Tổ chức quản lý công tác thông tin thư viện tại đại học quốc gia hà nội nhằm đáp ứng yêu cầu của kiểm định chất lượng đào tạo

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SƯ PHẠM BÙI THỊ THU HƯƠNG TỔ CHỨC QUẢN LÝ CÔNG TÁC THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI NHẰM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO LUẬ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

BÙI THỊ THU HƯƠNG

TỔ CHỨC QUẢN LÝ CÔNG TÁC THÔNG TIN - THƯ VIỆN TẠI ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI NHẰM ĐÁP ỨNG YÊU CẦU

KIỂM ĐỊNH CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Hà Nội - 2007

đại học quốc gia hà nội

Khoa s- phạm

Bùi thị thu h-ơng

Tổ chức quản lý công tác thông tin - th- viện Tại đại học quốc gia hà nội nhằm đáp ứng yêu cầu

của kiểm định chất l-ợng đào tạo

Luận văn thạc sỹ

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 05

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học:

PGS.TS Đặng Xuân Hải

Hà Nội - 2007

LỜI CẢM ƠN

Sau một thời gian nghiên cứu đề tài “Tổ chức quản lý công tác Thông tin - Thư viện tại Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm đáp ứng yêu cầu của kiểm định chất lượng đào tạo” đã được hoàn thành

Với tình cảm chân thành, tôi bày tỏ lòng biết ơn Khoa Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tạo điều kiện cho tôi được học tập và nghiên cứu trong suốt hai năm qua, mang lại cho tôi những kiến thức vô cùng quý giá

Xin bày tỏ lòng biết ơn các Thầy, Cô giáo đã tận tình giảng dạy; Phòng Quản lý Đào tạo và Nghiên cứu Khoa học đã giúp đỡ, chỉ dẫn tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

Xin cảm ơn các đồng chí Lãnh đạo, cán bộ của Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội; cán bộ nghiên cứu, giáo viên và sinh viên Đại học Quốc gia Hà Nội đã động viên, giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi trong việc cung cấp thông tin, tài liệu, số liệu và đóng góp ý kiến cho tôi trong quá trình nghiên cứu hoàn thành luận văn

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đối với PGS.TS Đặng Xuân Hải

- người Thầy đã tận tình chỉ bảo, trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ trong quá trình nghiên cứu để tôi hoàn thành luận văn Thạc sỹ

Dù đã có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện, song luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự góp ý, chỉ bảo của các Thầy, Cô giáo, bạn bè, đồng nghiệp và những người quan tâm

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, tháng 12 năm 2007

Tác giả

Bùi Thị Thu Hương

MỤC LỤC

Trang

6 í nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài: 4

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ Lí LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIấN CỨU 8

1.2.4 Chất lượng đào tạo và Kiểm định chất lượng trường đại

học

22

1.3 Cơ sở lý luận tổ chức và quản lý cụng tỏc Thụng tin - Thư

viện trong trường đại học

27

1.3.1.Vai trũ của Trung tõm Thụng tin - Thư viện trong trường

đại học

27

1.3.2 Đặc điểm của hoạt động Thụng tin - Thư viện trong trường

đại học

28

1.3.3 Yờu cầu tổ chức quản lý cụng tỏc thụng tin - thư viện 31

1.3.4 Nội dung tổ chức quản lý cụng tỏc thụng tin - thư viện

1.4 Yờu cầu của Kiểm định chất lượng đào tạo đối với cụng tỏc

thụng tin - thư viện

31

1.4.1.Vấn đề Kiểm định chất lượng đối với đơn vị cơ sở - Đại học

Quốc gia Hà Nội:

33

1.4.2 Những yờu cầu của Kiểm định chất lượng đối với Trung

tõm Thụng tin - Thư viện

35

Chương 2: Thực trạng hoạt động của trung tâm thông tin

- th- viện, Đại học quốc gia hà nội

40

2.1 Thực trạng triển khai qui trỡnh nghiệp vụ thư viện tại

Trung tõm Thụng tin- Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội.

40

2.2 Thực trạng tổ chức và quản lý Thụng tin - Thư viện, Đại

học Quốc gia Hà Nội

2.2.1 Thực trạng thực hiện cỏc tiờu chớ - tiờu chuẩn kiểm định

chất lượng đối với Trung tõm Thụng tin - Thư viện, Đại học

Quốc gia Hà Nội

40

2.2.2 Đỏnh giỏ mức độ đỏp ứng yờu cầu của Trung tõm Thụng

tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội hiện nay

60

2.2.3 Đỏnh giỏ mức độ đỏp ứng yờu cầu của Trung tõm Thụng

tin- Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội hiện nay so với yờu cầu

của Kiểm định chất lượng đào tạo ở Đại học Quốc gia Hà Nội

63

Chương 3: Những giải pháp cải tiến công tác tổ chức và

quản lý thông tin- th- viện nhằm đáp ứng yêu cầu của

kiểm định chất l-ợng đào tạo ở đại học quốc gia hà nội

78

3.2.1 Nhúm biện phỏp nõng cao nhận thức về “Văn húa chất

lượng” của đội ngũ cỏn bộ Trung tõm Thụng tin - Thư viện

81

3.2.2 Nhúm biện phỏp tổ chức thu thập minh chứng và hoàn

thiện quy trỡnh tổ chức quản lý theo yờu cầu kiểm định chất

lượng

83

3.2.2.1 Xỏc định và xõy dựng cỏc tiờu chớ và tiờu chuẩn liờn

quan

83

3.2.2.2 Xõy dựng quy trỡnh và thực hiện quy trỡnh tổ chức quản

lý theo yờu cầu kiểm định

86

3.2.2.4 Xử lý, đỏnh giỏ kết quả kiểm định để điều chỉnh cho hoạt

động lần sau

96

3.2.2.5 Hỡnh thành một bộ phận đảm bảo chất lượng của Trung

tõm Thụng tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

97

3.2.3 Nhúm biện phỏp duy trỡ và phỏt triển kết quả kiểm định

chất lượng đối với Trung tõm Thụng tin - Thư viện, Đại học

Quốc gia Hà Nội

3.3 Khảo nghiệm tớnh cần thiết và tớnh khả thi của cỏc biện

phỏp cải tiến cụng tỏc tổ chức và quản lý thụng tin - thư viện

nhằm đỏp ứng yờu cầu của kiểm định chất lượng đào tạo ở Đại

học Quốc gia Hà Nội

100

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do lựa chọn đề tài:

Trong thời đại thông tin, khối lượng tri thức mà con người tiếp nhận để học tập và làm việc là rất lớn Đặc biệt trong lĩnh vực đào tạo, những tri thức đó đến với người dạy, người học và nghiên cứu khoa học từ nhiều nguồn khác nhau: từ nhà trường, từ gia đình, từ xã hội Để có được một “lượng” tri thức nhất định cho mình, ngoài việc học tập ở trường, các cá nhân phải tự học hỏi, tự trang bị cho mình các kiến thức cần thiết phục vụ việc học tập, giảng dạy và nghiên cứu, đặc biệt trong điều kiện hiện nay, các trường đại học đang triển khai việc đào tạo theo tín chỉ, theo đó người học phải tăng cường thời gian tự học, điều này lại càng tăng thêm vai trò của thư viện trong việc đảm bảo chất lượng đào tạo

Thư viện chính là công cụ truyền bá tri thức một cách tĩnh lặng, là nơi truyền tải thông tin một cách nhẹ nhàng, nhưng có tác động và hiệu quả to lớn, không chỉ

là hình thức cho người đọc mượn một cuốn sách, hay cung cấp một sản phẩm thông tin, mà nhiệm vụ (nội dung) của thư viện chính là sự chuyển tải những tri thức đối với người đọc những thông tin cần thiết và bổ ích trong việc tự học tập của mỗi người

Để đảm bảo chất lượng đào tạo, tháng 12/2004, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quy định tạm thời về kiểm định chất lượng trường đại học Năm 2005, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng ban hành một bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng trường đại học riêng Trong đó, chất lượng của hoạt động thông tin- thư viện là một trong 10 tiêu chuẩn kiểm định chất lượng trường đại học (tại tiêu chuẩn 9 - Thư viện, trang thiết bị học tập và cơ sở vật chất khác) Ngoài ra, còn có Bộ tiêu chuẩn của AUN (Mạng lưới đại học ASEAN), cũng có tiêu chí về Thư viện tại Mục 4.2 (Tự đánh giá thực hành), mục 11 (Trang thiết bị và cơ sở hạ tầng)

Kiểm định chất lượng là một quá trình đánh giá nhằm đưa ra quyết định công nhận một trường đại học hay một chương trình đào tạo của nhà trường đáp

ứng các chuẩn mực quy định Khi đánh giá chất lượng đào tạo của một trường đại học, một trong những nội dung cần được đánh giá là chất lượng của công tác thông tin - thư viện của đơn vị Người ta khảo sát xem đơn vị đã đáp ứng như thế nào đối với tiêu chí về công tác thông tin - thư viện

Trong hệ thống thông tin - thư viện đại học ở Việt Nam, Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập vào tháng 2 năm 1997 Trải qua 10 năm xây dựng và trưởng thành Trung tâm đã khẳng định được vị thế của mình - là thư viện hàng đầu trong hệ thống thư viện đại học, đáp ứng yêu cầu đảm bảo thông tin, tư liệu cho công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học của Đại học Quốc gia Hà Nội

Vừa qua, Đại học Quốc gia Hà Nội tiến hành kiểm định một số đơn vị: Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn, Trường Đại học Ngoại ngữ, Khoa Kinh tế (nay là Trường Đại học Kinh tế) Trong báo cáo tự đánh giá, các đơn vị này đã đề cập đến hoạt động của các phòng tư liệu của đơn vị, đồng thời phản ánh hoạt động của Trung tâm phục vụ công tác đào tạo của các đơn vị trên Tuy nhiên, cho đến nay, Trung tâm vẫn chưa có một nghiên cứu chính thức hay báo cáo tổng thể nào đề cập đến công tác kiểm định chất lượng ở Đại học Quốc gia Hà Nội

Xuất phát từ những lý do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Tổ chức quản lý công tác Thông tin - Thư tại Đại học Quốc gia Hà Nội nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm định chất lượng đào tạo” với mục đích củng cố, phát huy những thành quả

đạt được, tìm ra những điểm còn hạn chế, xây dựng các biện pháp nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm định chất lượng hiện nay của Đại học Quốc gia Hà Nội

2 Mục đích nghiên cứu:

Tìm hiểu thực trạng tổ chức quản lý công tác Trung tâm Thông tin - Thư viện, từ đó đề xuất các biện pháp nhằm đáp ứng yêu cầu Kiểm định chất lượng tại Đại học Quốc gia Hà Nội

3 Nhiệm vụ nghiên cứu:

Để thực hiện mục đích trên, luận văn xác định những nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận tổ chức và quản lý công tác của Trung tâm Thông tin - Thư viện

- Nghiên cứu về thực trạng tổ chức quản lý công tác của Trung tâm Thông tin - Thư viện và mức độ đáp ứng yêu cầu Kiểm định chất lượng hiện nay của Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội

- Đề xuất những biện pháp tổ chức quản lý công tác của Trung tâm Thông tin - Thư viện đáp ứng yêu cầu Kiểm định chất lượng tại Đại học Quốc gia Hà Nội

4 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu: Một số biện pháp tổ chức quản lý công tác của

Trung tâm Thông tin - Thư viện đáp ứng yêu cầu Kiểm định chất lượng hiện nay của Đại học Quốc gia Hà Nội

- Khách thể nghiên cứu: Tổ chức công tác Trung tâm Thông tin - Thư viện,

Đại học Quốc gia Hà Nội

5 Giả thuyết khoa học:

Nếu các biện pháp tổ chức quản lý công tác của Trung tâm Thông tin - Thư viện đề ra trong luận văn được thực hiện một cách triệt để và đồng bộ thì sẽ góp phần đổi mới hoạt động của Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội và đáp ứng được yêu cầu Kiểm định chất lượng hiện nay của Đại học Quốc gia

Hà Nội

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài:

- Ý nghĩa lý luận:

Luận văn hệ thống hóa được các cơ sở lý luận về tổ chức quản lý công tác của Trung tâm Thông tin - Thư viện trong mối quan hệ với các tiêu chuẩn, tiêu chí kiểm định chất lượng trường đại học

- Ý nghĩa thực tiễn:

Kết quả nghiên cứu có thể góp phần làm cơ sở khoa học để xây dựng quy trình tổ chức và quản lý hệ thống Thông tin- Thư viện tại Đại học Quốc gia Hà Nội theo yêu cầu của Kiểm định chất lượng trường đại học

7 Phương pháp nghiên cứu:

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Phân tích, tổng hợp các tài liệu lý luận, chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội về tổ chức quản lý công tác của Trung tâm Thông tin - Thư viện, về Chất lượng đào tạo và Kiểm định chất lượng trường Đại học

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát

Quan sát những biểu hiện về nhận thức, thái độ, cảm xúc và hành vi trong việc tổ chức quản lý công tác của Trung tâm Thông tin - Thư viện đáp ứng yêu cầu Kiểm định chất lượng tại Đại học Quốc gia Hà Nội

- Phương pháp phỏng vấn

Phỏng vấn Ban Lãnh đạo, cán bộ, nhân viên, giáo viên, sinh viên về thực trạng tổ chức quản lý công tác và chất lượng phục vụ của Trung tâm Thông tin - Thư viện tại Đại học Quốc gia Hà Nội hiện nay, những thuận lợi và khó khăn; quan điểm của các nhà quản lý về tổ chức quản lý công tác Thông tin- Thư viện với các vấn đề cấp thiết hiện nay để đáp ứng yêu cầu Kiểm định chất lượng tại Đại học Quốc gia Hà Nội

- Phương pháp điều tra viết

Khảo sát ý kiến (qua bảng hỏi) của Ban Lãnh đạo và cán bộ Thư viện về tổ chức quản lý công tác Thông tin - Thư viện đáp ứng yêu cầu Kiểm định chất lượng tại Đại học Quốc gia Hà Nội (phụ lục 1,2 và 3)

Khảo sát ý kiến (qua bảng hỏi) cán bộ nghiên cứu, giáo viên và sinh viên về công tác tổ chức và phục vụ nhu cầu thông tin của Trung tâm Thông tin - Thư viện, Đại học Quốc gia Hà Nội (phụ lục 4)

7.3 Phương pháp thống kê và phân tích số liệu

Tổng hợp, xử lý kết quả của các cuộc điều tra, sử dụng các công thức toán học

và chương trình xử lý số liệu SPSS 13.0 trên máy tính để phân tích số liệu Các thông số và phép toán thống kê được sử dụng trong nghiên cứu này là phân tích thống kê mô tả và phân tích thống kê suy luận

 Các chỉ số sau được sử dụng trong phân tích thống kê mô tả:

- Tần xuất để xem xét sự phân bố của các giá trị: fi = ni/n x 100%

- Điểm trung bình cộng được dùng để tính điểm đạt được của từng ý kiến và của từng nhân tố cũng như từng kỹ năng thành phần và toàn bộ kỹ năng

X =  xi/ n

TÀI LIỆU THAM KHẢO

* Tiếng Việt:

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quyết định Ban hành Quy định về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường đại học (Ban hành theo QĐ số65 1/11/2007/QĐ-BGDĐT)

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Quy định tạm thời về kiểm định chất lượng trường đại học (Ban hành theo QĐ số 38 2/12/2004/QĐ-BGDĐT)

3 Nguyễn Thị Việt Bắc, Vai trò của kiến thức thông tin trong giáo dục và đào tạo từ giác độ thư viện, Kỷ yếu hội thảo Khoa học ngành Thông tin- Thư viện, Hà Nội, 2007

4 Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc…Cẩm nang nâng cao năng lực quản lý nhà trường NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2007

5 Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc…Khoa học tổ chức và quản lý, một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Trung tâm Nghiên cứu khoa học tổ chức quản lý NXB Thống kê, Hà Nội, 1999

6 Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc Đại cương về khoa học quản lý, Giáo trình dành cho các khoa đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục, Hà Nội, 2004

7 Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc Những tư tưởng chủ yếu về giáo dục, Tài liệu tham khảo, Hà Nội, 2000

8 Nguyễn Đức Chính, Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học, NXB Chính trị Quốc gia, 2002

9 Nguyễn Huy Chương, Trung tâm TT-TV ĐHQGHN với việc phục vụ nghiên cứu khoa học và đào tạo, Hà Nội, 1998

10 Đặng Xuân Hải: “Nhận diện vấn đề quản lý chất lượng giáo dục đại học ở Việt Nam hiện nay” Tạp chí Giáo dục, số 32 (6/2002)

11 Đặng Xuân Hải: “Một số giải pháp chủ yếu về quản lý chất lượng đào tạo đại học ở nước ta hiện nay” Tạp chí Giáo dục số 40 (9/2002)

12 Đại học Quốc gia Hà Nội, Quyết định Ban hành Bộ tiêu chuẩn kiểm định chất lượng đơn vị đào tạo (Ban hành ngày 13/12/2005)

13 Đại học Quốc gia Hà Nội, Quyết định về việc thành lập Trung tâm Thông tin

- Thư viện ( Ban hành ngày 14/2/1997)

14 Đại học Quốc gia Hà Nội, Vai trò của công tác quan hệ quốc tế trong việc nâng cao chất lượng đào tạo, Kỷ yếu Hội thảo, Hà Nội, 1999

15 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001

16 Bùi Thị Ngọc Lan, Nguồn lực trí tuệ trong sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002

17 Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Quản lý nguồn nhân lực giáo dục, Bài giảng các khóa đào tạo Thạc sĩ, Tiến sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục, Hà Nội, 2003

18 Lưu Ngọc Trịnh, Bước chuyển sang nền kinh tế tri thức ở một số nước trên thế giới hiện nay, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2002

19 Nguyễn Thị Hạnh, Sự phát triển nghề nghiệp của cán bộ thư viện trong thời đại công nghệ thông tin mới Tạp chí Thông tin- Tư liệu, số 1/1997

20 Nguyễn Văn Hành Hoàn thiện công tác thông tin- thư viện ĐHQGHN, Luận văn Thạc sĩ, Đại học Văn hóa Hà Nội, 2002

21 Nguyễn Văn Hành Nghiên cứu nhu cầu thông tin khoa học của sinh viên trường ĐHKHXH&NV góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học, Báo cáo đề tài NCKH cấp Trường, Hà Nội, 1998

22 Trần Thị Bích Hồng, Một vài nét về hoạt động của thư viện các trường đại học ở Việt Nam Tạp chí Thông tin- Tư liệu, số 1/1994

23 Nguyễn Hữu Hùng, Giáo dục và đào tạo nghề nghiệp thông tin, Tạp chí Thông tin- Tư liệu, số 3/1996