Bước đầu xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại trường đại học ngoại thương theo hướng tiếp cận triết lý TQM

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SƯ PHẠM NGUYỄN THỊ KHÁNH TRINH BƯỚC ĐẦU XÂY DỰNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG THEO HƯỚNG TIẾP CẬN TRIẾT LÝ TQM TÓ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ KHÁNH TRINH

BƯỚC ĐẦU XÂY DỰNG HỆ THỐNG QUẢN LÝ

CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI

THƯƠNG THEO HƯỚNG TIẾP CẬN TRIẾT LÝ TQM

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 05

HÀ NỘI - 2008

LỜI CẢM ƠN

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban chủ nhiệm khoa Sư phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội; Lãnh đạo và chuyên viên các phòng ban của trường đại học Ngoại Thương đã quan tâm động viên, tạo điều kiện cho tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn

Tác giả xin bầy tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc tới GS.TS Nguyễn Đức Chính, người đã tận tình chỉ bảo, trực tiếp hướng dẫn tác giả trong suốt quá trình học tập và hoàn thành luận văn tốt nghiệp

Cuối cùng xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, các đồng nghiệp và bạn bè đã giúp đỡ động viên, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và viết luận văn

Hà nội, tháng 5 năm 2008

Tác giả

Nguyễn Thị KhánhTrinh

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU

1.2.1 Quản lý, quản lý nhà trường, quản lý chất lượng giáo dục, quản

lý chất lượng giáo dục đại học, hệ thống quản lý chất lượng

8

1.3.4 Những nguyên tắc cơ bản được rút ra từ việc phân tích triết lý và các

mô hình của TQM khi áp dụng TQM vào quản lý chất lượng đào tạo

27

1.4 Khái niệm chủ yếu trong hệ thống quản lý chất lượng khi áp dụng

vào giáo dục đại học theo triết lý TQM

28

Chương 2: THựC TRạNG CÔNG TáC QUảN Lý CHấT LƯợNG

ĐàO TạO TạI ĐạI HọC NGOạI THƯƠNG

36

2.2 Chất lượng đào tạo của trường Đại học Ngoại thương trong những

năm vừa qua

41

2.3 Thực trạng quản lý chất lượng đào tạo hiện nay tại trường Đại học

Ngoại thương

51

lượng tại trường Đại học Ngoại thương theo đặc trưng của hệ thống

quản lý chất lượng tổng thể TQM

Chương3: BƯớC ĐầU XÂY DựNG Hệ THốNG QUảN Lý CHấT

LƯợNG TạI TRƯờNG ĐạI HọC NGOạI THƯƠNG THEO

HƯớNG TIếP CậN TRIếT Lý TQM

64

3.1 Những định hướng cơ bản phát triển trường Đại học Ngoại thương

trong bối cảnh mới và các tiền đề để ứng dụng triết lý TQM vào Quản

lý chất lượng đào tạo

64

3.1.1 Những định hướng cơ bản phát triển của trường Đại học Ngoại

thương trong bối cảnh mới

64

3.1.2 Tiền đề để ứng dụng triết lý TQM vào quản lý chất lượng đào tạo

tại Đại học Ngoại thương

65

3.2 Những nguyên tắc được chọn lựa để xây dựng hệ thống quản lý

chất lượng đào tạo tại trường Đại học Ngoại thương

65

3.3 Bước đầu xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại Đại

học Ngoại thương theo triết lý TQM

70

3.3.1 Những yêu cầu cơ bản để xây dựng hệ thống quản lý chất lượng

theo triết lý TQM vào quản lý chất lượng đào tạo trong trường đại học

71

3.3.3 Phân công xây dựng thủ tục quy trình cho từng lĩnh vực và công

việc cụ thể theo từng lĩnh vực

79

3.3.8 Cải tiến quản lý chất lƣợng đào tạo 94 3.4 Thăm dò sự nhận thức về tính hợp lý và tính khả thi của hệ thống

quản lý chất lƣợng xây dựng

95

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bước vào thế kỷ XXI, giáo dục Đại học Việt nam đứng trước những cơ hội

và thách thức mới Những năm qua, giáo dục đại học nước ta đã và đang phát triển mạnh cả về quy mô và loại hình đào tạo Nếu năm học 1996-1997 chúng ta có 54 trường Đại học và Cao đẳng với quy mô khoảng 500.000 sinh viên thì đến năm 2005-2006 số cơ sở đào tạo đại học và cao đẳng đã lên tới 255 trường đại học và Cao đẳng với quy mô 1,4 triệu sinh viên và dự báo đến năm 2010 quy mô đại học

sẽ tăng gần gấp đôi để đạt 200 sinh viên trên một vạn dân số Khi quy mô đào tạo tăng nhanh mà các nguồn lực tại các cơ sở đào tạo còn hạn chế, chưa đủ khả năng đáp ứng, tất yếu sẽ không tránh khỏi những băn khoăn lo ngại về chất lượng đào tạo của toàn xã hội Vấn đề cấp bách nhưng rất cơ bản là làm sao có thể đánh giá được chất lượng và các điều kiện đảm bảo chất lượng của giáo dục đại học Tinh

năm 2001 của Chính phủ về Quy hoạch mạng lưới trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2001-2010 Quyết định đã đặt ra yêu cầu “Xây dựng hệ thống các tiêu chí, tiêu chuẩn đào tạo cho các loại hình trường và các hình thức đào tạo, thực hiện việc kiểm định chất lượng đào tạo trong toàn bộ hệ thống các trường đại học và cao đẳng” Tại hội nghị giáo dục đại học tổ chức vào tháng 11 năm 2001, Bộ trưởng

Bộ giáo dục và đào tạo cũng đã khẳng định lại việc cần thiết thực hiện chủ trương trên “Để sớm xây dựng được một nền giáo dục đại học chất lượng cao ngang tầm khu vực và từng bước vươn dần tới trình độ quốc tế và tạo điều kiện thuận lợi cho

sự hội nhập, Bộ giáo dục và đào tạo sẽ xây dựng và phát triển hệ thống đảm bảo chất lượng theo chuẩn mực và tiêu chí quốc tế như một công cụ kiểm soát, đánh giá chất lượng và hiệu quả đào tạo làm nòng cốt cho việc cải tiến dần dần và liên

tục chất lượng trong mọi hoạt động của từng cơ sở đào tạo và trong toàn ngành đại học”

Đã từ lâu việc đánh giá, kiểm định chất lượng đào tạo trong giáo dục đại học

ở nhiều nước phát triển trên thế giới và các nước trong khu vực trở thành đương nhiên Đối với nhiều trường đại học thì việc kiểm định chất lượng đào tạo là điều kiện để tồn tại Ở nhiều nước, công việc ấy được tiến hành dựa trên các tiêu chí chuẩn do chính các cơ quan và và hiệp hội đánh giá chất lượng hoặc chính Bộ giáo dục đề ra

Ở nước ta, ngày 02 tháng 12 năm 2004 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký quyết định số 38/2004/ QĐ-BGDĐT ban hành “Quy định tạm thời về kiểm định chất lượng trường Đại học” với 10 tiêu chuẩn (53 tiêu chí) Đây là cơ sở pháp lý mở đường cho quá trình hội nhập trong lĩnh vực giáo dục đại học của chúng ta Ngày

01 tháng 11 năm 2007 Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký quyết định số 65/2007/QĐ-BGDĐT ban hành chính thức “Quy định về tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục trường Đại học” với 10 tiêu chuẩn (61 tiêu chí)

Tuy nhiên hệ thống quản lý chất lượng và điều kiện đảm bảo chất lượng đào tạo của các trường Đại học lại chưa thống nhất ở một mô hình cụ thể nào Vì vậy việc xây dựng hệ thống quản lý chất lượng cho các trường đại học đang là vấn đề cấp thiết hiện nay Có rất nhiều hệ thống quản lý chất lượng có thể áp dụng trong đào tạo như ISO 9001-2000, EFQM, TQM, giải thưởng chất lượng và hiện nay

đã có một số trường đại học áp dụng mô hình quản lý chất lượng ISO 9001-2000 Tuy vậy, mô hình ISO 9001-2000 lại có xuất xứ từ mô hình BS5750/ ISO 9000 của Anh mà một trong những quan điểm cơ sở của BS5750/ISO 9000 là hệ thống chất lượng phải có khả năng tạo ra các sản phẩm có chất lượng nhất quán Điều này khó

có thể áp dụng trong giáo dục đại học bởi lẽ khó có thể gọi người học, hay người hưởng thụ giáo dục đại học là “sản phẩm” hơn nữa cho dù có định nghĩa thế nào về

sản phẩm của giáo dục đại học đi chăng nữa thì khó có thể tạo ra được nhiều “sản phẩm” có chất lượng như nhau Trong khi đó mô hình quản lý chất lượng tổng thể (TQM)- một mô hình cũng có xuất xứ từ thương mại và công nghiệp nhưng tỏ ra phù hợp hơn với giáo dục đại học Đặc trưng của mô hình quản lý chất lượng tổng thể là ở chỗ nó không áp đặt một hệ thống cứng nhắc cho bất kỳ cơ sở đào tạo đại học nào, nó tạo ra một nền “Văn hoá chất lượng” bao trùm lên toàn bộ quá trình đào tạo Trong khi đó chất lượng sản phẩm muốn được nâng cao phải luôn luôn quan hệ mật thiết với việc sử dụng tối ưu yếu tố con người và mọi nguồn lực của đơn vị hoặc tổ chức đó nhằm huy động năng lực, nhiệt tình của mọi thành viên cùng giải quyết các vấn đề chất lượng.Vì vậy tác giả đã lựa chọn đề tài “Bước đầu xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại Trường Đại học Ngoại thương theo hướng tiếp cận triết lý TQM” làm đề tài nghiên cứu luận văn

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến quản lý chất lượng tổng thể (TQM) và thực trạng quản lý chất lượng đào tạo tại trường Đại học Ngoại thương, bước đầu xây dựng hệ thống quản lý chất lượng tại trường đại học Ngoại thương theo hướng tiếp cận triết lý TQM

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của các khái niệm liên quan đến quản lý, chất lượng, hệ thống, hệ thống quản lý chất lượng, các khái niệm về TQM, đặc điểm, phương thức vận dụng TQM vào xây dựng hệ thống quản lý chất lượng tại Đại học Ngoại thương

- Nghiên cứu thực trạng về công tác quản lý chất lượng đào tạo tại trường Đại học Ngoại thương

- Xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại Đại học Ngoại thương theo hướng tiếp cận triết lý TQM nhằm nâng cao chất lượng đào tạo của nhà trường

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

- Khách thể nghiên cứu: Quá trình đào tạo ở Trường Đại học

- Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống quản lý chất lượng đào tạo ở trường Đại

học Ngoại thương

5 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi: Các nghiên cứu, khảo sát được tiến hành tại Trường Đại học Ngoại thương

- Thời gian: Từ năm 2000 đến nay

6 Vấn đề nghiên cứu

- Chất lượng giáo dục trong trường Đại học được đánh giá như thế nào?

- Tại sao cần có hệ thống quản lý chất lượng giáo dục?

- Hệ thống quản lý chất lượng được vận hành như thế nào?

7 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được hệ thống quản lý chất lượng tại Trường Đại học Ngoại thương theo hướng tiếp cận triết lý TQM:

- Quá trình quản lý tiến hành thường xuyên, liên tục

- Đáp ứng được nhu cầu của sinh viên, gia đình sinh viên

- Đáp ứng yêu cầu của xã hội

thì sẽ nâng cao hiệu quả đào tạo và phát triển củng cố thương hiệu của trường

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

* Văn kiện

1 Bộ giáo dục và đào tạo- Bộ Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng giáo dục Trường

Đại học (Ban hành kèm theo Quyết định số: 65/2007/QĐ-BGDĐTngày 01 tnáng

11 năm 2007 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo)

2 Đảng Cộng sản Việt nam Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX-

NXB Chính trị quốc gia, Hà nội 2001

3 Nghị quyết của Chính phủ số 14/2005/NQ-CP ngày 02/11/2005 về đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục đại học Việt nam giai đoạn 2006-2020

4 Quốc hội cộmg hoà xã hội chủ nghĩa việt nam- Luật giáo dục - NXB Chính trị

quốc gia, 2005

5 Thủ tướng Chính phủ, Quyết định số 153/2003/QĐ-TTg ngày 30/7/2003 về

việc ban hành “Điều lệ trường đại học”

*Tác giả tác phẩm trong nước

6 Tạ Thị Kiều An, Ngô Thị ánh, Nguyễn Văn Hoá, Nguyễn Hoàng Kiệt, Đinh

Phượng Vương- Quản lý chất lượng trong các tổ chức - NXB thống kê- 2004

7 Phạm Thị Kim Anh- Vài nét về trường tư ở Khu vực châu á và thế giới-

2001-BCKH đề tài B99-49-82- Mô hình quản lý trường THPT tư ở Việt nam đầu thế kỷ XXI, Chủ nhiệm: Nguyễn Văn Đản

8 Lê Đức Ánh, -Vận dụng lý thuyết quản lý chất lượng tổng thể vào quản lý quá

trình dạy học ở trường trung học phổ thông dân lập, Luận án tiến sĩ, Viện chiến

lược và chương trình giáo dục-2006

9 Lê Đức Ánh, - Một số vấn đề trong tổ chức quản lý loại hình trường PTDL ở

Thành phố Hồ Chí Minh, luận văn thạc sĩ, Viện Khoa học Giáo dục-1999

10 Đặng Quốc Bảo (2005), Quản lý Nhà nước về giáo dục đào tạo (giáo trình cao

học quản lý giáo dục ĐHQGHN)

11 Nguyễn Quốc Chí- Những cơ sở lý luận QLGD, HN 2003

12 Nguyễn Quốc Chí- Nguyễn Thị Mỹ Lộc- Cơ sở khoa học quản lý- Đề cương

bài giảng

13 Nguyễn Đức Chính- Chất lượng và kiểm định chất lượng trong cơ sở giáo dục

đào tạo, HN 2003

14 Nguyễn Đức Chính- 2002- Kiểm định chất lượng trong giáo dục đại học-

NXB ĐHQG, HN

15 Nguyễn Đức Chính- Quản lý chất lượng trong giáo dục- Đề cương bài giảng

16 Nguyễn Đức Chính- Đánh giá trong giáo dục- Đề cương bài giảng

17 Nguyễn Văn Đản- Quan niệm về chất lượng giáo dục- TCGD 5/2004

18 Vũ Cao Đàm- Phương pháp luận, nghiên cứu khoa học, NXB Khoa học và kỹ

thuật 2005, cuốn tái bản lần thứ 11

19 Trần Khánh Đức- Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạo nhân lực theo ISO

&TQM, NXB giáo dục 2004

20 Bùi Hiền, Nguyễn Văn Giao, Nguyễn Hữu Quỳnh, Vũ Văn Tảo- Từ điển

giáo dục học- NXB Từ điển Bách khoa –2001

21 Nguyễn Thị Mỹ Lộc- Quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo- trong Giáo

dục- Những vấn đề quản lý nhà nước và quản lý giáo dục, Trường Cán Bộ Quản lý

giáo dục và đào tạo – 1998

22 Phạm Thành Nghị- Quản lý chất lượng giáo dục và đào tạo- NXB Chính trị

quốc gia, Hà nội - 2000

23 Lưu Thanh Tâm- Quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn quốc tế- NXB ĐHQG-

TP HCM- 2003

24 Trường Đại học Ngoại thương- Báo cáo Tự đánh giá - 2006

25 Trường Đại học Ngoại thương- Báo cáo đánh giá ngoài - 05/2007

26 Trường Đại học Ngoại thương - Kế hoạch chiến lược phát triển giai đoạn

2007-2020 và tầm nhìn đến 2030- Hà nội, 04-2007

* Tác giả tác phẩm nước ngoài

27 Australian Government Publishing service Canbera- Quality management

in Universities

28 Demitrio D.Monic - Quản lý chất lượng tổng thể trong giáo dục - Giáo trình

Seameo Innotech- -1997