Đại học quốc gia Hà Nội Tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn Phạm Thị Hồng Trung Khảo sát hoạt động chức năng của một số h- từ có nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện
Trang 1Đại học quốc gia Hà Nội Tr-ờng đại học khoa học xã hội và nhân văn
Phạm Thị Hồng Trung
Khảo sát hoạt động chức năng của một số
h- từ có nguồn gốc từ tiếng Hán
trong tiếng Việt hiện đại
Chuyên ngành : Lý luận ngôn ngữ
Mã số : 5.04.08
Luận văn thạc sĩ ngôn ngữ học
Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: GS TS Hoàng Trọng Phiến
Hà nội 2003
Trang 2
Lời cam đoan
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Tất cả những vấn đề đ-ợc trình bày và giải quyết, những kết luận trong luận văn đều ch-a đ-ợc công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác
Tác giả luận văn
Phạm Thị Hồng Trung
Trang 3Quy -íc viÕt t¾t
4 §HQG §¹i häc quèc gia
6 §TH §µi truyÒnh×nh
10 KHXH Khoa häc x· héi
13 TCNN T¹p chÝ ng«n ng÷
18 TCTH T¹p chÝ truyÒn h×nh
19 THCN Trung häc chuyªn nghiÖp
21.TNCL TruyÖn ng¾n chän läc
22 TTTN TuyÓn tËp truyÖn ng¾n
23 TCKHXH T¹p chÝ khoa häc x· héi
25 TCVH T¹p chÝ v¨n häc
Trang 4Mục lục
Mở đầu
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Mục đích, ý nghĩa của đề tài 1
3 Đối t-ợng, nhiệm vụ của đề tài 2
4 Ph-ơng pháp nghiên cứu 2
5 Cái mới của đề tài 3
6 Kết cấu của luận văn 3
Nội dung Ch-ơng I: Những cơ sở lý thuyết có liên quan đến đề tài 1 Khái quát chung về h- từ 6
1.1 H- từ trong tiếng Việt 7
1.1.1 Chức năng ngữ pháp của h- từ 9
1.1.2 Tác dụng của h- từ 10
1.2 H- từ trong tiếng Hán 12
2 C-ơng vị của phó từ, giới từ, liên từ trong hệ thống từ loại của tiếng Hán và tiếng Việt 13
2.1 Lịch sử nghiên cứu từ loại nói chung, phó từ, giới từ, liên từ trong tiếng Hán 13
2.1.1 Phó từ trong tiếng Hán 14
2.1.2 Giới từ trong tiếng Hán 14
2.1.3 Liên từ trong tiếng Hán 15
2.2 Lịch sử nghiên cứu từ loại nói chung, phó từ, giới từ, liên từ trong tiếng Việt hiện đại 15
2.2.1 Phó từ trong tiếng Việt 15
2.2.2 Giới từ trong tiếng Việt 16
Trang 52.2.3 Liên từ trong tiếng Việt 17
3 H- từ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại 17
3.1 Vấn đề tiếp xúc giữa tiếng Việt và tiếng Hán 18
3.1.1 Cách đọc Hán Việt 21
3.1.2 Yếu tố gốc Hán 21
3.2 Tiêu chí nhận diện các đơn vị gốc Hán trong tiếng Việt nói chung và các h- từ gốc Hán trong tiếng Việt nói riêng 22
3.2.1 Tiêu chí nhận diện 22
3.2.2 H- từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện đại 23
Ch-ơng II: Phó từ gốc Hán 1 Giới thiệu diện mạo của phó từ gốc Hán 24
2 Các kiểu phó từ gốc Hán 27
2.1 Nhóm phó từ trình độ 28
2.2 Nhóm phó từ phạm vi 36
2.3 Nhóm phó từ thời gian 42
2.4 Nhóm phó từ biểu thị sự tiếp diễn, tần số, sự lặp lại 44
2.5 Nhóm phó từ ngữ khí 45
2.6 Nhóm phó từ chỉ các ý nghĩa tình thái 46
2.7 Nhóm phó từ khẳng định, phủ định 49
3 Các biến thể của phó từ gốc Hán trong tiếng Việt 52
4 Hoạt động của phó từ gốc Hán trong tiếng Việt H-ớng phát triển 56
Ch-ơng III: Giới từ gốc Hán 1 Giới thiệu diện mạo của giới từ gốc Hán 67
2 Các kiểu giới từ gốc Hán 68
2.1 Giới từ chỉ nơi chốn 69
2.2 Giới từ chỉ thời gian 70
2.3 Giới từ chỉ phạm vi 70
2.4 Giới từ chỉ nguyên nhân, mục đích 71
2.5 Giới từ chỉ ph-ơng tiện, công cụ, chất liệu 73
Trang 62.6 Giới từ chỉ đối t-ợng 74
2.7 Giới từ chỉ sự quy chiếu 75
3 Các biến thể của giới từ gốc Hán trong tiếng Việt 77
4 Hoạt động của giới từ gốc Hán trong tiếng Việt H-ớng phát triển 83
Ch-ơng IV: Liên từ gốc Hán 1 Giới thiệu diện mạo của liên từ gốc Hán 90
2 Các kiểu liên từ gốc Hán 92
2.1 Liên từ biểu thị sự lựa chọn 92
2.2 Liên từ biểu thị quan hệ nhân quả 93
2.3 Liên từ biểu thị quan hệ giả thiết 94
2.4 Liên từ biểu thị quan hệ điều kiện 96
2.5 Liên từ biểu thị quan hệ đối lập 98
2.6 Liên từ biểu thị quan hệ song song 99
2.7 Liên từ chỉ quan hệ liệt kê 100
3 Các biến thể của liên từ gốc Hán 101
4 Hoạt động của liên từ gốc Hán trong tiếng Việt H-ớng phát triển 104
Kết luận Phụ lục 114
1 Phó từ gốc Hán 114
2 Giới từ gốc Hán 117
3 Liên từ gốc Hán 118
Tài liệu tham khảo 119
Phần tiếng Hán 119
Phần tiếng Việt 121
Trang 7Mở đầu
1 Lý do chọn đề tài
Theo cách nhìn quen thuộc của ngữ pháp truyền thống, h- từ th-ờng
đ-ợc coi nh- một phạm trù từ loại đối lập với thực từ Tuy h- từ có số l-ợng rất ít so với thực từ, nh-ng có tần số xuất hiện lớn, có vai trò quan trọng trong hoạt động cú pháp nh- : Làm dấu hiệu của một quan hệ ngữ pháp nào đó, biểu hiện một tình cảm hoặc một thái độ nào đó, và làm tác tử cho lập luận nào đó Chính bởi lẽ đó, h- từ luôn giữ một vị trí xứng đáng trong các công trình nghiên cứu của các nhà ngôn ngữ học
Trong Tiếng Việt hiện đại, có khá nhiều h- từ có nguồn gốc từ tiếng Hán Đã có không ít công trình đi sâu nghiên cứu h- từ trong tiếng Việt hiện
đại, nh-ng một công trình đi sâu nghiên cứu khảo sát hoạt động chức năng của các h- từ có nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện đại thì ch-a có Qua thực tế giảng dạy, chúng tôi nhận thấy đây là một vấn đề rất lý thú và bổ ích Bởi vậy, chúng tôi đi sâu nghiên cứu vấn đề này Do khuôn khổ của một luận
văn thạc sĩ, chúng tôi chỉ “ khảo sát hoạt động chức năng của một số h- từ
có nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện đại”, cụ thể l¯ một số phó
từ, giới từ, liên từ có nguồn gốc từ tiếng Hán chứ không khảo sát hoạt động chức năng của tất cả các h- từ có nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện
đại
2 Mục đích, ý nghĩa của đề tài
2.1 Mục đích của đề tài
Mục đích của chúng tôi là tiến hành nghiên cứu, khảo sát hoạt động chức năng của một số h- từ có nguồn gốc từ tiếng Hán th-ờng dùng trong tiếng Việt nhằm tìm ra đ-ợc những thay đổi ở các mức độ khác nhau của các h- từ này theo h-ớng Việt hoá
2.2 ý nghĩa của đề tài
Trang 8Việc nghiên cứu khảo sát hoạt động chức năng của một số h- từ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại còn giúp chúng ta tìm hiểu đ-ợc xu h-ớng Việt hoá về ngữ pháp của tiếng Việt đối với ảnh h-ởng to lớn của tiếng Hán cũng nh- hiện t-ợng giao thoa giữa ngữ pháp của tiếng Hán với ngữ pháp của tiếng Việt
Chúng tôi hy vọng, kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần xứng
đáng vào việc giảng dạy, học tập, nghiên cứu cũng nh- thực tiễn phiên dịch hai ngôn ngữ Việt – Hán
3 Đối t-ợng, nhiệm vụ của đề tài
3.1 Đối t-ợng
Đối t-ợng khảo sát của đề tài là: Hoạt động chức năng của 150 đơn vị gồm phó từ, giới từ, liên từ có nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện
đại
3.2 Nhiệm vụ
3.2.1 Nêu lên đ-ợc những cơ sở lý thuyết có liên quan đến đề tài 3.2.2 Nêu lên đ-ợc diện mạo, các kiểu, các biến thể, sự hoạt động
và h-ớng phát triển của các phó từ, giới từ, liên từ có nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện đại
3.2.3 Rút ra những nhận xét về h- từ gốc Hán trong tiếng Việt
4 Ph-ơng pháp nghiên cứu
4.1 Ph-ơng pháp thống kê phân loại
Thống kê l¯ phương pháp “ tập hợp có hệ thống các hiện tượng riêng lẻ
để phân loại, so sánh v¯ nhận định tình hình chung”1 Bởi vậy, nhiệm vụ đầu tiên chúng tôi đặt ra là thống kê phân loại số l-ợng phó từ, giới từ, liên từ có nguồn gốc từ tiếng Hán trong hai ngôn ngữ tiếng Việt và tiếng Hán Cơ sở dữ
liệu của chúng tôi là bốn quyển từ điển Thứ nhất là Từ điển h- từ tiếng Hán
hiện đại của Nhà xuất bản Th-ơng vụ ấn th- quán Thứ hai là Từ điển h- từ
1 Từ điển t-ờng giải và liên t-ởng tiếng Việt NXBVH – TT -1999
Trang 9tiếng Hán cổ đại của Nhà xuất bản Th-ơng vụ ấn th- quán Thứ ba là Từ điển giải thích h- từ tiếng Hán hiện đại của Nhà xuất bản Th-ơng vụ ấn th- quán
Thứ t- là Từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê - Nhà xuất bản Đà Nẵng, năm
1996
4.2 Ph-ơng pháp so sánh đối chiếu
Đối chiếu là ph-ơng pháp nghiên cứu dựa trên sự so sánh hai hay nhiều ngôn ngữ để “ phát hiện ra những nét giống nhau về cấu trúc, chức năng
và hoạt động của các ph-ơng tiện ngôn ngữ đ-ợc nghiên cứu, đồng thời cũng chú ý c° cái khác nhau, xác định, nhận diện chúng ”1 Trong luận văn này,
đơn vị ngôn ngữ đ-ợc đem ra đối chiếu là phó từ , giới từ và liên từ Mục đích của chúng tôi là sau khi so sánh đối chiếu theo gốc và theo nghĩa, đ-a ra đ-ợc các biến thể của một số h- từ gốc Hán trong tiếng Việt
5 Cái mới của đề tài
Nh- trên đã trình bày, đã có rất nhiều các nhà ngôn ngữ học đi sâu nghiên cứu h- từ tiếng Việt Còn h- từ gốc Hán thì ch-a có tác giả nào đi sâu
nghiên cứu Bởi vậy, “ khảo sát hoạt động chức năng của một số h- từ có
nguồn gốc từ tiếng Hán trong tiếng Việt hiện đại” l¯ đề t¯i mới Bºng
ph-ơng pháp thống kê, phân loại, so sánh đối chiếu, chúng tôi đã khảo sát xem tiếng Việt đã tiếp nhận các h- từ gốc Hán này nh- thế nào? Sự hoạt độn g của các h- từ ấy vào tiếng Việt biến đổi ra sao? Mở rộng hay thu hẹp nghĩa?
6 Kết cấu của luận văn gồm:
Mở ĐầU
NộI DUNG
Ch-ơng I
Những cơ sở lý thuyết có liên quan đến đề tài
1 Khái quát chung về h- từ
1.1 H- từ trong tiếng Việt
1 Lê Quang Thiêm Nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ NXBĐH & GDCN
Trang 101.2 H- từ trong tiếng Hán
2 C-ơng vị của phó từ, giới từ, liên từ trong hệ thống từ loại của
tiếng Hán và tiếng Việt
2.1 Lịch sử nghiên cứu từ loại nói chung, phó từ, giới từ, liên từ
trong tiếng Hán
2.2 Lịch sử nghiên cứu từ loại nói chung, phó từ, giới từ, liên từ
trong tiếng Việt
3 H- từ gốc Hán trong tiếng Việt
3.1 Vấn đề tiếp xúc giữa tiếng Việt và tiếng Hán
3.2 Tiêu chí nhận diện các đơn vị gốc Hán trong tiếng Việt nói
chung và các h- từ gốc Hán trong nói riêng
Ch-ơng II
Phó từ gốc Hán
1 Giới thiệu diện mạo của phó từ gốc Hán
2 Các kiểu phó từ gốc Hán
3 Các biến thể của phó từ gốc hán trong tiếng Việt hiện đại
4 Sự hoạt động của phó từ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại –
H-ớng phát triển
Ch-ơng III
Giới từ gốc Hán
1 Giới thiệu diện mạo của giới từ gốc Hán
2 Các kiểu giới từ gốc Hán
3 Các biến thể của giới từ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại
4 Sự hoạt động của giới từ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại –
H-ớng phát triển
Ch-ơng IV
Liên từ gốc Hán
Trang 111 Giới thiệu diện mạo của liên từ gốc Hán
2 Các kiểu liên từ gốc Hán
3 Các biến thể của liên từ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại
4 Sự hoạt động của các liên từ gốc Hán trong tiếng Việt hiện đại –
H-ớng phát triển
Kết luận
Trang 12Tài liệu tham khảo
Phần tiếng hán
1ĂB ưễ ´H Ư¿ 1994 º~ ảV àỹ ăồ ĂA °ể °ẩ ƯL đẹ À] ĂA Ơ_ ăấ
2ĂB Ưú àệ Ôh 2001 Ơj ƠN º~ ằy àờ àỹ àỹ ăồ ĂA °ể °ẩ ƯL đẹ À] ĂA Ơ_ ăấ
3ĂBảÀ ĐB ºa 1997 ²{ ƠN º~ ằy Ă] ÔW ĂB ÔU ƠU Ă^ °ê àƠ ±é ă| ƠX êâ êÀ
4ĂB Đừ ảé ƠÁ 1995 ²{ ƠN º~ ằy ±` Ơẻ àỹ Ơẻ êk àỹ ăồ ĂA°ể °ẩ ƯL đẹ À]
ĂA Ơ_ ăấ
5ĂB àB êà ơà 1996 ²{ ƠN º~ ằy àờ àỹ ăế ÄÀĂA °ể °ẩ ƯL đẹ À]
6ĂB àB Ôở àỉ 2001 ạờ Ơẻ ²{ ƠN º~ ằy ằy êk ĂA °ể °ẩ ƯLđẹ À] ĂA
Ơ_ ăấ
7 ạp ¯ố 1999 ²{ ƠN ảV º~ àỹ ăồ ĂA Ơ~ ằy ±é ảầ ằP ơó ăs ƠX êâ
êÀ
8ĂB ±i ´ậ ƠÍ 2000 ²{ ƠN º~ ằy àờ àỹ ĂA àỉ êF đv ´d Ôj ảầ ƠX êâ êÀ
9ĂB ±i ´ậ ƠÍ 2001 ²{ ƠN º~ ằy àờ àỹ àỹ ăồ ĂA°ể °ẩ ƯL đẹ À]
ĂA Ơ_ ăấ
10ĂB ÔÔ °ờ êÀ ã|
ơỡ ảầ °| 2002 ²{ ƠN º~ ằy àỹ ăồ ĂA °ể °ẩ ƯL đẹ À] ĂA Ơ_ ăấ
Trang 1311ĂB êZ ĐJ âả 1987 ²{ ƠN º~ ằy ±` Ơẻ àờ àỹ àỹ ăồ ĂA đý Ư¿ ±é ă| ƠX êâ
êÀ
12ĂB Ôý Ưì ±j 1997 ²{ ƠN º~ ằy àờ àỹ àỹ ăồ ĂA ÔW đỹ Ãó đẹ ƠX êâ
êÀ
13ĂB Ôý ÔO 1958 º~ ằy Ơv ´Z ĂA ơỡ ảầ ƠX êâ êÀ ĂA Ơ_ ăấ
14ĂB ăL ÄR ê 1998 º~ằy ằy êk ĂA ÔW đỹ Ôj ảầ ƠX êâ êÀ
15ĂB Ô_ đệ ưỷ 1999 À³ Ơẻ ằy ăƠ ảầ ²z ´ì ºừ ưn ĂA àỉ ằy ±é ảầ ƠX êâ
êÀ
16ĂB ¿c ºệ êi 2000 ạù Ơ~ º~ ằy ±` Ơẻ àỹ ằy ạù Ôủ ăế ÄÀ,Ơ_ ăấ ằy ăƠ Ôồ
Ôặ Ôj ảầ ƠX êâ êÀ
17ĂB đ] ưz ảầ 2003 ãs àỉãs àỹ ằy àỹ ăồ ĂA °ể °ẩ ƯL đẹ À] ĂA Ơ_ ăấ
18ĂB Ơê ³ă Ưp 1999 ôr Ôồ ÄZ Ưr ĂA º~ ằy Ôj àỹ ăồ ƠX êâ êÀ
19ĂB Àj ĐJ âẫ 1996 º~ ằy ƯP áq àỹ Ôẽ áq àỹ ạù ãể àỹ ăồ ĂA º~ ằy Ôj àỹ ăồ
ƠX êâ êÀ 20ĂB ãă ±H ơw 1999 º~ ằy ±é à{ ĂA ²Ä ÔG ƠU ĂA ÔW ĂB ÔU ĂA Ơ_ ăấ
ằy ăƠÔồ
Ôặ Ôj ảầ ƠX êâ êÀ
21ĂB ãă ±H ơw 1999 º~ ằy ±é à{ ĂA²Ä ÔT ƠU ĂA ÔW ĂB ÔU ĂA Ơ_ ăấ ằy
ăƠ Ôồ
Ôặ Ôj ảầ ƠX êâ êÀ
Trang 1422¡B ¦¶ µw º³ 1997 »y ªk ¿ ¸q ¡A °Ó °Ỉ ¦L ®Ñ Ă]
23¡B ¤ò ¿A ªF 1967 ¤ò ¿A ªF ¿ï ¶° ¡A ¤H ¥Â ¥X ª© ªĂ
24¡B ¶H ¤p ¥ 1956 Êö ¤_ × §ï ÐÞ ªº ³¹ µ{ ªº ³ø §i ¡A ¤H ¥Â ¥X ª© ªĂ
25¡B ©P ®¦ ¨Ó 1959 ¬F ©² ¤u §@ ³ø §i ¡A ¤H ¥Â ¥X ª© ªĂ
26¡B³¢ ªj Y 1959 ªj Y ¤ơ ¶° ¡A ¤H ¥Â ¤ơ ¶Ì ¥X ª© ªĂ
27¡B ³³ ©Ó 1958 §Ö ªº ¤@ ®a ¡A ¤u ¤H ¥X ª© ªĂ
28¡B ±ô ¬ị 1959 ¹p «B ¡A ø µ@ ¥X ª© ªĂ
phÌn tiÕng viÖt
1 DiÖp Quang Ban 1989 Ng÷ ph¸p tiÕng ViÖt phư th«ng- TỊp I, II ,
NXB §H vµ THCN, Hµ Nĩi
2 NguyÔn Tµi CỈn 2001 Mĩt sỉ chøng tÝch vÒ ng«n ng÷, v¨n tù vµ v¨n
ho¸, NXB §HQG Hµ Nĩi
3 NguyÔn Tµi CỈn 1979 Nguơn gỉc vµ qu¸ tr×nh h×nh thµnh c¸ch ®ôc
H¸n- ViÖt, NXB KHXH, Hµ Nĩi
4 Phan V¨n C¸c 2001 Tõ ®iÓn tõ H¸n ViÖt, NXB TP Hơ ChÝ Minh
5 §ì H÷u Ch©u 1962 Gi¸o tr×nh ViÖt ng÷, NXB Gi¸o dôc
6 §ì H÷u Ch©u 1986 C¸c b×nh diÖn cña tõ vµ tõ tiÕng ViÖt,NXB
KHXH, Hµ Nĩi
Trang 157.Tr-ơng Văn Chính 1963 ( Viết chung: Nguyễn Hiến Lê) Khảo luận về
ngữ pháp tiếng Việt, Huế
8 Nguyễn Đức Dân 1985 ( Viết chung: Lê Đông) Ph-ơng thức liên kết
của từ nối, Tạp chí ngôn ngữ số 1
9 Hồng Dân 1970 B-ớc đầu tìm hiểu vấn đề h- từ trong tiếng
Việt, Ngôn ngữ số 1
10 Nguyễn Hữu Đạt 1981 Thử tìm hiểu quy tắc cấu tạo của một vài
nhóm từ tiếng Việt Một số vấn đề ngôn ngữ học Việt Nam, NXB ĐH và THCN, Hà Nội
11 Lê Đông 1991 Ngữ nghĩa - Ngữ dụng của h- từ tiếng Việt; ý
nghĩa đánh giá của các h- từ, tạp chí ngôn ngữ số 2
12 Đinh Văn Đức 2000 Ngữ pháp tiếng Việt - Từ loại, NXB ĐHQG,
Hà Nội
13 Nguyễn Thiện Giáp 1981 Từ vựng học tiếng Việt, NXB GD, Hà Nội
14 Hoàng Văn Hành 1991 ( Viết chung: Phan Văn Các, Nguyễn Văn
Khang, Lê Xuân Thoại, Nguyễn Nh- ý) Từ điển yếu
tố Hán Việt thông dụng, NXB KHXH, Hà Nội
15 Cao Xuân Hạo 1985 Về cương vị ngôn ngữ học của “ tiếng”, Tạp
chí ngôn ngữ số 2
16 Đinh Thanh Huệ 1985 Thử dùng một số tiêu chí để khu biệt h- từ cú
pháp ( giới từ) và h- từ phi cú pháp ( h- từ chỉ h-ớng
Trang 16đi sau động từ) trong cấu trúc A x B, Tạp chí ngôn ngữ số 4
17 Phan Mạnh Hùng 1985 Các kiểu tổ hợp tiểu từ tình thái và vấn đề
ranh giới từ, Tạp chí ngôn ngữ số 4
18 Nguyễn Quang Hồng 1982 T-ơng phản âm thanh và khả năng phân lập
đoạn tính trong lòng các âm tiết tiếng Việt so với tiếng Hán, Ngôn ngữ số 1
19 Trần Trọng Kim 1950 Việt Nam văn phạm Sài Gòn
20 Nguyễn Văn Khang 1994 Từ Hán Việt và vấn đề dạy học từ Hán Việt
trong tr-ờng phổ thông, Tạp chí ngôn ngữ số 1
21 Nguyễn Văn Khang 1992 Vai trò của một số nhân tố ngôn ngữ - xã hội
trong việc hình thành nghĩa của các yếu tố Hán Việt, Tạp chí ngôn ngữ số 4
22 Nguyễn Văn Khang 1999 Tiếng Hán ở Việt Nam hiện nay với từ cách là
một ngoại ngữ, Tạp chí ngôn ngữ số 7
23 Lê Đình Khẩn 2002 Từ vựng gốc Hán trong tiếng Việt
24 Nguyễn Lai 1999 ( Viết chung: Văn Chính) Một vài suy nghĩ về
từ hừ từ góc nhìn ngữ dụng học ( Qua cứ liệu tiếng Việt), Tạp chí ngôn ngữ số 5
25 Hồ Lê 1976 Vấn đề cấu tạo từ của tiếng Việt hiện đại,
NXB KHXH, Hà Nội