Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại trên địa bàn hà nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT PHẠM HÙNG THẮNG GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN H

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHẠM HÙNG THẮNG

GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG PHÁP LUẬT

VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN HÀ NỘI

Chuyên ngành: Luật kinh tế

Mã số: 60 38 50

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Lê Thị Thu Thuỷ

Hµ néi - 2007

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn “Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội”

được tác giả nghiên cứu theo sự hướng dẫn khoa học của Tiến sỹ Lê Thị Thu Thuỷ – Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội Trong quá trình thực hiện Luận văn tôi đã tham khảo và dẫn chiếu một số quan điểm từ các công trình nghiên cứu của các tác giả khác, tuy vậy các quan điểm, ý kiến của tác giả đưa ra là hoàn toàn độc lập và không sao chép từ các công trình nghiên cứu trước đây Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi, các tác phẩm, bài viết được trích dẫn trong Luận văn theo những nguồn đã được công bố đảm bảo độ tin cậy

Hà Nội, tháng 8 năm 2007

Tác giả luận văn

PHẠM HÙNG THẮNG

MỤC LỤC

Trang

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TRONG HOẠT

ĐỘNG CHO VAY CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI

12

1.1 Khái quát chung về hoạt động cho vay của ngân hàng thương

mại

12

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm hoạt động cho vay của ngân hàng thương

mại

12

1.2 Cơ sở lý luận về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của

ngân hàng thương mại

19

1.2.1 Định nghĩa và đặc điểm bảo đảm tiền vay của ngân hàng thương

mại

19

1.2.4 Vai trò bảo đảm tiền vay trong hoạt động của ngân hàng thương

mại

27

1.2.5 Những nhân tố tác động và ảnh hưởng đến bảo đảm tiền vay 30

Chương 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT BẢO ĐẢM TIỀN VAY

TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI TẠI

HÀ NỘI

34

2.1.1 Bên nhận bảo đảm (Chủ thể nhận cầm cố, thế chấp, bảo lãnh) 34

2.1.2 Bên bảo đảm (Chủ thể cầm cố, thế chấp, bảo lãnh) 35

2.2.3 Bảo đảm bằng tài sản hình thành từ vốn vay (tài sản hình thành

trong tương lai)

39

2.3 Công chứng, chứng thực hợp đồng bảo đảm tiền vay 41

2.5.3 Thủ tục và phương thức xử lý tài sản bảo đảm tiền vay 49

2.5.4 Xử lý tài sản bảo đảm tiền vay trên một số trường hợp cụ thể 51

2.6 Đánh giá việc thực hiện pháp luật về bảo đảm tiền vay trong

hoạt động cho vay của ngân hàng thương mại tại Hà Nội

55

2.6.1 Tình hình thực hiện cho vay có bảo đảm bằng tài sản 56

2.6.2 Tình hình thực hiện cho vay không có bảo đảm bằng tài sản 59

2.6.3 Đánh giá tình hình thực hiện bảo đảm tiền vay trong hoạt động

cho vay của các ngân hàng thương mại tại Hà Nội

61

Chương 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP CỤ THỂ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP

DỤNG PHÁP LUẬT VỀ BẢO ĐẢM TIỀN VAY TRONG HOẠT ĐỘNG CHO

67

3.1 Cơ sở của việc đưa ra các giải pháp 67 3.1.1 Đường lối cải cách, chủ trương của Đảng và Nhà nước 67

3.1.2 Yêu cầu của hội nhập kinh tế quốc tế, đặc biệt là trong lĩnh vực

tài chính ngân hàng với thực trạng hoạt động còn yếu kém của các

NHTM hiện nay

69

3.2 Một số giải pháp cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp

luật về bảo đảm tiền vay của ngân hàng thương mại trên địa bàn

Hà Nội

71

3.2.2 Về bảo đảm nghĩa vụ bằng tài sản hình thành trong tương lai 73

3.2.4 Về nâng cao năng lực định giá tài sản bảo đảm 75

3.2.5 Về nâng cao chất lượng thẩm định trước khi cho vay của ngân

hàng thương mại

76

3.2.8 Phát triển thị trường bất động sản đồng bộ, công khai, minh bạch 82

KÝ HIỆU CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

BĐTV Bảo đảm tiền vay

GDBĐ Giao dịch bảo đảm

DNNN Doanh nghiệp Nhà nước

NHTM Ngân hàng thương mại

TCTD Tổ chức tín dụng

SXKD Sản xuất kinh doanh

QPPL Quy phạm pháp luật

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Với vai trò huyết mạch của nền kinh tế, hoạt động ngân hàng liên quan chặt chẽ đến quá trình phát triển kinh tế xã hội Trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại, cho vay chiếm tỷ trọng lớn nhất, cho vay với những đặc tính riêng có mà trở thành lĩnh vực hoạt động có nhiều nguy cơ rủi ro nhất trong tổng thể hoạt động nghiệp vụ của ngân hàng thương mại Bảo toàn vốn trong hoạt động cho vay luôn là mối quan tâm hàng đầu, cho vay phải đảm bảo nguyên tắc hoàn trả, việc bảo toàn được nguồn vốn thông qua các biện pháp bảo đảm tiền vay của ngân hàng thương mại không chỉ là mối quan tâm của ngân hàng với vai trò là người trực tiếp cho vay mà còn là sự quan tâm của các cơ quan Nhà nước trong quản lý điều hành lĩnh vực tiền tệ ngân hàng Bảo đảm an toàn hoạt động cho vay của ngân hàng không những đảm bảo an toàn cho ngân hàng thương mại hoạt động hiệu quả mà đồng thời có tác dụng tích cực góp phần cho phát triển kinh tế xã hội một cách bền vững

Kể từ khi 2 Luật về Ngân hàng (Luật Ngân hàng Nhà nước và Luật các Tổ chức tín dụng) được ban hành tháng 10/1997, các quy định về bảo đảm tiền vay và liên quan đến bảo đảm tiền vay đã được ban hành và thực thi đã góp phần không nhỏ trong việc bảo đảm an toàn trong hoạt động cho vay Tuy nhiên, theo sự phát triển kinh tế – xã hội, các quy định về bảo đảm tiền vay đã bộc lộ những bất cập, đặc biệt là sự đồng bộ trong

xử lý các vấn đề liên quan đến bảo đảm tiền vay nói chung, tài sản bảo đảm nói riêng Việt Nam đang bước vào giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế, giai đoạn có nhiều cơ hội và thách thức đối với hoạt động của hệ thống ngân hàng đặc biệt là trong lĩnh vực tín dụng

vì vậy trong xu hướng phát triển kinh tế hiện nay, vấn đề về bảo đảm tiền vay của các ngân hàng thương mại cần phải được quan tâm ở mức cao hơn

Đối với các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay luôn là vấn đề được quan tâm do trên thực tế còn không ít những khó khăn bất cập phát sinh trong quá trình áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay từ khâu công chứng, chứng thực hợp đồng bảo đảm tiền vay, đăng ký giao dịch bảo đảm tiền vay đến xử lý tài sản bảo đảm Hiện nay tín dụng vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động

chung của ngân hàng thương mại, vì vậy những vấn đề liên quan đến hoạt động cho vay, trong đó có bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay đã có tác động ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả kinh doanh của ngân hàng Do vậy, tôi đã mạnh dạn chọn đề tài “Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội”

2 Tình hình nghiên cứu:

Những năm qua đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu về lĩnh vực bảo đảm

tiền vay của các ngân hàng thương mại dưới các góc độ khác nhau như: Pháp luật về xử

lý tài sản bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng, Trần Thị Minh Tâm, Luận văn thạc

sỹ Luật học, Đại học Quốc gia, Hà Nội 2003; Pháp luật về giao dịch bảo đảm trong hoạt động cho vay của các TCTD ở Việt Nam, Dương Thị Bình, Luận văn thạc sỹ Luật học, Đại học Quốc gia, Hà Nội 2006; Hoàn thiện quy chế bảo đảm an toàn trong cho vay của các Ngân hàng thương mại Việt Nam, Nguyễn Văn Hưng, Luận án tiến sỹ kinh tế, Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội 2003; Giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý tài sản bảo đảm tiền vay tại Sở Giao dịch Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn việt Nam, Nguyễn Văn Minh, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Học viện Ngân hàng, Hà Nội 2006; Xử lý tài sản bảo đảm tiền vay, Trần Quang Minh, Tạp chí Ngân hàng, số 12/2001; Xử lý tài sản bảo đảm là quyền sử dụng đất, Trần Luyện, Tạp chí Ngân hàng, số 1,2/2004; Một số bất cập

và kiến nghị liên quan đến việc đăng ký thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất, Nguyễn Khánh Thắng, Tạp chí Ngân hàng, số 5/2006

Các nghiên cứu trên chủ yếu tập trung vào phân tích việc thực thi các quy định về bảo đảm tiền vay, xử lý tài sản đảm bảo tiền vay, giao dịch bảo đảm, hoặc nghiên cứu về bảo đảm tiền vay trong khuôn khổ thực hiện quy định về bảo đảm an toàn trong hoạt động tín dụng của các tổ chức tín dụng Những nghiên cứu này chủ yếu được thực hiện ở mức độ khái quát tại ngân hàng thương mại và việc thực hiện nghiên cứu về bảo đảm tiền vay là một khía cạnh trong việc tìm kiếm các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng hoặc chỉ nghiên cứu dưới góc độ kinh tế, nghiệp vụ Hiện nay nước

ta đang từng bước hội nhập sâu, rộng với nền kinh tế thế giới, cơ chế kinh tế được vận

hành theo cơ chế thị trường, Việt Nam đã trở thành thành viên của các tổ chức kinh tế quốc tế lớn Do đó nhiều quy định pháp luật, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế cần phải được điều chỉnh phù hợp với tình hình mới, pháp luật trong lĩnh vực ngân hàng nói chung

và pháp luật về bảo đảm tiền vay cũng không nằm ngoài yêu cầu đó

Tác giả chọn đề tài “Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại trên địa bàn

Hà Nội”, tuy không phải là đề tài hoàn toàn mới nhưng vẫn còn nguyên tính thời sự và

vẫn là sự cần thiết, vừa mang ý nghĩa lý luận, vừa mang ý nghĩa thực tiễn và là một trong những vấn đề đang rất được quan tâm, đây là vấn đề cần được các ngân hàng thương mại

và Ngân hàng Nhà nước cùng quan tâm, chia sẻ những quan điểm và biện pháp để nâng cao hiệu quả trong hoạt động tín dụng của từng tổ chức tín dụng cũng như của cả hệ thống ngân hàng

3 Mục tiêu nghiên cứu của luận văn

- Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến bảo đảm tiền vay của ngân hàng thương mại

- Hệ thống hoá những quy định pháp luật về bảo đảm tiền vay

- Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định pháp luật về bảo đảm tiền vay nói chung và bằng tài sản nói riêng trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội

- Nêu ra các giải pháp và đề xuất, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại nói chung, trên địa bàn Hà Nội nói riêng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Luận văn nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn áp dụng các quy định về bảo đảm tiền vay của các NHTM tại Hà Nội, trên cơ sở đó đưa ra những bất cập và giải pháp liên quan đến pháp luật về bảo đảm tiền vay nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động tín dụng ngân hàng

- Phạm vi nghiên cứu: Các quy định pháp luật hiện hành về bảo đảm tiền vay ở Việt Nam nói chung và đi sâu phân tích các quy định về bảo đảm tiền vay bằng cầm cố, thế chấp, bảo lãnh nói riêng, các văn bản cụ thể hoá các quy định này tại các NHTM và các biện pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về bảo đảm tiền vay trong hoạt động cho vay của các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội Quá trình phân tích gắn với thực tiễn hoạt động của các ngân hàng thương mại trên địa bàn Hà Nội thời gian từ năm 2001 đến năm 2006

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu từ phương pháp luận duy vật biện chứng đến các phương pháp nghiên cứu cụ thể như điều tra, khảo sát, tổng hợp, phân tích, so sánh kết hợp giữa lý luận và thực tiễn

- Các lý luận liên quan đến hoạt động ngân hàng đã được tổng hợp, đúc kết sẽ được

sử dụng làm tài liệu cho việc nghiên cứu đề tài cùng với vận dụng kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học có liên quan đến hoạt động ngân hàng thương mại để làm sâu sắc thêm các luận điểm

6 Những đóng góp của luận văn

- Luận văn làm rõ những vấn đề cơ bản của bảo đảm tiền vay như khái niệm, đặc điểm, vai trò, bản chất, chủ thể tham gia bảo đảm tiền vay, thực trạng áp dụng pháp luật

về bảo đảm tiền vay của các ngân hàng thương mại tại địa bàn Thành phố Hà Nội, thông qua đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về vấn đề này Bên cạnh đó, kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo cho việc hoàn thiện các quy định

về bảo đảm tiền vay

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Văn kiện của Đảng, văn bản pháp luật

1 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc ĐCSVN lần thứ IX, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2003

2 Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc ĐCSVN lần thứ X, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 2006

3 Bộ luật Dân sự số 33/2005/QH11 ngày 14/6/2005

4 Luật các tổ chức tín dụng số 02/1997/QH10 ngày 12/12/1997;

5 Luật đất đai số 13/2003/QH11 ngày 26/11/2003

6 Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật các tổ chức tín dụng số 20/ 2004/QH11 ngày 15/6/2004

7 Nghị định số 165/1999/NĐ-CP ngày 19/11/1999 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm

8 Nghị định số 178/1999/NĐ-CP ngày 29/12/1999 của Chính phủ về bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng

9 Nghị định số 08/2000/NĐ-CP ngày 10/03/2000 của Chính phủ về đăng ký giao dịch bảo đảm

10 Nghị định số 75/2000/NĐ-CP ngày 08/12/2000 của Chính phủ về công chứng, chứng thực

11 Nghị định số 85/2002/NĐ-CP ngày 25/10/2002 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung Nghị định số 178/NĐ-CP ngày 29/12/1999 về bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng

12 Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm

13 Thông tư liên tịch số 03/2001/TTLT-NHNN-BTP-BCA-BTC-TCĐC ngày 23/04/2001 hướng dẫn việc xử lý tài sản bảo đảm tiền vay để thu hồi nợ cho các tổ chức tín dụng

14 Thông tư số 01/2002/TT-BTP ngày 9/1/2002 của Bộ Tư pháp về việc hướng dẫn một số vấn đề về thẩm quyền, trình tự và thủ tục đăng ký, cung cấp thông tin về giao dịch

bảo đảm tại Cục Đăng ký quốc gia về giao dịch bảo đảm thuộc Bộ Tư pháp và các Chi nhánh

15 Thông tư số 07/2003/TT-NHNN ngày 19/05/2003 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về việc hướng dẫn thực hiện một số quy định về bảo đảm tiền vay

16 Thông tư liên tịch số 03/2003/TTLT/BTP-BTNMT ngày 04/07/2003 của Liên bộ

- Bộ Tư pháp - Bộ tài nguyên và môi trường hướng dẫn về trình tự, thủ tục đăng ký và cung cấp thông tin về thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất

17 Thông tư liên tịch số 05/2005/TTLT/BTP-BTNMT ngày 16/06/2005 của Bộ Tư pháp, Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn việc đăng ký, thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất

18 Thông tư số 04/2006/TTLT-BTP-BTNMT ngày 13/6/2006 hướng dẫn việc công chứng, chứng thực hợp đồng, văn bản thực hiện quyền của người sử dụng đất

19 Thông tư liên tịch số 05/2007/TTLT-BTP-BXD-BTNMT-NHNN ngày 21/5/2007 hướng dẫn một số nội dung về đăng ký thế chấp nhà ở

20 Quyết định số 1627/2001/QĐ-NHNN ngày 31/12/2001 của thống đốc Ngân hàng Nhà nước về việc ban hành Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng đối với khách hàng

21 Quyết định số 112/2006/QĐ-TTg, ngày 24/5/2006 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020

Văn bản pháp luật nước ngoài

22 Bộ luật Dân sự của nước Cộng hòa Pháp Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm 1998

23 Bộ luật Dân sự - Thương mại Thái Lan Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội,

năm 1993

24 Luật về bảo đảm của Trung Quốc Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội, năm

1995

Sách tham khảo