Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh ninh bình

Đảng ta xác định nội dung “cốt lõi” của công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự phát triển của lực lượng sản xuất, hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với đổi mới căn bản kỹ thuật v

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

PHẠM VĂN CHUNG

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH

KINH TẾ TỈNH NINH BÌNH

Người hướng dấn: : TS Đào Thị Bích Thủy

HÀ NỘI, 2007

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN VỀ CƠ CẤU KINH TẾ VÀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ 5

1 Cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế 5

1.1 Khái niệm 5

1.2 Các đặc trưng chủ yếu của cơ cấu kinh tế 7

2 Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 9

2.1 Khái niệm về cơ cấu ngành kinh tế 9

2.2 Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và ý nghĩa của nó 13

2.3 Những chỉ tiêu phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 14

2.3.1 Cơ cấu GDP 14

2.3.2 Cơ cấu lao động đang làm việc trong nền kinh tế 15

2.3.3 Cơ cấu hàng xuất khẩu 16

2.4 Những nhân tố ảnh hưởng tới sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 18

2.4.1 Các nhân tố đầu vào của sản xuất 18

2.4.2 Nhóm các nhân tố đầu ra của sản xuất 27

3 Khái quát quan điểm, đường lối của đảng về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam qua các kỳ đại hội 30

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH

TẾ Ở

TỈNH NINH BÌNH 40

1 Đặc điểm cơ bản về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Ninh Bình 40

1.1 Điều kiện tự nhiên 40

1.2 Phân tích, đánh giá tài nguyên thiên nhiên 41

1.2.1 Khí hậu thuỷ văn 41

1.2.2 Đất đai 42

1.2.3 Tài nguyên khoáng sản 45

1.2.4 Tài nguyên rừng và nguồn lợi thuỷ sản 45

1.2.5 Tài nguyên phục vụ du lịch 46

1.3 Dân số, dân tộc và nguồn nhân lực 47

1.3.1 Dân số, cơ cấu và dân tộc 47

1.3.2 Nguồn nhân lực 48

1.4 Công tác giáo dục, ý tế; cơ sở vật chất hạ tầng về giao thông; công tác môi trường và quốc phòng an ninh 49

1.4.1 Công tác văn hóa - giáo dục, y tế, thể thao 49

1.4.2 Kết cấu hạ tầng 51

1.4.3 Quốc phòng và an ninh 52

2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2001-2005 53

2.1 Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Ninh Bình giai đoạn

2001 - 2005 53

2.2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2001-2005 55

2.2.1 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu theo GDP 55

2.2.2 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo vốn đầu tư 56

2.2.3 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo lao động 58

2.2.4 Thực trạng chuyển dịch cơ cấu nội bộ các ngành kinh tế 59

2.3 Đánh giá chung về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 2001-2005 của tỉnh Ninh Bình 77

CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM THỰC HIỆN CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ CỦA TỈNH NINH BÌNH TRONG THỜI GIAN TỚI 81

1 Phương hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế……… 81

1.1 Căn cứ chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 81

1.1.1 Ảnh hưởng của bối cảnh quốc tế, khu vực và sự tham gia WTO 81

1.1.2 Ảnh hưởng của cả nước, vùng đồng bằng sông Hồng 82

1.2 Quan điểm, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 83

1.2.1 Quan điểm chuyển dịch 83

1.2.2 Mục tiêu chuyển dịch 85

1.3 Phương hướng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế 87

1.3.1 Kết hợp tối ưu giữa cơ cấu ngành với cơ cấu vùng, lãnh thổ với cơ cấu thành phần kinh tế 87 1.3.2 Chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng giảm mạnh tỷ trọng ngành

nông nghiệp, tăng mạnh tỷ trọng ngành công nghiệp và dịch vụ 88

1.3.3 Phát triển toàn diện đi đôi với quá trình hội nhập 89

1.3.4 Phát huy lợi thế so sánh 89

1.4 Phương án chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế đến năm 2020 89

1.4.1 Đánh giá và lựa chọn phương án chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế chung của tỉnh 89

1.4.2 Phương hướng chuyển dịch trong nội bộ từng ngành kinh tế 91

2 Các giải pháp chủ yếu thực hiện chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới 111

2.1 Quy hoạch phát triển kinh tế xã hội 111

2.1.1 Quy hoạch phát triển KT - XH theo 3 vùng 111

2.1.2 Phát triển không gian cụ thể từng ngành 112

2.2 Giải pháp khai thác sử dụng đất đai 116

2.3 Giải pháp về vốn đầu tư 118

2.4 Giải pháp về thị trường 123

2.5 Đào tạo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực 126

2.6 Xây dựng kết cấu hạ tầng 127

2.7 Giải pháp khoa học công nghệ 130

2.8 Giải pháp về cơ chế chính sách 131

2.9 Củng cố quốc phòng, an ninh 133

KẾT LUẬN 134

DANH MỤC BẢNG, BIỂU

Bảng 1: Biến động sử dụng đất giai đoạn 2001-2005 43

Bảng 2: Thực trạng phát triển dân số theo thời gian 48

Bảng 3: Thực trạng nguồn nhân lực giai đoạn 2001-2005 49

Bảng 4: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo GDP ở Ninh Bình giai đoạn 2001-2005 55

Bảng 5: Giá trị công nghiệp trên địa bàn phân theo ngành công nghiệp 56

Bảng 6: Vốn đầu tư tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2000-2005 57

Bảng 7: Vốn đầu tư phát triển chia theo ngành kinh tế tỉnh Ninh Bình 57

Bảng 8: Thực trạng nguồn nhân lực giai đoạn 2001-2005 59

Bảng 9: Giá trị sản xuất của từng ngành nông nghiệp 60

Bảng 10: Giá trị sản xuất của từng ngành nông nghiệp 60

Bảng 11: Cơ cấu sử dụng đất ngành trồng trọt ở Ninh Bình giai đoạn 2001 - 2005 62

Bảng 12: Số lượng gia súc, gia cầm theo mốc thời gian 63

Bảng 13: Các sản phẩm lâm nghiệp giai đoạn 2001 - 2005 64

Bảng 14: Giá trị sản xuất ngành giai đoạn 2001 - 2005 65

Bảng 15: Giá trị sản xuất ngành giai đoạn 2001 - 2005 66

Bảng 16: Sản lượng một số loại hàng hóa thuỷ sản chủ yếu 67

Bảng 17: Cơ cấu và tốc độ tăng trưởng công nghiệp giai đoạn 2001 - 2005 69

Bảng 18: Sản lượng sản phẩm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp 71

Bảng 19: Tổng mức lưu chuyển hàng hóa giai đoạn 2001 - 2005 74

Bảng 20: Doanh thu du lịch giai đoạn 2001 - 2005 76

Bảng 21: Tổng hợp ba phương án chuyển dịch cơ cấu kinh tế đến năm 2020 90

Bảng 22: Cơ cấu kinh tế nông nghiệp 93

Bảng 23: Cơ cấu gia tăng giá trị của ngành trồng trọt 94

Bảng 24: Các chỉ tiêu chủ yếu của phát triển công nghiệp theo giai đoạn 102

Bảng 25: Chỉ tiêu cụ thể phát triển du lịch đến năm 2020 106

Bảng 26: Phương án sử dụng đất đai đến năm 2020 117

Bảng 27: Tổng hợp dự báo cơ cấu vốn có khả năng huy động của Ninh Bình giai đoạn 2006 - 2020 121

1

LỜI MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Qua hai mươi năm đổi mới, nền kinh tế nước ta đã thoát khỏi sự trì trệ,

có bước phát triển tốt, tận dụng các nguồn lực bên ngoài và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế Cơ cấu kinh tế đã chuyển dịch theo hướng tích cực trong toàn bộ nền kinh tế cũng như trong các ngành, các lĩnh vực, các địa phương Chúng ta đã đánh giá cao kết quả của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong những năm qua Tuy nhiên, so với yêu cầu phát triển quá trình chuyển dịch cơ cấu trong từng ngành, từng địa phương cũng còn những hạn chế, bất cập Vì vậy, việc nghiên cứu sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế có

ý nghĩa to lớn cả về lí luận và thực tiễn Xây dựng cơ cấu ngành kinh tế hợp

lý là một trong những nội dung cơ bản của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nước ta Đảng ta xác định nội dung “cốt lõi” của công nghiệp hóa, hiện đại hóa là sự phát triển của lực lượng sản xuất, hình thành và chuyển dịch cơ cấu kinh tế gắn với đổi mới căn bản kỹ thuật và công nghệ, phân công lao động xã hội, phát triển mạnh mẽ các ngành có hàm lượng khoa học, công nghệ hiện đại nhằm mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, bền vững của toàn bộ nền kinh tế quốc dân

Ninh Bình là một tỉnh mới được tách lập từ năm 1992, là một tỉnh thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ, nằm gần khu tam giác kinh tế trọng điểm của phía Bắc: Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh Tỉnh Ninh Bình tiếp giáp với các tỉnh: Thanh Hoá, Nam Định, Hà Nam, Hoà Bình Là tỉnh có vị trí và điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc phát triển nhanh và toàn diện kinh tế, xã hội Cùng với quá trình đổi mới và chuyển dịch cơ cấu kinh tế chung của cả nước, việc tập trung đẩy nhanh quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Ninh Bình được Đảng bộ tỉnh đề ra tại Đại hội Đảng bộ lần thứ XIX của tỉnh Trong sự nghiệp đổi mới, Ninh Bình đã đạt được những thành tích đáng kể: tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng tăng lên qua các năm, cơ cấu kinh tế bước đầu

2

chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tuy nhiên, trước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Ninh Bình còn nhiều vấn đề đặt ra phải giải quyết Các vấn đề như tiềm năng lao động, đất đai, và lợi thế địa lý chưa được khai thác hợp lý, kinh tế phát triển chưa toàn diện, chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn chậm, nền kinh tế vẫn còn ở trình độ thấp và cơ bản vẫn là tỉnh nông nghiệp, sản xuất nhỏ là phổ biến, chưa tạo ra những ngành, vùng sản xuất hàng hoá, thương mại, dịch vụ, du lịch chưa phát triển tương xứng với tiềm năng, hệ thống tài chính ngân hàng, kết cấu hạ tầng có nhiều cố gắng nhưng chưa đáp ứng yêu cầu đề ra

Vấn đề chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa là một trong những nội dung đặc biệt quan trọng mà Đảng bộ và nhân dân trong tỉnh đặt ra tại Đại hội Đảng bộ lần thứ XIX của tỉnh Việc chọn đề tài : “Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình ” thực sự đáp ứng yêu cầu lý luận và thực tiễn trong giai đoạn hiện nay

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu kinh tế ngành nói riêng

đã có nhiều tác giả và nhiều công trình nghiên cứu như :

- Ngô Đình Giao : “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng CNH, HĐH nền kinh tế quốc dân “ tập II – Nxb Chính trị Quốc gia – Hà Nội 1994

- Lê Du Phong- Nguyễn Thành Độ “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong điền kiện hội nhập với khu vực và thế giới” Nxb Chính trị Quốc gia năm

1999

- Phạm Kiêm Ích- Nguyễn Đình Phan “CNH và HĐH ở Việt Nam và các nước khu vực” Nxb Thống kê – Hà Nội 1994

- Ngô Đình Giao “Suy nghĩ về CNH, HĐH ở nước ta” Nxb Chính trị Quốc gia Hà Nội 1996

- Đỗ Hoài Nam “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành và phát triển những ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam” Nxb Khoa học-Xã hội

Hà Nội 1996

3

Nói chung, các tài liệu tham khảo nói trên đã đề cập nhiều nội dung quan trọng đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhưng chưa có tài liệu nào tập trung nghiên cứu đến sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình

Vì thế, việc nghiên cứu một cách có hệ thống sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình thực sự cần thiết

3 MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Mục đích nghiên cứu của luận văn là trên cơ sở phân tích lý luận và thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Ninh Bình những năm vừa qua, đánh giá những kết quả đã đạt được, những hạn chế thiếu sót từ đó đề ra những quan điểm, phương hướng, mục tiêu, giải pháp tiếp tục thực hiện việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở tỉnh Ninh Bình trong những năm tới

Để đạt được mục đích trên , luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau:

- Trình bày cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu ngành kinh tế

- Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình từ 2001 đến năm 2005

- Đề ra các phương hướng, mục tiêu, giải pháp tiếp tục chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới

4 ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Luận văn lấy vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình làm đối tượng nghiên cứu Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu luận văn có đề cập tới một số vấn đề có liên quan khác như chuyển dịch cơ cấu kinh tế chung, đánh giá những nhân tố tác động đến quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế…

- Phạm vi nghiên cứu: Tác giả tiến hành thu thập số liệu, nghiên cứu và đánh giá quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Ninh Bình trong thời gian từ năm 2001-2005

4

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

- Dựa vào những nguyên lý, quan điểm, quy luật của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử làm phương pháp luận nghiên cứu chung

- Sử dụng các phương pháp phân tích, thống kê, so sánh, điều tra, mô hình

6 NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN VĂN

- Trên cơ sở hệ thống hoá lý luận và kinh nghiệm, luận văn làm rõ sự cần thiết của việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới

- Đánh giá kết quả chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình trong những năm qua, đặc biệt từ năm 2001 đến năm 2005 Đồng thời cũng chỉ ra những hạn chế, thiếu sót trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở tỉnh Ninh Bình

- Đưa ra những quan điểm, phương hướng, mục tiêu, giải pháp cho quá trình tiếp tục chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới

7 KẾT CẤU CỦA BÀI LUẬN VĂN

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục, tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành ba chương :

Chương 1: Lý luận về cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế Chương 2: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình

trong thời gian qua (từ 2001- 2005)

Chương 3: Phương hướng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh

Ninh Bình trong thời gian tới

5

KẾT LUẬN

Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là nội dung quan trọng trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa nền kinh tế của bất cứ quốc gia nào Với tỉnh Ninh Bình cũng như vậy, là một tỉnh mới được tách lập nền kinh tế còn mang nặng tính thuần nông, công nghiệp địa phương còn nhỏ bé, lạc hậu Nếu Ninh Bình muốn phát triển kinh tế theo hướng công nghiệp hóa - hiện đại hóa thì không còn con đường nào khác là phải đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế để đưa công nghiệp và dịch vụ trở thành ngành mũi nhọn đầu tàu có chức năng lôi kéo kinh tế của tỉnh

Trong thời gian qua, quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của tỉnh Ninh Bình tuy diễn ra chậm nhưng cũng đã thu được những kết quả nhất định

và cơ bản là đã đi đúng hướng Tuy nhiên những kết quả đó chỉ là bước đầu, trong tương lai Ninh Bình còn phải đương đầu với nhiều thách thức lớn bởi vì nông nghiệp vẫn còn chiếm một tỷ trọng cao trong cơ cấu GDP của tỉnh Hơn bao giờ hết, lựa chọn được một cơ cấu kinh tế hợp lý có ý nghĩa quan trọn đối với sự phát triển kinh tế của tỉnh Đó cũng chính là mục đích đề tài muốn đạt tới Quá trình nghiên cứu của đề tài nhằm tìm ra phương hướng

và giải pháp chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế cho tỉnh Ninh Bình, tiến tới xây dựng một cơ cấu kinh tế linh hoạt mềm dẻo phù hợp với đặc điểm kinh tế

xã hội của tỉnh

Với một độ dài hợp lý, luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn

6

chuyển dịch cơ cấu kinh tế Đây là một vấn đề hết sức quan trọng không chỉ đối với một luận văn khoa học, mà nó còn đưa ra những cơ sở lý luận, khái niệm về cơ cấu kinh tế, các đặc trưng chủ yếu của cơ cấu kinh tế; phân loại cơ cấu kinh tế; đi sâu vào khái niệm cơ cấu kinh tế ngành; các dạng cơ cấu kinh

tế ngành; các chỉ tiêu phản ánh cơ cấu kinh tế; khái niệm về chuyển dịch cơ cấu ngành; đặc điểm của quá trình chuyển dịch, xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành, … với cơ sở lý luận được nêu trong luận văn đã phân biệt cơ cấu kinh tế, cơ cấu ngành kinh tế, sự chuyển dịch, xu hướng vận động của cơ cấu ngành kinh tế, …Cùng với cơ sở lý luận, trong luận văn cũng đã khái quát quan điểm, đường lối của Đảng về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Việt Nam qua các kỳ Đại hội

Luận văn đã phân tích, đánh giá, qúa trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành của tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2001 - 2005 Trong Chương II, Luận văn

đã chỉ ra được quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình, những kết quả đạt được và những hạn chế, yếu kém cần phải có mục tiêu, giải pháp, biện pháp tiếp tục chuyển dịch trong thời gian tới

Sau khi đã phân tích đầy đủ thực trạng của quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của tỉnh, luận văn đã đưa ra được căn cứ khoa học, phương hướng, mục tiêu chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, các phương án để lựa chọn việc chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Ninh Bình cùng các giải pháp và biện pháp cụ thể