Cơ sở lý luận và thực tiễn giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương tại việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT VĂN KHẮC HÙNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP VỀ TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TRONG THANH TOÁN NGOẠI THƯƠNG TẠI VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH: LU

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

VĂN KHẮC HÙNG

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT

CÁC TRANH CHẤP VỀ TÍN DỤNG CHỨNG TỪ

TRONG THANH TOÁN NGOẠI THƯƠNG TẠI VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: LUẬT QUỐC TẾ

MÃ SỐ: 60 38 60

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NÔNG QUỐC BÌNH

Hµ Néi - n¨m 2007

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác và trung thực./

NGƯỜI VIẾT

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

ACB NGÂN HÀNG TMCP Á CHÂU

BOC Ngân hàng Trung Quốc (Bank of China)

CY BÃI CONTAINER

CFS Ga Container

CIF GIÁ THÀNH, BẢO HIỂM VÀ CƯỚC (COST, INSURANCE

AND FREIGHT)

CIP Cước và bảo hiểm trả tới điểm đến (Carriage and Insurance

Paid to)

CFR TIỀN HÀNG CỘNG CƯỚC HAY GIÁ THÀNH VÀ CƯỚC

(COST AND FREIGHT)

DOCDEX Documentary Credit Dispute Resolution Expertise

EOE ERROR OMISSION EXCEPTED

FOB Giao lên tàu (Free On Board)

ICC Phòng Thương mại Quốc tế

ISP CÁC THỰC HÀNH VỀ THƯ TÍN DỤNG DỰ PHÒNG

QUỐC TẾ

KEB Ngân hàng Korean Exchange Bank

L/C TÍN DỤNG CHỨNG TỪ, THƯ TÍN DỤNG

SCB Ngân hàng Standar Chartered Bank

SWIFT SOCIETY FOR WORLDWIDE INTERBANK FINANCIAL

TELECOMMUNICATION

UCP Quy tắc và thực hành thống nhất về Tín dụng chứng từ

VIP NGÂN HÀNG TMCP CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI

QUỐC DOANH

VCB, NHNT Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam

VCCI PHÒNG THƯƠNG MẠI VÀ CÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIẢI QUYẾT TRANH

CHẤP ĐỐI VỚI TÍN DỤNG CHỨNG TỪ TRONG THANH TOÁN

1.1 Khái quát về Tín dụng chứng từ 11

1.1.2 Định nghĩa Tín dụng chứng từ 12 1.1.3 Đặc trưng của Tín dụng chứng từ 14 1.1.4 Chủ thể của quan hệ Tín dụng chứng từ 18 1.2 Một số loại Tín dụng chứng từ cơ bản 21 1.2.1 Thư tín dụng có thể hủy ngang 21 1.2.2 Thư tín dụng không thể hủy ngang 22 1.2.3 Thư tín dụng không thể hủy ngang có xác nhận 23 1.2.4 Thư tín dụng không thể hủy ngang, miễn truy đòi 23

1.2.6 Thư tín dụng chuyển nhượng 24

1.2.10 Thư tín dụng thanh toán dần dần 27 1.2.11 Thư tín dụng có điều khoản đỏ 27 1.3 Tranh chấp về Tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương 28 1.3.1 Khái niệm về tranh chấp Tín dụng chứng từ trong thanh toán

1.3.2 Tranh chấp về Tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại

1.4 Nguồn luật điều chỉnh tranh chấp về Tín dụng chứng từ trong

1.4.1 §iÒu -íc quèc tÕ vµ tËp qu¸n quèc tÕ 30

CHƯƠNG 2 : THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP VỀ TÍN

DỤNG CHỨNG TỪ TRONG THANH TOÁN NGOẠI THƯƠNG TẠI

2.1 Các tranh chấp liên quan đến chứng từ xuất trình 43 2.1.1 Tranh chấp liên quan đến vận đơn đường biển 43 2.1.2 Tranh chấp liên quan đến vận đơn hàng không 47 2.1.3 Tranh chấp liên quan đến hóa đơn thương mại 50 2.1.4 Tranh chấp liên quan đến chứng từ bảo hiểm 53 2.1.5 Tranh chấp xung quanh việc hiểu thế nào là bản gốc của chứng

2.1.6 Tranh chấp liên quan đến các điều kiện phi chứng từ của L/C 60 2.2 Các tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ của ngân hàng 63 2.2.1 Tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ thanh toán của ngân hàng

2.2.2 Tranh chấp liên quan đến vấn đề miễn trách về chuyển giao

2.3.1 Tranh chấp liên quan đến tính độc lập của L/C 69 2.3.2 Tranh chấp liên quan đến gian lận và lừa đảo 73 2.3.3 Tranh chấp về sự không phù hợp của chứng từ 75 CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ KIẾN NGHỊ, GIẢI PHÁP

TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP VỀ TÍN DỤNG

CHỨNG TỪ TRONG THANH TOÁN NGOẠI THƯƠNG TẠI VIỆT

3.1 Đánh giá chung về thực trạng giải quyết tranh chấp về Tín dụng

3.2 Một số giải pháp, kiến nghị 81 3.2.1 Kiến nghị đối với Nhà nước 81 3.2.2 Kiến nghị đối với các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam 90 3.2.3 Kiến nghị đối với các ngân hàng tại Việt Nam 93 3.2.3.1 Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nước 93 3.2.3.2 Kiến nghị đối với các Ngân hàng thương mại 94

LỜI NÓI ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, không một quốc gia nào trên thế giới phát triển mà thiếu các hoạt động giao lưu kinh tế quốc dân Xuất nhập khẩu trở thành chiếc cầu nối quan trọng

để một nước tham gia vào đời sống kinh tế thế giới Với tư cách là chất xúc tác cho phát triển thương mại quốc tế, hoạt động thanh toán quốc tế đã không ngừng đổi mới và hoàn thiện với những phương thức thanh toán an toàn và hiệu quả cho các bên tham gia, trong đó được sử dụng nhiều nhất hiện nay là phương thức thanh toán bằng tín dụng chứng từ

Tín dụng chứng từ hiện nay được sử dụng trên toàn thế giới như một công

cụ đảm bảo thanh toán an toàn và cũng là một nghiệp vụ có tính phức tạp và phát sinh rất nhiều tranh chấp nhất trong thanh toán quốc tế, làm cản trở sự phát triển của hoạt động thương mại quốc tế Hiện nay luật pháp một số nước không đề cập đến tín dụng chứng từ mặc dù nó rõ ràng là một công cụ mang tính pháp lý Ở các nước phương Tây chỉ có một số ít quốc gia có đề cập đến tín dụng chứng từ trong luật thương mại và luật dân sự như Áo, Đức, Thụy Sĩ, Anh, Mỹ…Tuy nhiên do luật về tín dụng chứng từ của các nước này không thể đáp ứng các yêu cầu của các bên tham gia vào phương thức tín dụng chứng từ, các tổ chức ngân hàng và thương mại đã hình thành những quy tắc riêng, trong số đó bản Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (gọi tắt là UCP) do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành được thừa nhận và áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới Đây là tài liệu cung cấp những chuẩn mực giao dịch chứng từ nhất định cho các bên tham gia, hạn chế những tranh chấp, những bất đồng do sự khác biệt về tập quán giao dịch giữa các đối tác thuộc những quốc gia khác nhau và cũng là cơ sở để các bên giải quyết các mâu thuẫn phát sinh trong quá trình thanh toán Bản điều lệ đã qua

nhiều lần sửa đổi và mỗi lần sửa đổi đã tạo điều kiện thuận lợi hơn, thống nhất hơn giữa các ngân hàng trong tổ chức thanh toán phương thức tín dụng chứng từ cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Lần sửa đổi gần đây, ICC bắt đầu từ năm 2003

và văn bản cuối cùng được hoàn thiện tháng 12/2006, có hiệu lực từ 01/7/2007 dưới tên gọi là UCP 600 Văn bản này hiện đang được sử dụng rộng rãi trên thế giới cũng như ở Việt Nam Tất cả các bên tham gia trong nghiệp vụ tín dụng chứng

từ không những chỉ áp dụng UCP khi luật của nước của họ không đề cập đến, mà thậm chí ngay cả khi luật pháp của nước họ có những điều luật về tín dụng chứng

từ, UCP vẫn xem là ưu tiên vận dụng, hoặc sử dụng UCP như là những quy tắc bổ sung cho luật pháp trong nước

Việt Nam là một quốc gia đang trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, cùng với việc mở cửa nền kinh tế, hoạt động xuất nhập khẩu đã thực sự bùng nổ kéo theo sự phát triển mạnh mẽ của công tác thanh toán quốc tế tại các ngân hàng thương mại Do vậy, hoạt động mua bán ngoại thương cũng như công tác thanh toán quốc tế là một nhu cầu tất yếu của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và Ngân hàng thương mại Tuy nhiên trong thanh toán ngoại thương, Việt Nam vẫn thường gặp phải những khó khăn Hiện nay, Việt Nam cũng đã có những văn bản pháp lý điều chỉnh hoạt động thanh toán ngoại thương như Bộ luật Dân sự 2005, Luật Thương mại năm 2005, Luật các Tổ chức Tín dụng, Pháp lệnh Ngoại hối 2005… Tuy nhiên các văn bản pháp luật của ta vẫn còn chung chung, chưa quy định cụ thể dẫn đến việc áp dụng UCP để giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương gặp nhiều khó khăn Chính vì vậy cần phải có Đề tài nghiên cứu một cách tổng hợp, toàn diện và có hệ thống về vấn đề này nhằm hoàn thiện nó, đó là một nhu cầu cấp thiết trong giai đoạn hiện nay

Một vấn đề mà các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cũng như các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay đều quan tâm là làm thế nào để vận dụng UCP một cách hiệu quả để giải quyết các tranh chấp xảy ra có liên quan đến tín dụng chứng

từ Do vậy, việc đầu tư nghiên cứu Đề tài: “ Cơ sở lý luận và thực tiễn giải quyết

các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương tại Việt Nam”

sẽ cung cấp hệ thống luận cứ pháp lý thúc đẩy thực tiễn hoạt động giao lưu kinh tế giữa Việt Nam với các quốc gia, đảm bảo quyền và lợi ích của các bên tham gia quan hệ xuất nhập khẩu là điều mà thực tiễn luôn đòi hỏi

2 Mục đích của việc nghiên cứu đề tài

Việc nghiên cứu đề tài sẽ góp phần giải quyết những vướng mắc trong tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và các ngân hàng thương mại ở Việt Nam Tìm ra những khó khăn, tồn tại và những kết quả đạt được trong việc vận dụng UCP để giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương Từ đó đưa ra được những giải pháp, kiến nghị cho việc vận dụng UCP cũng như hoàn thiện hơn nữa pháp luật Việt Nam về thanh toán tín dụng chứng từ

3 Phạm vi nghiên cứu của Đề tài:

Xuất phát từ mục đích nêu trên, phạm vi của Đề tài đi sâu nghiên cứu các tranh chấp về tín dụng chứng từ đã xảy ra ở Việt Nam và việc vận dụng UCP để giải quyết các tranh chấp đó thông qua các ví dụ cụ thể đã xảy ra trong thực tiễn tại Việt Nam Từ đó tìm ra các thuận lợi cũng như khó khăn, vướng mắc của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu, các Ngân hàng thương mại trong việc vận dụng UCP để giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ, đưa ra các giải pháp, kiến nghị phù hợp

4 Phương pháp nghiên cứu của Đề tài:

Với mục đích và phạm vi trên, Đề tài được nghiên cứu dựa trên các phương pháp như: Phương pháp luận bao gồm Phương pháp Duy vật biện chứng và Phương pháp Duy vật lịch sử Các phương pháp cụ thể bao gồm Phương pháp Thống kê; Phương pháp so sánh; Phương pháp Phân tích tổng hợp

5 Nội dung của Đề tài:

Tuy việc nghiên cứu Đề tài gặp một số khó khăn nhất định như nguồn tài liệu tham khảo hạn chế, chưa có nhiều đề tài, công trình khoa học, các bài viết

nghiên cứu đi sâu về vấn đề này nhưng nội dung đề tài sẽ cố gắng phân tích một cách sâu sắc nhất, có hệ thống và toàn diện nhất các vấn đề như:

- Nêu và phân tích các vấn đề khái quát chung về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương cũng như các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương tại Việt Nam

- Nêu và phân tích thực tiễn tình hình sử dụng UCP để giải quyết các tranh chấp thường xảy ra trong lĩnh vực tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương tại các ngân hàng, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu ở Việt Nam, kèm theo việc đưa ra một số ví dụ cụ thể về các tranh chấp trong từng trường hợp, từ đó đưa ra được thực trạng của các ngân hàng thương mại, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại Việt Nam trong việc áp dụng UCP giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng

từ trong thanh toán ngoại thương

- Phần cuối của Đề tài đưa ra các kiến nghị, giải pháp đối với Nhà nước, với các Doanh nghiệp xuất nhập khẩu, các Ngân hàng thương mại trong việc thực hiện UCP để giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương, qua đó thúc đẩy hoạt động thanh toán tín dụng chứng từ của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu thông qua các ngân hàng thương mại

6 Kết cấu của Đề tài

Đề tài được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về giải quyết tranh chấp đối với Tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương

Chương 2: Thực tiễn giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương tại Việt Nam

Chương 3: Thực trạng và Một số kiến nghị, giải pháp trong việc giải quyết các tranh chấp về tín dụng chứng từ trong thanh toán ngoại thương tại Việt Nam

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Tài liệu Tiếng Việt:

1 Báo cáo về tình hình thanh toán xuất nhập khẩu của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2004

2 Báo cáo về tình hình thanh toán xuất nhập khẩu của Ngân hàng Ngoại thương Việt Nam năm 2004

3 Đại học Ngoại thương (2005), Giáo trình thanh toán quốc tế trong ngoại thương, Nxb Giáo dục, Hà Nội

4 GS TS Võ Thanh Thu (2007), Hướng dẫn đọc để hiểu UCP-DC600, Nhà

xuất bản thống kê, Hà Nội

5 Hội Luật gia Việt Nam (2005), Tìm hiểu những nội dung cơ bản của Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005, Nxb Lao động-Xã hội, Hà Nội

6 Một số websites có liên quan về lĩnh vực tài chính, ngân hàng

7 Nguyễn Bá Ngọc (2005), WTO-Thuận lựoi và thách thức cho các doanh nghiệp Việt Nam, Nxb Lao động-Xã hội, Hà Nội

8 Nguyễn Trọng Thuỳ (2006), Toàn tập UCP-Quy tắc và thực hành thống nhất Tín dụng chứng từ, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội

9 Nguyễn Thị Quy (2006), Cẩm nang giải quyết tranh chấp trong thanh toán quốc tế bằng L/C, Nhà xuất bản Lý luận chính trị, Hà Nội

10 Trường Đại học Luật Hà Nội (2006), Giáo trình Luật Quốc tế, Nxb

Công an nhân dân, Hà Nội

11 Trường Đại học Luật Hà Nội (2005), Giáo trình Luật Dân sự, Nxb Công

an nhân dân, Hà Nội

12 Trường Đại học Luật Hà Nội (2005), Giáo trình Luật Tố tụng dân sự, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội

13 Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội (2005), Giáo trình Giao dịch

và Thanh toán thương mại quốc tế

14 Trung tâm Tư vấn và Đào tạo Kinh tế thương mại (2004), Các điều ước quốc tế về thương mại, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

15 Trần Thị Thuý Mỹ (2003), Các tính huống cần nghiên cứu trong thanh toán quốc tế, Ngân hàng TMCP á Châu, TP.Hồ Chí Minh

16 Tạp chí Ngân hàng năm 2003, 2004, 2005, 2006

17 Tạp chí Thị trường Tài chính - Tiền tệ năm 2003, 2004, 2005, 2006

II Văn bản pháp luật Việt Nam

18 Bộ luật Dân sự của nước cộng hòa xã hội chủ nghĩaViệt Nam năm 2005

19 Bộ luật Tố tụng Dân sự của nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 2005

20 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005

21 Luật các Tổ chức Tín dụng Việt Nam năm 2005

22 Pháp lệnh Ngoại hối năm 2005

III Luật Quốc tế

23 Công ước của Liên hợp quốc về Hợp đồng mua bán hàng hoá quốc tế năm 1980

24 Documentary Credit Insight ICC

25 UCP 500 - Các Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ của ICC, năm 1993

26 UCP 600 - Các Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ của ICC , năm 2006