Sử dụng phần mềm cabri II plus theo hướng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong dạy học giải toán phần phép đối xứng trục và phép vị tự lớp 11 trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SƯ PHẠM SỬ DỤNG PHẦN MỀM CABRI II PLUS THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC GIẢI TOÁN PHẦN “PHÉP ĐỐI XỨNG TRỤC VÀ PHÉP VỊ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

SỬ DỤNG PHẦN MỀM CABRI II PLUS THEO HƯỚNG TÍCH CỰC HÓA HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC

SINH TRONG DẠY HỌC GIẢI TOÁN PHẦN “PHÉP ĐỐI XỨNG TRỤC VÀ

PHÉP VỊ TỰ”

LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM TOÁN HỌC

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (BỘ MÔN TOÁN)

Mã số: 60 14 10

HÀ NỘI - 2008

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, em xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể các thầy, cô giáo trong Khoa

sư phạm - Đại học quốc gia Hà Nội, các thầy cô là người đã giúp đỡ em trong thời gian học tập và làm luận văn

Em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS.Nguyễn Chí Thành, thầy đã hướng dẫn em tận tình và giúp đỡ em từ những ngày đầu cho đến khi hoàn thành luận văn này

Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy, cô giáo Trường THPT Cẩm Thủy

I, Thanh Hóa, đặc biệt là Ban giám hiệu, đã tạo mọi điều kiện và giúp đỡ em tìm hiểu thực tế, tổ chức thực nghiệm liên quan đến luận văn

Cuối cùng em xin chân thành cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã giúp đỡ và động viên suốt quá trình học tập và làm luận văn này

Hà nội, tháng 7 năm 2008

Tác giả

Nguyễn Đức Thắng

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VIẾT TẮT

thông

MỤC LỤC

dạy học

15

sinh

17

dạy học toán

18

1.6.2 Tác động của CNTT-TT trong dạy học toán 20

mềm dạy học trong dạy học Toán

26

hình

31

học với sự hỗ trợ CNTT- TT nói chung và PMDH nói

riêng

31

Chương 2: phép biến hình và một phần thực trạng dạy học phép

biến hình ở lớp 11 Trung học phổ thông

36

trung học phổ thông của nước ta

36

nay

42

10- sách chỉnh lí hợp nhất năm 2000

42

11- Nâng cao năm 2006

44

cơ bản- năm 2006

45

biến hình trong chương trình hình học PTTH

Chương 3: Sử dụng phần mềm Cabri II plus theohướng Tích cực hóa

hoạt động học tập của học sinh trong dạy học giải toán phần “phép đối

xứng trục và phép vị tự” lớp 11 trung học phổ thông

58

TCHHĐHT của HS trong dạy học giải toán phần “Phép

đối xứng trục và phép vị tự” lớp 11 THPT

58

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Hiện nay, chúng ta đang chứng kiến sự phát triển như vũ bão của CNTT-TT

Sự ra đời của MTĐT, sau đó là sự ra đời của Internet đã mở ra một kỉ nguyên mới, kỉ nguyên của công nghệ Ngày nay CNTT-TT được ứng dụng trong hầu hết các lĩnh vực của xã hội, kinh tế, văn hóa, tiêu biểu như trao đổi thư tín, thư viện điện tử, chính phủ điện tử, văn hóa điện tử, bệnh viện số hóa, giáo dục điện

tử Có thể nói CNTT-TT đã và đang xâm nhập vào mọi ngõ ngách của cuộc sống và trở thành một công cụ đắc lực không thể thiếu trong cuộc sống hiện đại Việc ứng dụng CNTT-TT trở thành xu hướng, là nhu cầu thiết yếu để nâng cao hiệu quả hoạt động của con người trong bất cứ lĩnh vực nào, đặc biệt trong lĩnh vực giáo dục

Xuất phát từ những ưu điểm về mặt kĩ thuật và tiềm năng về mặt sư phạm của CNTT-TT mà Đảng và Nhà nước ta đã xác định ứng dụng CNTT-TT trong giáo dục là một chính sách quan trọng điều này được thể hiện qua chỉ thị số 29/2001/CT- Bộ GD&ĐT ngày 30 tháng 7 năm 2001; Chỉ thị số 58 của Bộ chính trị ký ngày 17/10/2000 về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ cho

sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá; Chỉ thị số 40/CT-TW của Ban chấp hành TW Đảng ra ngày 15/6/2004 về việc xây dựng, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục; Quyết định số 47/2001/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 4/4/2001, Luật GD năm 2005

Dạy học Toán với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học góp phần tạo nên môi trường học tập mang tính tương tác cao, giúp HS học tập hiệu quả hơn, giáo viên có cơ hội tốt để xây dựng các kịch bản sư phạm phù hợp với đặc điểm nhận thức của HS, phát triển tư duy, nhân cách của HS

Hiện nay, thực tiễn giáo dục nước ta còn nhiều bất cập từ nội dung, chương trình dạy học, đến PPDH, hình thức tổ chức, quản lí giáo dục Một số

nhà lí luận dạy học cho rằng để thực hiện được mục tiêu giáo dục thì cần phải coi đổi mới PPDH là trọng tâm, quản lí giáo dục là khâu đột phá Dạy học phải hướng vào người học, “lấy người học làm trung tâm” Để thực hiện được các mục tiêu giáo dục thì sử dụng tốt các PPDH truyền thống và đồng thời kết hợp với các PPDH không truyền thống, trong đó sử dụng CNTT-TT là một yếu

tố không tách rời

Mâu thuẫn giữa yêu cầu đào tạo con người xây dựng xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa với thực trạng lạc hậu của phương pháp dạy học Toán đã làm nảy sinh và thúc đẩy cuộc vận động đổi mới PPDH Toán với định hướng đổi mới là tổ chức cho người học học tập trong hoạt động và bằng hoạt động, tự giác, tích cực, sáng tạo

Nghị quyết TW2 (khoá VIII,1997) khẳng định: “Phải đổi mới phương

pháp giáo dục- đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo cho người học, từng bước áp dụng các phương pháp tiên

tiến hiện đại vào quá trình dạy học”

Luật Giáo dục nước Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam (năm 2005) quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác,

chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho

học sinh”

Tính tự giác, tích cực của người học từ lâu đã trở thành một nguyên tắc của giáo dục Nguyên tắc này bây giờ không mới nhưng vẫn chưa được thực hiện một cách hiệu quả trong quá trình dạy học

Nhiều tác giả đã nghiên cứu về tính tích cực trong hoạt động học tập của học sinh Các kết quả nghiên cứu của các công trình này đã bổ sung thêm lý

luận về PPDH và đã có một số ứng dụng vào thực tiễn Tuy nhiên chưa có nhiều công trình đề ra các biện pháp sư phạm cụ thể vận dụng vào dạy học giải toán Trong dạy học, chương “Phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng” luôn là một chủ đề khó khăn cho cả thầy và trò Làm sao để học sinh học tập chủ đề này một cách tích cực, chủ động, sáng tạo, không những hiểu được đầy đủ bản chất khái niệm mà còn biết vận dụng một cách linh hoạt để giải toán luôn trăn trở với nhiều giáo viên Đặc biệt trong dạy học giải toán hình học có vận dụng phép biến hình HS và GV còn gặp nhiều khó khăn hơn

Ở Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu của các tác giả như Trần Văn Cường, Nguyễn Việt Hà, Trịnh Thanh Hải, Nguyễn Bá Kim, Đào Thái Lai, Nguyễn Thành Lương, Lê Văn Tiến, Nguyễn Chí Thành, Thái Văn Thành, Trần Vui về

sử dụng phần mềm dạy học hình học trong dạy học hình học phẳng và hình học không gian Tuy nhiên chưa có tác giả nào nghiên cứu đầy đủ về việc sử dụng phần mềm dạy học hình học nói chung và phần mềm Cabri II plus nói riêng trong dạy học giải toán nội dung phép biến hình theo chương trình môn toán ở Việt Nam Trong khi đó, phần mềm dạy học hình học Cabri II plus đã được nhiều GV và HS của nhiều nước trên thế giới sử dụng và mang lại nhiều hiệu quả trong dạy học hình học phẳng nói chung và dạy học giải toán hình học phẳng nói riêng

Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu của luận văn là: “Sử dụng phần mềm Cabri II plus theo hướng tích cực hóa hoạt động học

tập của học sinh trong dạy học giải toán phần “phép đối xứng trục và phép vị tự”

lớp 11 Trung học phổ thông”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất phương án sử dụng phần mềm Cabri II plus trong dạy học giải toán phần “Phép đối xứng trục và phép vị tự trong mặt phẳng” nhằm phát huy

tính tích cực học tập của học sinh, nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học phép biến hình trong mặt phẳng ở lớp 11 Trung học phổ thông

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

+ Khách thể

Quá trình dạy học phép biến hình với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học + Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động giải toán của giáo viên và học sinh khi dạy học nội dung “Phép đối xứng trục và phép vị tự trong mặt phẳng” với sự hỗ trợ của phần mềm Cabri II plus

4 Giả thuyết khoa học

Trong dạy học giải các bài toán hình học về “Phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng” lớp 11 Trung học phổ thông, nếu tổ chức được các hoạt

động dạy và học giải toán với sự hỗ trợ của phần mềm dạy học hình học Cabri II plus theo các hướng đã nêu ra trong luận văn thì có thể tích cực hoá hoạt động của

học sinh qua đó nâng cao chất lượng dạy và học trong trường THPT

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống một số khía cạnh cơ bản của tư tưởng tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh

5.2 Làm sáng tỏ một số khía cạnh về tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh trong dạy học giải toán liên quan nội dung “phép đối xứng trục và phép vị tự” có sự hỗ trợ của phần mềm Cabri II Plus

5.3 Làm rõ một số khía cạnh của sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy học

5.4 Nghiên cứu nội dung dạy học (chương trình, SGK) về phép biến hình trong chương “Phép dời hình và phép đồng dạng trong mặt phẳng” ở các sách giáo khoa: Hình học 10 (chỉnh lí hợp nhất năm 2000), Hình học 11 (bộ cơ bản và bộ nâng cao))

TÀI LIỆU THAM KHẢO

* Tài liệu tiếng Việt

1 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách giáo khoa Hình học 10- chương trình chỉnh lí hợp nhất năm 2000 Nxb Giáo dục Hà Nội, 2005

2 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách bài tập Hình học 10- chương trình chỉnh lí hợp nhất năm 2000 Nxb Giáo dục Hà Nội, 2005

3 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách giáo viên Hình học 10- chương trình chỉnh lí hợp nhất năm 2000 Nxb Giáo dục Hà Nội, 2005

4 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách giáo khoa- Hình học 11- Nâng cao Nxb Giáo dục Hà Nội, 2007

5 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách bài tập- Hình học 11- Nâng cao Nxb Giáo dục Hà Nội, 2007

6 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách giáo viên- Hình học 11- Nâng cao Nxb Giáo dục Hà Nội, 2007

7 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách giáo khoa- Hình học 11- Cơ bản Nxb Giáo dục Hà Nội, 2007

8 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách bài tập- Hình học 11- Cơ bản Nxb Giáo dục

Hà Nội, 2007

9 Bộ Giáo Dục và Đào Tạo Sách giáo viên- Hình học 11- Cơ bản Nxb Giáo dục Hà Nội, 2007

10 Chỉ thị số 14/2001/CT-TTg của Thủ tướng chính phủ về “ Đổi mới chương

trình giáo dục phổ thông”

11 Nghị quyết số 40/2000/ Quốc hội khóa X về " Đổi mới chương trình giáo dục

phổ thông "

12 Lê Thị Hoài Châu Phương pháp dạy-học hình học ở trường trung học phổ

thông Nxb Đại học quốc gia TP Hồ Chí Minh TP Hồ Chí Minh, 2004

13 Nguyễn Hữu Châu Những vấn đề cơ bản về chương trình và quá trình dạy

học Nxb Giáo dục Hà Nội, 2005

14 Hoàng Chúng Phương pháp dạy học ở trường trung học cơ sở Nxb Giáo dục Hà Nội, 2000

15 Vũ Cao Đàm Phương pháp luận nghiên cứu khoa học Nxb Khoa học và Kĩ thuật Hà Nội, 2006

16 Phạm Văn Đồng Phương pháp dạy học phát huy tính tích cực- một

phương pháp vô cùng quý báu Thông tin Khoa học giáo dục, số 2, 1995

17 Đặng Văn Đức, Nguyễn Thu Hằng Phương pháp dạy học địa lí theo hướng

tích cực Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, 2004

18 G Polia Sáng tạo toán học Nxb Giáo dục Hà Nội, 1997

19 G Polia Toán học và những suy luận có lý Nxb Giáo dục Hà Nội, 1997

20 G Polia Giải bài toán như thế nào? Nxb Giáo dục Hà Nội, 1997

21 Trịnh Thanh Hải Ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học hình học lớp7

theo hướng tích cực hoá hoạt động học tập của học sinh Luận án tiến sĩ giáo

dục học Đại học sư phạm Hà Nội Hà Nội, 1997

22 Trương Đức Hinh, Đào Tam Giáo tình cơ sở hình học và hình học sơ cấp Nxb Giáo dục Hà Nội, 1995

23 Trần Bá Hoành Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình và sách giáo

khoa Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, 2006

24 Lê Văn Hồng, Lê Ngọc Lan và Nguyễn Văn Thàng Tâm lí học lứa tuổi và

tâm lí học sư phạm Nxb Đại học quốc gia Hà Nội Hà Nội, 2007

25 Đặng Thành Hưng Tương tác hoạt động Thầy-Trò trên lớp học Nxb Giáo dục Hà Nội, 2002

26 Đặng Thành Hưng Dạy học hiện đại : Lý luận- Biện pháp- Kĩ thuật Nxb Đại học quốc gia Hà Nội Hà Nội, 2002

27 NguyễnVũ Quốc Hưng Sự phát triển của phần mềm dạy học, các công nghệ

mới và các ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục Báo cáo tại họi thảo

CNTT quốc gia, Hải Phòng, 6/2002

28.Trần Khánh Hưng Giáo trình phương pháp dạy- học toán ĐH Huế Thừa Thiên Huế, 1996

29 Nguyễn Mộng Hy Các phép biến hình trong mặt phẳng Nxb Giáo dục Hà

Nội, 1997

30 Nguyễn Mộng Hy Hình học cao cấp Nxb Giáo dục Hà nội, 2003

31 Phạm Văn Hoàn, Trần Thúc Trình và Phạm Gia Cốc Giáo dục học môn toán Nxb Giáo dục Hà Nội, 1981

32 I.F Khalamôp Phát huy tính tích cực học tập của học sinh như thế nào? Nxb Giáo dục Hà Nội, 1987

33 J Denome, M Roy Tiến tới một phương pháp sư phạm tương tác Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2001

34.Nguyễn Bá Kim Dạy học trong hoạt động và bằng hoạt động Nxb Giáo dục

Hà Nội, 1998

35 Nguyễn Bá Kim Phương pháp dạy học môn Toán Nxb Đại học sư phạm

Hà Nội, 2006

36 Nguyễn Bá Kim, Đào Thái Lai, Bùi Văn Nghị và Lê Thị Hồng Phương Hình

thành và sử lí công nghệ trong quá trình dạy học Tạp chí Đại học và giáo dục

chuyên nghiệp, số 7, 1997

37 Nguyễn Bá Kim, Vũ Dương Thụy Phương pháp dạy học môn Toán Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, 1992

38 Nguyễn Bá Kim, Đinh Nho Chương, Nguyễn Mạnh Cảng và Vũ Dương Thụy,

Nguyễn Văn Thường Phương pháp dạy học môn Toán- Phần II Nxb Giáo dục

Hà Nội, 1994

39 Nguyễn Bá Kim, Vũ Dương Thụy và Phạm Văn Kiều Phát triển lí luận dạy

học môn toán- tập 1 Nxb Giáo dục Hà Nội, 1997

40 Trần Văn Kỷ Phân loại và phương pháp giải toán hình học lớp mười Nxb Trẻ Thành phố Hồ Chí Minh, 1999

41 Đào Thái Lai Ứng dụng CNTT và những vấn đề cần xem xét đổi mới trong

hệ thống PPDH môn toán Tạp chí giáo dục, số 9/2002

42.Phan Trọng Ngọ Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường Nxb Đại học sư phạm Hà Nội, 2005

43 Quách Tuấn Ngọc Giáo trình tin hoc căn bản Nxb Giáo dục.Hà Nội, 1997

44 Nguyễn Đăng Phất Các phép biến hình trong mặt phẳng và ứng dụng giải

toán hình học Nxb Giáo dục Hà Nội, 2005

45 Phạm Thanh Phương Dạy và học toán với phần mềm Cabri- tập 1 Nxb Giáo dục Hà Nội, 2006

46 Nguyễn Lan Phương Cải tiến phương pháp dạy học với yêu cầu tích cực hóa

hoạt động của học sinh theo hướng giúp học sinh phát hiện và giải quyết vấn đề (qua phần giảng dạy " Quan hệ vuông góc trong không gian" lớp 11 trung học phổ

thông) Luận án tiến sĩ giáo dục học Viện khoa học giáo dục Hà Nội, 2000

47 Phạm Đức Quang Hình thành kĩ năng giải toán hình học phẳng bằng các

phép biến hình cho học sinh lớp 10 phổ thông trung học Luận án tiến sĩ giáo

dục học, Viện khoa học giáo dục, Hà Nội, 1999

48 Phạm Đức Quang Một số chú ý trong dạy và học môn toán ở trường phổ

thông Tạp chí Giáo dục, số 6, 2001

49 Đỗ Thanh Sơn Phép biến hình trong mặt phẳng Nxb Giáo dục Hà Nội, 2006

50 Đỗ Thanh Sơn Phép biến hình trong không gian Nxb Giáo dục Hà Nội, 2005

51 Đào Tam Phương pháp dạy học hình học ở trường phổ thông Nxb Đại học

sư phạm Hà Nội, 2004