giác độ khác nhau Chẳng hạn theo danh mục tiêu chuẩn ngoại thương SÚC: hàng xuất

khẩu được chia thành 3 nhóm (1) Hàng thô hoặc mới sơ chế, (2) hàng chế biến hoặc đã

tinh chế và (3) Hàng khác; theo Niên giám thống kê Việt Nam chia sản phẩm xuất

khẩu ra thành 3 nhóm (1) Hàng công nghiệp nặng và khoáng sản, (2) Hàng công

nghiệp nhẹ và tiểu thủ công nghiệp, (3) Hàng nòng lâm thúy sản; theo hàm lượng chế

Ì

biến: C h i ế n lược phát triển ngoại thương V i ệ t N a m 2001-2010 phân chia sản phẩm xuất

khẩu thành 4 nhóm: (1) Khoáng sản; (2) N ô n g lâm thúy sản; (3) Hàng c h ế biến chính

và (4) H à n g c h ế b i ế n cao

Xuất phát từ những khái niệm trên, chúng ta có thế định nghĩa: "Cơ cấu thị

trường x u ấ t k h ẩ u " là cấu trúc bên trong, tỷ trọng và là tập hợp những mối quan hệ

liên kết hữu cơ giữa các thị trường xuất khẩu chung và thị trường xuất khẩu cùa từng

ngành hăng trong hoạt động xuất khẩu của một nước C ơ cấu thị trường cũng có thể

được phân tích theo các mức độ chi tiết khác nhau, chẳng hạn cơ cấu thị trường theo

từng châu lục, từng n h ó m nước hay chi tiết đến từng quởc gia và vùng lãnh thổ

Trong hoạt động ngoại thương, cơ cấu thị trường và cơ cấu hàng hóa luôn có m ở i

quan hệ chặt chẽ với nhau bởi vì m ỗ i hàng hóa sẽ có nhu cầu cao với một sở loại hàng

hóa nhất định Chính vì thế, các quởc gia, với cơ cấu k i n h t ế của minh sẽ có cơ cấu

hàng xuất khẩu nhất định và sẽ xuất khẩu sản phẩm sang những thị trường có nhu cầu

cao về các sản phẩm đó

Ngoài ra, trong quá trình phát triển kinh tế xã h ộ i nói chung và quá trình phát

triển hoạt động ngoại thương nói riêng của một quởc gia, cơ cấu thị trường xuất khẩu

luôn có những thay đổi Đ ể định nghĩa sự thay đổi này chúng ta tìm hiểu cài biến cơ

cấu thị trường xuất khẩu là gì? cầi biên cơ cấu thị trường xuất khẩu là sụ thay đổi cơ

cấu thị trường xuất khẩu từ trạng thái này sang trạng thái khác cho phù hợp với

mục tiêu phát triền kinh tế xã hội nói chung và hoạt động ngoại thương nói riêng

2 Vai trò của cơ cấu thị trường xuất khẩu đởi với hoạt động ngoại thương

C ơ cấu thị trường xuất khẩu đã được thừa nhận là một trong những yếu tở cơ bàn

có ý nghĩa quan trọng đởi với hoạt động kinh tế đởi ngoại nói chung và hoạt động xuất

khẩu nói riêng Chính sách của Đ ả n g và Nhà nước ta về cơ cấu thị trường xuất khẩu là:

Đ a dạng hóa, đa phương hoa thị trường xuất khẩu C ơ cấu thị trường xuất khẩu có vai

trò rất lớn đởi với hoạt động ngoại thương, được thể hiện qua một sở điểm nổi bật sau:

Trước hết, cơ cấu thị trường xuất khẩu chính lầ thế hiện thị trường đầu ra cho

các sần phẩm trong nước, nó quyết định đến sần xuất trong nước, sân xuất như t h ế nào?

sản xuất cái gì? Vì thị trường xuất khẩu là lời giải đáp cho câu h ỏ i sản xuất cho ai? V ậ y

chúng ta có thể phân tích vai trò đẩu tiên này cùa cơ cấu thị trường xuất khẩu dựa trên

ba vẫn đề lớn của sản xuất hàng hoa là: Sản xuất cho ai? sản xuất cái gì? V à sản xuất

như thế nào? N h ư vậy nếu chúng ta có thị trường xuất khẩu tức là chúng ta biết sản

= = — = 2

xuất cho ai và sản xuất những gì m à thị trường đó có nhu cầu và sản xuất như t h ế nào cho phù hợp vái tiêu chuẩn, yêu cầu đó m ộ t cách tốt nhất, hiệu quả nhất Hay nói cách khác là chúng ta sản xuất và bán những gì thị trường cẩn c h ứ không phải những g i ta có

C ơ cấu thị trường xuất khẩu chính là đích hướng tới của việc sản xuất của các ngành hàng trong nước, nếu như sản xuất trong nước coi thị trường và đặc biệt là thị trường

t h ế giới là hướng quan trọng đự tổ chức sản xuất, sản xuất m à xuất phát từ nhu cầu của

thị trường thế giới thì có tác động tích cực đến chuyến dịch cơ cấu kinh tế, thúc đẩy sàn xuất phát triển Sự tác động này thự hiện ở m ộ t số điếm sau:

Một là, tạo điều kiện cho các ngành k i n h tế cùng phát triựn thuận lợi Chẳng hạn

khi m à việc xuất khẩu tốt mặt hàng dệt may thì sẽ tạo cơ h ộ i phát triựn cho các ngành sản xuất nguyên liệu như bông hay thuốc nhuộm Sự phát triựn của ngành công nghiệp

c h ế biến thực phẩm xuất khẩu, dầu thực vật, chè kéo theo sự phát triựn của ngành công nghiệp chế tạo thiết bị phục vụ cho nó

Hai là, m ở rộng thêm thị trường tiêu thụ cho các ngành hàng xán xuất trong

nước, góp phần cho sản xuất phát triựn và ổn định

Ba là, tạo điều kiện m ở rộng khả năng cung cấp đẩu vào cho sản xuất, nâng cao

năng lực sản xuất trong nước

Bốn là, k h i hàng hóa trong nước được đem bán ở thị trường thế giới thì hàng hoa

sẽ t h a m g i a vào cuộc cạnh tranh trên thị trường thế giới về giá cả, chất lượng Cuộc cạnh tranh này đòi h ỏ i chúng ta phải tổ chức lại sản xuất, hình thành cơ cấu sản xuất luôn luôn thích nghi được với thị trường

Năm là, k h i sản xuất theo định hướng của thị trường xuất khẩu điều này đòi h ỏ i

các doanh nghiệp trong nước phải luôn đổi m ớ i và hoàn thiện công việc quản trị sản xuất - kinh doanh, thúc đẩy sản xuất, m ở rộng thị trường

N ế u như không có thị trường đẩu ra thì nền sản xuất trong nước không thự phát triựn và đem lại hiệu quả kinh tế Nền sản xuất trong nước nếu không có thị trường thì

sẽ rất khó có thự biết là nên sản xuất gì? Không nên sản xuất gì? V à sản xuất theo tiêu chuẩn nào vói số lượng bao nhiêu là đủ? Đ ó đều là những yếu tố quyết định đối với sản

xuất thế nên nếu thiếu chúng, nền sản xuất trong nước sẽ không mạnh được H ơ n nữa,

cơ cấu thị trường xuất khẩu là biựu hiện trực tiếp cùa hoạt động ngoại thương N ế u như

cơ cấu của thị trường xuất khẩu không hợp lý, không hiệu quả và nhiều hạn chế thì điều

đó thự hiện năng lực yếu của hoạt động ngoại thương và nền sản xuất hàng trong nước

Vai trò tiếp theo của cơ cấu thị trường xuất khẩu được xem xét trên khía cạnh l ợ i

ích cùa đa dạng hoa đa phương hoa thị trường xuất khẩu

^XÁơá ủiậrt /dí riffÁ/èp <Ị7£tựe f*ạaạ nà pAfriĩ>tff /u/àttợ eát' /ừêíi etf /Ai /nriỉttí/ xuôi iÁau

Theo các nhà kinh tế thường nói trong k i n h doanh không nên "bỏ tất cả trứng

cùng vào một r ổ " áp dụng điều này trong nghiên cứu về cơ cấu thị trường xuất khẩu thì

được hiểu là k h i buôn bán với các quốc gia khác trên giới chúng ta không nên chì tập

trung đẩu tư chú trọng ưu tiên quá độ vào một thị trường nào quá lớn m à nên m ờ rộng

nhiều thị trường ẳ nhiều quốc gia hoặc vùng lãnh thổ nhằm mục đích là tránh và giảm

thiều rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu Nhận thức rõ diều này có ý nghĩa quan trọng

với hoạt động ngoại thương nói chung và hoạt động phát triển thị trường xuất khẩu nói

riêng Sỏ dĩ chúng ta khẳng định như vậy vì theo kết quả phân tích tình hình kinh t ế

Việt nam sau những biến động cùa tình hình thế giới từ sau Đ ổ i m ớ i (1986) đến nay

như sau:

Nền k i n h t ế của V i ệ t Nam những năm trước và trong giai đoạn hiện nay, theo các

nhà phân tích, đánh giá kinh tế thì nền kinh tế của chúng ta đang phát triển thấp hơn so

với các nưóc và đặc biệt là ngoại thương Việt Nam vân đang còn phụ thuộc rất lớn vào

thị trường và những biến động bên ngoài Xét trong thực tiễn từ n ă m 1986 đến nay hoạt

động xuất nhập khẩu của V i ệ t Nam chịu tác động không nhỏ từ các ảnh hưẳng bên

ngoài Vào giai đoạn 1989-1990 khối các nước X H C N tan rã, m à k h i đó ngoại thương

của chúng ta tập trung chù yếu vào Liên X ô và các nước Đông Âu Bạn hàng chủ yếu

của chúng ta là Liên X ô và các nước SNG vậy nên k h i k h ố i các nước này tan rã lượng

hàng hóa của ta xuất khẩu sang các thị trường này sụt giảm mạnh và chúng ta mất dần

các thị trường xuất khẩu này Vì thế nên Đ ả n g và N h à nước đã đề ra chính sách đối

ngoại về kinh t ế và cụ thể là chính sách thị trường là: đa dạng hoa, đa phương hoa thị

trường xuất khẩu Trong giai đoạn 1991-1997 thị trường xuất khẩu của Việt Nam

chuyển dần sang các nước Châu Á, E U và các thị trường khác Hoạt động xuất khẩu

của chúng ta trong giai đoạn này có được những kết quả đáng mừng, thúc đẩy sản xuất

trong nước, đa dạng cơ cấu hàng xuất khẩu, tào đà cho tăng trưẳng hàng n ă m khoảng

9-1 0 % năm và thị trường Châu Á đã chiếm tỷ trọng rất lớn trong tổng k i m ngạch xuất

khẩu của Việt Nam lên đến 7 0 % Nhưng cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ Cháu Á

xảy ra vào giữa n ă m 1997, bắt đầu ẳ Thái Lan, sau đó lan sang các nước trong k h u vực

Đông Nam Á, sang Đông Bắc Á và ảnh hưẳng đến hầu hết các k h u vực khác trên t h ế

giới Luồng hàng xuất khẩu của V i ệ t Nam sang các nước Châu Á chịu tác động tiêu

cực do sức mua của các thị trường này bị thu hẹp Ngoài ra, hàng xuất khẩu của chúng

ta còn bị đắt lên tương đối so với hàng của các nước cạnh tranh do mức độ mất giá của

các đồng tiền k h u vực cao hơn VND Ngoài ra, cuộc khủng hoảng còn kéo theo sự thay

• = = =—= • 4

Viựuự/n <?/iị Quý &,tA - Ợĩtáp 2 JZ-taĩ- <ĩ>xy?íĩr