Xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

130 LỜI NÓI ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một tất yếu khách quan xuất phát từ định hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội mà mục ti

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT -

PHÍ MINH HẢI

XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hµ Néi – N¨m 2007

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHÍ MINH HẢI

XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN

Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật

Mã số : 60 38 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TIẾN SĨ VŨ TRỌNG HÁCH

HÀ NỘI – NĂM 2007

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn này là công trình nghiên cứu của bản thân tôi với sự hướng dẫn khoa học của Ts Vũ Trọng Hách, trên cơ sở có sự tiếp thu những tri thức của các nhà khoa học Mọi trích dẫn trong Luận văn này là hoàn toàn trung thực và chính xác theo những tài liệu tham khảo

đã được đề cập tại danh mục ở phần cuối của Luận văn

PHÍ MINH HẢI

Trang 4

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU 7

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN 12

1.1 Khái quát chung về Nhà nước pháp quyền 12

1.1.1 Quan niệm về Nhà nước pháp quyền trong lịch sử và những giá trị hiện đại 12

1.1.1.1 Trong thời kỳ cổ đại 12

1.1.1.2 Thời kỳ Trung cổ và bước chuyển tiếp thời kỳ cận đại 15

1.1.1.3 Sự hình thành học thuyết Nhà nước pháp quyền tư sản 16

1.1.2 Nhân tố Nhà nước pháp quyền trong lịch sử Nhà nước và pháp luật Việt Nam 24

1.1.2.1 Nhân tố Nhà nước pháp quyền trong các triều đại phong kiến 24

1.1.2.2 Nhân tố Nhà nước pháp quyền từ cách mạng tháng 8 năm 1945 trên nền tảng Tư tưởng Hồ Chí Minh 27

1.1.3 Khái niệm và những đặc điểm chung của Nhà nước pháp quyền 36

1.1.3.1 Khái niệm về Nhà nước pháp quyền 36

1.1.3.2 Những đặc điểm chung của Nhà nước pháp quyền 38

1.2 Những quan điểm cơ bản về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân 40

1.2.1 Quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền 40

1.2.2 Những đặc điểm của Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân 43

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ TÌNH HÌNH XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN Ở NƯỚC TA 49

2.1 Những thành tựu đã đạt được trong bước đầu xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân 49

Trang 5

2.1.1 Chuyển biến nhận thức về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã

hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân 49 2.1.2 Kết quả bước đầu về xây dựng Nhà Nước pháp quyền Việt Nam xã

hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân 50 2.1.2.1 Về cải cách bộ máy Nhà nước 50 2.1.2.2 Về xây dựng hệ thống pháp luật 56 2.1.2.3 Về đổi mới hệ thống chính trị, đảm bảo dân chủ xã hội chủ nghĩa 58

2.2 Những hạn chế, tồn tại 60

2.2.1 Những hạn chế về nhận thức 60 2.2.2 Bộ máy Nhà nước chậm đổi mới 62 2.2.3 Hệ thống pháp luật chưa hoàn chỉnh , chưa đồng bộ, thiếu tính thống nhất 65 2.2.4 Hệ thống chính trị chậm được đổi mới 68 2.2.5 Những nguyên nhân của sự yếu kém và tồn tại 69 2.2.5.1 Tính không chuyên nghiệp của bản thân các cơ quan quyền lực Nhà nước 69 2.2.5.2 Tính không chuyên nghiệp trong bộ máy hành chính Nhà nước cũng được biểu hiện rõ nét 70 2.2.5.3 Chưa có nhận thức đầy đủ về vị trí, vai trò và tầm quan trọng của công tác tư pháp, nên đã thiếu quan tâm, chăm lo xây dựng về tổ chức đội ngũ cán bộ và cơ sở vật chất của các cơ quan tư pháp 72 2.2.5.4 Về chính quyền địa phương và mối quan hệ pháp lý Trung ương - Địa phương 74

CHƯƠNG 3: NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA DÂN, DO DÂN VÀ VÌ DÂN 75

3.1 Yêu cầu phải xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân 75

3.1.1 Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam nhằm duy trì và phát huy bản chất tốt đẹp của Nhà nước xã hội chủ nghĩa, đổi mới hoạt động của hệ

Trang 6

thống chính trị, đấu tranh có hiệu quả chống quan liêu, lãng phí, tham

nhũng, làm trong sạch bộ máy Đảng và Nhà nước 75

3.1.2 Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa xuất phát từ nhu cầu thúc đẩy mạnh mẽ cải cách kinh tế – xã hội, xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế 79

3.1.3 Tôn trọng và bảo đảm các quyền và tự do của con người, bảo vệ có hiệu quả các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân 82

3.2 Những giải pháp cơ bản để xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân 86

3.2.1 Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam 87

3.2.2 Hoàn thiện Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, tiến hành đồng bộ với đổi mới và phát triển kinh tế – xã hội, xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh 91

3.2.2.1.Xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa 91

3.2.2.2 Đổi mới hoạt động của Quốc hội 93

3.2.2.3 Tiếp tục thực hiện cải cách nền hành chính Quốc gia 101

3.2.2.4 Tiếp tục cải cách tư pháp 107

3.3.3 Hoàn thiện hệ thống pháp luật 118

3.3.4 Đổi mới hệ thống chính trị, thực hiện dân chủ hoá mọi mặt đời sống chính trị 120

3.3.5 Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, tiếp thu có chọn lọc các giá trị phổ biến và kinh nghiệm thế giới về xây dựng Nhà nước pháp quyền để vận dụng thích hợp trong điều kiện Việt Nam 124

KẾT LUẬN 128

Trang 7

TÀI LIỆU THAM KHẢO 130

LỜI NÓI ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam là một tất yếu khách quan xuất phát từ định hướng xây dựng chủ nghĩa xã hội mà mục tiêu cơ bản là xây dựng một chế độ : dân giầu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh Đảng và Nhà nước ta nhận thức sâu sắc được rằng : để đạt được một chế độ xã hội như vậy, công cụ, phương tiện

cơ bản chỉ có thể là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ; một Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam dựa trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ X đã khẳng định: Nhiệm vụ, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta là phải phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá; xây dựng nền văn hoá thực sự là nền tảng tinh

thần của xã hội; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân

dân, do nhân dân , vì nhân dân; xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh;

bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia; chủ động và tích cực hội nhập quốc tế

Thực tiễn của hơn 20 năm đổi mới vừa qua đã khẳng định yêu cầu xây

dựng Nhà nước pháp quyền dưới sự lãnh đạo của Đảng như một xu thế

khách quan, tất yếu, mang tính quy luật của quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện phát triển nền dân chủ chân chính của nhân dân, xây

Trang 8

dựng và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, hội nhập và hợp tác kinh tế quốc tế

Chủ trương xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của dân, do dân, vì dân; đưa yêu cầu đó lên thành nguyên tắc Hiến định (Điều 2 Hiến pháp 1992 được sửa đổi, bổ sung năm 2001) thể hiện sự thừa nhận và sự kết hợp tính phổ biến của một giá trị lịch sử nhân loại với những nét đặc trưng, những giá trị độc đáo của Nhà nước pháp

quyền ở Việt Nam

Những năm qua trong tiến trình đổi mới toàn diện từ kinh tế, đến hệ thống chính trị mà trọng tâm là cải cách bộ máy nhà nước, đổi mới hoạt động của Quốc hội, cải cách hành chính, cải cách tư pháp chúng ta đã thu được nhiều kết quả đáng mừng: Tăng trưởng về kinh tế; hệ thống chính trị đang được đổi mới toàn diện; chất lượng, hiệu quả, hiệu lực hoạt động của

bộ máy nhà nước từng bước được cải thiện và nâng cao

Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân,

do dân, vì dân là một nhiệm vụ mới mẻ vô cùng khó khăn, phức tạp Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, vì dân, do dân phải

có sự kết hợp đúng đắn tính phổ biến và tính đặc thù của lý luận và thực tiễn về nhà nước pháp quyền với sự phản ánh và quán triệt đầy đủ các yếu

tố đó vào trong việc thiết kế bộ máy nhà nước, vào trong các định hướng xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật ở nước ta

Với mong muốn góp phần làm rõ một số vấn đề về lý luận và thực tiễn trong quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta trong giai đoạn cách mạng hiện nay tôi chọn đề tài: " Xây dựng Nhà nước Pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân" làm luận văn cao học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trang 9

Cho đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề Nhà nước pháp quyền, như: " Xây dựng Nhà nước Pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam"- Đào Trí Úc ( 2005)- Nhà xuất bản chính trị quốc gia; " Quốc hội Việt Nam trong Nhà nước pháp quyền"- Nguyễn Đăng Dung ( 2007)- Nhà xuất bản Đại học quốc gia Hà Nội; " Nhà nước Pháp quyền dưới sự lãnh đạo của Đảng"- Nguyễn Văn Thảo( 2006)- Nhà xuất bản Tư pháp; " Quyền con người, quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam"- Trần Ngọc Đường (2004)- Nhà xuất bản Chính trị quốc gia; " Phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân"- Phạm Ngọc Quang - Ngô Kim Lân ( 2007)- Nhà xuất bản Chính trị quốc gia; " Học thuyết Nhà nước pháp quyền, một số vấn đề trong lịch sử hình thành và phát triển"- Lê Cảm ( 2002)- Tạp chí nghiên cứu lập pháp; "Cải cách Tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền"- Lê Cảm ( 2003)- Tạp chí khoa học Đại học Quốc gia, kinh tế- luật; "Tư tưởng Đông- Tây về nhà nước và pháp luật, những nhân tố Nhà nước pháp quyền "- Hoàng Thị Kim Quế ( 2002)- Tạp chí nghiên cứu lập pháp; "Nhà nước pháp quyền- một hình thức tổ chức nhà nước"- Nguyễn Đăng Dung ( 2001)- Tạp chí nghiên cứu lập pháp; " Tính minh bạch của pháp luật- một thuộc tính của Nhà nước pháp quyền"- Phạm Duy Nghĩa ( 2002)- Tạp chí dân chủ và pháp luật…các công trình trên nghiên cứu nhà nước pháp quyền dưới nhiều góc độ khác nhau, tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu đầy đủ về đề tài: " Xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân"

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Luận giải những vấn đề lý luận và thực tiễn về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

Trang 10

Phân tích và đánh giá thực trạng về xây dựng Nhà nước Pháp quyền

xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân ở nước ta hiện nay

Đề xuất những quan điểm và giải pháp về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân trong giai đoạn cách mạng hiện nay

4 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu dựa trên phương pháp luận của triết học Mác – Lênin, các nguyên tắc của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, các tư tưởng về Nhà nước pháp quyền , các quan điểm của Đảng và Nhà nước về xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN Luận văn sử dụng các phương pháp chủ yếu như: phân tích, tổng hợp, so sánh để tìm hiểu thực trạng, xác định những ưu điểm và hạn chế trong quá trình xây dựng Nhà nước Việt Nam XHCN, trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị và giải pháp nhằm xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền Việt Nam

5 Những đóng góp mới của luận văn

Thông qua việc nghiên cứu đề tài: "Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân" luận văn nhằm góp phần làm sáng tỏ hơn cơ sở lý luận và thực tiễn về xây dựng nhà nước pháp quyền ở nước ta trong giai đoạn hiện nay; đề xuất một số quan điểm, giải pháp cơ bản về xây dựng hoàn chỉnh mô hình Nhà nước pháp quyền Việt Nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, nội dung của

Luận văn gồm có 3 chương được bố cục như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận về nhà nước pháp quyền việt nam xã hội chủ nghĩa của dân, do dân và vì dân

Trang 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO

I CÁC VĂN KIỆN CỦA ĐẢNG, VĂN BẢN PHÁP LUẬT

1 Đảng Cộng sản Việt Nam(1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội

lần thứ VII, Nxb Sự thật, Hà Nội

3 Đảng Cộng sản Việt Nam(1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong

thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự thật, Hà Nội, tr 21

lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, tr 66, 80, 82, 129

5 Đảng Cộng sản Việt Nam(2000), Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 BCH TƯ

Đảng (khóa VIII)- Các nghị quyết TƯ Đảng 1996-1999, Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội, tr 97, 117

lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr 135

7 Đảng Cộng sản Việt Nam(2003), Văn kiện Hội nghị lần thứ 7 BCH TƯ

khóa IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

8 Đảng Cộng sản Việt Nam(2004), Điều lệ Đảng, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, tr 5-6

9 Đảng Cộng sản Việt Nam – Ban chấp hành Trung ương – Ban chỉ đạo

tổng kết lý luận(2005), Báo cáo tổng kết – một số vấn đề lý luận – thực tiễn

qua 20 năm đổi mới (1986 – 2005), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

10 Đảng cộng sản Việt Nam(2006), Văn kiện Đại hội đai biểu toàn quốc

lần thứ X, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

Trang 12

11 Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam(2004), Hiến pháp

nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 ( sửa đổi), Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, tr 11, 41, 57

12 Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam(2004), Luật tổ

chức Quốc hội năm 2001, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

chức Chính phủ năm 2001, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

chức Toà án nhân dân năm 2002, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2002, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

16 Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam(2004), Quy chế

hoạt động của Hội đồng dân tộc và các uỷ ban của Quốc hội, Nxb Chính

trị Quốc gia, Hà Nội

17 Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam(2004), Quy chế

hoạt động của Uỷ ban thường vụ quốc hội, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà

Nội

II CÁC TÀI LIỆU KHÁC

18 Nguyễn Cảnh Bình (2005), Hiến pháp Mỹ được làm ra như thế nào?,

Nxb Lý luận chính trị, Hà Nội ( Dịch và giới thiệu )

19 Lê Cảm(2002), “ Học thuyết nhà nước pháp quyền, một số vấn đề trong

lịch sử hình thành và phát triển”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 10

20 Lê Cảm(2003), “Cải cách tư pháp ở Việt Nam trong giai đoạn xây

dựng Nhà nước pháp quyền: Một số vấn đề chung”, Tạp chí khoa học

ĐHQGHN, Kinh tế – Luật số 3

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	199,64 KB