Quan hệ việt nam liên bang nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh quốc phòng giai đoạn 2001 2015

Với quyết tâm chính trị cao của lãnh đạo hai nước và sự gần gũi trong lập trường, quan điểm về nhiều vấn đề quốc tế quan trọng, hợp tác chiến lược Việt - Nga đã ngày càng phát triển cả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUỐC TẾ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Tất Giáp

Hà Nội - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, luận văn với đề tài: “Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga

trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001 - 2015” là công

trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Luận văn có sự kế thừa, tham khảo các

công trình nghiên cứu của những người đi trước và có sự bổ sung những tư liệu, kết

quả nghiên cứu mới Các số liệu, trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, được

sử dụng trung thực

Tác giả

Trần Thị Thủy

MỤC LỤC

Trang

CHƯƠNG 1: NHỮNG NHÂN TỐ CHỦ YẾU TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN

HỆ VIỆT NAM - LIÊN BANG NGA TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ

VÀ AN NINH - QUỐC PHÒNG GIAI ĐOẠN 2001 - 2015

11

1.2.1 Quan hệ Việt Nam - Liên Xô kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao

1.3 Vị trí, vai trò của Việt Nam, Liên bang Nga trong chính sách của mỗi

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUAN HỆ VIỆT NAM - LIÊN BANG

NGA TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ VÀ AN NINH - QUỐC PHÒNG

GIAI ĐOẠN 2001 - 2015

30

2.2 Trong lĩnh vực an ninh - quốc phòng 46 2.3 Đánh giá thực trạng quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga về chính trị

CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƯỜNG

MỐI QUAN HỆ VIỆT NAM - LIÊN BANG NGA TRONG LĨNH VỰC

CHÍNH TRỊ VÀ AN NINH - QUỐC PHÒNG ĐẾN NĂM 2030

62

3.1 Cơ sở dự báo triển vọng quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong

3.2 Dự báo triển vọng quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực

3.3 Một số giải pháp nhằm tăng cường mối quan hệ Việt Nam - Liên

BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Cooperations

Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương

Asian Nations

Hiê ̣p hô ̣i các nước Đông Nam Á

Organization

Khối Bắc Đại Tây Dương

and Cooperation Europer

Diễn đàn an ninh và Hợp tác Châu

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Quan hệ giữa Việt Nam và Liên Bang Nga ngày nay là sự tiếp nối và kế thừa quan

hệ hữu nghị truyền thống Việt - Xô trước đây (hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao chính thức vào ngày 31/1/1950) Trong suốt thời kỳ Việt Nam tiến hành các cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do và thống nhất đất nước cũng như trong công cuộc xây dựng lại đất nước sau chiến tranh, Việt Nam luôn nhận được sự ủng hộ và giúp đỡ toàn diện của Liên

Xô về các mặt chính trị, kinh tế, kĩ thuật, quân sự,… Trong các kì Đại hội Đảng lần thứ

IV, V, VI, Đảng ta luôn xác định rõ Liên Xô là “hòn đá tảng” trong quan hệ chiến lược

của Việt Nam

Tháng 12/1991, Liên Xô sụp đổ, Liên bang Nga tuyên bố độc lập, kế thừa vị trí của Liên Xô trong quan hệ quốc tế Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga (Việt - Nga) bước sang một trang mới Liên bang Nga đã không còn coi trọng vị trí, vai trò của Việt Nam như trước Nhà lãnh đạo Yelstin đã đưa ra đường lối chiến lược đối ngoại theo định hướng Đại Tây Dương thân Mỹ và phương Tây, chứ không chú trọng tới những quốc gia vừa và nhỏ như Việt Nam Điều đó được thể hiện qua chiến lược ngoại giao “xuyên Đại Tây Dương” hay “Chim ưng hai đầu”… nên quan hệ hai nước giai đoạn trước năm 2001

có phần ngưng trệ

Bước sang những năm đầu của thế kỷ XXI, tình hình chính trị và kinh tế của thế giới có nhiều biến động, đặc biệt là sự chuyển biến của tình hình mỗi nước đã tác động không nhỏ tới mối quan hệ này Công cuộc “Đổi mới” do Đảng Cộng Sản Việt Nam khởi xướng Đại hội VI (12/1986) được đẩy mạnh và phát triển, bước đầu

đã có những thành tựu làm thay đổi lớn đời sống kinh tế, xã hội ở Việt Nam Ở Liên bang Nga, sau khi chính sách thân phương Tây bộc lộ những giới hạn không thể vượt qua, chính giới Nga đã đòi hỏi những nhà lãnh đạo phải điều chỉnh để tạo

sự cân bằng trong chính sách đối ngoại vì lợi ích quốc gia Khi Tổng thống V.Putin lên cầm quyền (7/5/2000), ông đã đưa ra một loạt các chiến lược về đối ngoại, an ninh, quốc phòng, kinh tế… nhằm mục tiêu “chấn hưng” nước Nga với mục đích sẽ lấy lại hình ảnh của nước Nga là một siêu cường như thời Liên Xô Chính những

thay đổi này của hai nước đã góp phần làm cho vai trò, vị thế trong khu vực và quốc tế của Việt Nam cũng như Liên bang Nga từng bước được nâng cao Đặc biệt, Liên bang Nga đã từng bước khẳng định mình là một cường quốc có vai trò, vị trí rất quan trọng trong việc giải quyết các vấn đề an ninh, chính trị, quân sự của quốc

tế và khu vực

Tháng 3/2001, hai nước ký Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược trong

chuyến thăm chính thức Việt Nam lần đầu tiên của Tổng thống Nga V.Putin đánh dấu bước phát triển và tạo lập khuôn khổ pháp lý mới cho hợp tác Việt - Nga trên cơ sở tin cậy, chặt chẽ và lâu dài Đây còn là sự kiện có ý nghĩa quan trọng đối với hai nước cũng như trên phương diện quốc tế, đóng góp vào xu thế hoà bình, ổn định, hợp tác phát triển ở khu vực và thế giới

Năm 2015 Việt Nam và Liên bang Nga đã kỷ niệm 65 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (31/1/1950 - 31/1/2015) và cũng là dấu mốc đánh giá 15 năm cầm quyền của Tổng thống V.Putin Trên chặng đường hơn một thập niên qua (2001 - 2015), hợp tác chiến lược Việt - Nga luôn chịu sự chi phối, tác động mạnh của bối cảnh thế giới và khu vực đầy biến động, đồng thời cũng đứng trước những vận hội và thách thức mới đan xen Với quyết tâm chính trị cao của lãnh đạo hai nước và sự gần gũi trong lập trường, quan điểm về nhiều vấn đề quốc tế quan trọng, hợp tác chiến lược Việt - Nga đã ngày càng phát triển cả về

bề rộng lẫn chiều sâu với những thành tựu trong tất cả các lĩnh vực đặc biệt trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng

Trong những năm gần đây, tình hình Biển Đông đang có những diễn biến phức tạp

do những mâu thuẫn giữa Trung Quốc và các nước khu vực Đông Nam Á về vấn đề biển đảo, trong đó có Việt Nam Cùng thời điểm đó, Liên bang Nga lại tăng cường phát triển

mối quan hệ “Đối tác chiến lược toàn diện” với Trung Quốc Vì vậy, việc nghiên cứu

một cách chuyên sâu về mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị

và an ninh quốc phòng để làm rõ sự vận động, phát triển, những vấn đề đặt ra cũng như triển vọng của nó có ỹ nghĩa to lớn cả về lý luận và thực tiễn đối với Việt Nam Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các mối quan hệ quốc tế, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế của Đảng và Nhà nước ta hiện nay Đồng thời, năm 2001 và 2015 là hai dấu

mốc quan trọng trong mối quan hệ Việt – Nga như đã trình bày ở trên Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và

an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001 - 2015” làm luận văn tốt nghiệp cao học, chuyên ngành Quan hệ quốc tế

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

2.1 Những công trình nghiên cứu về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội và chính sách đối ngoại của Liên bang Nga

* Các công trình trong nước

Trong ấn phẩm “Liên bang Nga: Hai thập niên đầu thế kỷ XXI” do Nguyễn An Hà (chủ biên), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội (2011), nhóm tác giả đã nêu ra một số những

vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật của Liên Bang Nga trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI

và đưa ra những dự báo về xu thế vận động của Liên bang Nga tới năm 2020 Đồng thời, nhóm tác giả cũng đánh giá những tác động của Liên bang Nga tới thế giới, khu vực và Việt Nam, từ đó đưa ra những khuyến nghị nhằm thúc đẩy quan hệ hợp tác đối tác chiến lược Việt Nam - Liên bang Nga

Các bài viết “Chính sách của Liên bang Nga đối với Việt Nam sau chiến tranh lạnh (1991 - 2008) - một số đặc điểm chủ yếu”, Ths Bùi Thị Thảo, Tạp chí Nghiên cứu

Châu Âu, số 5 (2012) tập trung phân tích và bước đầu rút ra một số đặc điểm chủ yếu về

chính sách của Nga đối với Việt Nam thời kỳ 1991 - 2008; “Thử phân tích chiến lược mới

của Nga đối với ASEAN và những vấn đề đặt ra đối với Việt Nam”, TS Nguyễn Cảnh

Toàn, Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, số 1 (2010) đã làm rõ vị trí của ASEAN trong chiến lược của Liên bang Nga và vai trò cầu nối của Việt Nam trong mối quan hệ Nga –

ASEAN; “Chiến lược hướng Đông của Nga”, Lê Xuân Dương, số 21 Quý I (2013) đều

tập trung phân tích sự chuyển hướng trong sách lược của Liên bang Nga trong tình hình mới và những thành tựu trong quan hệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga

* Các công trình nước ngoài

Cuốn sách“From Stalin to Yeltsin” (2000), Baibakov.N.G (Publised by Moscow,

Russia) đã đề cập đến bức tranh chính trị, kinh tế, xã hội… của Liên bang Xô viết (1924) tới khi Liên bang Nga trở thành một quốc gia độc lập (12/6/1990) Đây là những thập niên được đánh giá là đầy sóng gió trong lịch sử của nước Nga hiện tại

Trong cuốn“The foreigning policy from Post - Soviet to Russia now The lesson

from the conflict with Gruzia” (2008), A.V.Lukin, “Russia in global affairs” Magazine,

Vol6, No4, Russia đã phân tích sự thay đổi chính sách đối ngoại của Nga tại các khu vực trên thế giới

Trong ấn phẩm “What Russia’s Turn to the East” Means for Southeast Asia”

(2015), ISEAS, No 67, tác giả Ian Storey đã phân tích chiến lược hướng đông của Liên bang Nga sau những thất bại trong quan hệ với phương Tây, đặc biệt là sau cuộc khủng hoảng Ukraina Nga thực hiện chính sách hướng đông bằng cách tăng cường với các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, tuy nhiên, tác giả cũng đề cập đến những mặt hạn chế và mâu thuẫn trong từng mối quan hệ này Đồng thời, Nga nhận thấy vai trò và sự ảnh hưởng của mình tại khu vực Đông Nam Á còn rất khiêm tốn vì vậy Nga cần phải nỗ lực tăng cường hợp tác với các nước ở khu vực này Trong chiến lược ấy, Nga khẳng định mối quan hệ bền chặt và hiệu quả đối với Việt Nam Thông qua việc nhắc lại lịch sử mối quan hệ Việt Nam - Liên Xô trong hai cuộc chiến tranh, vấn đề căn cứ quân sự ở Cam Ranh và một loạt các văn bản, hợp đồng được ký kết giữa Hà Nội và Moscow, Liên bang Nga khẳng định Việt Nam là đối tác và bạn hàng lớn nhất của Nga tại khu vực này và là cầu nối giúp Nga có thể mở rộng quan hệ với các nước khác trong khu vực

Bài viết “Main Trends of Russia’s Foreign policy in Transforming East and

Southeast Asia” (2008), Brookings Institution của tác giả Vladimir N.Kolotov đã phân

tích những xu hướng chính trong chính sách đối ngoại của Nga tại khu vực Đông Á và Đông Nam Á Tác giả đề cập đến sự phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc, Nhật bản cũng như sự ảnh hưởng của Mỹ và hai quốc gia trên tại khu vực này Bài viết nhận định Đông Nam Á là một khu vực kinh tế năng động, hấp dẫn thu hút nhiều nước lớn tham gia, trong

đó phải kể đến Việt Nam - một quốc gia được đánh giá có vai trò đặc biệt quan trọng ở khu vực Đông Nam Á không chỉ bởi vị trí địa chiến lược mà còn là quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn ở Biển Đông Trước sự nổi dậy về kinh tế, sự bành trướng về lãnh thổ của Trung Quốc, cả Mỹ và Nga đều muốn quan hệ hợp tác với Việt Nam đề kiềm chế sự phát triển của Trung Quốc

2.2 Những công trình nghiên cứu về mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong các lĩnh vực

* Các công trình trong nước

Trong cuốn “Quan hệ Việt - Nga trong bối cảnh quốc tế mới” của tác giả Võ

Đại Lược - Lê Bộ Lĩnh, Nhà xuất bản Thế giới (2005), tác giả đã nghiên cứu, phân tích mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trên nhiều lĩnh vực, dưới tác động của bối cảnh thế giới và khu vực nhưng tập trung nhất vẫn là về kinh tế

Tác phẩm “Hợp tác chiến lược Việt - Nga”, PGS.TS Vũ Đình Hòe - PGS.TS

Nguyễn Hoàng Giáp, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, (2008), tác giả đã phân tích những

cơ sở cho mối quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Liên bang Nga, thành tựu nổi bật trong quá trình hợp tác và những giải pháp nhằm tăng cường mối quan hệ hợp tác chiến lược đó

Tác phẩm “Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga: 50 năm một chặng đường lớn”,

Bùi Khắc Bút, Tạp chí Nghiên cứu Quốc tế, số 5, (10/2000), đã đề cập và làm nổi bật mối quan hệ hữu nghị, hợp tác truyền thống giữa Việt Nam với Liên Xô trước đây và sau này

là Liên bang Nga giai đoạn 1950 - 2000 Với sự giúp đỡ to lớn về quân sự, chính trị cũng như sự ủng hộ ngoại giao quan trọng trên các diễn đàn quốc tế đối với nhân dân Việt Nam của Liên Xô, Việt Nam hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước (30/04/1975) Trong giai đoạn nhân dân Việt Nam tiến hành sự nghiệp xây dựng CHXH, Liên Xô đã trở thành đối tác chiến lược chính trị, quân sự hết sức quan trọng Sau khi Liên Xô sụp đổ (25/12/1991), mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga (quốc gia thừa kế Liên Xô) có bị ảnh hưởng do sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Moscow trong những năm đầu thập niên 90 Tuy nhiên, mối quan hệ hợp tác hữu nghị, truyền thống này

đã được cải thiện vào những năm cuối của thập kỉ này Đây là nền tảng, cơ sở quan trọng

để hình thành nên mối quan hệ “đối tác chiến lược” Việt - Nga trong những năm đầu thế

kỉ XXI

Trong ấn phẩm “Quan hệ đối tác chiến lược Liên bang Nga - Việt Nam,(từ tháng

3/2001 đến nay)”, Đinh Công Tuấn, tạp chí nghiên cứu Châu Âu, số 3, (2010), tác giả đã

làm nổi bật mối quan hệ hợp tác Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực kinh tế trong giai đoạn 2001 - 2010 Bên cạnh các lĩnh vực hợp tác truyền thống như khai thác dầu khí,

khai khoáng, luyện kim…hai nước đã có những hợp tác sâu rộng trong lĩnh vực kinh tế

Sự hợp tác sâu rộng này đã đưa quan hệ hai nước trở nên thực chất hơn

Bài viết “Nhìn lại quan hệ Liên bang Nga - Việt Nam thời gian qua và một số vấn

đề đặt ra”, Nguyễn Văn Lan, tạp chí nghiên cứu Châu Âu số 3/2004 Tác giả đã nêu lên

bức tranh khái quát về mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong giai đoạn 1991-

2004 trong lĩnh vực văn hóa Bài viết đi sâu phân tích những tồn tại và hạn chế trong quan

hệ văn hóa hai nước Để khắc phục những hạn chế này, hai nước cần tăng cường hơn nữa các hoạt động truyền đạt những giá trị văn hóa của mỗi nước tới người dân, giúp nhân dân hai nước hiểu biết lẫn nhau hơn góp phần đưa quan hệ hai quốc gia có những bước phát triển lên tầm cao mới trong thế kỷ XXI

Các bài viết: “Một số vấn đề về cách tiếp cận quan hệ đối tác chiến lược Liên Bang

Nga - Việt Nam”, PGS.TS Nguyễn Hoàng Giáp, Tạp chí nghiên cứu Châu Âu, số 4

(2007); “Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga thực trạng và triển vọng”, PGS.TS Nguyễn

Hoàng Giáp, Tạp chí đối ngoại, số 10 +11/2014 Tác giả đã đề cập và làm nổi bật mối quan hệ hữu nghị, hợp tác truyền thống giữa Việt Nam với Liên Xô trước đây, và những thành tựu trong quan hệ giữa Việt Nam - Liên bang Nga giai đoạn hiện nay Tác giả phân tích những hạn chế của mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga và đưa ra những giải pháp của mối quan hệ này trong tương lai

Bên cạnh đó, còn có các bài viết: “ Quan hệ đối tác chiến lược Việt - Nga trong

tổng thể quan hệ Việt Nam với các nước SNG: Hiện trạng và triển vọng”, PGS, TS Vũ

Dương Huân, Tạp chí Nghiên cứu Châu Â, số 4 (2007): tác giả đánh giá thực trạng quan

hệ đối tác chiến lược Việt - Nga, cũng như quan hệ giữa nước ta với các nước SNG, làm

rõ những thành tựu, cũng như những hạn chế, tìm nguyên nhân của những thành công, những hạn chế và từ đó dự báo triển vọng của quan hệ đối tác chiến lược Việt - Nga trong

những năm trước mắt; “Quan hệ đối tác chiến lược Việt Nam - Liên bang Nga: Tiềm

năng và những bước phát triển mới”, TS Nguyễn An Hà, Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu,

số 6 (2011) khái quát những thành tựu về kinh tế của Liên bang Nga những năm đầu thế

kỷ XXI và kết quả hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga, từ đó khẳng định tiềm năng mối quan hệ này là vô cùng to lớn

Ngoài ra, còn có các bài viết được đăng tải trên Tạp chí Quan hệ Quốc phòng như:

“Quan hệ Liên bang Nga - Việt Nam những năm đầu thế kỷ XXI”, Hương Giang, số 18,

Quý II (2012); “Đối tác chiến lược toàn diện Tầm cao mới của mối quan hệ Việt Nam

-Liên bang Nga”, Nhữ Quang Nam, số 20, Quý IV, 2012;

* Các công trình nước ngoài

Trong tác phẩm “Can Russia keep its special ties with Vietnam while moving

closer and closer to China?” (2015), IASR, Vol 18, tác giả Pavel K Baev đã đưa ra một

vấn đề mà các nhà nghiên cứu và học giả quan hệ quốc tế đều rất quan tâm đó là: Quan hệ Nga - Trung có ảnh hưởng gì đến mối quan hệ Nga - Việt hay không? Bài viết phân tích

đa chiều về những tác động của mối quan hệ Nga - Trung đối với quan hệ Nga - Việt cả

về yếu tố địa chiến lược, lợi ích quốc gia và cả yếu tố cân bằng quyền lực với Mỹ Cùng

nghiên cứu về vấn đề này có các bài viết: “The China factor in Russia - Vietnam sercurity

ties” (2016), Tony Rima, Foreign Policy journal; “Russia - Vietnam strategic partnership: between the United States and China” (2014), Anton Tsvetov, Russian

International Affairs Council

Các bài viết: “Vietnam: Moscow’s Toehold in Southeast Asia” trong cuốn sách

Russia Foreign Policy: Interests, vectors and sectors (2014) của tác giả Nikolas

K.Gvosdev - Christopher Marsh, Sage Press, pg 148-150; “Russia - Vietnam: Building a

strategic partnership” trong cuốn sách ASEAN - RUSSIA Foundations and Future

Prospects (2010), ISEAS Press, pg 173 - 183; “Russian - Vietnamese Relations: Position

and Prospects” (2014), Dmitry Mosyakov; “The Russia - Vietnam comprehensive partnership” (2012), Thayer C.A, ASIA Times online đều khái quát mối quan hệ đối

tác chiến lược giữa Liên bang Nga và Việt Nam, vị trí, vai trò của Việt Nam trong chính sách đối ngoại của Nga trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI, những thành tựu mà hai nước

đã đạt được trong lĩnh vực dầu khí và năng lượng

Tác phẩm “Russia - Vietnam strategic partnership: The Return of the Brotherhood

in Arms” (2014), Russian Analytical Digest (RAD), CSS Press, pg 8-11 khái quát những

bước thăng trầm trong lịch sử mối quan hệ Việt - Nga trong lĩnh vực kinh tế và năng lượng Đồng thời, tác giả phân tích sự phát triển lớn mạnh về quân sự và sự ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực và thế giới Trước bối cảnh đó, Liên bang Nga tăng cường

hợp tác với Việt Nam không những vì lợi ích kinh tế mà còn nhằm ngăn chặn sự phát triển của Trung Quốc về mặt quân sự

Bài viết“Russia strengthens the ties with Vietnam” của tạp chí Fobres (12/2013); Russia rebuilds ties with Vietnam (2013), ASIA Times online; “Vietnam and Russia

friends in need” (2014), the Economist, “Vietnam is Russia’s bridge to ASEAN” (2016),

ASIA Times online, đã đề cập đến sự điều chỉnh chính sách của Liên bang Nga vào khu vực Đông Nam Á và khẳng định Việt Nam sẽ là lựa chọn trọng điểm Các bài viết phân tích những nỗ lực của Liên Bang Nga trong việc mở rộng thị trường năng lượng tại Đông Nam Á và cân bằng quyền lực với Trung Quốc tại khu vực này Với mục đích đó thì Việt Nam chính là cầu nối để Nga đến với ASEAN

Trong ấn phẩm “Vietnam and Great Power Rivalries” (2015), The Diplomat, của

hai tác giả Nhina Le và Koh Swee Lean Collin đề cập đến vị trí địa chính trị đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế biển và an ninh quốc phòng của cảng Cam Ranh và mong muốn của các cường quốc như Mỹ, Nhật, Nga đặt căn cứ quân sự tại vùng cảng này Bài viết phân tích những lợi ích mà Liên bang Nga có được khi quay trở lại cảng Cam Ranh (lợi ích kinh tế biển và đối trọng về sức mạnh quân sự tại Biển Đông với Mỹ và Trung Quốc) Tuy nhiên, hai tác giả cũng nhấn mạnh đến lập trưởng quan điểm của Việt Nam về vấn đề này đó là Việt Nam sẵn sàng quan hệ với tất cả các nước một cách bình đẳng, cho phép các tầu chiến của tất cả các nước sử dụng các dịch vụ tại cảng Cam Ranh và luôn giữ nguyên tắc “ba không” của mình: không để nước ngoài thiết lập căn cứ quân sự tại Việt Nam, không quan hệ với nước này để chống nước kia và không cho nước khác sử dụng lãnh thổ của mình để chống lại một nước khác

Cuốn sách “Quan hệ Nga - Việt: Hiện tại và lịch sử - Cái nhìn từ hai phía” (2014)

được xuất bản bằng tiếng Nga do Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam và ASEAN, Viện Viễn Đông thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga phát hành Cuốn sách tập hợp 23 bài viết

về mọi mặt của mối quan hệ hữu nghị, hợp tác Nga - Việt trong giai đoạn từ khi cuộc kháng chiến cứu nước diễn ra đến năm 1991 và từ sự kiện Liên Xô tan rã năm 1991 đến năm 2013 Cuốn sách đi sâu phân tích mọi khía cạnh của quan hệ Nga - Việt trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục và triển vọng mối quan hệ song phương này

Có thể thấy với các cách tiếp cận ở nhiều mức độ khác nhau, tất cả công trình trên

đã phân tích những nội dung về mối quan hệ hai nước trong các lĩnh vực Việc nghiên cứu một cách chuyên sâu về lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng kể từ khi Việt Nam và

Liên bang Nga trở thành “đối tác chiến lược” từ năm 2001 đến năm 2015 để thấy rõ

những thuận lợi, khó khăn, cũng như những hạn chế nhằm thúc đẩy mối quan hệ của hai nước trong tình hình mới là việc làm cần thiết và mang tính thời sự Những công trình nghiên cứu của các tác giả nêu trên là nguồn tài liệu quý giá cho tác giả tham khảo để hoàn thành luận văn của mình

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

3.1 Mục tiêu nghiên cứu đề tài

Luận văn làm rõ thực trạng quan hệ Việt Nam - Liên Bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001- 2015 Đồng thời dự báo triển vọng quan

hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng đến năm

2030

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Thứ nhất, phân tích làm rõ những nhân tố cơ bản tác động đến quan hệ Việt Nam - Liên Bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng

Thứ hai, phân tích những kết quả hợp tác giữa Việt Nam - Liên Bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001- 2015

Thứ ba, đánh giá những thuận lợi, khó khăn của quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng từ đó đưa ra các dự báo triển vọng của mối quan hệ này đến năm 2030 cũng như đề xuất một số giải pháp để tăng cường mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong hai lĩnh vực trên

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài

Luận văn nghiên cứu về quan hệ Việt Nam - Liên Bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng

4.2 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Nghiên cứu về quan hệ Việt Nam - Liên Bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001 - 2015

5 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Trong quá trình nghiên cứu, tác giả dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Đề tài luôn bám sát các quan điểm nội dung về chính sách đối ngoại đa phương hóa, đa dạng hóa của Đảng từ đại hội VI đến nay Tác giả sử dụng phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp phân tích, tổng hợp, thống

kê, so sánh, dự báo…

6 Ý nghĩa của đề tài

Về mặt lý luận: Thông qua phân tích sự vận động của quan hệ giữa hai nước hơn

mười năm qua, đề tài khẳng định triển vọng về xây dựng, phát triển mối quan hệ hợp tác hai nước theo hướng “Quan hệ đối tác chiến lược toàn diện trong thế kỷ XXI” góp phần

vì hòa bình, ổn định, phát triển trong khu vực và trên thế giới

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm rõ thêm cơ sở lý luận, củng cố lập trường, tư tưởng, niềm tin khoa học về đường lối, chính sách đối ngoại đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta

Về mặt thực tiễn: Đề tài có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên

cứu, giảng dạy về quan hệ quốc tế hiện đại, đồng thời có thể góp phần cung cấp cứ liệu cho công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta hiện nay

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu gồm 3 chương:

Chương 1: Những nhân tố chủ yếu tác động đến quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001- 2015

Trong chương này, tác giả phân tích: bối cảnh quốc tế và khu vực; khái quát mối quan hệ lịch sử giữa Việt Nam và Liên Xô trong thời kỳ kháng chiến và thống nhất đất nước cũng như những giai đoạn thăng trầm của mối quan hệ Việt - Nga đến trước năm 2001; vị trí, vai trò của Việt Nam và Liên bang Nga trong chính sách đối ngoại của mỗi nước để từ đó thấy được những yếu tố tác động đến mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001- 2015

Chương 2: Thực trạng quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng giai đoạn 2001- 2015

Tác giả trình bày những thành tựu hợp tác mà hai nước đã được trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng (2001 - 2015) và những mặt hạn chế còn tồn tại trong mối quan hệ này Qua đó, tác giả cũng đánh giá, so sánh mối quan hệ Việt - Nga với mối quan hệ giữa Việt Nam và các nước lớn khác

Chương 3: Triển vọng và giải pháp nhằm tăng cường mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga trong lĩnh vực chính trị và an ninh - quốc phòng đến năm 2030

Từ việc đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga, dự báo diễn biến tình hình thế giới, khu vực đến năm 2030, tác giả đưa ra những kịch bản dự báo triển vọng mối quan hệ này trong tương lai, đồng thời, đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường mối quan hệ Việt - Nga trong hai lĩnh vực chính trị và

an ninh - quốc phòng đến năm 2030

CHƯƠNG 1 NHỮNG NHÂN TỐ CHỦ YẾU TÁC ĐỘNG ĐẾN QUAN HỆ

VIỆT NAM - LIÊN BANG NGA TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ VÀ

AN NINH - QUỐC PHÒNG GIAI ĐOẠN 2001 - 2015

1.1 Bối cảnh quốc tế và khu vực

Thế giới phát triển theo xu hướng đa cực: Sau khi Liên Xô và chế độ xã hội chủ

nghĩa ở Đông Âu sụp đổ, cơ cấu địa - chính trị và sự phân bố quyền lực toàn cầu bị đảo lộn, tương quan lực lượng thế giới nghiêng hẳn về phía có lợi cho chủ nghĩa tư bản, nhất

là các nước tư bản phát triển hàng đầu Quá trình hình thành trật tự thế giới mới chứa đựng nhiều yếu tố bất trắc, khó đoán định, trong đó nổi lên hai khuynh hướng đối nghịch:

Mỹ chủ trương một thế giới đơn cực, trong khi các trung tâm quyền lực khác như Nga, Trung Quốc, EU, Nhật Bản lại đấu tranh cho một trật tự thế giới đa cực mà ở đó vị trí bá quyền của Mỹ được kiềm chế, quyền lãnh đạo thế giới được chia sẻ cho các nước lớn Những năm đầu thế kỷ XXI, Mỹ có được vị thế siêu cường quốc số một thế giới về kinh

tế, quân sự và chính trị Mỹ ra sức lợi dụng ưu thế trong so sánh lực lượng mưu toan thiết lập “trật tự mới”, thực chất là trật tự thế giới tư bản chủ nghĩa do Mỹ đứng đầu Bởi vậy, chính quyền Mỹ ráo riết thi hành một chính sách đơn phương mang nặng tính vị kỷ, bất chấp sự phản đối của nhiều nước lớn và cộng đồng quốc tế Sau sự kiện 11/ 9/2001, chính sách của Mỹ được điều chỉnh theo hướng chú ý hơn đến hành động hợp tác đa phương nhằm giành sự ủng hộ quốc tế để phát động cuộc chiến tranh nhân danh chống khủng bố

ở Afganistan Tuy nhiên, sự sa lầy trong cuộc chiến ở Iraq và Afganistan, những sai lầm trong chính sách đối nội lẫn đối ngoại của Mỹ và khủng hoảng tài chính năm 2008 đã đưa nước Mỹ từ một siêu cường quốc duy nhất tới chỗ đánh mất vị thế gần như độc tôn Do

những khó khăn và hạn chế không nhỏ khiến Mỹ khó có thể thực hiện được tham vọng thiết lập một thế giới đơn cực, trong đó đáng chú ý là mâu thuẫn giữa âm mưu và hành động của Mỹ với lợi ích của các nước lớn, với lợi ích của hòa bình, độc lập và phát triển của các quốc gia, dân tộc trên thế giới

Sự trỗi dậy của Trung Quốc như một trung tâm kinh tế chính trị của Châu Á được biểu hiện một phần bằng sự chủ động tham gia của nước này vào các tổ chức đa phương của khu vực và thế giới trong giải quyết các vấn đề kinh tế - chính trị toàn cầu

Nhật Bản nỗ lực trở lại theo chiều hướng củng cố tiềm lực quốc phòng và nâng cao vai trò chính trị của mình trên trường quốc tế Nhật Bản muốn nhanh chóng cường quốc hóa quân sự để có tiếng nói trọng lượng hơn trên trường quốc tế, nhất là các vấn đề an ninh ở Đông Á

Ngoài ra, sự phát triển của EU, sự trở lại của Nga, sự nổi lên của Ấn Độ, Braxin, Nam Phi… đã làm nền kinh tế và chính trị thế giới chuyển biến theo hướng đa cực hóa, bắt đầu hình thành một trật tự thế giới mới, được biểu hiện rất rõ ở vai trò ngày càng quan trọng của G20 trong giải quyết các vấn đề toàn cầu, dần thay thế G7 Có thể nói cấu trúc chiến lược quốc tế đã phát triển từ “nhất siêu đa cường” sang “đa cực hóa” vừa có nhân tố trỗi dậy của EU, Nga, Trung Quốc và Ấn Độ, vừa có sự gia tăng chủ nghĩa đơn cực và bá quyền của Mỹ Trật tự này sẽ chi phối lại các định hướng quan hệ quốc tế Theo các nhà quan sát, trong bối cảnh đó, cuộc cạnh tranh ảnh hưởng giữa các cường quốc phản ánh thực tế rằng một thế giới đa cực là một xu thế vận động tất yếu khách quan Sự vận động này sẽ tiếp tục được duy trì và phát triển đa dạng, nhiều tầng nấc hơn trong thời gian tới

Xu thế toàn cầu hóa tiếp tục gia tăng mạnh mẽ Toàn cầu hóa là xu thế khách quan

vốn đã xuất hiện từ lâu, những năm đầu thế kỷ XXI, xu thế này tiếp tục được mở rộng từ kinh tế ra mọi lĩnh vực, bao gồm cả chính trị và an ninh, tác động nhiều chiều đến sự vận động và phát triển của thế giới, làm tăng đáng kể sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các nước trên thế giới dưới nhiều hình thức khác nhau, cả trên cấp độ toàn cầu và khu vực, đa phương và song phương Tuy nhiên, xu thế này đang bị một số nước phát triển và các tập đoàn tư bản xuyên quốc gia chi phối, chứa đựng nhiều mâu thuẫn, vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh Đứng trước xu thế toàn cầu hóa,

cả Việt Nam và Liên bang Nga đều phải chủ động, tích cực hội nhập kinh tế quốc tế nhằm

tranh thủ cơ hội, tìm kiếm vị trí có lợi nhất cho mình, đồng thời hạn chế thấp nhất những nguy cơ thách thức Phát triển mối quan hệ hợp tác chiến lược Việt – Nga giúp hai nước

có thể bổ sung, hỗ trợ nhau trong quá trình tham gia toàn cầu hóa

Cách mạng khoa học và công nghệ, ngày càng nổi lên là một nhân tố tác động

mạnh mẽ đến sự phát triển và ổn định của thế giới, trong đó kinh tế tri thức có vai trò ngày càng nổi bật Việc xuất hiện những phát minh khoa học, làn sóng đổi mới công nghệ, những thành tựu trong các ngành mũi nhọn như điện tử - tin học, vật liệu mới, công nghệ sinh học, tự động hóa…không chỉ đóng vai trò quan trọng, yếu tố có tính chất quyết định như một lực lượng sản xuất trực tiếp trong phát triển kinh tế mà còn trực tiếp đưa đến sự phát triển, biến đổi trong toàn bộ đời sống chính trị - xã hội ở các quốc gia

Việt Nam và Liên bang Nga cũng như nhiều quốc gia khác đang phải chạy đua để gia tăng phát triển khoa học – công nghệ Việt Nam quyết tâm thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển Để thực hiện nhiệm

vụ này, việc phát triển quan hệ với Nga có một vị trí khá quan trọng, bởi tiềm năng to lớn của Nga về nhiều mặt, nhất là trên lĩnh vực khoa học – công nghệ hiện đại

Xu thế hòa bình, hợp tác và phát triển Chiến tranh lạnh kết thúc gắn liền với việc

sụp đổ trật tự hai cực đã tác động mạnh mẽ đến quan hệ quốc tế nói chung và từng quốc gia nói riêng Đặc trưng của thời kỳ hậu Chiến tranh lạnh là chuyển từ đối đầu sang đối thoại và hợp tác Hòa bình, hợp tác và cạnh tranh đan xen là xu hướng chủ đạo trong quan

hệ quốc tế Sự thịnh vượng của quốc gia này chính là điều kiện, cơ hội phát triển của các quốc gia khác và ngược lại Tuy nhiên, ở đâu có chiến tranh là xung đột vẫn đang xảy ra trong phạm vi cục bộ, bất công trong cách hành xử, xử lý trong các quốc gia vẫn tiếp tục tồn tại Nhìn chung, trong vài thập kỷ tới, xu hướng hợp tác cùng phát triển vẫn là xu hướng chủ đạo Các nước không kể lớn nhỏ, giàu nghèo, đều lấy nền tảng hòa bình để phát triển Việt Nam và Liên bang Nga không nằm ngoài xu hướng đó

Nhân loại đang đứng trước nhiều vấn đề toàn cầu hết sức bức thiết mà không một quốc gia đơn lẻ nào có thể tự giải quyết được nếu không có sự hợp tác đa phương Mặc

dù xu hướng hòa bình, hợp tác và phát triển vẫn là chủ đạo trong mối quan hệ quốc tế những năm đầu thế kỷ XXI, nhưng những nhân tố bất ổn định lại có chiều hướng gia tăng

ở các khu vực Đó là sự nổi dậy của chủ nghĩa khủng bố, với việc tăng cường lực lượng

và mở rộng địa bàn hoạt động Sau khi gây ra sự kiện 11/9 /2001 ở Mỹ dẫn đến các cuộc chiến ở Afganistan và Iraq, các hoạt động khủng bố liên tiếp diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới Nguy cơ khủng bố luôn thường trực trong cuộc sống hàng ngày với khả năng tinh vi hơn, nguy hiểm hơn Xung đột sắc tộc tôn giáo gia tăng cường độ, đặc biệt với sự xuất hiện của nhà nước hồi giáo tự xưng IS Tình hình này diễn ra đặc biệt nghiêm trọng đối với một số quốc gia Trung Đông và vùng Vịnh đã góp phần làm cho an ninh khu vực thế giới trở nên bất ổn hơn bao giờ hết Xu hướng ly khai và tranh chấp lãnh thổ, tài nguyên cũng có nguy cơ phát triển với cường độ cao Bên cạnh đó, nguy cơ phổ biến vũ khí giết người hàng loạt, trước hết là vũ khí hạt nhân, cũng đang là vấn đề đe dọa an ninh quốc tế Vấn đề đặc biệt này gây lo ngại là nguy cơ các loại vũ khí này rơi vào các lực lượng khủng bố Ngoài ra, còn hàng loạt các vấn đề nảy sinh từ các thách thức an ninh phi truyền thống khác nhau như buôn bán ma túy, rửa tiền, tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán phụ nữ và trẻ em,… Sự xuống cấp của môi trường sống trên toàn cầu, dịch bệnh đối với con người và động vật lây lan với tốc độ nhanh cũng đang là các vấn đề lớn của thế giới hiện nay và trong một vài thập kỷ mới như dịch bệnh Ebola Thêm vào đó, các vấn

đề khủng hoảng kinh tế, an ninh năng lượng và sự biến đổi môi trường, khí hậu toàn cầu cũng đang là vấn đề mà cả thế giới phải đối mặt Những vấn đề có tính thách thức toàn cầu này đã làm cho tình hình an ninh, chính trị nhiều nơi biến chuyển theo một chiều hướng bất lợi cho sự phát triển, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của thế giới Tính chất nghiêm trọng và phức tạp của những vấn đề toàn cầu đang đòi hỏi các nước, nhất là các nước đang phát triển cần đóng góp tích cực hơn nữa trong sự phối hợp, hợp tác hành động một cách có hiệu quả thiết thực Trong lĩnh vực này, Việt Nam và Liên bang Nga hoàn toàn có cơ sở và điều kiện thực tế để tăng cường các quan hệ hợp tác trong khuôn khổ song phương cũng như đa phương

1.1.2 Bối cảnh khu vực

Bước sang thế kỷ XXI, với đặc điểm địa lý, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và tiềm năng phát triển to lớn, khu vực Châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục trở thành trọng tâm địa chính trị toàn cầu Hiện nay, Châu Á - Thái Bình Dương có vai trò đặc biệt quan trọng trên nhiều phương diện của đời sống thế giới, đã và đang là nơi hội tụ, giao thoa lợi ích chiến lược của tất cả các nước lớn Đây cũng là khu vực tập trung nhiều nền

kinh tế hàng đầu của thế giới như Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ… Vì thế, các cường quốc thế giới đều mong muốn tăng cường ảnh hưởng tại khu vực quan trọng này

“Chính sách hướng Đông”, “Chính sách xoay trục” và sự can dự ngày càng sâu của các

cường quốc thế giới vào Châu Á - Thái Bình Dương đã đặt khu vực trước những cơ hội

và thách thức an ninh mới, đồng thời nói lên vai trò chiến lược của khu vực này trong thế

kỷ XXI

Liên bang Nga được lợi ích gì ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương? Khu vực này luôn chiếm một vị trí quan trọng trong chiến lược toàn cầu của Nga và cũng là nơi mà Nga có được nhiều lợi ích:

Trong lĩnh vực kinh tế: Châu Á - Thái Bình Dương có vai trò quan trọng trong sự phát triển nền kinh tế của Liên bang Nga nói chung, đặc biệt là vùng lãnh thổ châu Á rộng lớn của nước này Đây là khu vực tập trung nhiều nền kinh tế hàng đầu của thế giới như

Mỹ, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ… Nhìn chung Châu Á -Thái Bình Dương là khu vực

có thị trường lớn và phát triển năng động, tăng trưởng kinh tế cao và là động lực cho sự tăng trưởng kinh tế toàn cầu Do đó, xác lập và tăng cường vai trò của Nga ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương sẽ là điều kiện cần nhằm phục vụ cho sự phát triển nước Nga Hơn nữa, trong sự trỗi dậy của nhiều nước khu vực Châu Á - Thái Bình Dương hiện nay, nhiều nước có nhu cầu nhập khẩu lớn về dầu mỏ và khí đốt và Liên bang Nga là nước có khả năng cung cấp nhu cầu này Việc Mỹ và EU tiến hành trừng phạt kinh tế đối với Nga liên quan đến cuộc khủng hoảng Ukraine thì Châu Á - Thái Bình Dương sẽ là khu vực Liên bang Nga càng tập trung sự ưu tiên nhằm đáp ứng nu cầu phát triển kinh tế của nước Nga

Trong lĩnh vực chính trị - an ninh: Châu Á - Thái Bình Dương có vị trí quan trọng mang tính chiến lược đối với Liên bang Nga Tuy là nước kế thừa vị trí của Liên Xô, song tiềm lực và sức mạnh quân sự của Nga hiện nay đã giảm đi đáng kể Tiềm năng vũ khí hạt nhân và địa bàn triển khai của Nga cũng giảm đi đáng kể so với Liên Xô trước đây (do một số lượng vũ khí này được triển khai ở Ukraine, Belarut và Cadacstan) Cùng với việc giải tán khối quân sự Vacsava, Liên bang Nga không những mất đi khu vực đệm chiến lược giữa Nga và NATO mà còn mất đi nhiều căn cứ quân sự quan trọng ở phía Tây và

Nam nước Nga, đặc biệt khi NATO đang mở rộng về phía Đông và tiến đến sát biên giới phía Tây và Tây - Nam nước Nga

Liên bang Nga là nước vốn có rất ít căn cứ quân sự ở nước ngoài so với các nước lớn khác, cho nên Châu Á - Thái Bình Dương là môi trường tốt nhất để Liên bang Nga, khi cần thiết, có thể triển khai lực lượng quân sự của mình nhằm bảo vệ lợi ích của nước Nga cũng như có thể can dự đến nhiều vấn đề quốc tế khác có liên quan Nga cho rằng:

“Sự hiện diện của hải quân Nga trên vùng biển quốc tế cần phải được mở rộng và chỉ trong trường hợp đó, các đối thủ sẽ tôn trọng nước Nga hơn” Vấn đề này càng có ý nghĩa hơn đối với Nga, khi vấn đề tranh chấp biển đảo đang diễn ra gay gắt ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

Đông Nam Á nằm ở giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, nối liền đại lục Châu Á với Châu Đại Dương, hình thành “ngã tư” giữa hai châu lục, không những là con đường tất yếu cho sự lưu thông giữa Châu Á, Châu Phi, Châu Âu và Châu Đại Dương, mà còn là khu vực vận tải nhộn nhịp giữa Bắc Mỹ, Nam Mỹ với Nam Á Nơi đây có nhiều eo biển quan trọng mang ý nghĩa chiến lược Với tầm quan trọng của mình, Đông Nam Á trở thành một không gian địa chiến lược và địa chính trị vào loại nhạy cảm ở Châu Á - Thái Bình Dương Đồng thời, khu vực này cũng là nơi mà sự đan xen và tương tác quyền lực giữa các nước lớn rất phức tạp, với trạng thái cạnh tranh quyết liệt, trong khi sự dung hòa lợi ích và quyền lực giữa họ cũng thiếu sự ổn định

Trong những năm đầu của thế kỷ XXI, khu vực Đông Nam Á phải đối diện với hai tình huống nổi bật Về phương diện quốc tế, những thách thức do chủ nghĩa khủng bố và mối lo ngại an ninh phi truyền thống ngày càng gia tăng Về phương diện khu vực, đó là

sự nổi lên của Trung Quốc cả về kinh tế lẫn quân sự cùng với những hành động gây hấn của quốc gia này tại khu vực Biển Đông, sự can dự của các cường quốc trong và ngoài khu vực khiến các nước ASEAN phải đương đầu với những thách thức ở cấp độ quốc gia lẫn khu vực, bao gồm an ninh truyền thống và an ninh phi truyền thống Sự can dự ngày càng một rõ ràng của các cường quốc, nhất là khi cả Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ đều

có chung mục tiêu lựa chọn là Đông Nam Á làm sân chơi thử nghiệm quyền lực vươn xa, xác lập vai trò thế lực toàn cầu Tương tác quyền lực của các nước lớn chắc chắn sẽ nảy sinh va chạm hoặc sự thỏa hiệp có thể mang lại cho ASEAN cả thời cơ lẫn thách thức,

đồng thời báo trước sự cạnh tranh ảnh hưởng của họ sẽ là một quá trình dài, có tính chất phức tạp, với nhiều cách thức và chiêu thuật khác nhau

Tất cả các đối tác lớn của ASEAN, như Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Ấn Độ, Nga, Liên Minh Châu Âu (EU) đều đang thực hiện các chính sách hướng về Đông Nam Á với quy mô và cường độ mới, phù hợp với biến động nhanh chóng của tình hình quốc tế và khu vực, trong đó dành ưu tiên cao và củng cố thúc đẩy quan hệ với ASEAN, ủng hộ xây dựng cộng đồng ASEAN cũng như vai trò trung tâm của hiệp hội trong cấu trúc khu vực đang định hình, tiếp tục đẩy mạnh hợp tác nhằm ứng phó các thách thức đang đặt ra

Cũng như nhiều cường quốc lớn trên thế giới đang chuyển hướng về Đông Nam Á, Nga không thể thờ ơ với việc hợp tác và đầu tư phát triển ở một trong những khu vực phát triển nhanh nhất thế giới hiện nay Đồng thời, sự xấu đi trong quan hê với Mỹ và phương Tây do vấn đề về Ukraine làm cho nhu cầu tăng cường hợp tác kinh tế thương mại với các nước khu vực Đông Nam Á đang trở nên thiết thực với Nga Ngoài các lợi ích về kinh tế, tiềm năng và lâu dài, thì vị thế chiến lược của ASEAN chắc chắn không nằm ngoài sự quan tâm của Nga Các nước Đông Nam Á có tiềm năng đóng vai trò đáng kể trong sự phát triển của Xibiri và Viễn Đông Đến lượt mình Nga có vai trò quan trọng đối với việc duy trì hòa bình, an ninh, ổn định và phát triển trong khu vực tiến trình ASEAN hội nhập

và phát triển cộng đồng chung, sự tham gia của Nga vào các diễn đàn khu vực do ASEAN đóng vai trò trung tâm đã làm tăng giá trị, tầm quan trọng của ASEAN

1.2 Khái quát lịch sử mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga

1.2.1 Quan hệ Việt Nam - Liên Xô kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao đến

trước năm 1991

Quan hệ Việt Nam - Liên Xô được xây dựng và phát triển trên nền tảng quan hệ về chính trị giữa Đảng Cộng sản Việt Nam và Đảng Cộng sản Liên Xô Hai bên đã chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao vào ngày 30/1/1950 Đây là một dấu mốc quan trọng trong đường lối đối ngoại của Việt Nam Với việc được Trung Quốc, Liên Xô là những nước đầu tiên và sau đó là các nước XHCN khác lần lượt công nhận và thiết lập quan hệ ngoại giao, Việt Nam đã phá được thế bao vây cô lập về mọi mặt của đế quốc thực dân, nhất là về chính trị Tại các diễn đàn quốc tế như Liên Hợp Quốc, với tư cách là một cường quốc ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc, một đồng chủ tịch Hội nghị Geneva về

Việt Nam, Liên Xô đã quyết lên án hoạt động phá hoại Hiệp định của bọn đế quốc và tay sai, yêu cầu thực hiện nghiêm chỉnh các điều khoản của Hiệp định, tiến tới Tổng tuyển cử

và thống nhất đất nước Mối quan hệ chặt chẽ đặc biệt giữa hai nước được thể hiện trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, kỹ thuật, quân sự, giáo dục, đặc biệt nhân dân Việt Nam và thế giới đều biết đến Liên Xô là người anh cả, nhà viện trợ lớn đối với công cuộc kháng chiến giành độc lập và xây dựng đất nước của Việt Nam

Sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên Xô, cũng là thời kỳ nhân dân Việt Nam tiến hành cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước Đây là thời kỳ diễn ra nhiều biến động phức tạp trong quan hệ quốc tế Đó là sự bất đồng ngày càng nghiêm trọng giữa các đảng cầm quyền trong các nước xã hội chủ nghĩa về chiến lược và sách lược cách mạng,

sự phát triển mạnh mẽ của phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và phong trào không liên kết trong khung cảnh căng thẳng của chiến tranh lạnh Đông - Tây Bối cảnh quốc tế

đó đã tác động khá sâu sắc tới quan hệ Việt Nam - Liên Xô Song nhờ những nỗ lực chung của lãnh đạo hai nước, đặc biệt là phía Việt Nam, quan hệ Việt Nam - Liên Xô từng bước được xây dựng vững chắc và phát triển ngày càng toàn diện trên cơ sở các hiệp định, hiệp ước và nghị định song phương Ngày 12/7/1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh đi thăm hữu nghị chính thức Liên Xô lần đầu tiên với tư cách nguyên thủ quốc gia Trong dịp này, hai nước đã ký các hiệp định hợp tác, đặt cơ sở pháp lý đầu tiên cho các quan hệ hợp tác cụ thể nhiều mặt của Việt Nam với Liên Xô Về phía Liên Xô, chuyến thăm Việt Nam của Chủ tịch Xô Viêt tối cao Liên Xô Vorosilov năm 1957, chuyến thăm của Bộ trưởng Liên Xô A.N Kosyghin ngày 6/2/1965…Trong khoảng 20 năm, từ tháng 7 năm

1955 đến hết năm 1975, Chính phủ Liên Xô đã ký với Chính phủ Việt Nam 19 Hiệp định,

1 Hiệp ước và 1 Nghị định thư Trong đó có trên 50% là hiệp định về việc Liên Xô viện trợ, giúp đỡ Việt Nam trong hầu hết các lĩnh vực đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế, văn hóa và khoa học, kỹ thuật …để Việt Nam thực hiện các kế hoạch khôi phục kinh tế, phát triển văn hóa, tăng cường tiềm lực quốc phòng, đẩy mạnh cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đi đến thắng lợi [32, tr57-60]

Năm 1975, Việt Nam hoàn thành sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc, chính thức xây dựng một nhà nước Việt Nam thống nhất theo con đường XHCN Quan hệ Việt Nam - Liên Xô vẫn không ngừng được củng cố và phát triển Ngày 3 tháng 11 năm 1978,

hai nước ký Hiệp ước hữu nghị và hợp tác toàn diện Xô - Việt Đây được coi là đỉnh cao của sự hợp tác Xô - Việt và đánh dấu một sự kiện quan trọng trong chính sách đối ngoại của Việt Nam Quan hệ hai nước phát triển về mọi mặt: quan hệ giữa hai Nhà nước, hai Đảng, quan hệ kinh tế thương mại, hợp tác về khoa học kỹ thuật, giáo dục đào tạo… Hiệp ước này, về sâu xa, nhằm bảo vệ cho Việt Nam với tư cách là đồng minh chiến lược của Liên Xô Cũng theo đó, Việt Nam cho Liên Xô thuê cảng Cam Ranh trong 25 năm cho đến năm 2004 để làm căn cứ quân sự, trạm theo dõi trên biển, duy trì sự có mặt chiến lược ở khu vực Đông Nam Á, đối trọng với các căn cứ quân sự của Mỹ ở Philippin Đối với Việt Nam sự hiện diện của lực lượng hải quân Liên Xô trên lãnh thổ của mình giúp Việt Nam đảm bảo an ninh trên biển, chống lại những mối đe dọa quân sự từ Mỹ, Trung Quốc…

Cũng trong giai đoạn này hợp tác kinh tế - thương mại - đầu tư giữa Việt Nam và Liên Xô không ngừng phát triển Trong khi Việt Nam thực hiện các kế hoạch 5 năm (1976 - 1981), (1981 - 1985), Liên Xô đã viện trợ cho Việt Nam về nguồn vốn để phát triển nông nghiệp, xúc tiến công nghiệp hóa và tạo điều kiện cho Việt Nam xuất khẩu các sản phẩm nông sản nhiệt đới, hàng công nghiệp và thủy sản như gạo, cà phê, hồ tiêu, than

đá, dầu khí, sắt, cá ngừ…Trong khi đó Việt Nam nhập khẩu của Liên Xô các sản phẩm công nghiệp như máy móc, thiết bị dùng cho phát triển nông nghiệp và công nghiệp Trong giai đoạn này một loạt các công trình công nghiệp, nhà máy, xí nghiệp và hệ thống giao thông vận tải của Việt Nam cũng được xây dựng nhờ vào sự giúp đỡ của Liên Xô như: Thủy điện Hòa Bình, cầu Thăng Long, Cung Văn hóa hữu nghị Việt - Xô, bảo tàng

Hồ Chí Minh và Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà máy xi măng Bỉm Sơn…Nhiều dự án khai thác dầu khí cũng được triển khai góp phần giúp Việt Nam phát triển được kinh tế, dần thoát khỏi những khủng hoảng về kinh tế sau chiến tranh Đặc biệt, Liên Xô đã nhận đào tạo hàng vạn cán bộ, sinh viên, công nhân quốc phòng, cán bộ kỹ thuật của Việt Nam Rất nhiều trong số họ hiện đã trở thành những nhà lãnh đạo của chính trị, giáo dục, kinh

tế hàng đầu của Việt Nam

Tóm lại, quan hệ Việt Nam - Liên Xô (1950 - 1991) có thể coi là hình mẫu của quan hệ quốc tế giữa các nước XHCN trong thế kỷ XX Đặc biệt trong hoàn cảnh Việt Nam gặp nhiều khó khăn, sự ủng hộ và giúp đỡ chí tình và đầy hiệu quả về chính trị, kinh

tế và quân sự của nhân dân Liên Xô dành cho nhân dân Việt Nam trong công cuộc đấu tranh giành độc lập, tự do và thống nhất đất nước đã góp phần quan trọng giúp nhân dân Việt Nam đi đến thắng lợi cuối cùng với Đại thắng mùa Xuân năm 1975 Trong công cuộc xây dựng lại đất nước sau chiến tranh, Việt Nam tiếp tục nhận được sự giúp đỡ to lớn và toàn diện của Liên Xô Hàng chục ngàn cán bộ, chuyên gia Việt Nam được đào tạo tại Liên Xô đã trở thành lực lượng nòng cốt trong công cuộc đổi mới của Việt Nam Với

sự hỗ trợ của Liên Xô, các ngành chủ chốt của nền kinh tế quốc dân Việt Nam như năng lượng, công nghiệp, nông nghiệp, khoa học - kỹ thuật, văn hóa - giáo dục đã được xây dựng và không ngừng phát triển, phục vụ đắc lực cho công cuộc kiến thiết đất nước Bước vào những năm cuối của thập niên 80 do những sai lầm trong đường lối lãnh đạo của Gorbachev dẫn đến sự sụp đổ chế độ XHCN ở Liên Xô Sự kiện này đã ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ hai nước Tuy vậy, mối quan hệ thủy chung nghĩa tình giữa Việt Nam và Liên Xô mãi mãi trong lòng nhân dân hai nước và là nền móng cho mối quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga sau này

1.2.2 Quan hệ Việt Nam - Liên bang Nga giai đoạn 1991 - 2000

Trước đây, quan hệ giữa Việt Nam với Liên Xô được đặt lên hàng đầu, là “ hòn đá tảng” Quan hệ Việt - Nga là mối quan hệ vừa kế thừa những đường hướng chính trong quan hệ Việt - Xô, vừa có những thay đổi về chất và trải qua một số giai đoạn phát triển:

Giai đoạn thứ nhất, từ cuối năm 1991 đến 1993 - Ngưng trệ tạm thời

Vào cuối năm 1991, Liên Xô giải thể, 15 nước cộng hòa thành viên của Liên Xô bước ra vũ đài quốc tế với tư cách những quốc gia độc lập, có chủ quyền, chủ thể pháp lý quốc tế được các nước khác thừa nhận Riêng Liên bang Nga với tư cách “quốc gia kế tục”, trở thành nước kế thừa Liên Xô trong các mối quan hệ quốc tế, trong đó có quan hệ với Việt Nam Nhưng cũng từ đây tính chất quan hệ Việt - Nga thay đổi sâu sắc Đây là thời kỳ khó khăn nhất trong quan hệ hai nước, khi mối quan hệ này rơi vào trạng thái ngưng trệ, suy giảm mạnh trên tất cả các lĩnh vực Nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn trước hết từ việc cả hai bên đều xác định lại các lợi ích quốc gia và các ưu tiên đối ngoại

Những năm này, Nga theo đuổi chính sách đối ngoại “ Định hướng Đại Tây Dương ”, coi

việc cải thiện và phát triển quan hệ với Mỹ và các nước tư bản phát triển phương Tây là

ưu tiên số một Việt Nam đã điều chỉnh chính sách đối ngoại theo hướng đa dạng hóa, đa

phương hóa, trong đó đặt ưu tiên hàng đầu cho việc cải thiện quan hệ với các nước láng giềng, các nước trong khu vực Ngoài ra, sự thụ động của cả hai nước trước những thay đổi quá nhanh của tình hình quốc tế, mà hệ quả là trong khi cơ chế quan hệ truyền thống

bị đổ vỡ thì cơ chế mới chưa kịp thiết lập đã cản trở quan hệ hai bên phát triển

Trong lĩnh vực kinh tế - thương mại: Khối lượng buôn bán Việt - Nga tụt giảm một cách chưa từng thấy, năm 1992 còn gần 10% so với kim ngạch mậu dịch Việt - Xô năm

1990, năm 1993 đạt 135,4 triệu USD [8,tr1]

Ngoài quan hệ kinh tế, các mối quan hệ khác giữa hai nước cũng chỉ được xúc tiến

ở mức thấp và nhiều khi mang tính hình thức Trên diễn đàn quốc tế, sự phối hợp giữa các

nỗ lực ngoại giao và việc tham khảo quan điểm lẫn nhau về các vấn đề quốc tế và khu vực cũng bị gián đoạn và ngưng trệ Thậm chí, trong quan hệ chính trị đôi lúc có những trở ngại Một số thế lực thù địch chống Việt Nam, lợi dụng địa bàn Nga hòng thực hiện âm mưu “ diễn biến hòa bình” với Việt Nam, kích động gây chia rẽ cộng đồng người Việt tại Nga

Tuy vậy, ngay ở giai đoạn này cả Việt Nam và Nga đều đã nhận thấy sự bất cập và bất lợi do mối quan hệ bị ngưng trệ Cho nên, đã bắt đầu xuất hiện những nỗ lực đầu tiên

từ hai phía nhằm khôi phục quan hệ

Bắt đầu là chuyến thăm Nga của Phó thủ tướng Trần Đức Lương năm 1992; cuối tháng 7/1992, Phó Thủ tướng Nga Makharadze sang thăm Việt Nam và đã chuyển thư của Tổng thống B.Yelstin gửi Thủ tướng Võ Văn Kiệt nhấn mạnh Nga tiếp tục mọi cam kết của Liên Xô với Việt Nam Tháng 5/1993, Phó Thủ tướng Nga Y.Iarov sang Việt Nam,

dự khóa họp lần thứ 2 Ủy ban liên chính phủ về hợp tác kinh tế, thương mại, khoa học, kĩ thuật Hai bên ký hiệp định về việc Nga kế thừa Hiệp định hợp tác thăm dò, khai thác dầu khí mà Liên Xô ký với Việt Nam năm 1981 và các hiệp định về hàng không, hàng hải và đánh thuế hai lần Tháng 10/1993, Bộ Trưởng ngoại giao Nguyễn Mạnh Cầm sang thăm Nga, hai bên đã ký các hiệp định về hợp tác văn hóa, khoa học kỹ thuật và đi lại của công dân Trong thời gian này, Nga đang bắt đầu điều chỉnh chính sách đối ngoại, chú trọng

hơn đến hướng Châu Á - Thái Bình Dương và các bạn hàng cũ tại khu vực

Giai đoạn thứ hai từ năm 1994 đến năm 1996 - Quan hệ từng bước ấm dần

Với nét đặc trưng tiêu biểu, đó là các nỗ lực mang tính đột phá nhằm tạo dựng khuôn khổ pháp lý mới đáp ứng được nhu cầu phát triển mối quan hệ của hai nước trong tình hình mới Nhờ vậy, hợp tác Việt - Nga mới bắt đầu khởi tiến nhiều bước tích cực và thực tế hơn Sự kiện mang ý nghĩa cột mốc đánh dấu, một giai đoạn mới trong quan hệ của hai nước là việc thăm chính thức đầu tiên của Thủ tướng Việt Nam Võ Văn Kiệt, sang Nga với việc ký kết hiệp ước với những nguyên tắc cơ bản trong quan hệ hữu nghị giữa Cộng Hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Liên Bang Nga (tháng 6/1994), hiệp ước này đã

dỡ bỏ được cản trở pháp lý chủ yếu vốn kìm hãm quan hệ hai nước, mở đường cho hợp tác phát triển, trong lĩnh vực kinh tế thương mại, khoa học - kỹ thuật

Những cố gắng của Việt Nam và Nga nhằm đưa kinh tế, thương mại vượt ra khỏi tình trạng ngưng trệ đã đem lại một số kết quả ban đầu Kim ngạch mậu dịch năm 1994 đạt 378,9 triệu USD gần gấp đôi so với mức 204,9 USD năm 1992, năm 1995 đạt 453 USD, năm 1996 do bị cắt giảm một số hàng hóa đặc biệt, nên giảm xuống còn 280 USD Hợp tác liên doanh sản xuất có những đóng góp quan trọng cho nền kinh tế hai nước, nổi bật phải kể đến liên doanh dầu khí Vietsovpetro Năm 1994, liên doanh này khai thác được 7 triệu tấn dầu thô, năm 1996 đạt 8,2 triệu tấn, đến tháng 10 năm 1997 đã khai thác tấn dầu thứ 50 triệu Tổng doanh thu bán dầu từ năm 1991 đến tháng 7/1997 đạt khoảng 6,3 tỉ USD, trong đó nộp ngân sách nhà nước Việt Nam khoảng 3,4 tỉ USD [8, tr3]

Trong lĩnh vực chính trị, số lượng các đoàn ở các cấp của hai bên đi thăm, làm việc tăng gấp hơn hai lần so với giai đoạn 1991- 1993 Nga và Việt Nam đã tiến hành thăm khảo ý kiến nhằm kết hợp hoạt động ngoại giao trong một số diễn đàn quốc tế và khu vực như liên hợp quốc và ARF

Hợp tác quân sự Việt - Nga có dấu hiệu khai thông một bước từ sau chuyến thăm Nga của Tổng tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam (3/1994) Trước đó, phía Nga đề xuất hợp tác quân sự giữa Bộ Quốc Phòng hai nước gồm: Công nghiệp quốc phòng, trao đổi đoàn, tư vấn quân sự, huấn luyện xây dựng lực lượng, đảm bảo hậu cần tác chiến và kỹ thuật, thông tin liên lạc, vận hàng, sửa chữa cải tiến thiết bị kỹ thuật hiện

có, đào tạo quân nhân…Trong lĩnh vực văn hóa, khoa học - kỹ thuật, giáo dục cũng từng bước được cải thiện

Giai đoạn thứ ba từ năm 1997 đến năm 2000

Hai bên cũng nỗ lực theo hướng đưa quan hệ Việt - Nga lên đến tầm chiến lược lâu dài và ổn định Tháng 3/1997, Tổng thống Nga B.Yelstin lần đầu tiên trong Thông điệp đầu năm nhấn mạnh tăng cường quan hệ với Việt Nam Tại khóa họp lần thứ V Ủy ban liên chính phủ về hợp tác kinh tế - thương mại và khoa học kỹ thuật (9/1997), Nga ký thỏa thuận tiếp tục đẩy mạnh việc cung cấp cho Việt Nam theo con đường của Tổng công

ty xuất nhập khẩu kỹ thuật công nghiệp (Tekhnopromeksport) các thiết bị cho nhà máy thủy điện Yaly, phụ tùng thay thế cho nhà máy nhiệt điện Phả Lại Phía Nga còn nêu ra các dự án đầu tư mới vào nhiều lĩnh vực kinh tế Việt Nam như Thủy điện Sơn La, Hàm Thuận - Đa Mi, Sông Hinh, Playcu… Hai bên đã tổ chức cuộc đàm phán lần thứ nhất về các vấn đề nợ (11/1997) tại Moscow và ký văn bản công nhận số nợ của Việt Nam với Nga

Mốc quan trọng nhất đánh dấu bước chuyển biến cơ bản về việc lập trường của mỗi bên là chuyến thăm hữu nghị chính thức Việt Nam lần đầu tiên của Thủ tướng Nga V.Chernomyrdin (11/1997) Thủ tướng V.Chernomyrdin tuyên bố Nga coi Việt Nam là đối tác chiến lược, quan hệ Nga - Việt là một trong những hướng ưu tiên chính sách đối ngoại của Nga Lãnh đạo Việt Nam cũng khẳng định chủ trương luôn coi trọng việc củng

cố và phát triển hơn nữa quan hệ hữu nghị truyền thống và sự hợp tác nhiều mặt với Nga

là định hướng chiến lược lâu dài của nhà nước Việt Nam Tuyên bố chung giữa hai chính phủ khẳng định tiếp tục hợp tác trên một loạt lĩnh vực như công nghiệp dầu khí, năng lượng, khai thác tài nguyên, cơ khí, luyện kim, điện tử, đóng và sửa chữa tàu, công nghiệp nhẹ, công nghiệp hóa chất, vi sinh, dược phẩm, nông nghiệp và chế biến nông sản, đánh

cá và chế biến hải sản, giao thông vận tải, bưu điện và hàng không, xây dựng và bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe, khoa học - công nghệ và đào tạo, du lịch, văn hóa… Hai bên cũng nhất trí cho việc hỗ trợ tổ chức, doanh nghiệp hai nước cùng phát triển trên các

dự án mới về dầu khí tại Việt Nam, Nga hoặc nước thứ ba

Trong lĩnh vực chính trị, trong các năm 1997 - 2000, Việt Nam và Nga đẩy mạnh

sự tham khảo ý kiến và phối hợp hành động trên nhiều diễn đàn quốc tế Tại Liên hợp quốc và các tổ chức liên hợp quốc, hai nước thường xuyên trao đổi ý kiến, ủng hộ các ứng

cử viên của nhau tham gia vào cơ cấu điều hành, Nga đã ủng hộ Việt Nam tham gia vào

Hội đồng kinh tế - xã hội liên hợp quốc (ECOSOC) trên cương vị phó chủ tịch Với vai trò điều phối viên của Việt Nam, Nga thuận lợi hơn trong việc đối thoại với ASEAN Hai nước có nhiều cuộc tiếp xúc hữu ích trong việc tham khảo kinh nghiệm và phối hợp hành động để cùng trở thành thành viên chính thức của APEC vào tháng 11/1998

Trong khung cảnh quan hệ Việt - Nga được củng cố tích cực, chuyến thăm hữu nghị chính thức đầu tiên của Chủ tich nước Trần Đức Lương (8/1998) sang Nga đã góp phần thúc đẩy quan hệ hai nước lên bước phát triển cao hơn Chủ tịch nước Trần Đức

Lương nhấn mạnh “Một trong những hướng ưu tiên chiến lược trong chính sách đối

ngoại của Việt Nam là tiếp tục củng cố và phát triển hơn nữa quan hệ hữu nghị truyền thống và sự hợp tác nhiều mặt trên cơ sở ổn định lâu dài và cùng có lợi với Liên Bang Nga” [33, tr1] Phát biểu tại cuộc chiêu đãi chủ tịch nước Trần Đức Lương và đoàn đại

biểu Việt Nam đang thăm ở Nga, Tổng thống B.Yelstin sau khi đánh giá cao truyền thống quan hệ hữu nghị Nga - Việt, đã xác định Việt Nam là đối tác chiến lược của Nga ở Đông Nam Á Sự gặp gỡ của nhu cầu hợp tác và quyết tâm chính trị nhằm tăng cường quan hệ hai nước được thể hiện nổi bật trong tuyên bố chung Việt - Nga do Chủ tịch nướcTrần Đức Lương và Tổng thống B.Yelstin ký ngày 25/08/1998 Nội dung cơ bản của văn kiện quan trọng này khẳng định lập trường chung của hai nước trong việc đẩy mạnh quan hệ truyền thống, nhiều mặt và có quy mô lớn; thực hiện sự đối tác bình đẳng, tin cậy nhằm phối hợp hành động, chiến lược giữa hai nước

Như vậy, quan hệ Việt - Nga từ khi kế thừa quan hệ Việt - Xô đến thời điểm bước sang thế kỷ mới đã trải qua các giai đoạn phát triển thăng trầm, phản ánh sự điều chỉnh và lựa chọn các hướng ưu tiên trong chính sách đối ngoại của mỗi nước Sự đứt đoạn đột ngột của quan hệ Xô - Việt, những đảo lộn phức tạp về chính trị, kinh tế - xã hội ở Nga và

sự suy giảm ở mức độ lớn mối quan tâm lẫn nhau đã tạo ra tình trạng ngưng trệ quan hệ hai nước trong những năm đầu thế kỷ XX Tình trạng đó gây phương hại nhất định đến lợi ích của mỗi bên và đặt cả hai nước trước yêu cầu cấp thiết phải củng cố, đổi mới mối quan hệ Với những nỗ lực chung, nhất là sự chủ động của Việt Nam, quan hệ Việt - Nga

có xu hướng ngày càng được củng cố một cách rõ nét Tuy nhiên, trong vận động của mối quan hệ Việt - Nga, đặc điểm nổi bật là tính vượt trước của lĩnh vực chính trị so với hợp tác kinh tế - thương mại Mặc dù còn nhiều trở ngại như đã nêu, song quan hệ Việt - Nga

từ năm 1991, đặc biệt là những năm cuối thập niên 90 của thế kỷ XX đã tạo ra những tiền

đề quan trọng để xác lập quan hệ đối tác chiến lược

1.3 Vị trí, vai trò của Việt Nam, Liên bang Nga trong chính sách của mỗi nước

Chiến tranh lạnh kết thúc, trật tự thế giới hai cực tan vỡ, tình hình thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc, phức tạp Tình hình lại càng trở nên phức tạp, khó lường hơn kể từ sau

vụ tấn công khủng bố vào nước Mỹ ngày 11/9/2001 khiến nhiều nước phải điều chỉnh chính sách đối ngoại của mình, trong đó có Việt Nam và Liên bang Nga, nhằm tìm kiếm

và xác lập cho mình một vị trí quốc tế có lợi nhất Trong quan hệ giữa các quốc gia dân tộc, vấn đề cơ bản nhất, bao trùm nhất là lợi ích Lợi ích của các quốc gia dân tộc là nội dung ưu tiên hàng đầu trong quá trình hoạch định và triển khai đường lối đối ngoại của một nhà nước Ngày nay, hầu hết các nước trên thế giới đều ưu tiên cho mục tiêu phục vụ phát triển kinh tế trong chính sách đối ngoại của mình Việt Nam và Nga cũng nằm trong tính tất yếu đó của đối ngoại

Mặc dù trong chính sách đối ngoại của hai nước không hoàn toàn giống nhau, nhưng Việt Nam và Nga tìm thấy những thuận lợi, những giá trị lợi ích của mình trong việc thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với nhau trong giai đoạn hiện nay

1.3.1 Vị trí, vai trò của Liên bang Nga trong chính sách đối ngoại của Việt Nam

Lợi ích dân tộc chân chính của Việt Nam trong đối ngoại hiện nay là giữ vững hòa bình, tạo lập môi trường quốc tế thuận lợi nhằm phục vụ thành công sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh, bảo vệ vững chắc độc lập chủ quyền và

an ninh quốc gia

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX của Đảng (4/2001) đã khẳng định những quan

điểm cơ bản trong chính sách đối ngoại đổi mới là: “Thực hiện nhất quán đường lối đối

ngoại độc lập, tự chủ, rộng mở, đa phương hóa, đa dạng hóa các quan hệ quốc tế Việt Nam sẵn sàng là bạn, là đối tác tin cậy của các nước trong cộng đồng quốc tế, phấn đấu

vì hòa bình, độc lập và phát triển [5] Trong chiến lược đối ngoại của Việt Nam đã xác

định rõ: mở rộng quan hệ với các nước bạn bè truyền thống, trong đó có Liên bang Nga là

một trong những hướng ưu tiên trong chính sách đối ngoại Việt Nam hiện nay Trong điều kiện quá trình toàn cầu hóa sôi động và phức tạp hiện nay, Việt Nam xác định quan

điểm cần phải chú trọng đưa các quan hệ quốc tế đã được thiết lập vào chiều sâu, ổn

định, bền vững Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã khẳng định trong chuyến thăm Nga

năm 2008:“Việt Nam coi trọng quan hệ đối tác chiến lược và hợp tác toàn diện với Liên

bang Nga là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của mình Việt Nam mong muốn Nga phát triển vững mạnh, giữ vai trò trong những cường quốc hàng đầu, đóng góp cho hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển trên thế giới” [36, tr 1] Ngoài ra, trong bối cảnh

phấn đấu hoàn thành công nghiệp hóa, hiện đại hóa vào năm 2020, Việt Nam cần tranh thủ yếu tố bên ngoài thuận lợi để phục vụ cho mục tiêu này trong đó không thể không tính đến vai trò của Nga Cho đến nay, một số ngành công nghiệp then chốt của Việt Nam vẫn

là các cơ sở do Liên Xô đã giúp Việt Nam xây dựng trước đây Những công trình lớn và

có hiệu quả nhất như Vietsovpetro chiếm 90% sản lượng khai thác dầu hàng năm của Việt Nam, Nhà máy thủy điện Hòa Bình, Nhà máy tuyển quặng Apatit Lào Cai … đang phát huy hiệu quả tốt Việt Nam có nhu cầu lớn về bảo dưỡng, nâng cấp thiết bị máy móc cho những công trình này Nga là một thị trường rộng lớn, có nhu cầu tiêu thụ hàng hóa lớn, yêu cầu về chất lượng hàng hóa tuy không còn như trước nhưng cũng không phải là quá cao so với khả năng thực tế của Việt Nam Việt Nam có thể đẩy mạnh phát triển buôn bán làm ăn với vùng Viễn Đông của Nga Việt Nam có một đội ngũ trí thức và công nhân lành nghề được học tập và đào tạo ở Nga Họ có sự hiểu biết và những tình cảm hữu nghị đặc biệt đối với Nga Vì vậy, họ có nhu cầu và mong muốn Việt Nam khôi phục, phát triển có quan hệ với Liên bang Nga và điều này rất có lợi cho cả Việt Nam và Liên bang Nga

Đối với Việt Nam, cân bằng quan hệ với các nước lớn là một trong những trọng tâm trong chính sách đối ngoại Lợi ích về chính trị trong quan hệ với Nga là lợi ích chiến lược đáng kể đối với chúng ta Dù kinh tế Nga chưa phát triển cao, nhưng Nga là một trong những nước có tiếng nói quyết định trong Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc Nga có tiềm lực quân sự, Nga có nền khoa học công nghệ khá cao và đang dẫn đầu thế giới trong một số lĩnh vực như chinh phục vũ trụ… Nga là nước duy nhất trên thế giới có thể tự bảo đảm tài nguyên khoáng sản và năng lượng cho sự phát triển lâu dài Hơn nữa, trong lịch

sử cũng như hiện tại, đối với Việt Nam, quan hệ với Nga là mối quan hệ không có xung

đột, mâu thuẫn lớn, không bị cạnh tranh nhau trong bất cứ lĩnh vực nào mà lại có truyền thống hữu nghị lâu dài Phát triển quan hệ tốt đẹp với Nga, sẽ tạo thuận lợi cho chúng ta trong quan hệ với các nước lớn trong khu vực và thế giới như Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản, Anh, Pháp, Ấn Độ từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế Trên các diễn đàn quốc tế và khu vực, Nga và Việt Nam có nhiều điểm tương đồng như đều muốn thúc đẩy một thế giới hòa bình, ổn định, công bằng và dân chủ hơn

Đặc biệt, trong khi tình hình ở Biển Đông đang diễn biến phức tạp, thì Việt Nam cần quan hệ với Nga như một “liên minh mở” để bù đắp sự bất lợi cân bằng về quyền lực

và đây là điều hiển nhiên trong ứng xử quan hệ với Trung Quốc khi các quần đảo Hoàng

Sa và Trường Sa ở Biển Đông đang bị các bên tranh chấp Do đó, thúc đẩy quan hệ với Nga sẽ có lợi cho việc giải quyết tranh chấp ở biển Đông Mặt khác, Nga là nhà cung cấp

vũ khí lớn của Việt Nam Với mối quan hệ truyền thống, tin tưởng lẫn nhau Nga có thể bán cho Việt Nam những loại vũ khí hiện đại mà không cần bất kỳ một điều kiện gì Từ

đó, Việt Nam có thể củng cố sức mạnh quốc phòng để tự bảo vệ mình trước những thế lực thù địch, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay khi tình hình Biển Đông đầy phức tạp

Cộng đồng người Việt Nam ở Nga hiện nay có số lượng đông đảo, phần lớn trong

số này là những công nhân sang làm việc theo các hiệp định hợp tác lao động được ký kết giữa Việt Nam và Liên Xô trước đây, ngoài ra là số sinh viên, thực tập sinh, nghiên cứu sinh khoa học Tuyệt đại đa số cộng đồng người Việt ở Nga là những người làm ăn chân chính, tích cực lao động, có nhiều đóng góp hướng về Tổ quốc Vì vậy, Việt Nam cần thúc đẩy quan hệ với Nga, tăng cường trao đổi với Nga nhằm tạo điều kiện cho cộng đồng người Việt sinh sống và làm ăn một cách ổn định, hợp pháp Một điều thực tế là trong những năm chuyển đổi kinh tế, chính hoạt động kinh tế thương mại của cộng đồng người Việt này đã góp phần bù đắp những hẫng hụt trong buôn bán giữa hai nước Khôi phục và tăng cường quan hệ Việt - Nga, ngoài việc góp phần thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại giữa hai nước phát triển, còn bảo vệ được quyền lợi chính đáng cho cộng đồng người Việt Nam ở Nga Việt Nam cũng mong muốn thông qua việc thúc đẩy quan hệ với Nga để bày

tỏ một thông điệp về sự tôn trọng và tình cảm thủy chung trong quan hệ với các nước bạn

bè truyền thống Phát triển tốt quan hệ Việt - Nga trong khuôn khổ đối tác chiến lược sẽ là

yếu tố quan trọng giúp Việt Nam mở rộng quan hệ hợp tác với các nước ở Trung, Đông

chính sách đối ngoại của mình Nội dung điều chỉnh lớn đó là: Từ “Định hướng Đại Tây

Dương” chuyển sang “Định hướng Á - Âu”, trong đó Nga tích cực triển khai chính sách

đối ngoại với khu vực Châu Á - Thái Bình Dương Trong Chiến lược an ninh quốc gia (20/01/2000), Học thuyết quân sự của Liên bang Nga (21/04/2000) và Chiến lược đối

ngoại của Liên bang Nga được công bố ngày 26/08/2000 có ghi rõ: “Một đường lối đối ngoại thành công của nước Nga phải được xây dựng trên cơ sở tuân thủ sự cân bằng giữa các mục tiêu và khả năng đạt được các mục tiêu đó Liên bang Nga sẽ theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập và xây dựng chính sách đó dựa trên sự nhất quán, có thể thấy trước và chủ nghĩa thực dụng cùng có lợi Chính sách đó phải hoàn toàn rõ ràng, có tính lợi ích hợp pháp của các nước và nhằm tìm kiếm những giải pháp chung” Khác với

người tiền nhiệm Yeltsin, Tổng thống Putin đã xác định rõ vị thế, vai trò, sức mạnh hiện

có của nước Nga trong bối cảnh tình hình quốc tế, khu vực có nhiều thay đổi Ông thực hiện chính sách đối ngoại đa dạng hóa, đa phương hóa, thực dụng hơn Một mặt Nga vẫn quan hệ với các nước Châu Âu nhưng khu vực Châu Á - Thái Bình Dương được điện Kremlin đặc biệt quan tâm và xác định đây là khu vực chiến lược quan trọng, có nhiều lợi ích đối với Nga Nga cho rằng, tăng cường hợp tác với các nước Châu Á - Thái Bình Dương có thể phát huy cả về phương diện đảm bảo an ninh và phát triển kinh tế Theo định hướng đó, Liên bang Nga chủ trương tích cực hội nhập vào tất cả các cơ chế đối ngoại của khu vực (ASEAN, ARF, APEC, ), mở rộng mối quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trong khu vực, trong đó không thể không kể đến Đông Nam Á

Việt Nam từ trước tới nay luôn có một vị trí nhất định trong chính sách đối ngoại của Liên Xô trước đây cũng như Liên bang Nga hiện nay ở khu vực Châu Á -Thái Bình Dương Sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của Nga đối với khu vực này là tiền đề quan trọng để Nga có thể lấy lại vị thế cường quốc Á - Âu của mình Với tính toán như vậy, Liên bang Nga coi trọng mối quan hệ với Việt Nam và xác định Việt Nam có một vị trí quan trọng trong chính sách đối ngoại của Nga ở khu vực này Trong kỳ họp thứ 7 Ủy ban

liên Chính phủ Việt Nam - Liên bang Nga (12/2000), Nga khẳng định: “Việt Nam là đối

tác chiến lược của Nga, có vị trí quan trọng ở Đông Nam Á và Châu Á - Thái Bình Dương”[30, tr5] Trước khi ký tuyên bố chung với Chủ tịch nước Trần Đức Lương, Tổng

thống Nga Putin khẳng định: “Việc phát triển mối quan hệ trên tất cả các mặt với Việt

Nam được chúng tôi coi là một trong những hướng ưu tiên trong chính sách đối ngoại của Liên bang Nga ở Châu Á” [29, tr 1&5] Trong bản “Những định hướng cơ bản chính sách đối ngoại của Liên bang Nga” được Tổng thống Dmitry Medvedev thông qua (12/

07/2008), Tổng thống đã phát biểu cơ bản là kế tục và phát triển chính sách đối ngoại dưới thời Tổng thống Putin, trong đó lần đầu tiên kể từ thời Yeltsin, Việt Nam được đề cập đích danh trong “Định hướng chính sách của nước Nga tại Đông Nam Á” như sau:

“Chính sách của Nga hướng tới tăng cường tính năng động, tích cực trong quan hệ đối với các quốc gia Đông Nam Á, trước hết là phát triển quan hệ đối tác chiến lược với Việt Nam”

Trong thông điệp Liên bang 2015 của Tổng thống Putin, một lần nữa Việt Nam lại được ông nhắc đến trong văn kiện quan trọng này chứng tỏ Việt Nam luôn có một vị trí,

vai trò quan trọng trong chiến lược đối ngoại của Liên bang Nga.“Chúng ta đã vươn lên

một trình độ mới về chất trong việc phối hợp hành động trong khuôn khổ liên minh kinh

tế Á - Âu (Eurasia) Chúng ta đã thành lập được không gian thống nhất cho sự trung chuyển tự do các nguồn vốn, hàng hoá, sức lao động; đã đạt được thoả thuận có tính nguyên tắc về việc kết nối liên kết Á - Âu với sáng kiến Con đường Tơ lụa, Vành đai Kinh

tế của Trung Quốc; đã thành lập hành lang mậu dịch với Việt Nam.”[35]

Về địa - chiến lược, Việt Nam có một vị trí quan trọng ở Đông Nam Á Từ địa bàn Việt Nam có thể kiểm soát những tuyến đường hàng hải quốc tế quan trọng qua biển Đông Chính vì vậy gần một nửa thế kỷ qua Việt Nam luôn là nơi tranh giành ảnh hưởng

của các nước lớn Như vậy, với Nga, rõ ràng việc thúc đẩy quan hệ chiến lược với người bạn truyền thống Việt Nam là một đích quan trọng để Nga xác lập lại vị trí của mình là một đối tác quan trọng trong khu vực Đông Nam Á giữa lúc Mỹ, Liên minh Châu Âu, Nhật Bản và Trung Quốc cũng đang có ảnh hưởng đối với khu vực này Hay nói cách khác, Nga có thể xem “yếu tố Việt Nam‟‟ là cản trở của Bắc Kinh nếu như Việt Nam quan hệ với Nga hoặc Mỹ, Nhật…Khi đó Trung Quốc sẽ mất thế chủ động ở khu vực này Đây là một hướng quan trọng trong chiến lược giành lại và phát huy vai trò nước lớn của Nga

Về địa - kinh tế, Việt Nam nằm trong khu vực có sự phát triển kinh tế năng động nhất thế giới hiện nay Mặt khác, sau những nỗ lực vượt bậc Việt Nam đã và đang hội nhập nhanh vào quá trình hợp tác liên kết khu vực, uy tín của Việt Nam trên trường quốc

tế ngày càng được nâng cao, do vậy Việt Nam có thể đóng vai trò là chiếc cầu nối giúp Nga mở rộng và phát triển quan hệ với các nước ASEAN cũng như với các nước khác ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương Trong khi quan hệ của Nga với các nước ASEAN còn hạn chế, trừ mối quan hệ truyền thống với Việt Nam, thì Việt Nam chính là điểm xuất phát tốt nhất để từ đó Nga có thể vươn ra xa hơn ở khu vực mà Nga coi là một trong những hướng ưu tiên trong chiến lược Châu Á - Thái Bình Dương của mình Hơn thế nữa, chính sách đối ngoại của Nga ngày nay trước hết nhằm phục vụ lợi ích phát triển kinh tế Liên bang Nga có những lợi ích thiết thực trong quan hệ với Việt Nam thông qua hợp tác trong lĩnh vực dầu khí, năng lượng và buôn bán vũ khí Việt Nam là nơi duy nhất mà ngành dầu khí của Nga có thể cạnh tranh được với các nước phương Tây và đưa lại nhiều hiệu quả, đồng thời cũng là nơi có hàng ngàn chuyên gia, kỹ thuật viên tay nghề cao và các nhà quản lý nhà nước, kinh tế được đào tạo tại Nga trong thời kỳ Liên Xô trước đây

Đó là điều kiện thuận lợi mà Nga không thể có được trong quan hệ với các nước khác ở Đông Nam Á Đặc biệt, trong những năm gần đây Nga chịu sự cấm vận nặng nề từ Mỹ và Phương Tây do vấn đề Ukraine nên việc Nga mở rộng phát triển kinh tế ở khu vực Châu

Á - Thái Bình Dương sẽ giúp Nga giải quyết được vấn đề về kinh tế

Tóm lại, những lợi ích cơ bản và chủ yếu nêu trên đối với mỗi nước, đặc biệt là sự gặp gỡ về lợi ích giữa hai nước chính là cơ sở, động lực rất quan trọng thúc đẩy quan hệ Việt - Nga phát triển hơn nữa tương xứng với tầm vóc cần có của quan hệ đối tác chiến

lược cũng như truyền thống tốt đẹp vốn có của mối quan hệ hữu nghị giữa chính phủ và nhân dân hai nước

* Tiểu kết chương 1

Có thể nói, bước sang những năm đầu thế kỉ XXI, tình hình thế giới và khu vực có những thay đổi to lớn, phức tạp Sự phát triển như vũ bão của cách mạng khoa học công nghệ, xu thế toàn cầu hóa, sự cạnh tranh, hợp tác và sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia ngày càng diễn ra mạnh mẽ Xung đột vũ trang và chiến tranh cục bộ vẫn tiếp tục diễn

ra ở nhiều nơi song hợp tác vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội vẫn là

xu thế lớn chi phối đời sống chính trị thế giới Vận động trong bối cảnh quốc tế và khu vực mới cùng với lịch sử mối quan hệ truyền thống tốt đẹp, cũng như căn cứ vào đặc điểm tình hình riêng của mỗi nước, Việt Nam và Liên bang Nga đã đưa ra những sách lược quan trọng để phát triển mối quan hệ truyền thống tốt đẹp giữa hai quốc gia, nhằm phục vụ lợi ích quốc gia của mỗi nước trong tình hình mới góp phần vào sự hòa bình, ổn định của thế giới và khu vực

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUAN HỆ VIỆT NAM - LIÊN BANG NGA TRONG LĨNH VỰC CHÍNH TRỊ VÀ AN NINH - QUỐC PHÒNG GIAI ĐOẠN 2001 – 2015

Mặc dù bị chi phối và tác động mạnh mẽ bởi tình hình quốc tế và khu vực, song với những nỗ lực cao của lãnh đạo hai nước, quan hệ Việt - Nga (2001 - 2015) đã ngày càng phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu với những thành tựu to lớn trên tất cả các

lĩnh vực kinh tế, dầu khí, năng lượng, văn hóa, khoa học kỹ thuật, đặc biệt là trong lĩnh

vực chính trị và an ninh - quốc phòng

2.1 Trong lĩnh vực chính trị

Đối thoại và hợp tác chính trị song phương

Để ghi nhận và nâng lên tầm cao mới cho quan hệ song phương, trong chuyến thăm Việt Nam đầu tiên của Tổng thống V Putin (từ 28/2 - 2/3/2001), hai nước đã ký

Tuyên bố chung về quan hệ đối tác chiến lược giữa Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

và Liên bang Nga, chính thức xác định khung khổ pháp lý mới cho quan hệ Việt - Nga

Chuyến thăm Việt Nam lần đầu tiên của lãnh đạo cấp cao Liên bang Nga đã đánh dấu một

sự kiện quan trọng, xác lập quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước trong thế kỷ XXI

Tổng thống Putin đã nói:“Thật ngu xuẩn nếu vứt bỏ đi quan hệ hữu nghị hợp tác truyền

thống Việt - Xô Quan hệ đó không chỉ đơn thuần là ý thức hệ, mà đằng sau đó là lợi ích chiến lược lâu dài của cả hai nước”.[33, tr1] Đối với Việt Nam, đây là hình thức quan hệ

mới, lần đầu tiên được thiết lập giữa Việt Nam với một nước khác Trong chuyến thăm này, hai bên đã ký được nhiều văn bản quan trọng như nghị định thư liên chính phủ về việc rà soát cơ sở, điều ước, pháp lý và hiệu lực các hiệp ước, nghị định song phương, các văn kiện về mở rộng hợp tác trong lĩnh vực khai thác dầu khí, phối hợp hành động trong tiêu chuẩn hóa, phòng chống và khắc phục hậu quả thiên tai, trong lĩnh vực liên ngân hàng Hai bên cũng ghi nhận vai trò then chốt của lĩnh vực dầu khí, đồng thời xác định các phương hướng hợp tác kinh tế có triển vọng, nhất là năng lượng điện, tổ hợp công nghiệp, nghề cá, công nghiệp nhẹ, hóa chất, dược phẩm và thực phẩm, đóng mới và sửa chữa tàu, chế tạo máy, vận tải và thông tin, xây dựng và sản xuất vật liệu xây dựng, du lịch

Từ năm 2001 đến nay, các cuộc tiếp xúc ở tất cả các cấp được xúc tiến thường xuyên, sự hợp tác giữa hai quốc hội, các địa phương và tổ chức chính trị - xã hội được mở rộng với nhiều hình thức phong phú, cơ chế hợp tác được hoàn thiện một cách hiệu quả ở nhiều cấp độ: quốc gia, khu vực cũng như toàn cầu Tiếp sau chuyến thăm của Tổng thống Putin là chuyến thăm của Thủ tướng Kasyanov (3/2002) Đây là sự kiện quan trọng góp phần củng cố và tăng cường hơn nữa cơ sở vật chất của mối quan hệ đối tác chiến lược giữa hai nước - đó là sự hợp tác hiệu quả trên các lĩnh vực kinh tế, thương mại Trong chuyến thăm lần này, hai bên đã tập trung thảo luận và thống nhất các biện pháp cụ thể để thúc đẩy triển khai các thoả thuận đạt được ở cấp cao, mà trọng tâm là lĩnh vực hợp tác kinh tế - thương mại, khoa học kỹ thuật, giáo dục, kỹ thuật - quân sự, văn hoá Cụ thể, hai bên đã bàn các biện pháp trước mắt và lâu dài để nâng kim ngạch thương mại lên

1 tỷ USD, triển khai sớm việc Việt Nam trả nợ cho Nga bằng hàng hoá, xúc tiến đàm phán và ký Hiệp định mậu dịch tự do giữa hai nước, tăng cường làm ăn trực tiếp giữa các địa phương, khuyến khích hợp tác trực tiếp giữa các doanh nghiệp vừa và nhỏ của hai nước Chuyến thăm Việt Nam lần này của Thủ tướng Nga Kasyanov đã góp phần nâng quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại, khoa học kỹ thuật giữa hai nước lên ngang tầm quan hệ chính trị tốt đẹp, để quan hệ truyền thống Việt - Nga phát triển bền vững và đóng góp thiết thực vào sự nghiệp phát triển ở mỗi nước Ngoài ra còn có các chuyến thăm Việt Nam của đoàn đại biểu Đuma Quốc gia Quốc hội Liên bang Liên bang Nga do phó chủ tịch Đuma Quốc gia V.A.Kuptsov dẫn đầu (11-2004); Chủ tịch hội đồng Liên bang Quốc hội Nga S.Mironnôp(1-2005); đoàn Cựu chiến binh Nga và Hội hữu nghị với Việt nam do Đại tướng, Anh hùng Liên Xô Govorov V.L…, Chủ tịch Uỷ ban cựu chiến binh và phục

vụ quân ngũ Nga dẫn đầu (25/3 - 4/4/2005)

Năm 2006 được coi là năm thành công rực rỡ của quan hệ Việt - Nga Việt Nam đã vinh dự được đón cả Tổng thống Nga V.Putin và Thủ tướng Nga Mikhail Fradkov sang thăm Chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nga M Fradkov (02/2006) nhằm tăng cường cơ chế tiếp xúc chính trị, thúc đẩy thực hiện các thỏa thuận đã đạt được, đồng thời đẩy mạnh hợp tác hai nước trên các diễn đàn khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, Đông

Á và ASEAN Đây cũng là dịp để hai bên thắt chặt hơn nữa mối quan hệ truyền thống và đẩy mạnh hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế - thương mại, đầu tư, dầu khí, năng lượng,