Tổng quan về sự hình thành và hoạt động của nghiệp vụ bảo hiểm hàng hoa X N K vận chuyển bằng đường biển ở Việt nam 35 n.. Mằt số giải pháp phát triển hoạt đằng bảo hiểm và tái bảo hiểm
Trang 2T R Ư Ờ N G ĐẠI HỌC NGOẠI T H Ư Ơ N G
KHOA KINH TẾ NGOẠI T H Ư Ơ N G
PORE1GN mHDl ƠNIVERSITY
/V*
KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP
Đề tài:
HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM V À TÁI BẢO HIỂM H À N G H Ó A XUẤT NHẬP KHẨU VẬN CHUYÊN BẰNG Đ Ư Ờ N G BIÊN
ỏ VIỆT NAM HIỆN NAY
Sinh viên thực hiện : Lê Thị Thanh Trang Lớp : A6-K40B-KTNT
L\LO0ì!l )
HÀ NÔI -11/2005
Trang 3MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU Ì
Chương ì: T Ổ N G Q U A N V Ề B Ả O H I Ể M V À T Á I B Ả O H I Ể M H À N G
H O A X U Ấ T N H Ậ P K H Ẩ U V Ậ N C H U Y Ể N B Ằ N G Đ Ư Ờ N G BIỂN 3
ì Lý luận chung về B H hàng hoa X N K vận chuyển bằng đường biển 3
1 Khái niệm 3
2 Sự ra đời và vai trò của hoạt động bảo hiểm hàng hoa X N K vận chuyển
bằng đường biển 3
3 Các qui định về bảo hiểm hàng hoa X N K vận chuyển bằng đường biển trên
4 Những nội dung chính của H Đ B H hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường
biển 8
5 Rủi ro tổn thất trong bảo hiểm hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường biến 12
6 Bồi thường tổn thất trong bảo hiểm hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường
biển 14
l i Lý luận chung về tái bảo hiểm hàng hóa X N K vận chuyển bằng
đường biển 16
1 Khái niệm 16
2 Sự ra đời và vai trò của hoạt động tái bảo hiểm hàng hóa X N K vận chuyển
bằng đường biển 17
3.1 Tái bảo hiếm tuy ý lựa chọn 21
3.2 Tái bảo hiểm bắt buộc 22
3.3 Tái bảo hiểm lựa chọn - bắt buộc 22
4 Các phương pháp tái bảo hiểm 23
4.1 Tái bảo hiểm theo số tiền bảo hiểm hay tái bảo hiểm theo tỉ lệ 23
4.2 Tái bảo hiểm theo mức bồi thường hay tái bảo hiểm phi tỉ lệ 25
4.3 Tái bảo hiểm kết hợp 27
5 Những điểu khoản cơ bản trong hợp đồng tái bảo hiểm 28
Trang 4IU Tổng quan về thị trường bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hóa X N K
vận chuyển bằng đường biển trên thê giới 29
Ì Nhu cầu bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường
biển và doanh thu phí 29
2 Tinh hình tổn thắt hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường biển được bảo
hiểm 31
Chương li: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG BẢO HIỂM VÀ TÁI BẢO
H I Ể M H À N G H O A X U Ấ T N H Ậ P K H Ẩ U B Ệ N G Đ Ư Ờ N G BIỂN Ở
V I Ệ T N A M 34
ì Tổng quan về thị trường bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hoa X N K
bằng đường biển ở Việt nam 34
1 Cơ sở pháp lí cho hoạt động bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng hoa X N K vận
chuyển bằng đường biển ở Việt nam 34
2 Tổng quan về sự hình thành và hoạt động của nghiệp vụ bảo hiểm hàng hoa
X N K vận chuyển bằng đường biển ở Việt nam 35
n Thực trạng hoạt động bảo hiểm hàng hoa X N K vận chuyển bằng
đường biển ở Việt nam hiện nay 37
1 Sự cạnh tranh giọa các công ty bảo hiểm trên thị trường ở Việt nam hiện
nay 38
2 Khả năng khai thác và tỉ trọng hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường biển
tham gia bảo hiểm trong nước 42
3 Doanh thu phí bảo h i ể m hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường biển của
toàn thị trường 4 6
4.Tổn thất và bồi thường nghiệp vụ bảo hiểm hàng hoa X N K vận chuyển bằng
đường biển toàn thị trường 48
IU Thực trạng Tái bảo hiểm hàng hoa X N K vận chuyển bằng đường
biển ở Việt nam hiện nay 53
Ì Sự canh tranh trên thị trường tái bảo hiểm ở Việt nam hiện nay 54
2 Hoạt động kinh doanh của Tổng công ty cổ phẩn tái bảo hiểm quốc gia
Việt nam trong 10 năm qua 55
3 Doanh thu phí và phí giọ lại trong nước của nghiệp vụ tái bảo hiểm hàng
hóa X N K vận chuyển bằng đường biển 57
Trang 53.1 Doanh thu phí 58
3.2 Phí giữ lại trong nước 61
4 Bồi thường và kết quả kinh doanh của nghiệp vụ tái bảo hiểm hàng hoa
X N K vận chuyển bằng đường biển trong những năm gần đây 63
Chương ra MỘT số GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG BẢO
H I Ể M V À T Á I B Ả O H I Ể M H À N G HOA X U Ấ T N H Ậ P K H A U V Ậ N
C H U Y Ể N B Ằ N G Đ Ư Ờ N G BIỂN Ở V I Ệ T N A M 66
ì Những thuận lợi và khó khăn của hoạt đằng bảo hiểm và tái bảo hiểm
hàng hoa X N K bằng đường biển ở Việt nam hiện nay 66
1 Thuận lợi 66
l i Mằt số giải pháp phát triển hoạt đằng bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng
hoa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển ở Việt nam 71
1 N h ó m giải pháp mang tầm vĩ m ô 72
1.1 Hoàn thiện môi trường pháp lí 72
/ 2 Kiểm soát chặt chẽ hoạt động của văn phòng đại diện của các công ty
bảo hiểm nước ngoài 73
Ì 3 Phát huy vai trò của Hiệp hội bảo hiềm 74
2 N h ó m giải pháp mang tầm vi m ô 75
2.1 Tổ chức và đào tạo nhăn sự 75
2.2 Chính sách khách hàng 77
2.3 Phối hợp chặt chẽ ba hoạt động: Marketing, khai thác và giải quyết
bồi thường 79
2.6 Một số giải pháp khác 83
Kết luận 84 Tài liệu tham khảo
Trang 6LỜI MỞ ĐẦU
Kinh tế thế giới đang trong xu thế hội nhập để phát triển Nằm trong khu vực phát triển năng động nhất, Việt nam cũng không nằm ngoài xu thế
đó - Với chủ trương mở rộng quan hệ hợp tác song phương và đa phương trên mọi lĩnh vực, hoạt động ngoại thương của chúng ta trong những năm gần đây được mỏ rộng cừ phạm vi lẫn qui mô Kim ngạch xuất nhập khẩu không ngừng tăng lên, các kỹ thuật nghiệp vụ trong hoạt động xuất nhập khẩu của chúng ta cũng không ngừng phát triển để phù hợp với tập quán thương mại và thông lệ quốc tế trong đó có vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu
Mặc dù các phương tiện vận từi ngày nay phát triển đa dạng và thuận lợi, song với đặc điểm tự nhiên của trái đất 3/4 là biển nên vận từi bằng đường biển vẫn giữ vị trí quan trọng và được sử dụng nhiều nhất, chuyên chở hơn 9 0 % kim ngạch hàng hóa xuất nhập khẩu của thế giới Với vị trí nằm ven biển Thái Bình Dương có 3200 km bờ biển, Việt nam nằm trên những tuyến giao thương quốc tế về đường biển nên hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa của chúng ta cũng chủ yếu vận chuyển bằng đường biển Tuy nhiên, bên cạnh tính ưu việt của nó là có thể tổ chức được nhiều chuyến hàng cùng lúc cho cừ hai chiều, chuyên chở được nhiều hàng hóa có khối lượng lớn, nhiều chủng loại thì vận từi bằng đường biển cũng mang nhiều rủi ro nhất, phức tạp nhất do phừi qua một chuyến hành trình dài, qua các cừng, các khâu trung chuyển Nên việc tổn thất mất mát, hư hỏng là không tránh khỏi Điều này làm cho hoạt động bừo hiểm và tái bừo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng dường biển luôn luôn đòi hỏi có sự phát triển song song, mang tính quốc tế cao và có tầm quan trọng lớn đối với hoạt động thương mại của Việt Nam cũng như các nước trên thế giới
Qua thời gian học tập, tìm hiểu về kinh tế ngoại thương và thị trường bừo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển Việt nam, em nhận thấy đây là một vấn đề rất quan trọng mà các doanh nghiệp khi tham gia hoạt
Ì
Trang 7động ngoại thương cần quan tâm để có thể tăng hiệu quả, g i ả m thiểu r ủ i r o trong k i n h doanh và tránh những tranh chấp đáng tiếc có thể xảy ra M ặ t khác đây cũng là m ộ t trong những vấn đề m à các nhà k i n h tế vĩ m ô cần quan tâm phát triển thị trường bảo h i ể m hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển trong nước nhằm bựt kịp với t h ế giói góp phần tăng hiệu quả của các chính
sách k i n h tế ngoại thương Đ ề tài khóa luận tốt nghiệp " Hoạt động bảo
hiểm và tái bảo hiểm hàng hóa xuất nhập khẩu hàng hóa vận chuyển ở Việt nam hiện nay" được sự hướng dẫn tận tình của PGS TS V ũ Sĩ Tuấn hy
vọng đã nói lên được tổng quan, thực trạng và giải pháp phát triển hoạt động bảo h i ể m và tái bảo h i ể m hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển ở V i ệ t nam hiện nay
Bài viết của em g ồ m các phẩn sau:
- Chương ì: Tổng quan về bảo h i ể m và tái bảo h i ể m hàng hoa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển
- Chương li: Thực trạng hoạt động bảo h i ể m và tái bảo h i ể m hàng hoa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển ở V i ệ t N a m hiện nay
- Chương IU: M ộ t số giải pháp phát triển hoạt động bảo h i ể m và tái bảo hiểm hàng hoa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển ở V i ệ t Nam
E m x i n chân thành cảm ơn thầy giáo PGS TS V ũ Sĩ Tuấn đã tận tình giảng dạy, hướng dẫn, giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này
H à N ộ i , tháng 11 n ă m 2005
Lê Thị Thanh Trang
2
Trang 8Chương: TONG QUAN V Ề BẢO HIỂM V À TÁI BẢO HIỂM H À N G
H Ó A XUẤT NHẬP K H Ẩ U V Ậ N CHUYỂN BẰNG Đ Ư Ờ N G BIỂN
ì LÝ LUẬN CHUNG VẾ BẢO HIỂM HÀNG HÓA XUẤT NHẬP KHAU (XNK) VẬN CHUYỂN BẰNG ĐƯỜNG BIỂN
1 Khái niệm:
Bảo hiểm hàng hóa vận chuyển bằng đường biển là cam kết bồi thường của người bảo hiểm cho người tham gia bảo hiểm trong trường hợp xảy ra rủi
ro thuộc phạm vi bảo hiểm đối với hàng hóa chuyên chở trên biển hoặc trên
bộ, trên sông liên quan đến hành trình đường biển, với điều kiện người tham gia bảo hiểm đóng một khoản phí Bảo hiểm
2 Sự ra đời và vai trò của hoạt động bảo hiểm hàng hóa XNK vận
*Sưra đời:
Vận tải đường biển là một trong các hình thức vận tải hàng hóa ra đời sớm nhỉt Hoạt động này đã biết đến và diễn ra khá sôi động từ nhiều thế kỉ trước Nhờ vào những đặc điểm riêng về tự nhiên thế giới, đặc điểm về lịch sử ra đời cùng với ưu thế về vận tải bằng đường biển đã tạo cho ngành này một vị thế quan trọng trong các hình thức vận chuyển hàng hóa thương mại quốc tế Cách đây nhiều thế kỷ vào thời Phoenician và Phodes, các nhà buôn đã biết sử dụng bảo hiểm dưới hình thức đồng bảo hiểm được thực hiện giữa các chủ tàu và chủ hàng, để bảo hiểm cho hàng hóa của mình nhằm chống lại các rủi ro, mỉt mát có thể xảy ra trong các chuyến buôn bán hàng hóa vượt quốc gia, vượt lục địa Ngày nay, nó được coi là hình thức sơ khai của bảo hiểm hàng hải Vào thời đó, chủ tàu và chủ hàng tự thỏa thuận với nhau rằng nếu tàu ở trong tình trạng nguy hiểm buộc phải ném hàng xuống biển để cứu cả
con tàu, thì chủ tàu và chủ hàng sẽ phân chia tổn thỉt với nhau để cùng gánh chịu Như vậy, tổn thỉt sẽ phân bổ một cách thuần túy cho chủ tàu và chủ
3
Trang 9hàng không có bên thứ ba tham gia chịu trách nhiệm thanh toán tổn thất này Đây chỉ là hình thức tự bảo hiểm của chủ tàu và chủ hàng mà chưa xuất hiện nhà bảo hiểm
Bảo hiểm hàng hóa XNK bằng đường biển ra đời vào thời gian nào, như thế nào không rõ Song một trong những đơn bảo hiểm đầu tiên mà người ta tìm thấy là đơn bảo hiểm viết tay ở Lombord (Italia) năm 1182 Đừo luật đầu tiên về hàng hải cũng ra đời ở Italia Bảo hiểm sau đó phát triển sang Anh Nước Anh là nước có nền ngoừi thương phát triển nên bảo hiểm cũng phát triển sớm và đầy đủ hơn Ngay từ thế kỉ 17, Anh đã có mẫu đơn bảo hiểm tàu
và hàng (LloycTs SG form) vẫn được áp dụng cho đến ngày nay Hợp đồng bảo hiểm hàng hóa sớm nhất được thực hiện sớm nhất ở Anh vào tháng 8 năm
1555
Sau khi bảo hiểm du nhập vào Anh và dần dần phát triển rộng khắp, dựa vào các kỹ thuật bảo hiểm ban đầu này, bảo hiểm hàng hóa XNK đã ra đời và hoàn thiện hơn Khi các tổ chức, các công ty bảo hiểm hàng hóa XNK ra đời, loừi hình bảo hiểm này chính thức tồn từi trên thị trường bảo hiểm thế giới như một hoừt động tài chính quan trọng
Như vậy, chúng ta có thể thấy bảo hiểm hàng hóa XNK vận chuyển bằng đường biển ra đời sớm nhất trong các loừi hình bảo hiểm, ngày càng phát triển
và đóng vai trò quan trọng trong ngành bảo hiểm
* Vai trò:
Như chúng ta đã biết, dịch vụ vận chuyển nói chung và vận chuyển hàng hóa XNK nói riêng ngày càng đóng vai trò quan trọng trong thương mừi quốc
tế Có nhiều phương thức vận chuyển hàng hóa XNK: bằng đường biển, dường sắt, đường bộ, đường hàng không Trong đó vận chuyển bằng đường biển chiếm tỉ trọng lớn nhất khoảng trên 9 0 % tổng khối lượng hàng hóa XNK của thế giới Nhiều nước ở vị trí không tiếp giáp với biển cũng phải thông qua cảng của nước khác để vận chuyển hàng hóa bằng đường biển Bởi vì vận chuyển bằng đường biển có rất nhiều ưu điểm:
Trang 10
-4 C ó thể chuyên chở được nhiều hàng hóa có k h ố i lượng lớn nhiều chủng loại hàng hóa khác nhau
- Các tuyến đường biển rộng lớn nên trên một tuyến đường có thể tổ chức được nhiều chuyến tàu cùng một lúc cho cả hai chiều
- Tận dụng được tuyến đường có sẵn, không phải đầu tư nhiều vốn, nguyên vật liằu, sức lao động để xây dựng
- G ó p phần phát triển tốt m ố i quan hằ k i n h tế vói các nước
V ớ i những ưu điểm dó làm cho giá thành vận chuyển bằng đường biển thấp hơn so với các phương tiằn khác T u y nhiên vận chuyển hàng hóa bằng dường biển cũng có một số nhược điểm sau:
- V ậ n chuyển bằng đường biển gặp rất nhiều r ủ i ro, do hành trình kéo dài, trên biển xảy ra nhiều tai nạn, k h i tai nại xảy ra l ạ i khó ứng phó, cứu giúp
- M ỗ i chuyến tàu chuyên chở giá trị và khối lượng hàng hóa lớn bao g ồ m giá trị tàu, hàng hóa chở trên tàu và thủy thủ đoàn nên k h i r ủ i r o xảy ra
sẽ gây tổn thất rất lớn về tài sản, trách nhiằm và con người
- Hàng hóa do người chuyên chở chịu trách nhiằm chính Nhưng trách nhiằm này rất hạn c h ế về thời gian, phạm v i và mức độ tùy theo điều kiằn giao hàng và hợp đồng vận chuyển
Bảo hiểm hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường biển ra đời đã có vai trò rất lớn :
+ Là biằn pháp hữu hiằu nhất để khắc phục những nhược điểm của viằc vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đáp ứng nhu cầu đảm bảo an toàn cho chủ hàng
+ Trong nền kinh tế m ở ngành bảo hiểm hàng hóa X N K ra đời không những đáp ứng nhu cầu đảm bảo an toàn cho những chủ hàng, m à còn góp phần thúc đẩy m ố i quan hằ kinh tế quốc tế thông qua con đường thương mại và có ảnh hưởng sâu sắc tới vấn đề kinh tế - xã hội cho cả hai nước xuất và nhập + Bảo h i ể m hàng hóa X N K vận chuyển bằng đường biển cung cấp vốn đầu tư cho hoạt động kinh doanh X N K từ các quỹ m à lẽ ra phải g i ữ lại làm d ự phòng cho những tổn thất tương lai