Phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng tài chính – tiền tệ và bài học cho việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ --- LÊ VÂN ANH PHỐI HỢP CHÍNH SÁCH GIỮA CÁC CHÍNH PHỦ CHÂU Á VỚI IMF TRONG VIỆC KHẮC PHỤC KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ VÀ BÀI HỌC CHO

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

-

LÊ VÂN ANH

PHỐI HỢP CHÍNH SÁCH GIỮA CÁC CHÍNH PHỦ

CHÂU Á VỚI IMF TRONG VIỆC KHẮC PHỤC KHỦNG

HOẢNG TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ VÀ BÀI HỌC CHO VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ CHÍNH TRỊ

MÃ SỐ: 60 31 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS VÕ TRÍ THÀNH

Hà Nội – 2007

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG 1: KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ VÀ VAI TRÒ CỦA IMF 6

1.1.1 Nhận dạng bản chất khủng hoảng tài chính - tiền tệ 6

1.1.2.1 Mô hình khủng hoảng thế hệ thứ nhất 11

1.1.2.2 Mô hình khủng hoảng thế hệ thứ hai 12

1.1.2.3 Mô hình khủng hoảng thế hệ thứ ba 12

1.2 Vai trò của IMF trong hệ thống tài chính quốc tế và đối với

1.2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 17

1.2.1.4 Sự khác biệt giữa Quỹ tiền tệ quốc tế và Ngân hàng Thế

1.2.2.1 Tư vấn chính sách và giám sát kinh tế vĩ mó 23

1.2.2.3 Hỗ trợ kỹ thuật và đào tạo 28

CHƯƠNG 2: PHỐI HỢP CHÍNH SÁCH GIỮA CÁC CHÍNH PHỦ CHÂU Á VỚI

IMF TRONG VIỆC KHẮC PHỤC KHỦNG HOẢNG TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ

1997-1998

32

2.1 Khái quát về khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu Á 1997- 32

1998 vµ chÝnh s¸ch cña IMF trong viÖc kh¾c phôc khñng ho¶ng

2.1.1.3 Bèi c¶nh kinh tÕ c¸c n-íc ch©u ¸ tr-íc khñng ho¶ng 32 2.1.1.4 Những dấu hiệu trước khi khủng hoảng xảy ra 35

2.1.1.6 Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng 50

2.1.2 Quan điểm của IMF và các chính sách hỗ trợ 57 2.1.2.1 Quan điểm, nhận định của IMF về cuộc khủng hoảng 57 2.1.2.2 Nội dung các chính sách hỗ trợ của IMF 59

2.2 Chính sách khắc phục khủng hoảng của các chính phủ

2.2.1 Huy động vốn hỗ trợ trong và ngoài nước 62

2.2.2 Cải thiện hệ thống tài chính quốc gia 63

2.3 Đánh giá kết quả phối hợp chính sách giữa các chính phủ

châu á với IMF trong vấn đề khắc phục khủng hoảng tài chính - tiền tệ

65

2.3.1.1 Sự khác biệt về các mức kết quả trong việc khắc phục

khủng hoảng tài chính - tiền tệ ở các nước Đóng á 65 2.3.1.2 Phê phán chính sách hỗ trợ của IMF 69

2.3.2 Đánh giá vai trò của sự phối hợp chính sách giữa các

chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng

74

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BÀI HỌC VỀ NGĂN NGỪA VÀ XỬ LÝ KHỦNG HOẢNG

TÀI CHÍNH - TIỀN TỆ TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

CỦA VIỆT NAM

80

3.1 Hội nhập kinh tế quốc tế và những nguy cơ khủng hoảng tài 80

chính - tiền tệ ở Việt Nam

3.1.1 Tiến trình mở cửa, tự do hoá tài chính và hội nhập tài chính

quốc tế của Việt Nam từ năm 1986 đến nay 80 3.1.2 Những nguy cơ có thể gây ra khủng hoảng tài chính - tiền tệ ở Việt

3.2 Vận dụng bài học kinh nghiệm của các nước châu á trong

việc ngăn ngừa và xử lý khủng hoảng tài chính - tiền tệ ở

Việt Nam

110

3.2.1 Ngăn ngừa khủng hoảng tài chính - tiền tệ 111 3.2.1.1 Duy trì nền tảng kinh tế vĩ mó vững chắc 111 3.2.1.2 Điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá hối đoái một cách linh

3.2.1.3 Chủ động xây dựng và cải cách hệ thống tài chính quốc gia 113 3.2.1.4 Thực hiện tự do hoá tài chính theo lộ trình thận trọng 120

3.2.2 Phương thức xử lý khi nền kinh tế diễn ra khủng hoảng tài

3.2.2.1 Tăng cường vai trò của nhà nước 121 3.2.2.2 Xây dựng lộ trình cải cách cơ cấu mạnh mẽ 122

3.2.3 Tăng cường phối hợp với IMF và các tổ chức tài chính quốc tế

trong việc ngăn ngừa và xử lý khủng hoảng 123

Mở đầu

1 Sự cần thiết nghiên cứu của đề tài

Sự phát triển của hệ thống tài chính toàn cầu bên cạnh việc mang lại những cơ hội lớn cho mỗi quốc gia, mỗi dân tộc thì đồng thời cũng tiềm ẩn những nguy cơ khủng hoảng Sự thay đổi của các thị tr-ờng tài chính cùng với mức độ mở cửa th-ơng mại và tài chính của các n-ớc và những điều kiện bên trong của mỗi quốc gia đều có thể dẫn đến nguy cơ khủng hoảng Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) là một trong những tổ chức tài chính quốc tế lớn đã có những

đối sách, ch-ơng trình điều chỉnh cơ cấu được coi là phương thuốc “điều trị” hay “cẩm nang” cho các cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ Tuy nhiên những chính sách, ch-ơng trình hỗ trợ này của IMF khi thực thi ở mỗi n-ớc,

có n-ớc làm theo, có những n-ớc chỉ làm một phần, thậm chí đi ng-ợc lại và

đ-ợc thể hiện trong sự khác biệt giữa các mức kết quả Trong bối cảnh ấy, việc xem xét lại khủng hoảng tài chính - tiền tệ và vai trò của IMF, xem xét lại bản thân tính thích hợp của chính sách ấy cả về lý luận và thực tiễn, cách xử lý những bất đồng trong hoạch định chính sách cũng nh- cách thức phối hợp thực thi chính sách giữa các chính phủ Châu á với IMF trong việc khắc phục khủng

hoảng tài chính - tiền tệ là rất có ý nghĩa

Sau 20 năm đổi mới, mở cửa và hội nhập, nền kinh tế Việt Nam đã có b-ớc phát triển mạnh mẽ trên nhiều ph-ơng diện Với thế và lực mới, trên con đ-ờng phát triển của mình, Việt Nam sẽ ngày càng hội nhập sâu rộng hơn vào hệ thống kinh tế quốc tế Đi cùng với quá trình này, Việt Nam cũng

có thể phải đối mặt với những rủi ro tài chính, bất ổn tài chính do quá trình tự

do hoá th-ơng mại và tự do cán cân thanh toán quốc tế đem lại Trên cơ sở phân tích khái quát những dấu hiệu, diễn biến, nguyên nhân của cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu á (1997-1998), đề tài tập trung đánh giá sự phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng, qua đó rút ra bài học cho Việt Nam trong việc ngăn ngừa và xử

lý khủng hoảng tài chính - tiền tệ Mặc dù khủng hoảng tài chính - tiền tệ ch-a xảy ra ở Việt Nam, song nghiên cứu những vấn đề của quốc tế lại có ý

nghĩa hết sức thiết thực trong việc phòng ngừa khủng hoảng, đặc biệt những bất ổn và rủi ro tài chính vẫn còn tiềm ẩn trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng vào sân chơi quốc tế Xuất phát từ lý do đó, học viên chọn

đề tài “Phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng tài chính - tiền tệ và bài học cho Việt Nam” làm luận văn thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu á và các chính sách hỗ trợ của Quỹ tiền

tệ quốc tế (IMF) là một trong những vấn đề đ-ợc đặc biệt quan tâm của các nhà nghiên cứu trong nhiều năm nay Liên quan đến chủ đề này, có một số công trình

nghiên cứu trong và ngoài n-ớc, tiêu biểu nh- sau:

Các công trình nghiên cứu trong n-ớc:

- Võ Tá Hân, Trần Quốc Hùng, Vũ Quang Việt (2000), Châu á từ

khủng hoảng nhìn về thế kỷ 21, NXB TP HCM Thông qua nhiều bài viết,

nhóm tác giả đã phân tích cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu á d-ới

nhiều góc cạnh khác nhau tr-ớc, trong và sau khủng hoảng, từ kinh nghiệm cải cách của các các n-ớc đến dự báo những vấn đề mới nảy sinh cho các n-ớc châu á trong thế kỷ 21

- Võ Trí Thành (chủ biên) (2004), Thị tr-ờng tài chính Việt Nam: thực

trạng, vấn đề và giải pháp chính sách, NXB Tài chính Nhóm tác giả đã đ-a

ra một bức tranh t-ơng đối khái quát những vấn đề lý luận về thị tr-ờng tài chính, kinh nghiệm quốc tế cũng nh- thực trạng và các vấn đề cần xử lý của thị tr-ờng tài chính Việt Nam

- Nguyễn Thiện Nhân (2002), Khủng hoảng tài chính - tiền tệ châu á

1997-1999: Nguyên nhân, hậu quả và bài học với Việt Nam, NXB ĐHQG

TP.HCM Trên cơ sở xây dựng ph-ơng pháp tiếp cận, mô hình các nguy cơ

và cơ chế phát sinh khủng hoảng, tác giả đã phân tích cụ thể quá trình hình thành, các nguy cơ khủng hoảng và diễn biến của khủng hoảng tài chính - tiền tệ ở bốn n-ớc châu á điển hình là Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Hàn Quốc, qua đó rút ra những nhận xét về đặc điểm và nguyên nhân sâu xa của

cuộc khủng hoảng, đồng thời đề xuất những bài học đối với quản lý kinh tế ở Việt Nam

- GS.TS Hồ Xuân Ph-ơng, TS Vũ Đình ánh (2003), Giải pháp phòng

ngừa khủng hoảng tài chính - tiền tệ ở Việt Nam, NXB Tài chính Trên cơ sở

phân loại, hệ thống hoá các quan điểm về khủng hoảng tài chính - tiền tệ, cuốn sách tập trung phân tích, đánh giá hệ thống tài chính - tiền tệ Việt Nam hiện nay nhằm làm rõ những nguyên nhân có thể gây ra khủng hoảng, từ đó

đề xuất xây dựng hệ thống giải pháp khả thi có tác dụng phòng ngừa khủng hoảng cho Việt Nam trong t-ơng lai

Một số công trình của các học giả n-ớc ngoài:

- G.Corsetti, P.Pesenti, N.Roubini (1998), “What caused the Asian currency and financial crisis?”

- Nhiều tác giả (2007), Ten Years after the Asian Financial Crisis:

Vulnerabilities of East Asisa, Bangkok Conference, 26-27 February 2007

- M Yoshitomi, Sayuri Shirai (7 July 2000), “Technical background paper for policy recommendation for preventing another capital account crisis”, ADB Institute

- IMF Vietnam Country Report No 06/421 (November 2006)

Các công trình trên đây mặc dù có đề cập và phân tích nhiều vấn đề khác nhau cða cuộc khðng hoảng tài chính - tiền tệ châu á và chính sách hỗ trợ cða IMF Tuy nhiên, xoay quanh vấn đề này vẫn còn một số câu hỏi chưa có câu trả lời thoả đáng như: Liệu những chính sách cða IMF nhằm khắc phúc khðng hoảng có thật sự là phương thuốc chung cho mọi quốc gia? Sự phối hợp thực thi chính sách giữa các chính phð châu á với IMF trong việc khắc phúc khðng hoảng tài chính - tiền

tệ ra sao? Và bài học nào được rủt ra cho Việt Nam, đặc biệt là trong điều kiện Việt Nam hội nhập sâu rộng vào các tổ chức quốc tế khác

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở khái quát hoá những vấn đề lý luận chung về khủng hoảng tài chính - tiền tệ và vai trò của IMF trong hệ thống tài chính quốc tế nói chung và đối với khủng hoảng tài chính - tiền tệ nói riêng, đề tài đánh giá sự

phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng tài chính - tiền tệ để từ đó rút ra bài học cho Việt Nam trong quá trình phát triển, đặc biệt là trong quá trình tự do hoá tài chính và hội nhập kinh tế quốc tế

 Để đạt đ-ợc mục đích trên, luận văn tập trung vào một số nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể nh- sau:

- Khái quát những vấn đề lý luận chung về khủng hoảng tài chính - tiền tệ và vai trò của IMF trong hệ thống tài chính quốc tế và đối với các cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ

- Phân tích quan điểm và chính sách hỗ trợ của IMF nhằm khắc phục khủng hoảng, các chính sách khắc khục khủng hoảng của một số chính phủ châu á và đánh giá kết quả phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng tài chính - tiền tệ

- Rút ra bài học cho Việt Nam trong việc ngăn ngừa và xử lý khủng hoảng tài chính - tiền tệ

4 Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối t-ợng nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu về sự phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng tài chính - tiền

tệ 1997-1998

- Phạm vi nghiên cứu:

D-ới góc độ Kinh tế chính trị, luận văn giới hạn trong việc nghiên cứu

về sự phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á (tập trung vào 4 n-ớc Thái Lan, Indonesia, Malaysia và Hàn Quốc) với IMF trong cuộc khủng hoảng tài chính - tiền tệ giai đoạn 1997-1998 Đây là những n-ớc đều ở khu vực châu á, đã từng xảy ra khủng hoảng tài chính - tiền tệ trong quá trình mở cửa, tự do hoá th-ơng mại, tự do hoá tài chính và tự do cán cân thanh toán quốc tế, đều đ-ợc IMF hỗ trợ khi có khủng hoảng, nh-ng lựa chọn chính sách, phản ứng chính sách và kết cục của khủng hoảng lại không giống nhau

Trên cơ sở đó, đề tài rút ra bài học về việc ngăn ngừa và xử lý khủng hoảng tài chính - tiền tệ trong quá trình Việt Nam mở cửa và hội nhập kinh tế quốc

tế trong giai đoạn hiện nay

5 Ph-ơng pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng ph-ơng pháp cơ bản của Kinh tế Chính trị là ph-ơng pháp

duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

Những ph-ơng pháp cụ thể đ-ợc sử dụng trong luận văn là: ph-ơng pháp phân tích tổng hợp, hệ thống; ph-ơng pháp lôgíc kết hợp với lịch sử; ph-ơng pháp so sánh,

đối chiếu, ph-ơng pháp thống kê học để xử lý số liệu và ph-ơng pháp nghiên cứu so sánh kết hợp với ph-ơng pháp nghiên cứu dự báo đ-ợc đặc biệt chú ý khi làm rõ

những vấn đề cụ thể của Việt Nam

6 Những đóng góp mới của luận văn

Ngoài việc hệ thống hoá những vấn đề lý luận chung về các mô hình khủng hoảng tài chính và làm rõ vai trò của IMF đối với hệ thống tài chính quốc tế nói chung cũng nh- khủng hoảng tài chính - tiền tệ nói riêng, luận văn có những đóng

góp mới nh- sau:

- Đánh giá sự phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng tài chính - tiền tệ

- Rút ra một số bài học và định h-ớng vận dụng cho Việt Nam trong việc ngăn ngừa và xử lý khủng hoảng tài chính - tiền tệ

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn

đ-ợc trình bày trong 3 ch-ơng:

 Ch-ơng 1: Khủng hoảng tài chính - tiền tệ và vai trò của IMF

 Ch-ơng 2: Phối hợp chính sách giữa các chính phủ châu á với IMF trong việc khắc phục khủng hoảng tài chính - tiền tệ 1997-1998

 Ch-ơng 3: Một số bài học về ngăn ngừa và xử lý khủng hoảng tài chính - tiền tệ trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam

Ch-ơng 1

Khủng hoảng tài chính - tiền tệ và vai trò của IMF

1.3 Khủng hoảng tài chính - tiền tệ

1.3.1 Nhận dạng bản chất khủng hoảng tài chính - tiền tệ

Theo Ngân hàng Thế giới (WB), khủng hoảng tài chính tại các n-ớc tiền công nghiệp th-ờng do chiến tranh, thiên tai hay sự mất giá của đồng tiền gây ra Cùng với sự phát triển của hoạt động ngân hàng và thị tr-ờng chứng khoán trong thế kỷ XIX, tính ổn định của hệ thống tài chính phụ thuộc vào sự lành mạnh của các định chế tài chính Các khoản cho vay có quy mô lớn hơn, phức tạp và dài hạn hơn làm tăng mức độ rủi ro và do đó dễ dẫn tới khủng hoảng tài chính khi các định chế tài chính mất khả năng thanh toán

Tiến trình phát triển của thế giới đã từng chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng ngân hàng và tỷ giá Chẳng hạn, cuộc khủng hoảng điển hình của thế giới t- bản là cuộc đại khủng hoảng 1929 - 1933 đã phá huỷ hệ thống ngân hàng Mỹ và làm phá sản hàng loạt ngân hàng châu Âu; cuộc khủng hoảng

đồng Sterling và Franc những năm 1960; sự đổ vỡ của hệ thống Bretton Woods đầu thập niên 1970 và cuộc khủng hoảng nợ những năm 1980 Thời

kỳ tr-ớc nữa cũng xuất hiện những cuộc khủng hoảng tài chính, đặc biệt là khủng hoảng ngân hàng Hai ví dụ đáng ghi nhận là cuộc khủng hoảng ngân hàng Barings năm 1890 và cuộc khủng hoảng tỷ giá (1894-1896) ở Mỹ đ-ợc xem nh- một đòn nặng nề giáng vào uy lực bản vị vàng của n-ớc này và là một ví dụ cho tính hiệu quả của việc vay nợ nhà n-ớc từ các nguồn dự trữ quốc gia để chặn đứng khủng hoảng tiền tệ Rõ ràng, trong việc đối phó với các cuộc khủng hoảng khác nhau, các thể chế tài chính hiện đại và những biện pháp chức năng cho vay nh- giải pháp cứu cánh cuối cùng của các Ngân hàng Trung -ơng, bảo hiểm tiền gửi, các tiêu chuẩn điều tiết thận trọng, và các thoả thuận tài chính quốc tế, đặc biệt là Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), đã

đ-ợc thiết lập và phát triển