Chế tài bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại

Tính cấp thiết của đề tài Trong giai đoạn đầu của tiến trình đổi mới, Nhà nước đã ban hành nhiều quy định pháp luật để điều chỉnh các quan hệ kinh tế phát sinh, thay thế cho các quy địn

ĐẠ I HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGÔ VĂN HIỆP

CHẾ TÀI BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI DO VI PHẠM HỢP ĐỒNG KINH DOANH, THƯƠNG MẠI

CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ

MÃ SỐ : 60 38 50

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN AM HIỂU

HÀ NỘI - NĂM 2007

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, được tôi thực hiện một cách độc lập dưới sự hướng dẫn của TS Nguyễn Am Hiểu Các tư liệu, tài liệu được sử dụng trong luận văn là hoàn toàn chính xác, có trích dẫn rõ ràng và đầy đủ

Hà Nội, ngày 10 tháng 9 năm 2007

Học viên

Ngô Văn Hiệp

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, tôi đã nhận được rất nhiều sự động viên, khích lệ của người thân, bạn bè và đồng nghiệp Vì vậy, tôi xin được gửi lời cảm ơn đến các thầy giáo, cô giáo công tác tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, Viện nghiên cứu Nhà nước và Pháp luật, Bộ Tư pháp , những người đã tâm huyết dạy dỗ và giúp đỡ tôi cả trong thời gian tôi học tập tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội cũng như suốt quá trình thực hiện luận văn Đặc biệt tôi xin được gửi lời cảm ơn tới TS Nguyễn Am Hiểu, Phó vụ trưởng Vụ Pháp luật Dân sự, kinh

tế - Bộ Tư pháp, người đã nhận lời hướng dẫn và tận tình giúp đỡ tôi thực hiện luận văn này

MụC LụC

Chương 1 những vấn đề chung về bồi thường thiệt hại DO VI PHạM HợP ĐồNG

11

2.3 Mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại thực

tế

16

3 ý nghĩa của chế tài bồi thường thiệt hại 20

Chương 2 thực trạng pháp LUậT về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng

22

1 Nguyên tắc luật chung - luật riêng liên quan đến bồi

thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng

23

2 Các chế tài vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại 25

3 Căn cứ áp dụng chế tài bồi thường thiệt hại do vi phạm

hợp đồng kinh doanh, thương mại

30

4 Trường hợp miễn trách đối với hành vi vi phạm và nghĩa

vụ thông báo của bên vi phạm

35

5 Nghĩa vụ chứng minh tổn thất và hạn chế tổn thất của bên

bị vi phạm

37

6 Mối quan hệ giữa chế tài bồi thường thiệt hại và chế tài

phạt vi phạm

38

7 Hậu quả pháp lý của việc tạm ngừng, đình chỉ, huỷ bỏ hợp

đồng và quyền yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại

39

8 Bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng

hoá quốc tế

41

8.1 Cơ sở pháp lý của bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng

mua bán hàng hóa quốc tế

41

8.2 Các loại thiệt hại cơ bản do vi phạm hợp đồng mua bán hàng

hóa quốc tế

43

8.3 Điểm tương đồng và khác biệt giữa bồi thường thiệt hại do vi

phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại và bồi thường thiệt

hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hóa quốc tế

43

Chương 3 một số bất cập và PHƯƠNG HƯớng hoàn thiện pháp luật về Bồi

thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng

50

1 Một số bất cập của pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi

phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại

50

2 Một số kiến nghị sửa đổi pháp luật về bồi thường thiệt hại

do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại

55

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong giai đoạn đầu của tiến trình đổi mới, Nhà nước đã ban hành nhiều quy định pháp luật để điều chỉnh các quan hệ kinh tế phát sinh, thay thế cho các quy định pháp luật cũ, lạc hậu với sự ra đời của các văn bản pháp luật điều chỉnh về lĩnh vực kinh tế, hợp đồng kinh tế, đặc biệt là bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh tế Là sản phẩm pháp luật đặc trưng của thời kỳ bao cấp, cùng với sự chuyển đổi của nền kinh tế, pháp luật đã thay đổi tính chất từ việc quy định hợp đồng kinh tế mang tính bắt buộc và tính kế hoạch, nay chuyển sang hợp đồng kinh

tế dựa trên sự thoả thuận ý chí, nhu cầu của các bên và đòi hỏi của thị trường Pháp lệnh hợp đồng kinh tế ngày 25/9/1989; Nghị định số 17/HĐBT ngày 16/02/1990 quy định chi tiết thi hành Pháp lệnh hợp đồng kinh tế, cùng các văn bản pháp luật khác là những minh chứng quan trọng cho sự phát triển của pháp luật kinh tế

Với sự phát triển của nền kinh tế, Bộ luật Dân sự 1995 ra đời cùng với Luật Thương mại 1997 và các văn bản pháp luật liên quan đã góp phần tích cực vào sự nghiệp đổi mới, công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Tuy nhiên, cùng với thời gian các quy định của Bộ luật Dân sự 1995 và Luật Thương mại 1997 đã trở nên lạc hậu do đó cần có sự sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với tình hình mới và Bộ luật Dân sự 2005; Luật Thương mại 2005 đã đáp ứng các đòi hỏi của sự phát triển nền kinh tế Bộ luật Dân sự 2005 và Luật Thương mại 2005 cùng các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại trở thành hành lang pháp lý cần thiết, tạo đà cho sự phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước

Sự phát triển không ngừng của nền kinh tế, các quan hệ kinh doanh liên tục phát sinh và phát triển dẫn đến nhiều quy định pháp luật điều chỉnh về lĩnh vực hợp đồng kinh doanh, thương mại, đặc biệt là các quy định pháp luật liên quan đến bồi

thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại đã trở lên lạc hậu do

đó vấn đề sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật này trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm góp phần minh bạch hoá pháp luật về kinh doanh, thúc đẩy nền kinh tế trong nước phát triển, tạo tiền đề để hội nhập vào nền kinh tế khu vực và thế giới

2 Tình hình nghiên cứu

Chế tài bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại là một vấn đề quan trọng của pháp luật về kinh doanh nói chung và pháp luật về hợp đồng kinh doanh, thương mại nói riêng, do vậy được nhiều nhà khoa học và các học giả quan tâm nghiên cứu, được thể hiện trong nhiều cuốn sách, các bài viết

trên báo chí, tạp chí chuyên ngành luật như: “Một số vấn đề liên quan đến việc sửa

đổi pháp luật Việt Nam về hợp đồng” của TS Nguyễn Am Hiểu - Tạp chí Nhà

nước và Pháp luật số 4/2004; “Hoàn thiện pháp luật về hợp đồng ở Việt Nam“ của

TS Dương Đăng Huệ - Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 6/2002; “Trách nhiệm

dân sự và một số vấn đề về xác định thiệt hại” của ThS Trần Thị Huệ - Tạp chí

Dân chủ và Pháp luật số 1/2005;“Lỗi và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài

hợp đồng” của TS Phùng Trung Tập - Tạp chí Toà án nhân dân Tối cao số

10/2004 Tuy nhiên, các nghiên cứu từ trước tới nay liên quan đến chế tài bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại chỉ tập trung về mặt

lý luận, dừng lại ở việc nêu vấn đề, tiếp cận ở một khía cạnh hẹp mà ít có góc nhìn tổng thể, khái quát hoặc so sánh đối chiếu với các loại chế tài bồi thường thiệt hại khác Mặt khác, hạn chế đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại

Chính vì vậy, cần phải nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về vấn đề bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại trên cơ sở lý luận và thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật về hợp đồng kinh doanh, thương mại ở nước ta trong những năm qua

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

Luận văn nghiên cứu những vấn đề lý luận chung nhất về chế tài bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng, thực tiễn thực hiện các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại, đánh giá thực trạng thực hiện các quy định pháp luật, nêu ra những tồn tại, bất cập của các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại những năm qua, trên cơ sở đó đề xuất giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật tương ứng về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận chung nhất về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng, các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại cũng như thực tiễn thực hiện các quy định này trong những năm qua, so sánh đối chiếu với các quy định pháp luật

về bồi thường thiệt hại khác

5 Cơ sở khoa học của đề tài

- Cơ sở lý luận: Đề tài được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận chủ

nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Mác xít, các quan điểm của Đảng và Nhà nước về đổi mới, xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo định hướng xã hội chủ nghĩa, các chính sách pháp luật, chính sách kinh tế

- Cơ sở thực tiễn: Thực tế công tác thực hiện các quy định pháp luật về bồi

thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại những năm qua, bối cảnh nước ta đã gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hội nhập kinh tế quốc tế

6 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu: Lịch sử, thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh, đối chiếu, logic, quan sát

7 Điểm mới của đề tài

- Nghiên cứu vấn đề bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng nói chung và hợp đồng kinh doanh, thương mại nói riêng một cách toàn diện và có hệ thống trên

cơ sở lý luận và thực tiễn thực hiện các quy định của pháp luật kinh doanh, hợp đồng kinh doanh, thương mại, bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại thời gian qua

- So sánh một số điểm tương đồng và khác biệt giữa bồi thường thiệt hại do

vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại của Việt Nam với bồi thường thiệt hại

do vi phạm hợp đồng thương mại Nhật Bản, bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế

- Đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng kinh doanh, thương mại, cụ thể là cần sửa đổi và bổ sung các điều, khoản tương ứng trong các văn bản pháp luật liên quan

8 Cơ cấu luận văn

Luận văn này bao gồm lời nói đầu, ba chương và phần kết luận

* Lời nói đầu: Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài, mục đích và

nhiệm vụ của luận văn, đối tượng và phạm vi nghiên cứu, cơ sở khoa học của đề tài, phương pháp nghiên cứu, điểm mới của đề tài

* Chương 1: Những vấn đề chung về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp

đồng

* Chương 2: Thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp

đồng

* Chương 3: Một số bất cập và phương hướng hoàn thiện pháp luật về bồi

thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Văn bản quy phạm pháp luật

nước ngoài

735 - TTg ngày 10/4/1956 của Thủ tướng Chính phủ

số 04/CP ngày 04/01/1960 của Thủ tướng Chính phủ

10 Điều lệ về Chế độ Hợp đồng kinh tế ban hành kèm theo Nghị định số 54/CP

ngày 10/3/1975 của Hội đồng Chính phủ

13 Luật tổ chức Toà án nhân dân 2002

14 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân 2002

15 Luật Thương mại 1997

16 Luật Thương mại 2005

17 Nghị định số 17, HĐBT ngày 16/1/1990 của Hội đồng Bộ trưởng quy định

chi tiết thi hành Pháp lệnh hợp đồng kinh tế

18 Nghị định số 18, HĐBT ngày 16/01/1990 của Hội đồng Bộ trưởng

20 Pháp lệnh Trọng tài Thương mại Việt Nam 2003

21 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án kinh tế ngày 16/3/1994

24 Thông tư số 11/TT/PL của Trọng tài kinh tế Nhà nước ngày 25/5/1992

2 Sách, tạp chí

25 Bộ luật Thương mại và luật những ngoại lệ đặc biệt về kiểm soát của Nhật

bản, NXB Chính trị Quốc Gia 1994

27 Giáo trình luật kinh tế, trường Đại học Luật Hà Nội

28 Giáo trình luật kinh tế, Khoa Luật - Trường Đại học Quốc gia Hà Nội

29 Giáo trình luật lao động, Khoa Luật - Trường Đại học Quốc gia Hà Nội

30 Giải đáp một số vấn đề về hình sự, dân sự, kinh tế, hành chính và tố tụng

1999, toà án nhân dân tối cao

31 Giải quyết tranh chấp bằng kinh tế Toà án NXB Chính trị Quốc gia 1999

PTS Hoàng Thế Liên, Phạm Hữu Nghị, Trần Hữu Huỳnh, NXB Thành phố

Hồ Chí Minh 1993

34 Pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, NXB Thành phố Hồ Chí Minh

1992

35 Pháp luật về Hợp đồng NXB Đồng Nai

36 Tạp chí Dân chủ Pháp luật từ năm 2002 - 2007

39 Tạp chí Nhà nước và Pháp luật từ năm 2002 - 2007

40 Tạp chí Nghiên cứu Lập pháp từ năm 2002 - 2007

41 Văn kiện Đại hội Đảng VI, NXB Sự thật, Hà Nội - 1987

Hà Nội - 2001

3 Tài liệu khác

43 Cẩm nang pháp luật kinh doanh dành cho Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa

Tập I: Những vấn đề cơ bản về pháp luật kinh doanh

http//www.scotlawcom.gov.uk

www.cktqp.gov.vn/news.php?id=1814&id su bject=1 - 26k

www1.mot.gov.vn/Ven/VBdetail.asp?id=2306

- 17k

45 Mấy vấn đề Pháp luật về kinh tế CHLB Đức

46 Tham luận Hội thảo Thương mại quốc tế Hà Nội ngày 13, 14/12/2004