Hoạt động thương mại điện tử của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu việt nam trong quá trình hội nhập

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ADSL: Đường thuế bao số không đối xứng AFTA: Khu vực mậu dịch tự do ASEAN ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á APEC: Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

- -

ĐÀO THỊ THU HIỀN

HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

Hµ Néi - 2008

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ

- -

ĐÀO THỊ THU HIỀN

HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ CỦA CÁC DOANH NGHIỆP XUẤT NHẬP KHẨU

VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP

Chuyªn ngµnh: KTTG vµ QHKTQT M· sè: 60 31 07

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ ĐỐI NGOẠI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGÔ XUÂN BÌNH

Hµ Néi – 2008

MỤC LỤC

Lêi giíi thiÖu

Chương 1: NH÷NG VÊN §Ò CHUNG vÒ th-¬ng m¹i ®iÖn

tö

1.1 Khái niệm Thương mại điện tử:

1.1.1 Định nghĩa

1.1.2 Các hình thức và đặc điểm

1.1.3 Lợi ich kinh tế

1.2 Cơ sở phát triển thương mại điện

1.2.1 Hạ tầng công nghệ và dịch vụ hỗ trợ TMĐT

1.2.2 Hệ thống pháp luật

1.2.3 Các mô hình doanh nghiệp áp dụng TMĐT

1.3 Cơ sở phát triển thương mại điện tử tại Việt Nam

1.3.1 TMĐT trên thế giới và bài học cho Việt Nam

1.3.2 Tiềm năng phát triển TMĐT tại Việt Nam

1.3.3 TMĐT trong quá trình hội nhập

Chương 2: THùC TR¹NG ¸P DôNG TH¦¥NG M¹I §IÖN Tö CñA C¸C doanh nghiÖp xuÊt nhËp khÈu ViÖt Nam 2.1 Hạ tầng cơ sở phát triển TMĐT tại Việt Nam

2.1.1 Hạ tầng kinh tế, xã hội, pháp lý

2.1.2 Hạ tầng công nghệ

2.2 Thực trạng áp dụng TMĐT ở các doanh nghiệp XNK Việt Nam

2.2.1 Tình hình ứng dụng TMĐT tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam phân theo ngành hàng hoá

2.2.2 Hoạt động của các sàn giao dịch điện tử

2.2.3 Một số hình thức ứng dụng TMĐT khác

2.3 Cơ hội và thỏch thức trong việc phỏt triển TMĐT ở Việt Nam

2.3.1 Cơ hội

2.3.2 Thỏch thức

2.3.3 Những vẫn đề đặt ra

Chương 3: Một số khuyến nghị giảI pháp nhằm

nâng cao hiệu quả hoạt động của TMĐT cho các

doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam

3.1 Những khuyến nghị đối với Nhà nước:

3.1.1 Nhúm giải phỏp nhằm hoàn thiện hệ thống phỏp lý

3.1.2 Nhúm giải phỏp nhằm nõng cao năng lực quản lý của Nhà nước

3.1.3 Nhúm giải phỏp hỗ trợ doanh nghiệp

3.2 Đối với doanh nghiệp

3.2.1 Xỏc định mụ hỡnh ứng dụng TMĐT thớch hợp

3.2.2 Đầu tư hợp lý cho TMĐT

3.2.3 Chủ động nõng cao nhận thức về TMĐT

3.2.4 Thỳc đẩy sự hỡnh thành của cỏc tổ chức hỗ trợ TMĐT

3.2.5 Đẩy mạnh cỏc dịch vụ hỗ trợ CNTT

3.3 Đối với người tiờu dựng

3.3.1 Thay đổi tập quỏn mua sắm

3.3.2 Nõng cao ý thức sử dụng mạng

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ADSL: Đường thuế bao số không đối xứng

AFTA: Khu vực mậu dịch tự do ASEAN

ASEAN: Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

APEC: Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương

B2B: Giao dịch thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp

CNTT: Công nghệ thông tin

ECVN: Cổng thương mại điện tử quốc gia

TMĐT: Thương mại điện tử

VCCI: Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam

WTO: Tổ chức thương mại thế giới

LỜI MỞ ĐẦU

Thương mại điện tử là phương thức kinh doanh mới của nền kinh tế tri thức, trong đó, các hoạt động thương mại như trao đổi thông tin, mua bán hàng hoá, đấu thầu, marketing, … đều được thực hiện thông qua các phương tiện điện tử, trên cơ sở của hạ tầng công nghệ thông tin và viễn thông Đông đảo các doanh nghiệp đã nhận thấy những lợi ích thiết thực của thương mại điện tử thông qua việc cắt giảm được chi phí giao dịch, tìm được nhiều bạn hàng mới hơn từ thị trường trong nước và nước ngoài, số lượng khách hàng

và đối tác giao dịch qua thư điện tử nhiều hơn, … Từ năm 2000 đến nay, thương mại điện tử Việt Nam đã dần hình thành và thu hút được sự quan tâm của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu

Vì thương mại điện tử vẫn còn là vấn đề mới, lại có thuận lợi là đang làm việc trong một công ty chuyên về lĩnh vực thương mại điện tử, tác giả đã mạnh dạn chọn đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình là: “Hoạt động thương mại điện tử của các doanh nghiệp xuất nhập khẩu Việt Nam trong tiến trình hội nhập”

Luận văn được tác giả thực hiện nhằm tìm hiểu có hệ thống và khoa học các vấn đề của thương mại điện tử nói chung và thương mại điện tử ở Việt Nam những năm vừa qua Đây là một đề tài mới, không nhiều tài liệu tham khảo Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện luận văn, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo hướng dẫn: PGS.TS Ngô Xuân Bình – Viện Kinh tế Đông Bắc Á và Ban giám đốc, toàn bộ nhân viên Công ty Truyền thông trực tuyến Việt Nam – nơi tác giả đang làm việc Qua đây, tác giả xin bày tỏ lời cám ơn chân thành tới Thầy giáo hướng dẫn, Ban giám đốc Công ty Truyền thông trực tuyến Việt Nam và các bạn đồng nghiệp

Chương 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

1.4 Khái niệm Thương mại điện tử:

Từ khi Tim Berners-Lee phát minh ra World Wide Web (mạng các website toàn cầu) vào năm 1990, các tổ chức, cá nhân đã tích cực khai thác, phát triển thêm World Wide Web, đi đầu là các doanh nghiệp Mỹ Các doanh nghiệp nhận thấy, World Wide Web giúp họ rất nhiều trong việc trưng bày, cung cấp, chia sẻ thông tin, liên lạc với đối tác… một cách nhanh chóng, tiện lợi, kinh tế Từ đó, doanh nghiệp, cá nhân trên toàn cầu đã tích cực khai thác thế mạnh của Internet, World Wide Web để phục vụ việc kinh doanh, hình thành nên khái niệm Thương mại điện tử (TMĐT)

1.4.1 Định nghĩa

Thương mại điện tử (e-commerce) chỉ việc thực hiện những giao dịch thương mại dựa trên các công cụ điện tử (electronic) mà cụ thể là mạng Internet và World Wide Web (những trang web hay website) Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về TMĐT nhưng tựu chung lại, có hai quan điểm lớn trên thế giới xin được nêu ra dưới đây:

Thương mại điện tử theo nghĩa rộng được định nghĩa trong Luật mẫu về Thương mại điện tử của Uỷ ban Liên hợp quốc về Luật Thương mại quốc tế (UNCITRAL): Thuật ngữ Thương mại điện tử cần được diễn giải theo nghĩa rộng để bao quát các vấn đề phát sinh từ mọi quan hệ mang tính chất thương mại dù có hay không có hợp đồng Các vấn đề mạng tính thương mại bao gồm các giao dịch sau đây: bất cứ giao dịch nào về cung cấp hoặc trao đổi hàng hoá hoặc dịch vụ; thoả thuận phân phối, đại diện hoặc đại lý thương mại,

uỷ thác hoa hang; cho thuê dài hạn; xây dựng các công trình; tư vấn; kỹ thuật công trình; đầu tư; cấp vốn; ngân hàng; bảo hiểm; thoả thuận khai thác hoặc

tô nhượng; chuyên chở hàng hoá hay hành khách bằng đường biển, đường không, đường sắt hoặc đường bộ Như vậy, có thể thấy rằng, phạm vi của TMĐT rất rộng, bao quát hầu hết các lĩnh vực hoạt động kinh tế, việc mua

bán hàng hoá và dịch vụ chỉ là một trong rất nhiều lĩnh vực áp dụng của TMĐT

Uỷ ban Châu Âu đưa ra định nghĩa về TMĐT như sau: TMĐT được hiểu

là việc thực hiện hoạt động kinh doanh qua các phương tiện điện tử Nó dựa trên việc xử lý và truyền dữ liệu điện tử dưới dạng text, âm thanh và hình ảnh TMĐT gồm nhiều hành vi, trong đó, hoạt động mua bán hàng hoá và dịch vụ qua phương tiện điện tử, giao nhận các nội dung kỹ thuật số trên mạng, chuyển tiền điện tử, mua bán cổ phiếu điện tử, vận đơn điện tử, đấu giá thương mại, hợp tác thiết kế, tài nguyên mạng, mau sắm công cộng, tiếp thị trực tuyến tới người tiêu dùng và các dịch vụ sau bán hàng TMĐT được thực hiện đối với cả thương mại hàng hoá và thương mại dịch vụ; các hoạt động thương mại truyền thống và các hoạt động mới (như siêu thị ảo)

Tóm lại, theo nghĩa rộng thì TMĐT có thể được hiểu là các giao dịch tài chính và thương mại bằng phương tiện điện tử như: trao đổi dữ liệu điện tử, chuyển tiền điện tử và các hoạt động gửi rút tiền bằng thẻ tín dụng

TMĐT theo nghĩa hẹp bao gồm các hoạt động thương mại được thức hiện thông qua mạng Internet Các tổ chức như: Tổ chức thương mại quốc tế (WTO), Tổ chức Hợp tác phát triển kinh tế đưa ra các khái niệm về TMĐT theo hướng này TMĐT được nói đến ở đây là hình thức mua bán hàng hoá được bày tại các trang web trên Internet với phương thức thanh toán bằng thẻ tín dụng Có thể nói rằng, TMĐT đang trở thành một cuộc cách mạng về cách thức mua sắm của con người

Theo WTO: TMĐT bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình cả các sản phẩm được giao nhận cũng như những thông tin được số hoá thông qua mạng Internet

Khái niệm TMĐT do Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế của Liên hợp quốc đưa ra là: Thương mại điện tử được định nghĩa sơ bộ là các giao dịch thương mại dựa trên truyền dữ liệu qua các mạng truyền thông như Internet

Theo các khái niệm trên, chúng ta có thể hiểu được rằng theo nghĩa hẹp TMĐT chỉ bao gồm những hoạt động thương mại được thực hiện thông qua mạng Internet mà không tính đến các phương tiện điện tử khác như điện thoại, fax, telex, …

Qua nghiên cứu các khái niệm về TMĐT như trên, hiểu theo nghĩa rộng thì hoạt động thương mại được thực hiện thông qua các phương tiện thông tin liên lạc đã tồn tại hàng chục năm nay và đạt tới doanh số hàng tỷ USD mỗi ngày Theo nghĩa hẹp thì TMĐT chỉ mới tồ tại được vài năm nay nhưng đã đạt được kết quả rất đáng quan tâm, TMĐT chỉ gồm các hoạt động thương mại được tiến hành trên mạng máy tính mở như Internet Trên thực tế, chính các hoạt động thương mại thông qua mạng Internet đã làm phát sinh thuật ngữ TMĐT

So với thương mại truyền thống, Thương mại điện tử có một số điểm khác biệt như sau:

 Các bên tiến hành giao dịch trong TMĐT không tiếp xúc trực tiếp với nhau và không đòi hỏi phải biết nhau từ trước

Các giao dịch thương mại truyền thống được thực hiện với sự tồn tại của khái

niệm biên giới quốc gia, còn TMĐT được thực hiện trong một thị

 trường thống nhất toàn cầu TMĐT trực tiếp tác động tới môi trường cạnh tranh toàn cầu

 Trong hoạt động giao dịch TMĐT đều có sự tham gia ít nhất của ba chủ thể, trong đó, có một bên không thể thiếu được là nhà cung cấp dịch vụ mạng, các cơ quan chứng thực

 Đối với thương mại truyền thống thì mạng lưới thông tin chỉ là phương tiện để trao đổi dữ liệu, còn đối với TMĐT thì mạng lưới thông tin chính là thị trường

1.4.2 Các hình thức và đặc điểm

Về hình thức, TMĐT theo bản chất giao dịch, có thể được chia làm ba loại chính sau: B2B, B2C và C2C

B2B (Business-to-Business): có nghĩa là giao dịch TMĐT giữa doanh

nghiệp và doanh nghiệp Các doanh nghiệp dùng mạng Internet, website để trao đổi thông tin mua bán, tìm kiếm khách hàng, trưng bày sản phẩm, them chí cho phép đấu giá cung cấp hàng hoá, đấu thầu trên mạng, …

B2C (Business-to-Consumer): là giao dịch TMĐT giữa doanh nghiệp và

cá nhân người tiêu dùng Các doanh nghiệp trưng bày thông tin, sản phẩm, dịch vụ trên mạng để quảng bá đến với các cá nhân tiêu dùng, dùng mạng Internet để phục vụ các cá nhân tiêu dùng như cho phép họ thực hiện việc mua hàng, trả tiền quan mạng, trả lời mọi câu hỏi của khách hàng, …

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Anita Rosen, “Hỏi đáp và sử dụng Thương mại điện tử”, Nhà xuất

bản Thống Kê, tháng 9 năm 2004

2 Constance H McLaren and Bruce J Mc Laren, “E-commerce:

business on the Internet”, South – Western Educational Publishing,

2000

3 Chính phủ, “Nghị định Thương mại điện tử”, ngày 09 tháng 6 năm

2006

4 J Backer - Đặng Ngọc Dinh, “Internet ở Việt Nam và các nước đang

phát triển”, Nhà xuất bản Khoa học kỹ thuật, Hà Nội - năm 2000

5 TS Hà Hoàng Hợp, “Thương mại điện tử với phát triển doanh nghiệp

vừa và nhỏ”, Nhà xuất bản Thống kê, tháng 10 – 2001

6 Sayling Wen, “Tương lai của thương mại điện tử”, Nhà xuất bản Bưu

điện”, tháng 12 năm 2002

7 Thủ tướng Chính phủ, “Quyết định phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát

triển Thương mại điện tử giai đoạn 2006 - 2010”, ngày 15 tháng 9 năm

2005

8 Trung tâm Thông tin bưu điện - Tổng công ty Bưu chính viễn thông

Việt Nam, “Thương mại điện tử”, Nhà xuất bản Bưu điện, tháng 3

năm 2002

9 Vụ thương mại điện tử, “Báo cáo Thương mại điện tử năm 2004”,

tháng 4 năm 2005

10 Vụ thương mại điện tử, “Báo cáo Thương mại điện tử năm 2005”,

tháng 2 năm 2006

11 Vụ thương mại điện tử, “Báo cáo Thương mại điện tử năm 2006”,

tháng 1 năm 2007

12 Website Bộ Công thương: http://www.moit.gov.vn

13 Website Bộ Bưu chính Viễn thông: http://www.mpt.gov.vn

14 Website Bộ Kế hoạch và Đầu tư: http://www.mpi.gov.vn

15 Website Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam

16 Website Cổng Thương mại điện tử quốc gia http://www.ecvn.gov.vn

17 Một số website các Hiệp hội: Hiệp hội dệt may Việt Nam, Hiệp hội

Cà phê ca cao Việt Nam, Hiệp hội Chè Việt Nam, Hiệp hội Thuỷ sản,

…

18 Sàn giao dịch điện tử: http://www.vnmarketplace.com

19 Sàn giao dịch điện tử: http://www.vnemart.com

20 Website Sở Thương mại Hà Nội: http://www.hanoitrade.com.vn