Nhận thức, cảm xúc, hành vi của trẻ em trong gia đình có bạo lực

Văn Thị Kim Cúc, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài.. Xin châ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ HẰNG

NHẬN THỨC, CẢM XÚC, HÀNH VI

CỦA TRẺ TRONG GIA ĐÌNH CÓ BẠO LỰC

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số 60 31 04 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Tâm lí học

hanh Nga

Hướng dẫnoa học: PGS.TS Đặng Thanh Nga

Hà Nội - 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ HẰNG

NHẬN THỨC, CẢM XÚC, HÀNH VI CỦA TRẺ TRONG GIA ĐÌNH CÓ BẠO LỰC

Chuyên ngành: Tâm lý học60 31 04 01

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Tâm lí học

Mã số: 60 31 04 01 Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Văn Thị Kim Cúc

hanh Ngan

Hướng dẫnoa học: PGS.TS Đặng Thanh Nga

Hà Nội - 2016

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc đến PGS.TS Văn Thị Kim Cúc, người thầy đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt, giúp đỡ tác giả với những chỉ dẫn khoa học quý giá trong suốt quá trình triển khai, nghiên cứu và hoàn thành đề tài

Xin chân thành cảm ơn các Thầy Cô giáo đã trực tiếp giảng dạy truyền đạt những kiến thức khoa học chuyên ngành cho bản thân tác giả trong những năm tháng qua

Xin gửi tới Ban giám hiệu, thầy cô giáo và các bạn học sinh trường THPT Phước Vĩnh và Trung tâm Giáo dục thường xuyên huyện Phú Giáo tỉnh Bình Dương lời cảm ơn sâu sắc vì đã tạo mọi điều kiện thuận lợi giúp tác giả thu thập số liệu, tài liệu cần thiết liên quan tới đề tài tốt nghiệp

Cảm ơn sự quan tâm, khuyến khích, động viên từ gia đình và bạn bè trong suốt quá trình tác giả thực hiện luận văn

Một lần nữa xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là do tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Văn Thị Kim Cúc Các trích dẫn và tài liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao trong hiểu biết của tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Hằng

MỤC LỤC

Trang

1.1 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến luận văn 13

1.1.1 Các nghiên cứu về trẻ trong gia đình có bạo lực 13 1.1.2 Các nghiên cứu về nhận thức, cảm xúc, hành vi của trẻ trong

1.2.5 Khái niệm gia đình, gia đình có bạo lực và vai trò, chức năng

1.2.6 Khái niệm nhận thức, cảm xúc, hành vi của trẻ trong gia đình

có bạo lực

31

1.2.7 Đặc điểm tâm lý của trẻ trong độ tuổi từ 15 – 17 tuổi 32

2.2 Các phương pháp nghiên cứu 41

2.2.1 Phương pháp nghiên cứu, phân tích tài liệu 41 2.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 42

3.1 Thực trạng bạo lực gia đình trong các gia đình có trẻ độ tuổi

từ 15 đến 17 tuổi tại huyện Phú Giáo tỉnh Bình Dương 51

3.2 Nhận thức, cảm xúc, hành vi của trẻ sống trong gia đình có

3.2.1 Nhận thức, cảm xúc, hành vi của trẻ sống trong gia đình có bạo

3.2.2 Nhận thức, cảm xúc, hành vi của trẻ sống trong gia đình có bạo

3.3 Sự khác biệt trong nhận thức, cảm xúc, hành vi của trẻ trong

3.3.1 Sự khác biệt trong nhận thức, cảm xúc, hành vi đối với gia

đình của trẻ trong gia đình có bạo lực 86 3.3.2 Sự khác biệt trong nhận thức, cảm xúc, hành vi đối với bản

thân của trẻ trong gia đình có bạo lực 89

3.4 Tương quan giữa ba mặt nhận thức – cảm xúc – hành vi ở

3.4.1 Tương quan giữa ba mặt nhận thức – cảm xúc – hành vi đối 91

với gia đình ở trẻ trong gia đình có bạo lực

3.4.2 Tương quan giữa ba mặt nhận thức – cảm xúc – hành vi đối

với bản thân ở trẻ trong gia đình có bạo lực 92 3.4.3 tương quan giữa nhận thức về gia đình với nhận thức về bản

3.5 Ảnh hưởng của cha mẹ đến nhận thức, cảm xúc, hành vi của

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Gia đình không có bạo lực GĐKBL

Trung học phổ thông THPT

Trung tâm Giáo dục thường xuyên TTGDTX

Nhận thức, cảm xúc, hành vi NT - CX - HV

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang

Bảng 2.1 Quy ước điểm số cho thang đo bạo lực gia đình 43 Bảng 2.2 Quy ước điểm số cho thang đo nhận thức – cảm xúc – hành vi

và ảnh hưởng của cha mẹ

43 Bảng 2.3 Phân bố khách thể nghiên cứu chính 45

Bảng 2.5 Quy đổi điểm cho các item ngược chiều thuộc thang đo

NT-CX-HV

46 Bảng 2.6 Phân loại nhận thức về gia đình 46 Bảng 2.7 Phân loại nhận thức về bản thân 47 Bảng 2.8 Phân loại cảm xúc đối với gia đình 47 Bảng 2.9 Phân loại cảm xúc đối với bản thân 48 Bảng 2.10 Phân loại hành vi đối với gia đình 48 Bảng 2.11 Phân loại hành vi đối với bản thân 49

Bảng 3.2 Lần gần nhất chứng kiến bạo lực gia đình 57 Bảng 3.3 Chia mức nhận thức về gia đình của trẻ trong gia đình có bạo

lực

59

Bảng 3.4 Chia mức cảm xúc đối với gia đình của trẻ trong gia đình có

bạo lực

65 Bảng 3.5 Chia mức hành vi đối với gia đình của trẻ trong gia đình có bạo 68

lực

Bảng 3.6 Chia mức nhận thức về bản thân của trẻ trong gia đình có bạo

lực

73

Bảng 3.7 Chia mức cảm xúc đối với bản thân của trẻ trong gia đình có

bạo lực

78

Bảng 3.8 Chia mức hành vi đối với bản thân của trẻ trong gia đình có bạo

lực

81

Bảng 3.9: Mối tương quan giữa ba mặt nhận thức – cảm xúc – hành vi

đối với gia đình ở trẻ trong gia đình có bạo lực

90

Bảng 3.10: Mối tương quan giữa ba mặt nhận thức – cảm xúc – hành vi

đối với bản thân ở trẻ trong gia đình có bạo lực

91

Bảng 3.11: Mối tương quan giữa nhận thức về gia đình với nhận thức về

bản thân ở trẻ trong gia đình có bạo lực

93

Bảng 3.12 Tác động của bạo lực gia đình và nhận thức về gia đình đến

nhận thức về bản thân

93

Biểu đồ 3.1 Thực trạng bạo lực thể chất 53 Biểu đồ 3.2 Thực trạng bạo lực tinh thần 55 Biểu đồ 3.3 Nhận thức về tình yêu thương trong gia đình 60 Biểu đồ 3.4 Nhận thức về sự an toàn trong gia đình 62 Biểu đồ 3.5 Nhận thức về sự chia sẻ trong gia đình 63

TÀI LIỆU THAM KHẢO

A - Tiếng Việt

1 Phùng Thị Kim Anh (2003), “Bạo lực gia đình ở Việt Nam”, Tạp chí Khoa học về Phụ nữ (số 5), tr 13-16

2 Nguyễn Đắc Bình (2000), Dạy con từ thuở còn thơ, NXB Giáo dục

3 Hồ Cảnh Danh dịch (1999), Những cảm xúc người, NXB Khoa học xã hội

4 Văn Thị Kim Cúc (1991), xã hội hóa cá nhân, tâm lý học xã hội mấy vấn đề lý luận, Trần Hiệp chủ biên, NXB Khoa học xã hội, tr.40-47

5 Vũ Dũng (2000), Từ điển Tâm lý học, NXB Khoa học xã hội, tr 178

6 Vũ Dũng (2008), Từ điển Tâm lý học, NXB Từ điển Bách khoa, tr.205

7 Vũ Dũng (2012), Từ điển Thuật ngữ Tâm lý học, NXB Từ điển bách khoa, tr 101

8 Nguyễn Bá Đạt và cộng sự (2009), Nghiên cứu sự tổn thương tâm lý ở thiếu niên trong các gia đình có bạo lực, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

9 Nguyễn Bá Đạt (2014), Rối nhiễu tâm lý ở trẻ sống trong gia đình có bạo lực, Luận án tiến sỹ Tâm lý học

10 Trần Thị Minh Đức (2010), hành vi gây hấn phân tích từ góc độ tâm lý học xã hội, NXB đại học Quốc gia Hà Nội

11 Phùng Ngọc Hoa dịch (2003), Nhập môn Lịch sử Tâm lý học, NXB Thống kê, tr.600

12 Lý Thị Minh Hằng (2009), “Bạo lực gia đình và hậu quả tâm lý đối với nạn nhân của bạo lực gia đình”, Tạp chí Tâm lý học (số 8), tr.11-13

13 Phan Thị Mai Hương (2007), Cách ứng phó của trẻ vị thành niên với hoàn cảnh khó khăn, NXB Giáo dục, tr.101-105

14 Bùi Ngọc Kha dịch (2004), Xã hội học, NXB Thống kê, tr 474

15 Đặng Cảnh Khanh - Lê Thị Quý (2000), Gia đình học, NXB Lý luận chính trị, tr.88–101

16 Đặng Cảnh Khanh (2003), Gia đình, trẻ em và sự kế thừa những giá trị truyền thống, NXB Lao động xã hội

17 Liên Hợp Quốc (1993), Luật phòng chống bạo lực gia đình, NXB Lao động xã hội

18 Liên Hợp Quốc (2002), Công ước quốc tế về quyền trẻ em, Điều 1, NXB Hồng Đức

19 Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2010), Hành vi bạo lực của cha mẹ đối với con cái vị thành niên, Luận văn Thạc sỹ Tâm lý học

20 Hoàng Phê (1988), Từ điển tiếng Việt, NXB Khoa học xã hội, tr 204

21 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam(1991), Luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em của Việt Nam, Điều 1, NXB Thanh Niên

22 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam(2007),Luật phòng, chống bạo lực gia đình, khoản 2, điều 1, NXB Hồng Đức

23 Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam(2014), Luật Hôn nhân và gia đình Việt Nam, Chương 1- Điều3- Khoản2- Những qui định chung, NXB Hồng Đức

24 Lê Thị Quý - Đặng Vũ Cảnh Linh (2007), Bạo lực gia đình một sự sai lệch giá trị, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội, tr 27-29

25 Lê Thị Quý (2008), Bạo lực gia đình và ảnh hưởng của nó đến việc hình thành nhân cách của trẻ em, Tạp chí Gia đình và Trẻ em(số 7), tr.7–10

26 Hoa Thị Lệ Quyên (2012), Ảnh hưởng của bạo lực trong gia đình đối với việc bảo

vệ, chăm sóc, và giáo dục trẻ em, Luận văn thạc sỹ Xã hội học

27 Hoàng Bá Thịnh (2007), “Bạo lực gia đình đối với trẻ em và một số giải pháp phòng ngừa”, Tạp chí Tâm lý học (số 6), tr.25-27

28 Hoàng Bá Thịnh (2007), “Những hành vi bạo lực gia đình – con cái sẽ học theo bố mẹ”, Báo Gia đình và Xã hội (số 5), tr.10–12

29 Tổng cục Thống kê (2010), Báo cáo kết quả nghiên cứu quốc gia về bạo lực gia đình đối với phụ nữ ở Việt Nam, NXB Giáo Dục

30 Nguyễn Huy Tú (2000), Xúc cảm và tình cảm, Đề cương bài giảng Tâm lý học đại cương, NXB Đại học quốc gia Hà Nội

31 Unicef (2003), Nghiên cứu về trẻ em đường phố tại Hà Nội và đánh giá Dự án trẻ

em đường phố, Báo cáo kết quả nghiên cứu ở Hà Nội, Thanh Hóa và Hưng Yên,

Hà Nội

32 Nguyễn Quang Uẩn (2009), Tâm lý học đại cương, NXB Đại học Sư phạm

33 Đinh Thị Hồng Vân (2014), Cách ứng phó với những cảm xúc âm tính trong quan

hệ xã hội của trẻ vị thành niên thành phố Huế, Luận án tiến sỹ Tâm lý học

34 Nguyễn Khắc Viện (2001), Từ điển Tâm lý học, NXB Thế giới

35 Nguyễn Khác Viện (2001), Từ điển Tâmlý học, NXB Văn hóa thông tin

36 Viện Nghiên cứu Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với trung tâm tư vấn FDC (2009), Hội thảo “Bạo hành trẻ em trong gia đình và nhà trường hiện nay – thực trạng và giải pháp”, TPHCM

37 Hoa Anh Xuân dịch (2009), Sao chẳng ai chịu hiểu con, NXB Lao động xã hội

B - Tiếng Anh

38 Allen, N.E., Wolf, A.M., Bybee, D.I & Sullivan, C.M (2003), “Diversity of Children’s Immediate Coping Responses to Witnessing Domestic Violence”, Journal of Emotional Abuse (3), pp 123-147

39 Bloom, B.S., (Ed.) (1956) (1999) Taxonomy of Educational Objectives: Handbook I, Cognitive Domain, New York: Longman

40 Campeau P & Berteau G (2007), “Points de vue de gestionnairessurI’insertion, la realization et le maintien d’un programmed’intervention de groupeauprèsd’enfants exposés à la violence conjugale” Collection Études et analyses, 39, Comprend des réf, Bibliogr, pp 10-15

41 Dauvergne, M et Johnson, H (2002), “Les enfantstémoins de violence familiaire”, Statisque Canada (21), pp.2

42 Dulamdary EnKhtor (2007), "Education or abuse: study on corporal punishment children and the spirit in Vietnam", UNICEF, SCS, PLAN, SIPFC

43 Fantuzzo, J.W,.& Mohr, W (1999) “Prevalence and effects of child exposure to domestic violence”, Future of Children 9 (3), pp.21-32

44 Grych, J.H., & Fincham, F.D (1990), “Marital Conflict and Children’s Adjustment: A Cognitive-Contextual Framewwork:, Psychological Bulletin 108 (2), pp.267-290

45 Higgins, D.J, & McCabe, M.P (2003), “Maltreatment and Family Dysfunction in Childhood and the Subsequent Adjustment of Chilren and Adults”, Journal of Family Violence 18(2), pp.107-120

46 Holtzworth-Munroe, A., Smutzler, N., &Sandin, B (1997), “A Brief Review of the Research on Husband Violence”, Part II: The Psychological Effects of Husband Violence on Battered Women and their Children, Aggression and Violent Behavior (2), pp.179-213

47 Kathleen Hlavaty (2011), Adolescent behavior and transitions to adulthood,

Bachelor of Arts with Honors in Psychology, University of Michigan

48 Kilpatrick K.L, Williams L.M (1997), “Post-Traumatic Stress Disorder in Child Wit-nesses to Domestic Violence”, American Journal of Orthopsychiatry 67 (4), pp.639-644

49 Lotus Press (2009), Dictionary of Psychology, New Delhi

50 Mabanglo, M.A.G (2002), “Trauma and the Effects of Violence Exposure and Abuse on Children”: Part III: Trauma, Resilience and Multi-Theoretical Treatment, Smith College Studies in Social Work 72 (2), pp.231-251

51 MacAlister Groves, B (1999), “Mental health services for children who witness domestic violence”, The Future of Children (3), pp.122-133

52 MacKenzie-Keating S.E., & McDonald L (1997), “The Abusive Effects of Marital Violence on Children”, Early Development and Care (139), pp.99-106

53 Peled, E (1998), “The Experience of Living with Violence for Preadolescent Witnesses of Woman Abuse”, Youth & Society 29, pp.395-430

54 Rossman, B.B.R (2002), Longer Term Effects of Children’s Exposure to Domestic Violence, In S.A Graham-Berman, & J.L.Edleson (Eds.), Domestic Violence in the Lives of Children: The Future of Research, Intervention and Social Policy, pp.35-65

55 Sheffield Morris, A., Silk, J S., Steinberg, L, Myers, S S., & Robinson, L R (2007) The role of the family context in the development of emotional regulation.Social Development,16(2), pp 361-388

56 Sroufe, L A (2001) From infant attachment to promotion of adolescent autonomy: Prospective, longitudinal data on the role of parents in development In

J G Borkowski, S L Ramey & M Bristol-Power (Eds.), Parenting and the Child’s World: Influences on Academic, Intellectual, and Social-emotional Development Psychology Press

57 Wilson, S.K., Cameron, S., Jaffe, P., & Wolfe, D (1989), Children exposed to wife abuse: an intervention model, Social Casewwork 70 (3), pp.180-184]

58 Wolfe, W.A., Crooks, C.V., Lee, V., McIntyre-Smith, A., & Jaffe, P.G (2003),

“The Effects of Children Exposure to Domestic Violence: A Meta-Analysis” Clinical Child and Family Psychology, pp.171-187

59 Tài liệu online

1) Gerrig, Richard J & Philip G Zimbardo , Glossary of Psychological Terms , www.apa.org,

cập nhật ngày 22/4/2002

2) Huong PM, Erik và học thuyết về sự phát triển con người, Tamly.com.vn,

http://tamly.com.vn/home/?act=News-Detail-s-11-1229-Erik_va_Erikson_va_cac_giai_doan_phat_trien_tam_ly_con_nguoi_(Phan_cuoi).h tml , cập nhật ngày 12/1/2012

3) YTC, Trình bày khái niệm về hành vi và hành vi sức khỏe, ycantho.com,