Đầu tư của cha mẹ đối với việc học tập tiểu học của con cái người dân tộc h’mông ở sapa (nghiên cứu trường hợp xã lao chải huyện sa pa tỉnh lào cai)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- LÊ THỊ LÝ ĐẦU TƯ CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI VIỆC HỌC TẬP BẬC TIỂU HỌC CỦA CON CÁI NGƯỜI DÂN TỘC H’MÔNG Ở SAPA nghiên cứ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ LÝ

ĐẦU TƯ CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI VIỆC HỌC TẬP BẬC TIỂU HỌC CỦA CON CÁI NGƯỜI DÂN TỘC H’MÔNG Ở SAPA

(nghiên cứu trường hợp xã Lao Chải huyện Sapa tỉnh Lào Cai)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: XÃ HỘI HỌC

Hà Nội – 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

LÊ THỊ LÝ

ĐẦU TƯ CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI VIỆC HỌC TẬP ẬC TIỂU HỌC CỦA CON CÁI NGƯỜI ÂN TỘC H’MÔNG Ở SAPA

(Nghiên cứu trường hợp xã Lao Chải huyện Sapa tỉnh Lào Cai )

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành XÃ HỘI HỌC

Mã số: 60 31 03 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà

Hà Nội - 2015

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn này là công trình do cá nhân tác giả thực hiện hơn một năm: Từ tháng

10/2014 – 11/2015 dưới sự hướng dẫn của cô giáo – PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà Tác

giả xin cam đoan nghiên cứu này không đạo văn từ những nghiên cứu đi trước và nội dung của nghiên cứu chưa từng được công bố trước đây

Kết quả nghiên cứu là kết quả của công sức lao động trung thực, có trách nhiệm, đúng lương tâm của một người làm xã hội học

Học viên thực hiện

Lê Thị Lý

LỜI CÁM ƠN

Thị Thu Hà và những thầy cô giáo trong khoa xã hội học Những người đã tận tình

hướng dẫn em trong suốt thời gian làm luận văn tốt nghiệp

Thị Thu Hà – người đã hướng dẫn, cung cấp cho em những tri thức và kinh nghiệm

quý báu trong quá trình nghiên cứu đề tài, để giúp em có thể hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cám ơn các đồng chí trong ban lãnh đạo, những người dân trên địa bàn xã Lao Chải, huyện Sapa, tỉnh Lào Cai đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Cám ơn các bạn học viên đã cùng trao đổi và động viên giúp đỡ tôi trong quá trình thực tập và viết báo cáo

Mặc dù bản thân đã hết sức cố gắng, nhưng báo cáo này khó tránh khỏi những hạn chế và thiếu sót Để hoàn thiện hơn em rất mong nhận được sự chỉ bảo của thầy cô và những ý kiến đóng góp của các bạn

Hà Nội: Ngày 28/10/2015

Học viên

Lê Thị Lý

1

MỤC LỤC

MỤC LỤC 1

DANH MỤC CÁC BẢNG 2

MỞ ĐẦU 4

1 Lý do chọn đề tài 4

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 6

3 Ý nghĩa của đề tài 15

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 15

5 Đối tượng, khách thể và phạm vi nghiên cứu 16

6 Câu hỏi nghiên cứu 17

7 Giả thuyết nghiên cứu 18

8 Phương pháp nghiên cứu 18

9 Khung phân tích 23

NỘI DUNG CHÍNH 24

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN 24

1.1 Một số khái niệm cơ bản trong nghiên cứu 24

1.2 Lý thuyết áp dụng trong nghiên cứu 31

1.3 Quan niệm của Đảng và nhà nước về đầu tư giáo dục tiểu học 35

1.4 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 38

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI VIỆC HỌC TẬP ẬC TIỂU HỌC CỦA CON CÁI NGƯỜI ÂN TỘC H’MÔNG Ở SAPA 45 2.1 Nhận thức của cha mẹ về đầu tư học tập cho con 45

2.1.1 Nhận thức của cha mẹ về tầm quan trọng việc đầu tư học tập cho con 46

2.1.2 Nhận thức của cha mẹ về định hướng bậc học và nghề nghiệp cho con 51

2.1.3 Nhận thức của cha mẹ về cách thức đầu tư giáo dục tiểu học cho con 54

2.1.4 Nhận thức của cha mẹ về nội dung học tập của con 56

2.2 Đầu tư của cha mẹ đối với học tập bậc tiểu học cho con 57

2

2.2.1 Đầu tư của cha mẹ về vật chất cho học tập của con 58

2.2.1.1 Những khoản đóng góp của cha mẹ đối với nhà trường và thông qua nhà trường 58

2.2.1.2 Đầu tư của cha mẹ về phương tiện học tập cho con 59

2.2.1.3 Đầu tư của cha mẹ về học thêm cho con 66

2.2.2 Đầu tư của cha mẹ về thời gian và tinh thần cho học tập của con 67

2.2.2.1 Đầu tư của cha mẹ về thời gian cho học tập của con 67

2.2.2.2 Hình thức thưởng phạt của cha mẹ đối với học tập của con 73

2.2.2.3 Sự liên hệ của cha mẹ đến thầy cô, bạn bè của con… 77

CHƯƠNG 3: NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐẦU TƯ CỦA CHA MẸ ĐỐI VỚI VIỆC HỌC TẬP TIỂU HỌC CỦA CON CÁI NGƯỜI DÂN TỘC H’MÔNG 80

3.1 Các nhân tố thuộc về gia đình 84

3.2 Các nhân tố thuộc về con cái 86

3.3 Các nhân tố thuộc về nhà trường 88

3.4 Các nhân tố thuộc về làng xóm 90

3.5 Các nhân tố thuộc về tôn giáo 91

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 93

Kết luận 93

Khuyến nghị 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

DANH MỤC CÁC ẢNG

Bảng 1.1 Các khoản thu thỏa thuận với phụ huynh học sinh cấp I

3

2015

(năm học 2014 – 2015)

học cho con

Bảng 2.5 Nhận thức của cha mẹ về cách thức đầu tư giáo dục tiểu học cho con Bảng 2.6 Đầu tư của cha mẹ về phương tiên học tập cho con

Bảng 2.10 Đầu tư của cha mẹ về góc học tập cho con

Bảng 2.11 Đầu tư của cha mẹ về thời gian học tập cho con

Bảng 2.12 Sự động viện, khích lệ của cha mẹ đối với việc học tập của con

Bảng 2.13 Đánh giá về mức độ s dụng hình phạt đối với con

Bảng 2.14 Liên hệ giữa cha mẹ với thầy cô, bạn bè về việc học tập của con

Bảng 3.1

Kết quả kiểm định EFA và Cronbach’ Anpha về đánh giá của các bậc cha mẹ người dân tộc H’Mông đến các nhân tố ảnh hưởng việc đầu tư cho học tập tiểu học của con cái

Bảng 3.2

Kết quả KMO and Bartlett's Test về đánh giá của các bậc cha mẹ người dân tộc H’Mông đến các nhân tố ảnh hưởng việc đầu tư cho học tập tiểu học của con cái

Bảng 3.3

Kết quả kiểm định EFA và Cronbach’ Anpha về đánh giá của các bậc cha mẹ người dân tộc H’Mông đến các nhân tố ảnh hưởng việc đầu tư cho học tập tiểu học của con cái

tố gia đình đến đầu tư học tập tiểu học cho con

tố nhà trường đến đầu tư học tập tiểu học cho con

tố làng xóm đến đầu tư học tập tiểu học cho con

4

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải qua bao nghìn năm, con người được xem là trung tâm của mọi sự phát triển Do đó một trong những mục tiêu quan trọng hàng đầu của mỗi quốc gia trong chiến lược phát triển đất nước là đầu tư cho phát triển con người Trong đó phát triển giáo dục luôn được coi là vấn đề then chốt của phát triển con người Giáo dục được xem là một hiện tượng xã hội nảy sinh, phát triển và tồn tại cùng với xã hội loài người Đó chính là hiện tượng thế hệ đi trước truyền đạt lại cho thế hệ đi sau những kinh nghiệm xã hội đã tích lũy được trong lịch s phát triển của loài người, chuẩn bị cho họ bước vào cuộc sống lao động sản xuất và các hoạt động xã hội khác Nhờ lĩnh hội những kinh nghiệm xã hội đó mà nhân cách của mỗi con người được hình thành và phát triển hoàn thiện hơn, sức mạnh thể chất tinh thần của họ ngày càng được tăng lên Chính vì vậy, giáo dục được xem như là chức năng tất yếu

và vĩnh hằng của xã hội, là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội về mọi mặt Việc đầu tư cho phát triển giáo dục nói chung và đầu tư của các bậc cha mẹ đến giáo dục cho con cái đang thực sự trở thành một vấn đề được đông đảo cộng đồng

xã hội quan tâm

Georgette Tan, Trưởng nhóm bộ phận truyền thông khu vực Châu Á – Thái

Bình Dương, Trung Đông và Châu Phi chia sẻ: “Giáo dục từ lâu được coi như là

chìa khóa đem lại những cơ hội thăng tiến Các bậc cha mẹ trong khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nhận ra giá trị này và luôn đầu tư nhiều tiền bạc nhằm đảm bảo một nền tảng giáo dục tốt nhất có thể cho con cái họ” Cũng theo khảo sát mới nhất

của Tập đoàn Ngân hàng Thương mại Hồng Kông và Thượng Hải với chủ đề giá trị

của giáo dục là khởi đầu cho thành công Đây là một nghiên cứu mới về người tiêu

dùng toàn cầu nhằm khám phá quan điểm và hành vi của các bậc phụ huynh với việc học tập của con cái Báo cáo này thể hiện quan điểm của 4.592 cha mẹ ở 15 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới Khảo sát này được thực hiện trực tuyến trong tháng 12/2013 và tháng 1/2014 đối với các bậc phụ huynh có ít nhất một con

ở độ tuổi 23 đang đi học và những người chịu trách nhiệm quyết định một phần hay

5

hoàn toàn đối với việc học của con trẻ Khảo sát độc lập này được thực hiện bởi Ipsos MORI do ngân hàng HSBC uỷ thác Theo đó, gần 58% bậc phụ huynh trên toàn cầu cho rằng giáo dục là hình thức đầu tư tốt nhất mà họ có thể dành cho con cái của mình Ở châu Á, các bậc cha mẹ ở Trung Quốc (77 %) thể hiện lòng tin này mạnh mẽ nhất, tiếp sau là Indonesia (75%) và Ấn Độ (70%) Nói chung, cha mẹ châu Á dành 5,8 năm để lên kế hoạch cho việc học đại học của con cái so với mức trung bình 6,6 năm trên toàn cầu Tuy nhiên, theo báo cáo mới nhất của HSBC (tập đoàn tài chính lớn nhất thế giới) về “giá trị của giáo dục - khởi đầu cho thành công”

đa số các bậc phụ huynh châu Á (58%) mong muốn Họ đã bắt đầu lên kế hoạch và tiết kiệm sớm hơn Như vậy, vấn đề bức bách và quan tâm hàng đầu đối với các bậc cha mẹ ngày nay là vấn đề học tập của con cái Điều này là cần thiết, là bổn phận và trách nhiệm của mỗi con người, cho gia đình và xã hội được tiến bộ

Tại Việt Nam hiện nay, việc đầu tư giáo dục cho con cái chưa có một thống kê

cụ thể Trên thực tế, nó vẫn tồn tại nhiều những bất cập Đặc biệt là đầu tư giáo dục cho con tại các vùng nông thôn, miền núi và vùng dân tộc thiểu số… Một trong những vẫn đề đang thực sự thu hút sự quan tâm của toàn xã hội nói chung và ngành giáo dục nói riêng là đầu tư của cha mẹ cho phát triển giáo dục miền núi, trong đó đặc biệt chú trọng đến nhóm đối tượng tiểu học – Một trong những mục tiêu quan trọng quốc gia là phổ cập giáo dục tiểu học Tuy nhiên, xoay quanh câu truyện về phổ cập giáo dục tiểu học đối với các vùng đồng bào dân tộc thiểu số thực sự trở

thành vấn đề vô cùng khó khăn Do vậy chúng tôi quyết định chọn đề tài: “Đầu tư

của cha mẹ đối với việc học tập bậc tiểu học của con cái người dân tộc H’Mông ở Sapa” (nghiên cứu trường hợp xã Lao Chải huyện Sapa tỉnh Lào Cai)

Bên cạnh đó, trên địa bàn huyện Sapa quá trình đô thị hóa đang diễn ra nhanh chóng với sự góp mặt không nhỏ của việc phát triển du lịch địa phương Tuy nhiên, cùng với sự phát triển này việc đầu tư cho phát triển giáo dục đã thực sự được coi trọng chưa? Trong đó với mục tiêu quốc gia về phổ cập giáo dục tiểu học: Thầy cô, nhà trường và đặc biệt là các bậc cha mẹ người dân tộc H’Mông đã thực sự quan tâm và đầu tư cho giáo dục tiểu học của con cái như thế nào?

6

2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Giáo dục là một trong những tiêu chí quan trọng đánh giá trình độ phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia, đồng thời đây cũng là một trong 3 tiêu chí trong chỉ số phát triển của con người Đặc biệt nghiên cứu vấn đề giáo dục và gia đình là mảng đề tài luôn thu hút sự quan tâm của rất nhiều nhà nghiên cứu, dưới nhiều cách tiếp cận khác nhau từ vi mô đến vĩ mô Tuy nhiên, có thể đề cập đến hai hướng tiếp cận chính: Một là nghiên cứu vai trò của gia đình đến giáo dục Cách tiếp cận thứ hai là nghiên cứu đầu tư của gia đình (chủ yếu đề cập vai trò của cha mẹ) trong học tập của con cái) Ngoài ra còn một số những nghiên cứu đề cập đến các vấn đề như:

“Nhân tố ảnh hưởng đến đầu tư giáo dục trong gia đình”, “nhận thức của cha mẹ

về vấn đề giáo dục con cái”

2.1 Vai trò của gia đình trong giáo dục con cái

Phần lớn trong mảng đề tài này, các tác giả tập trung làm rõ vai trò của gia đình trong việc giáo dục con cái với những nội dung giáo dục chủ yếu như: Giáo dục đạo đức, giáo dục văn hóa, giáo dục nhân cách, định hướng nghề nghiệp cho con cái… Đồng thời một số tác giả cũng đề cập đến phương thức và vai trò chính trong việc giáo dục cho con cái hiện nay

Gia đình được xem là môi trường xã hội hóa đầu tiên của con người Nó được coi như cái nôi cho quá trình xã hội hóa của một con người và cũng là trường học đầu tiên dạy những bài học đường đời từ thủa ban đầu cho trẻ Để làm sáng rõ vấn

đề này, hàng loạt những tác giả với nhiều công trình nghiên cứu như:

Nghiêm Sĩ Liên “Vai trò của gia đình trong việc giáo dục thế hệ trẻ ở nước ta

hiện nay”; Nguyễn Thị Tố Quyên (2010), “Vai trò của gia đình trong giáo dục đạo đức cho trẻ em lứa tuổi Trung học cơ sở ở Việt Nam hiện nay”; Nguyễn Đức Mạnh

(2009), “Vai trò của gia đình đối với việc giáo dục trẻ em hư của thành phố Hà

Nội”; Nguyễn Mạnh Cường, “Vai trò của gia đình trong việc giáo dục nhân cách cho trẻ em trong thời kỳ hiện nay”; Nguyễn Thị Ngân Hà (2012), “Giáo dục đạo đức cho con cái trong gia đình đô thị hiện nay” (qua nghiên cứu tại trường THCS

quận Hà Đông, Hà Nội); Đoàn Thị Thanh Huyền (2008), “Giáo dục đạo đức cho