Đặc biệt vẫn ch-a có một đề tài nào nghiên cứu sâu, chi tiết phân tích, tổng kết, đánh giá vai trò quan trọng của báo chí trong công tác tuyên truyền phòng chống ma tuý trong thanh thiếu
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
LÊ TUẤN ANH
Báo chí với vấn đề phòng chống ma túy trong
thanh thiếu niên
LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC Người hướng dẫn: TSKH ĐOÀN HƯƠNG
HÀ NỘI - 2003
Trang 2Phần mở đầu
I Tính thời sự, cấp thiết của đề tài
1 Hiện nay, ma tuý là một trong những vấn nạn của toàn cầu Ma tuý băng hoại sức khoẻ và làm suy thoái giống nòi, đe doạ tới sự phát triển kinh tế, xã hội,
sự tr-ờng tồn của dân tộc Ma tuý làm gia tăng tội phạm, là cầu nối lan truyền căn bệnh thế kỉ HIV/AIDS ở Việt Nam tệ nạn nghiện hút và tội phạm về ma tuý tăng nhanh,
đang trở thành quốc nạn, ma tuý đ-ợc coi nh- giặc ngoại xâm
2 Ma tuý hiện nay đang có mặt khắp nơi, là hiểm hoạ lớn đối với sự phát triển thế hệ trẻ và dân tộc Việt Nam Chính vì vậy đấu tranh ngăn chặn đẩy lùi tiến tới xoá bỏ tệ nạn ma tuý hơn bao giờ hết là trách nhiệm của cả cộng đồng và toàn xã hội Trong phòng chống tội ma tuý, công tác phòng ngừa rất phần quan trọng trong đó tuyên truyền đ-ợc xem nh- một trong những giải pháp trọng yếu và báo chí giữ vai trò xung kích trong hoạt động phòng chống ma tuý
3 Thực tiễn cuộc đấu tranh phòng chống ma tuý đang diễn ra quyết liệt gay go từng ngày, từng giờ và báo chí trong những năm qua đ ã góp phần quan trọng nhằm đẩy lùi thảm hoạ ma tuý ra khỏi đời sống xã hội Tuy nhiên bên cạnh những -u
điểm, báo chí còn bộc lộ một số nh-ợc điểm trong tuyên truyền tệ nạn xã hội nói chung
và tệ nạn ma tuý nói riêng Báo chí phải có những hình thức tuyên truyền nhạy bén, phù hợp hiệu quả hơn nữa trong phòng chống TPMT
4 Báo chí luôn nhạy bén với những vấn đề thời sự nóng bỏng, bức xúc
mà cả xã hội quan tâm Việc đối sánh những vấn đề có tính lí thuyết, lí luận vào thực tiễn hay nghiên cứu để bổ sung cho hệ thống lí luận hoàn chỉnh hơn đều có vị trí quan trọng của nó Có thể nói đây là một vấn nạn quốc gia do đó nghiên cứu công tác tuyên truyền trong lĩnh vực đấu tranh phòng chống ma tuý là hết sức cần thiết
5 Cần có một công trình nghiên cứu tổng kết, đánh giá quy mô và khoa học công tác phòng chống tội phạm ma tuý trên báo chí giúp cho các cơ quan báo chí nói chung và các cơ quan, bộ ngành liên quan có cái nhìn khách quan, từ đó có những
điều chỉnh và giải pháp hữu hiệu thời gian tới trong công tác PCMT
Trang 3II Lí do chọn đề tài
1 Do tính cấp thiết của đề tài ( đã nêu ở trên)
2 Trong thực tiễn phòng chống ma tuý luôn nảy sinh những vấn đề phức tạp đòi hỏi các ngành, các cấp phải có biện pháp kịp thời tháo gỡ trong đó có hoạt động báo chí Đã đến lúc cần nhìn nhận đánh giá đúng đắn vai trò của báo chí trong công tác PCMT một cách khoa học và cụ thể hơn và những -u việt của nó trong công tác tuyên truyền phòng chống ma tuý
3 Đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về vai trò của báo chí với công tác phòng chống tệ nạn xã hôi trong đó có tệ nạn ma tuý Đặc biệt vẫn ch-a có một đề tài nào nghiên cứu sâu, chi tiết phân tích, tổng kết, đánh giá vai trò quan trọng của báo chí trong công tác tuyên truyền phòng chống ma tuý trong thanh thiếu niên Với mong muốn góp phần nhỏ bé vào công tác phòng chống tệ nạn ma tuý - một hiểm hoạ mới
bùng phát ở n-ớc ta, đặc biệt trong giới trẻ tôi đã chọn đề tài " Báo chí Việt Nam với
vấn đề phòng chống ma tuý trong thanh thiếu niên " làm đề tài luận văn cao học của
mình
4 Những khảo sát trên các cứ liệu cụ thể là căn cứ khoa học để đ-a ra những kiến nghị và giải pháp cho các tờ báo thực hiện hiệu quả hơn công tác phòng chống ma tuý trong thanh thiếu niên
5 Điều quan trọng là đề tài sẽ góp phần để báo chí khẳng định rõ vai trò xung kích hữu hiệu trên mặt trận phòng chống ma tuý, nâng cao nhận thức của quần chúng nhân dân đặc biệt là giới trẻ Việt Nam- đối t-ợng đã và đang trực tiếp là nạn nhân của ma tuý, vận động quần chúng dấy lên phong trào đẩy lùi tệ nạn ma tuý ra khỏi
đời sống xã hội
6 Là một cán bộ tuyên truyền trong lực l-ợng đấu tranh phòng chống TPMT, đó là điều kiện thuận lợi giúp tôi tiếp cận với thực tế cuộc đấu tranh chống tội phạm ma tuý và tham gia hoạt động nghiên cứu báo chí chuyên sâu về vấn đề này
Trang 4III Mục đích, ý nghĩa đề tài
1 Mục đích:
1.1 Tìm hiểu, đánh giá thực trạng công tác phòng chống ma tuý trong thành thiếu niên đ-ợc phản ánh trên báo chí: Khảo sát nội dung, mức độ và cách thức phản ánh, vai trò và hiệu quả của báo chí trong công tác phòng chống ma t uý trong thanh thiếu niên
1.2 Tìm hiểu về các tác giả tham gia viết bài về vấn đề phòng chống ma tuý, từ đó thấy rõ: Sự chủ động, năng động, nhanh nhạy và mức độ "chuyên nghiệp hoá" của các phóng viên khi đề cập tới vấn đề phòng chống ma tuý mà xã hội đặ c biệt quan tâm; Thiếu sót, nh-ợc điểm, suy diễn mang tính chủ quan của một số phóng viên khi viết về vấn đề phòng chống ma tuý
1.3 Đề xuất các giải pháp cụ thể cho báo chí nhằm thực hiện tốt hơn công tác tuyên truyền vận động toàn xã hội bài trừ triệt để tệ nạn ma tuý
2 ý nghĩa
2.1 Là một công trình nghiên cứu b-ớc đầu phân tích, nhận xét và đánh giá tổng quát dựa trên các chứng cứ, cứ liệu thực tiễn, khoa học, khách quan Nó sẽ là cơ sở có giá trị lí luận và thực tiễn nhất định cho các tờ báo, cơ quan báo chí:
+ Nhận thức rõ căn nguyên, hiệu quả, xu h-ớng những -u khuyết
điểm trong công tác tuyên truyền phòng chống ma tuý trong học sinh, sinh viên
+ Kiến nghị các giải pháp, dự báo và nhận định xu h-ớng phát triển trong t-ơng lai
+ Căn cứ cho các cơ quan chức năng quản lí báo chí và nhà báo hoạch định, điều chỉnh các hoạt động báo chí để nâng cao hiệu quả thông tin trên báo chí về phòng chống TPMT
+ Cho tất cả những ng-ời quan tâm tới vấn đề này
2.2 Là một công trình nghiên cứu, đề tài sẽ đánh giá kh ách quan công tác tuyên truyền vấn đề phòng chống ma tuý trong thanh thiếu niên trên báo chí và là cơ sở
để các cơ quan chức năng quản lí báo chí:
Trang 5+ Xây dựng các đề án tuyên truyền hiệu quả về công tác thông tin tuyên truyền phòng chống ma tuý
+ Quản lí tốt hơn công tác tuyên truyền vấn nạn ma tuý nói chung
và ma tuý trong thanh thiếu niên nói riêng
+ Đánh giá kịp thời hoạt động tuyên truyền PCMT của các tờ báo
từ đó có giải pháp kịp thời khắc phục
2.3 Đối với báo chí học và khoa học về báo chí: Luận văn sẽ góp phần bổ sung vào công tác lí luận báo chí và nâng cao chất l-ợng tuyên truyền phòng chống vấn nạn ma tuý trong thanh thiếu niên hiện nay
IV Lịch sử vấn đề:
1 Đã có nhiều công trình nghiên cứu của các nhà luật học, tâm lí học, giáo dục học trong và ngoài n-ớc về vấn đề ma tuý trong thanh thiếu niên, điển hình
nh- đề tài khoa học cấp Bộ: " Ma tuý trong lứa tuổi ch-a thành niên ở Hà Nội, nguyên
nhân và một số biện pháp phòng, chống của lực l-ợng công an " do thạc sĩ Nguyễn
Quang Học- Viện nghiên cứu Chiến l-ợc và Khoa học Công an làm chủ đề tài, đề tài
cấp Bộ: "Thực trạng ng-ời ch-a thành niên phạm tội và các giải pháp trong tình hình
hiện nay" của Thạc sĩ Đỗ Bá Cở, tr-ờng đại học Cảnh sát
2 Cho đến nay ch-a có công trình nào nghiên cứu ở cấp t-ơng đ-ơng về vấn đề báo chí với phòng chống ma tuý trong thanh thiếu niên, xét từ góc độ báo chí học để tìm ra những đặc điểm nổi bật trong công tác tuyên truyền PCMT trong thanh thiếu niên trên báo chí, những thành công và hạn chế của báo chí trong tuyên truyền trong thanh thiếu niên
Tại khoa Báo chí tr-ờng đại học Khoa học xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội đã có 10 sinh viên chọn đề tài có liên quan vấn đề phòng chống ma
tuý trong thanh thiếu niên làm luận văn tốt nghiệp nh- "Báo chí với vấn đề tuyên truyền
phòng chống tệ nạn xã hội", "Báo chí trong cuộc đấu tranh chống tệ nạn ma tuý", "Báo chí với vấn đề phòng chống ma tuý", "Vai trò của báo chí trong việc phòng chống và ngăn chặn tệ nạn ma tuý", "Báo chí với cuộc đấu tranh phòng chống tệ nạn ma tuý trong thanh thiếu niên hiện nay"
Trang 63 Cho đến nay ch-a có công trình nào đánh giá toàn vẹn vai trò của báo chí trong thực tiễn bình diện chung đấu tranh phòng chống ma tuý
Vì vậy chúng tôi đi sâu khảo sát để thấy rõ vai trò nổi bật của báo c hí với công tác phòng chống tệ nạn ma tuý trong thanh thiếu niên - một trong những việc làm tích cực của báo chí trong những năm qua
V Đối t-ợng phạm vi nghiên cứu
1 Đối t-ợng nghiên cứu: Tất cả những đặc điểm về nội dung và hình thức
chuyển tải thông tin về vấn đề phòng chống ma tuý trong thanh thiếu niên đăng tải trên một số tờ báo từ năm 1998 đến 2002
2 Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát các tờ báo Tuổi trẻ TP Hồ Chí Minh,
Tiền Phong, Nhân dân, Công an TP Hồ Chí Minh, Hà Nội mới, An ninh thế giới, Thanh niên, Lao động, Đại đoàn kết, Công an nhân dân, Pháp luật từ năm 1998 - 2002
VI Ph-ơng pháp nghiên cứu:
1 Luận văn đ-ợc thực hiện trên cơ sở ph-ơng pháp luận của Chủ nghĩa Mác Lê nin, t- t-ởng Hồ Chí Minh, theo đ-ờng lối quan điểm của Đảng, Nhà n-ớc ta
và dựa vào hệ thống lí luận báo chí n-ớc ta hiện nay
2 S-u tầm các t- liệu, Văn kiện, Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng và Nhà n-ớc ta có liên quan đến công tác phòng chống ma tuý trong từng thời kì để tìm hiểu rõ yêu cầu, nhiệm vụ, hạn chế và -u điểm trong công tác tuyên truyền phòng chống tệ nạn
ma tuý trong thanh thiếu niên trên báo chí
3 S-u tầm t- liệu, trao đổi phỏng vấn những nhà báo làm công tác tuyên truyền phòng chống ma tuý trên báo chí để tìm hiểu rõ hơn quan điểm của vấn đề phòng chống ma tuý trên báo chí
4 Tập hợp s-u tầm tài liệu về báo chí có liên quan đến vấn đề phòng chống ma tuý, khảo sát, phân tích, phân loại, so sánh đối chiếu nội dung và hình thức
11 tờ báo tiêu biểu; tổng hợp đ-a ra nhận xét khái quát để làm nổi bật đặc tr-ng thông tin phòng chống ma tuý trong thanh thiếu niên (theo ph-ơng pháp xã hội học: thống kê, khảo sát, đánh giá)
Trang 75 Qua nghiên cứu lí thuyết và khảo sát thực tiễn, luận văn sẽ chỉ ra những thành công và hạn chế của 11 tờ báo trên; từ đó sẽ nêu ra những bài học kinh nghiệm và nêu một số kiến nghị góp phần nâng cao chất l-ợng thông tin phòng chống tội phạm ma tuý trong thanh thiếu niên trên báo chí
VI Kết cấu luận văn
Luận văn gồm 3 Ch-ơng
Ch-ơng I: Tệ nạn ma tuý trên thế giới và ở Việt Nam và tác động của nó
đối với thanh thiếu niên
Ch-ơng II: Nội dung thông tin tuyên truyền phòng chống ma tuý trong
thanh thiếu niên trên báo chí
Ch-ơng III: Hình thức chuyển tải trên báo chí về phòng chống ma tuý
trong thanh thiếu niên
Trang 8danh mục tài liệu tham khảo
1 Luật, văn kiện, chỉ thị, nghị quyết:
1 Ban chấp hành Trung -ơng- Đảng Cộng sản Việt Nam (1994), Chỉ thị
số 33-CT/TW ngày 1/3/1994 về lãnh đạo phòng, chống các tệ nạn xã hội
2 Ban Chấp hành Trung -ơng - Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Chỉ thị
06-CT/TW ngày 30/11/1996, Tăng c-ờng lãnh đạo, chỉ đạo công tác phòng, chống và kiểm soát ma tuý
3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1996), Chỉ thị số 24/GD- ĐT, Tăng c-ờng
công tác phòng, chống tệ nạn ma tuý ở các tr-ờng học
4 Chính phủ (1993), Nghị quyết của Chính phủ về tăng c-ờng công tác
chỉ đạo phòng chống và kiểm soát ma tuý
5 Chính phủ (1995), Quyết định số 743/TTg của Thủ t-ớng Chính phủ
ngày 14/11/1995 về phê duyệt kế hoạch tổng thể phòng, chống và kiểm soát ma tuý
6 Chính phủ (1998), Quyết định 139/1998/QĐ-TTg của Thủ t-ớng Chính
phủ ngày 31/7/1998 phê duyệt ch-ơng trình hành động phòng chống ma tuý 1998 -
2000
7 Đảng Cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ VII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
8 Đảng Cộng sản Việt Nam (1996), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
9 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ IX, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
10 Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện hội nghị lần thứ năm Ban
chấp hành TW Đảng khoá VIII, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
11 Hiến pháp n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam (1992)- NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
Trang 912 Liên bộ Công an- Y tế- GDĐT- LĐTBXH- TW Đoàn- Hội LHPN
(1996), Kế hoạch liên ngành số 1413/LN ngày 15/10/1996 về phối hợp liên ngành về
phòng ngừa và đấu tranh chống nghiện ma tuý trong học sinh, sinh viên và thanh thiếu niên, Hà Nội
13 Liên bộ Công an- Giáo dục đào tạo (1997), Kế hoạch 01/NV- GDĐT,
ngày 1/3/1997 về phối hợp lực l-ợng Công an - Giáo dục và Đào tạo về việc làm trong sạch môi tr-ờng và phòng, chống nghiện ma tuý trong sinh viên, học sinh tại các tr-ờng học, kí túc xá, Hà Nội
14 Liên bộ Công an- Giáo dục đào tạo (1999), Kế hoạch 02/CA- GD ĐT
ngày 7/4/1999 về phối hợp lực l-ợng Công an - Giáo dục và Đào tạo kịp thời ngăn chặn,
đẩy lùi, tiến tới xoá bỏ về cơ bản tệ nạn ma tuý trong học sinh, sinh viên , Hà Nội
15 Quốc hội (1990), Luật Báo chí, NXB Pháp lý, Hà Nội
16 Quốc hội (1999), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Báo chí,
NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
17 Quốc hội (2001), Luật phòng chống ma tuý, NXB Chính trị Quốc gia,
Hà Nội
18 Quốc hội (1999), Bộ Luật Hình sự n-ớc Cộng hoà xã hội Chủ nghĩa
Việt Nam năm 1999, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội
2/ Sách lí luận:
19 Ban T- t-ởng- Văn hoá TW, Bộ Văn hoá Thông tin (1997), Tiếp tục
đổi mới và tăng c-ờng lãnh đạo quản lí công tác báo chí xuất bản , Hà Nội
20 TS Nguyễn Chí Bền (1999), Xây dựng và phát triển văn hoá Việt Nam
tiến tiến, đậm đà bản sắc dân tộc: thực tiễn và giải pháp , Văn phòng Bộ Văn hoá thông
tin, Hà Nội
21 GS- TS Trần Văn Bính chủ biên (2000), Vai trò văn hoá trong hoạt
động chính trị của Đảng ta hiện nay, NXB Lao động, Hà Nội
22 Đức Dũng (1998), Các thể kí báo chí, NXB Văn hoá- Thông tin, Hà
Nội
Trang 1023 Vũ Cao Đàm ( 2000), Ph-ơng pháp luận nghiên cứu khoa học, NXB
Chính trị Quốc gia, Hà Nội
24 Nguyễn Khoa Điềm chủ biên (2001), Xây dựng và phát triển nền văn
hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội
25 Phạm Văn Đồng (1993), Văn hoá và đổi mới, NXB Chính trị Quốc
gia, Hà Nội
26 GS Hà Minh Đức chủ biên (1994), Báo chí những vấn đề lý luận và
thực tiễn tập 1, NXB Giáo dục, Hà Nội
27 GS Hà Minh Đức chủ biên (1994), Báo chí những vấn đề lý luận và
thực tiễn tập 2, NXB Giáo dục, Hà Nội
28 GS Hà Minh Đức chủ biên (1997), Báo chí những vấn đề lý luận và
thực tiễn tập 3, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
29 GS Hà Minh Đức chủ biên (2001), Báo chí những vấn đề lý luận và
thực tiễn tập 4, NXB Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
30 GS Hà Minh Đức (2000), Cơ sở lí luận báo chí: đặc tính chung và
phong cách, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
31 GS Hà Minh Đức (1995), Các Mác, Ăng ghen, V.I Lê nin và một số
vấn đề lý luận văn nghệ, NXB Sự thật, Hà Nội
32 Nhiều tác giả (1977), Giáo trình nghiệp vụ báo chí, Tr-ờng tuyên
huấn Trung -ơng, Hà Nội
33 Đỗ Xuân Hà (1998), Báo chí với thông tin quốc tế, NXB ĐHQGHN,
Hà Nội
34 PGS, TS Vũ Quang Hào (2001), Ngôn ngữ báo chí- NXB Đại học
Quốc gia, Hà Nội
35 Phạm Hoạt (1998), Cấu trúc các thể loại ảnh báo chí và ph-ơng pháp
tạo hình trong nhiếp ảnh, Tài liệu tham khảo nghiệp vụ TTXVN, Hà Nội
36 Đỗ Huy (1995), Giá trị văn hoá và sự biến đổi khi kinh tế chuyển
sang cơ chế thị tr-ờng, Văn hoá và phát triển, NXB Văn hoá Thông tin, Hà Nội