Cuộc đấu tranh của mỹ chống hoạt động khủng bố của nhóm al qaeda từ 2001 đến 2011

Sau khi hoàn thành mục tiêu nghiên cứu và những nhiệm vụ đề ra, luận văn sẽ đóng góp vào việc nghiên cứu một hiện tượng đáng quan tâm trong vấn đề an ninh quốc tế - cuộc chiến chống Al-Q

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Tôi xin gửi lời cám ơn tới Khoa Quốc tế học, trường Đại học Khoa học

Xã hội và Nhân văn Hà Nội cùng các thầy, cô trong và ngoài trường đã nhiệt tình giảng dạy và trang bị cho tôi nguồn tri thức quý giá Tôi cũng xin cảm ơn tới các cán bộ của Khoa Đào tạo sau Đại học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt thời gian qua

Cuối cùng, tôi xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến gia đình, bạn bè

đã luôn bên cạnh động viên, ủng hộ, tạo cho tôi nguồn động lực to lớn trong quá trình học tập và tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày 29 tháng 7 năm 2016

Học viên

Nguyễn Công Đạt

MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: QUAN NIỆM VỀ CHỦ NGHĨA KHỦNG BỐ VÀ NHÓM KHỦNG BỐ AL - QAEDA 7

1.1 Quan niệm về chủ nghĩa khủng bố 7

1.1.1 Khái niệm, nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố 7

1.1.2 Những đặc điểm của chủ nghĩa khủng bố 21

1.1.3 Những loại hình khủng bố chính 22

1.2 Khái quát về nhóm khủng bố Al-Qaeda 24

1.2.1 Quá trình hình thành và sự phát triển của nhóm Al-Qaeda 24

1.2.2 Hoạt động của Al - Qaeda sau 2001 đến 2011 27

Tiểu kết chương 1 34

CHƯƠNG 2: QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI CUỘC ĐẤU TRANH CHỐNG LẠI NHÓM AL - QAEDA CỦA MỸ TỪ 2001 - 2011 36

2.1 Các chủ trương, chính sách nhằm chống lại nhóm Al-Qaeda 36

2.1.1 Tình hình nước Mỹ sau vụ khủng bố 11/9/2001 36

2.1.2 Chủ trương, chính sách chống Al-Qaeda của Mỹ 41

2.1 Những biện pháp triển khai nhằm chống lại nhóm Al-Qaeda 44

2.2.1 Biện pháp ngoại giao 44

2.1.2 Biện pháp về kinh tế 51

2.2.3 Biện pháp về quân sự 54

Tiểu kết chương 2 59

CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ VỀ CUỘC ĐẤU TRANH CỦA MỸ CHỐNG LẠI NHÓM KHỦNG BỐ AL-QAEDA TỪ 2001 - 2011 VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG ĐỐI VỚI QUAN HỆ QUỐC TẾ 61 3.1 Đánh giá chung về cuộc đấu tranh của Mỹ chống nhóm khủng bố

Al-3.1.1 Những kết quả đạt được 61

3.1.2 Những hạn chế 67

3.2 Tác động cuộc đấu tranh chống Al-Qaeda của Mỹ đối với quan hệ quốc tế 78

3.2.1 Tác động đối với quan hệ của Mỹ với các nước đồng minh 78

3.2.2 Tác động với quan hệ của Mỹ với các cường quốc 80

3.2.3 Tác động của cuộc chiến chống Al-Qaeda đối với nước Mỹ 83

3.2.4 Quan điểm của Việt Nam trong cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ và cộng đồng quốc tế 89

Tiểu kết chương 3 92

KẾT LUẬN 94

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 APEC Diễn đàn hợp tác kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương

Asia-Pacific Economic Cooperation

2 AQ Nhóm khủng bố Al-Qaeda

Al-Qaeda

3 AQI Al-Qaeda ở Iraq

Al-Qaeda in Iraq

4 AQAP Al-Qaeda ở bán đảo Ảrập

Al-Qaeda in the Arabian Peninsula

5 AQIM Al-Qaeda hồi giáo ở Maghred

al-Qaeda Islamic in Maghreb

6 AQY Al-Qaeda ở Yemen

Al-Qaeda in Yemen

7 CNKB Chủ nghĩa khủng bố

8 EO Sắc lệnh phong tỏa tài sản

Executive Order Freezing the US

9 FAFT Lực lượng đặc nhiệm hành động tài chính

Financial Actione Task Force

10 GCTF Diễn đàn chống khủng bố toàn cầu

Global Counterterrorism Forum

11 HĐBA Hội đồng Bảo an

12 IS Nhà nước Hồi giáo

Islam State

13 ISI Nhà nước hồi giáo ở Iraq

Islam State in Iraq

14 LHQ Liên Hợp Quốc

United Nations

15 MAK Tổ chức Makta al-Khidamat

16 NATO Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương

North Atlantic Treaty Organization

17 NYSE Sàn giao dịch chứng khoán New York

New York stock exchange

18 NASDAQ Sàn giao dịch chứng khoán Mỹ

National Association of Securities Dealers Automated Quotation System

19 UNSCR Nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc

United Nation’s Security Council of the resolutions

20 UPA Đạo luật yêu nước

USA Patiots Act

LỜI MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Chủ nghĩa khủng bố là một hiện tượng xuất hiện sớm trong quá trình hình thành và phát triển quan hệ quốc tế Lịch sử quan hệ quốc tế đã chứng kiến nhiều vụ khủng bố, nhưng các vụ khủng bố này chưa để lại hậu quả to lớn đối với cộng đồng quốc tế mà chỉ trong phạm vi của một quốc gia, vì vậy chủ nghĩa khủng bố là vấn đề chưa được cộng đồng quốc tế quan tâm Tuy nhiên, sau sự kiện 11/9/2001 xẩy ra ở Mỹ, cộng đồng quốc tế phải có những nhìn nhận, đánh giá khác về sự đe dọa với an ninh quốc tế từ chủ nghĩa khủng

bố Chống chủ nghĩa khủng bố trở thành một vấn đề an ninh mới đòi hỏi cộng đồng quốc tế phải quan tâm, bên cạnh những vấn đề an ninh truyền thống Cuộc chiến chống khủng bố đã trở thành một vấn đề được đưa ra bàn luận ở hầu hết các hội nghị, diễn đàn quốc tế

Vụ khủng bố 11/9/2001 đã để lại hậu quả to lớn đối với cộng đồng quốc

tế, trực tiếp là nhân dân Mỹ Lần đầu tiên trong lịch sử hình thành và phát triển nước Mỹ phải hứng chịu một vụ tấn công, điều này đã động chạm vào niềm kiêu hãnh của nước Mỹ, quốc gia được coi là an toàn và ổn định nhất thế giới Chính quyền tổng thống G.W Bush tuyên bố sẽ sử dụng mọi biện pháp, vũ khí chiến tranh cần thiết để tiêu diệt những phần tử khủng bố và đưa chúng ra trước ánh sáng công lý với những tội ác mà chúng gây ra

Sau sự kiện 11/9, chính quyền Mỹ đã phát động cuộc chiến chống khủng

bố toàn cầu, đầu tiên là cuộc chiến chống Al-Qaeda và Osama Bin Laden những kẻ bị Mỹ tình nghi đã thực hiện vụ khủng bố Nước Mỹ đã thực hiện hàng loạt những chính sách về kinh tế, chính trị, tài chính, quân sự, chia sẻ thông tin đồng thời, kêu gọi sự ủng hộ, giúp đỡ của cộng đồng quốc tế trong cuộc chiến này Mở đầu cho cuộc chiến của Mỹ với Al-Qaeda là cuộc tấn công vào chế độ Taliban và căn cứ của AQ ở Afghanistan ngày 7/10/2001,

đây là hành động quân sự đầu tiên của chính quyền Mỹ nhằm vào chủ nghĩa khủng bố và chính phủ các nước dung dưỡng chủ nghĩa khủng bố Mỹ đã nhanh chóng đạt được mục đích khi xóa bỏ chế độ Taliban và phá hủy nhiều căn cứ, cơ sở hạ tầng của AQ tại Afghanistan, nhiều phần tử khủng bố AQ đã

bị tiêu diệt hoặc bị bắt, AQ phải bỏ chạy, trốn ẩn ở khu vực biên giới giữa Pakistan và Afghanistan

Hơn mười năm trôi qua kể từ khi Mỹ phát động cuộc chiến chống Qaeda, Mỹ và các nước đồng minh đạt được nhiều kết quả to lớn trong cuộc chiến này Tuy nhiên, Al-Qaeda chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, ngược lại nhóm khủng bố này vẫn có khả năng thực hiện những vụ tấn công nhằm vào lợi ích của Mỹ và các nước đồng minh Nhân dân Mỹ vẫn phải sống trong mối lo sợ

Al-từ những vụ tấn công khủng bố được thực hiện bởi AQ diễn ra bất cứ lúc nào Thế giới nói chung và nhân dân Mỹ nói riêng luôn theo dõi, đánh gia diễn biến của chính quyền Mỹ trong cuộc chiến tiêu diệt Al-Qaeda Với mong muốn tìm hiểu, góp phần làm sáng tỏ diễn biến, kết quả cuộc chiến chống Al-Qaeda của Mỹ trong một thập kỉ qua (2001- 2011), tác giả đã chọn đề tài

"Cuộc đấu tranh của Mỹ chống hoạt động khủng bố của nhóm Al-Qaeda từ

2001 đến 2011" để làm đề tài Luận văn tốt nghiệp

Sau khi hoàn thành mục tiêu nghiên cứu và những nhiệm vụ đề ra, luận văn sẽ đóng góp vào việc nghiên cứu một hiện tượng đáng quan tâm trong vấn đề an ninh quốc tế - cuộc chiến chống Al-Qaeda và chủ nghĩa khủng bố, góp phần làm phong phú nguồn tài liệu tham khảo trong việc nghiên cứu trong nước về cuộc chiến chống Al-Qaeda của Mỹ

2 Tình hình nghiên cứu

2.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài:

Có nhiều công trình nghiên cứu của cả các học giả trong và ngoài nước

Mỹ, bằng nhiều cách tiếp cận và những quan điểm khác nhau về chính sách

chống khủng bố của Mỹ nói chung và cuộc chiến chống Al-Qaeda nói riêng như cuộc chiến chống khủng bố tại Iraq và Afghanistan, học thuyết Bush, chủ nghĩa đơn phương và đa phương Bên cạnh đó còn có nhiều bài viết, bài nghiên cứu được xuất bản trên các tạp chí nổi tiếng về khủng bố, sự kiện 11/9/2001, các quan điểm, các chiến lược và động thái của Mỹ trong cuộc

chiến chống khủng bố và Al-Qaeda Các tác phẩm như: Decision Points (Cuốn tự truyện của G W Bush), Terrorism and the Bush Doctrine (Jonh Maszka, Publish America, 2008), The War on Terrorism: 21 st Century PersPective (Stenphen Gale, Michael Radu, Harvey Sicherman, 2007), The Bush Doctrine and U.S Interventinism (Dolan, Chris J 2004), Hòa giải Hồi giáo, dân chủ và phương Tây (Benazir Bhutto, Nguyễn Văn Quang dịch,

2009, Nxb Văn hóa Thông tin)

2.2 Tình nghiên cứu trong nước:

Trong nước đã có rất nhiều bài nghiên cứu về chính sách chống khủng bố

của Mỹ kể từ sau sự kiện ngày 11/9/2001 Các cuốn sách đã xuất bản: Khủng

bố và chống khủng bố (Nxb Lao động Hà Nội 2003), Cuộc chiến mới chỉ bắt đầu (Nxb Thông tấn 2002), 11 tháng 9 Thảm họa nước Mỹ (Nxb Thông tấn

xã 2001), Khủng bố và chống khủng bố qua lăng kính báo chí (Hồ Thắm, Thành Hồng Phương, Trịnh Lê Nam), Khủng bố và chống khủng bố với vấn

đề an ninh quốc tế (Nxb Khoa học xã hội 2003), Cuộc đời trùm khủng bố Osama Bin Laden (Nxb Công an nhân dân 2001), Chủ nghĩa khủng bố toàn cầu vấn đề cà cách tiếp cận (Nxb Khoa học xã hội 2004), Về chủ nghĩa khủng

bố (Nxb Chính trị quốc gia 2002), Hồ sơ tuyệt mật về Bin Laden và mạng lưới khủng bố quốc tế (Nxb Thông tấn xã 2001), Cuộc chiến không cân sức (Đoàn

Tử Diễn, 2001, Nxb Thông tấn xã) Các cuốn sách này chủ yếu tập trung nghiên cứu về sự kiện 11/9/2001, tác động đến quan hệ quốc tế, nguyên nhân dẫn đến vụ tấn công ngày 11/9/2001, sự ra đời chủ nghĩa khủng bố, tổ chức

khủng bố Al-Qaeda và cuộc đời Bin Laden, cuộc chiến của Mỹ tại Afghanistan và Iraq Các bài viết được viết dưới phương pháp tập hợp các tư liệu tham khảo, các bản tin và sự kiện chính trị quốc tế Ngoài các bài nghiên cứu được in thành sách còn có nhiều bài viết được đăng trên các tạp chí

nghiên cứu như: Chiến lược an ninh quốc gia mới của Chính quyền G.W.Bush

sau sự kiện ngày 11/9 và tác động đối với Việt Nam (TS Lê Khương Thùy,

Tạp chí Châu Mỹ ngày nay, số 1, 2004), Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ

trước và sau vụ khủng bố ngày 11/9 (Đỗ Trọng Quang, Tạp chí Châu Mỹ

ngày nay, số 1, 2006)

Một số công trình nghiên cứu khác như: Cuộc chiến chống khủng bố của

Mỹ ở Afghanistan và Iraq những năm đầu thế kỉ XXI ( Lê Ý Xuân, 2009,

Luận văn thạc sĩ Quan hệ quốc tế, Học viên Ngoại giao Hà Nội) chủ yếu nghiên cứu về nguyên nhân, diễn biến, kết quả và triển vọng của cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ tại Iraq và Afghanistan Bên cạnh đó, luận văn cũng phân tích về những quan điểm chống khủng bố, chính sách chống khủng bố

và cơ sở chính sách chống khủng bố của chính quyền G W Bush Chính sách

của Mỹ đối với cộng đồng Hồi giáo ở Trung Đông sau sự kiện 11/9/2001

(Trần Thị Thu Hà, 2012, Luận văn thạc sĩ Quan hệ quốc tế, Học viện Ngoại giao Hà Nội) nghiên cứu về sự điều chỉnh chính sách của Mỹ đối với cộng đồng Hồi giáo ở Trung Đông sau sự kiện 11/9/2001 dưới thời tổng thống

G.W.Bush và Tổng thống Obama Chính sách của chính quyền G W Bush

đối với Iraq sau sự kiện 11/9/2001 (Nguyễn Việt Cường, 2011, Luận văn thạc

sĩ Quan hệ quốc tế, Học viện Ngoại giao Hà Nội)

Phần lớn các công trình nghiên cứu đã xuất bản nghiên cứu về lịch sử chủ nghĩa khủng bố, các tổ chức khủng bố quốc tế, nguyên nhân, diễn biến và hậu quả sự kiện ngày 11/9/2001, cuộc chiến chống khủng bố của Mỹ tại Iraq

và Afghanistan, chính sách an ninh và đối ngoại của Mỹ sau 11/9/2001

Những bài viết chủ yếu nghiên cứu về chủ nghĩa khủng bố và chính sách chống khủng bố của Mỹ nói chung, cho đến nay chưa có một bài viết nào đánh giá về cuộc chiến chống Al-Qaeda của Mỹ từ 2001 đến 2011

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu về cuộc chiến của Mỹ chống hoạt động khủng bố của nhóm Al-Qaeda kể từ sau ngày 11/9/2001 đến 2011, trong đó làm nổi bật chính sách, biện pháp triển khai chính sách và đưa ra những đánh giá về kết quả của cuộc chiến, đồng thời phân tích tác động của cuộc chiến đối với quan hệ quốc tế

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Thứ nhất: Làm rõ quan niệm, nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố và sự

hình thành, phát triển của nhóm khủng bố Al-Qaeda

- Thứ hai: Đi sâu vào phân tích và làm rõ những chính sách và quá trình

triển khai chống Al-Qaeda của Mỹ từ năm 2001 đến 2011

- Thứ ba: Đánh giá về kết quả đạt được và hạn chế của cuộc chiến chống

Al-Qaeda của Mỹ từ 2001 đến 2011 và những tác động của cuộc chiến này đến quan hệ quốc tế

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Cuộc chiến chống Al-Qaeda của Mỹ từ năm 2001 đến năm 2011, dưới thời tổng thống G W Bush (2001-2008) và Tổng thống Obama (2008-2011)

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi thời gian nghiên cứu của đề tài: từ sau sự kiện khủng bố 11/9/2011 đến năm 2011 khi trùm khủng bố Osama Bin Laden bị tiêu diệt Phạm vi vấn đề nghiên cứu: Các chủ trương và triển khai biện pháp chống Al-Qaeda của Mỹ trên các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, ngoại giao, quân

sự, an ninh

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng những phương pháp nghiên cứu sau đây: Phương pháp nghiên cứu quan hệ quốc tế, phương pháp lịch sử, phương pháp so sánh – đối chiếu, phương pháp thu thập dữ liệu, phương pháp nghiên cứu lịch sử, phương pháp nghiên cứu trường hợp, phương pháp hệ thống – cấu trúc

Chương 3: Đánh giá cuộc đấu tranh của Mỹ chống lại nhóm khủng bố

Al-Qaeda từ 2001 đến 2011 và những tác động đối với quan hệ quốc tế

CHƯƠNG 1: QUAN NIỆM VỀ CHỦ NGHĨA KHỦNG BỐ

VÀ NHÓM KHỦNG BỐ AL - QAEDA

1.1 Quan niệm về chủ nghĩa khủng bố

1.1.1 Khái niệm, nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố

- Khái niệm về khủng bố

Hiện nay quan niệm về khủng bố quá rộng Thậm chí mọi hành vi bạo lực nhằm đạt được mục đích chính trị đều bị coi là khủng bố, bất kể là các hành vi bạo lực đó nhằm vào mục tiêu dân sự hay quân sự, và bất kể đó là những cuộc đấu tranh đòi độc lập cho một dân tộc (như cuộc đấu tranh của người Kurd ở Thổ Nhĩ Kỳ, của Quân đội Cộng hòa Ailen ở Bắc Ailen thuộc Anh, hay của phong trào đòi độc lập cho xứ Basque ở Tây Ban Nha…) Đây là quan điểm chính thống của các chính phủ ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đa dân tộc Trong khi đó, các dân tộc thiểu số cho rằng họ có quyền đấu tranh để đòi quyền tự quyết cho mình nhằm thành lập một quốc gia dân tộc cho riêng mình, và trong cuôc đấu tranh đó, họ không thể không sử dụng đến vũ lực Ngay ở nước Mỹ cũng có nhiều định nghĩa về khủng bố Trong mục 22 của Bộ luật liên bang Mỹ, Tiểu mục 2656 f(d) có định nghĩa về khủng bố như

sau: “Khủng bố là hành động bạo lực có dự tính và có động cơ chính trị nhằm

vào các mục tiêu phi quân sự được thực hiện bởi các nhóm không đại diện cho quốc gia (subnational) hoặc cá nhân hoạt động bí mật” Bộ Ngoại giao

Mỹ từ năm 1983 đã sử dụng định nghĩa này để phân loại các tổ chức khủng

bố quốc tế Còn theo Cục điều tra Liên Bang Mỹ (FBI) đưa ra khái niệm:

Trong từ điển Bách khoa nước Nga định nghĩa khủng bố là “việc sử dụng

vũ lực phi nhà nước hoặc đe dọa sử dụng vũ lực với mục đích đem đến sự hoảng sợ cho xã hội, làm yếu đi, hoặc thậm chí là lật đổ chính phủ, mang đến

sự thay đổi chính trị, khơi lên sự lo lắng ở dân chúng trước những đối tượng

sử dụng vũ lực, làm thay đổi chính quyền nhà nước, thực hiện những mong muốn khác về chính trị, tôn giáo, dân tộc”2

Còn trong Từ điển Bách khoa Việt Nam năm 2002 đưa ra khái niệm:

“Khủng bố là hành động dùng bạo lực của cá nhân, tổ chức, nhà nước hoặc

liên minh nhà nước để đe dọa, cưỡng bức đối phương khiến họ khiếp sợ mà phải chịu khuất phục”3

Tóm lại, có thể nói: khủng bố là những hành vi bạo lực không tuyên bố, nhằm vào những mục tiêu không được trang bị các phương tiện quân sự hoặc không được báo trước để tự bảo vệ mình, nhằm mục đích gây sức ép đối với các nhà cầm quyền về mặt chính trị Với định nghĩa như vậy, chúng ta có thể coi các cuộc tấn công vào cả các mục tiêu dân sự lẫn quân sự đều là khủng bố

- Khái niệm về chủ nghĩa khủng bố

Lần đầu tiên người ta bắt gặp thuật ngữ ”Chủ nghĩa khủng bố”

(terrorism) vào năm 1798 khi Triết gia người Đức Emmanuel Kant 1804) sử dụng để mô tả một quan điểm bi quan về số phận của nhân loại Trong cuốn sách Đại từ điển Viện hàn lâm Pháp cũng đề cập đến thuật ngữ chủ nghĩa khủng bố, điều này gợi đến những cuộc đàn áp đẫm máu trong thời

(1724-kỳ "khủng bố" của Cách mạng Pháp năm (1789) Ngày nay, khủng bố thường được coi là hành động của các phong trào bí mật nhằm vào chính phủ của một nước với mục đích làm đảo lộn trật tự chính trị và xã hội Chủ nghĩa khủng bố

đã trở thành mối quan tâm của cả thế giới, đặc biệt kể từ sau vụ 11/9/2001

Thuật ngữ Chủ nghĩa khủng bố đã trở thành một trong những thuật ngữ phổ

biến trên báo chí và dư luận quốc tế Hầu hết các hội nghị quốc tế, kể cả các hội nghị về kinh tế và thương mại, đều có mục bàn về chống chủ nghĩa khủng

bố trong chương trình nghị sự Nhưng về vấn đề cơ bản là định nghĩa "thế nào

là chủ nghĩa khủng bố?" thì các hội nghị vẫn chưa có được câu trả lời nhất trí chung Mỹ gọi Bin Laden là "trùm khủng bố số 1", Bin Laden và Taliban lại lên án nhà nước Mỹ là "trùm khủng bố thế giới", là kẻ diệt chủng; Israel tố cáo chính quyền Palestine là nuôi dưỡng các phần tử khủng bố, nhưng Palestine lại lên án nhà nước Israel là nhà nước khủng bố; trước đây chính quyền Nam Tư của ông Milosevic cũng lên án Washington là kẻ khủng bố khi

Mỹ tiến công các mục tiêu dân sự của Nam Tư hòng buộc Nam Tư phải chấp nhận kế hoạch hòa bình của NATO đặt ra cho tỉnh Kosovo; và trước đây phương Tây lên án Nga trong việc coi các phần tử ly khai tại Chechnya là khủng bố thì nay họ lại ủng hộ Nga Như vậy, thuật ngữ chủ nghĩa khủng bố xuất hiện từ rất sớm nhưng cộng đồng quốc tế chưa thể đưa ra một định nghĩa mang tính nhất quán về chủ nghĩa khủng bố, chính vì thế hiện nay có hơn 100 định nghĩa về chủ nghĩa khủng bố quốc tế

Một trong những định nghĩa đầu tiên về chủ nghĩa khủng bố trên thế giới

là của Hội Quốc Liên từ năm 1937 văn bản pháp lý quốc tế đầu tiên về chủ

nghĩa khủng bố, các hành động khủng bố được xác định chung là “tất cả các

hành vi phạm tội chống lại một nhà nước hay một sự dự định hoặc tính toán trước, để tạo ra môt trạng thái kinh hoàng trong tâm trí của một vài người, một nhóm người cụ thể, hay cũng có khi là cả công chúng”4

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, khủng bố là hành động dùng bạo lực của các cá nhân, tổ chức, nhà nước hoặc liên minh nhà nước để đe dọa, cưỡng bức đối phương,

khiến họ khiếp sợ mà chịu khuất phục Các hình thức khủng bố thường là bắt cóc, ám sát, đánh bom, tàn sát ma rợ v.v khủng bố được giới cầm quyền một

số nước đế quốc và thế lực phản động quốc tế coi như một quốc sách hoặc một chiến lược để chống các quốc gia tiến bộ và phong trào đòi độc lập dân tộc, dân chủ, tiến bộ xã hội Khủng bố bị nhân dân thế giới lên án và là một tội ác có tính chất quốc tế Chống khủng bố đã trở thành mục tiêu chung của các quốc gia tiến bộ5 Cũng theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, khủng bố nhà nước là hành vi xâm phậm tính mạng, sức khỏe, tự do thân thể của nhân viên nhà nước, nhân viên tổ chức xã hội, công dân Việt Nam hoặc công dân nước ngoài nhằm chống chính quyền nhân dân Hành vi nguy hiểm xã hội trên là một tội phạm nghiêm trọng thuộc nhóm tội xâm phạm an ninh quốc gia, có thể bị xử phạt đến mức án cao nhất- tử hình

- Khái niệm về chủ nghĩa khủng bố quốc tế

Theo cuốn “Đại bách khoa toàn thư Trung Quốc” lại quan điểm cho

rằng: Chủ nghĩa khủng bố quốc tế là hành vi của cá nhân hoặc tổ chức sử

dụng bạo lực có ý thức gây hoảng sợ và sử dụng các thủ đoạn giết hại hoặc uy hiếp tính mạng cá nhân hoặc nhóm người, phá hoại tài sản công hoặc tư để thực hiện một mục đích chính trị nào đó hoặc các mục đích khác trong phạm

vi quốc tế Đó là hành vi của một số cá nhân hoặc tập thể có mục đích chính trị và xã hội nào đó, sử dụng bạo lực hoặc phi bạo lực tấn công và đe dọa các

cơ quan hoặc cá nhân, hoặc để tạo ra bầu không khí hoảng sợ, đã giết hại bừa bãi những người dân vô tội, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng6

Theo định nghĩa được sử dụng rộng rãi trong chính giới Mỹ, khủng bố theo nghĩa rộng là hành vi bạo lực vì động cơ chính trị nhằm vào các mục tiêu dân sự do các một quốc gia hoặc tổ chức bí mật tiến hành Khủng bố quốc tế

tr543

là hoạt động khủng bố đối với công dân hoặc tài sản của hai quốc gia trở lên7.Chính phủ Mỹ đã dùng định nghĩa này để phục vụ việc thống kê và phân tích về chủ nghĩa khủng bố từ năm 1983

Khủng bố quốc tế là loại khủng bố nhằm vào cá nhân, tổ chức hoặc mục tiêu được pháp luật quốc tế bảo vệ; giết người đứng đầu nhà nước, chính phủ, đại diện ngoại giao và các đại diện khác; phá hủy đại sứ quán, trụ sở của phái đoàn đại diện các tổ chức dân tộc, các tổ chức quốc tế; phá hoại hệ thống giao thông quốc tế… với mục đích gây ra sức ép đối với chính sách đối nội, đối ngoại của các quốc gia Khủng bố quốc tế là một tội ác có tính chất quốc tế

Nguồn gốc của chủ nghĩa khủng bố

Để đưa ra được những lý do chính xác sự bùng phát chủ nghĩa khủng bố

là một điều rất khó khăn Do hoạt động khủng bố đa dạng và xuất hiện ở nhiều vùng khác nhau, với những điều kiện địa chính trị, xã hội khác nhau, nên nguyên nhân gây ra chúng cũng có thể khác nhau Về cơ bản, có thể đưa

ra những nguyên nhân cơ bản sau:

- Các hệ quả tiêu cực của toàn cầu hóa

Thế giới giờ đây đang bị cơn lốc toàn cầu hóa cuốn hút theo trật tự mà

Mỹ ra sức tạo lập và giành cho được độc quyền lãnh đạo thế giới Đó cũng đồng thời là thế giới toàn cầu hóa sự bất bình đẳng xã hội đến nghèo đói, nợ nần chồng chất, những nghịch cảnh, mâu thuẫn xung đột, nội chiến…

Toàn cầu hóa mang lại cho các nước phát triển những lợi ích to lớn, những cơ hội phát triển mạnh mẽ, nhưng lại khiến cho các nước đang phát triển vấp phải những thách thức và khó khăn Hệ quả của toàn cầu hóa là sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo, mâu thuẫn giữa tăng trưởng kinh tế với tình trạng phân phối của cải không công bằng ngày một tăng Sự bần cùng về kinh

tế đã gạt một bộ phận không nhỏ người dân ra bên lề của tiến trình phát triển,

dẫn đến sự suy thoái đạo đức, tư tưởng, tạo ra một khoảng trống về mặt tinh thần, để chủ nghĩa khủng bố có điều kiện xâm nhập

Nhìn toàn cảnh, lượng của cải thế giới làm ra không ngừng tăng lên, GDP của các nước đều tăng mạnh trong những năm qua Mặc dù vậy, trong điều kiện mà bất bình đẳng xã hội diễn ra ngay trong nền kinh tế toàn cầu hóa

tư bản chủ nghĩa, sự gia tăng đó đã không đưa lại cho đại bộ phận dân cư của hành tinh một cuộc sống phồn vinh hơn, mà ngược lại còn làm họ nghèo đói

thêm “Các nước giàu đang cố xích lại gần nhau, còn các nước kém phát

triển nhận thấy rằng khoảng cách giữa họ và các nước phát triển ngày càng

xa vời”8

Theo báo cáo vào tháng 5/2015 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh

tế (OECD), tại các quốc gia thuộc tổ chức này, thu nhập của 10% số người giàu nhất cao gấp 9,5 lần của nhóm 10% những người nghèo nhất Tỷ lệ này

là 7 lần trong những năm 80 của thế kỷ 20 và liên tục tăng từ đó đến nay9

Còn theo báo cáo Global Wealth cuả Cresit Suisse được công bố vào tháng 10/2015, 1% những người giàu có nhất thế giới hiện đang sở hữu tới một nửa khối tài sản toàn cầu, cùng với đó khoảng cách chênh lệch giữa người giàu và người nghèo lại tăng lên, người giàu ngày càng giàu, người nghèo ngày càng nghèo10

Một trong những hệ quả nghiêm trọng nữa mà toàn cầu hóa mang lại, khiến chủ nghĩa khủng bố bùng phát mạnh mẽ chính là nạn nghèo đói Cuối thế kỷ XX đã đi vào lịch sử thế giới như là một thời kỳ bần cùng hoá trên cấp

độ toàn cầu Nghèo đói hoành hành, khủng hoảng nợ tràn lan tại các quốc gia thuộc Thế giới thứ ba Từ những năm 90 của thế kỷ XX, tình trạng này đã lan

http://vtc.vn/vi-dau-chenh-lech-giua-nguoi-giau-ke-ngheo-tren-the-gioi-ngay-ra nhiều vùng quan trọng trên thế giới, bao gồm cả Bắc Mỹ, Tây Âu, các nước thuộc Liên Xô, cũng như Đông Nam Á và Viễn Đông

Mặc dù tỉ lệ nghèo đói đã giảm mạnh trong những năm qua, nhưng theo

số liệu năm 2010, vẫn còn tới 18% dân số thế giới – tức là khoảng 1,2 tỷ người sống trong tình cảnh nghèo nàn, lợi tức dưới 1,25 USD một ngày Hơn nữa, tỷ lệ thất nghiệp ở nhiều khu vực, đặc biệt là ở bộ phận thanh niên, vẫn đang ở mức cao kỷ lục, thậm chí tiếp tục gia tăng Trong báo cáo mới đây về tình trạng lao động - việc làm toàn cầu, Tổng Giám đốc Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) Guy Ryder cho biết, tỷ lệ thất nghiệp có chiều hướng xấu đi tại các nền kinh tế mới nổi, các nước đang phát triển, các nước sản xuất

và xuất khẩu dầu mỏ, do giá cả hàng hóa giảm đáng kể trong nhiều tháng qua Nghiêm trọng nhất là khu vực Trung Đông, hơn 30% thanh niên thất nghiệp

do những cuộc xung đột kéo dài, thiếu đầu tư việc làm Mặc dù người tiêu dùng được hưởng lợi từ giá hàng hóa giảm nhưng nhiều người lao động đang làm việc với mức lương thấp tại các nền kinh tế mới nổi, kể cả tại các nền kinh tế phát triển

Trong báo cáo “Triển vọng kinh tế thế giới” do Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF)

công bố ngày 12/4/2016, tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2016 đã bị điều chỉnh giảm 0,2% so với báo cáo hồi tháng 1/2016 Báo cáo của IMF cho hay,

“mức tăng trưởng chậm có thể khiến nền kinh tế thế giới phải hứng chịu

những cú sốc mới và làm tăng nguy cơ suy thoái” Sau mức tăng 3,1% trong

năm 2015, tổng sản phẩm nội địa toàn cầu sẽ chỉ tăng 3,2% trong năm 2016

và 3,5% trong năm 2017, đánh dấu mức suy giảm tương ứng 0,2% và 0,1%,

so với dự báo đưa ra đầu năm Theo IMF, một lần nữa, các nền kinh tế mới nổi hội tụ nhiều lo ngại với triển vọng tăng trưởng kinh tế xuống tới mức thấp nhất kể từ hai thập niên qua Phát biểu tại phiên họp toàn thể Hội nghị mùa xuân năm 2016 của IMF và Ngân hàng thế giới (WB), Chủ tịch WB Jim

Yong Kim và Tổng Giám đốc IMF Christine Lagarde thừa nhận bức tranh kinh tế toàn cầu hiện không có nhiều điểm sáng, khi tăng trưởng kinh tế yếu

ớt, có nguy cơ đe dọa tiến trình hướng đến mục tiêu chấm dứt tình trạng nghèo cùng cực trước năm 203011

Tình trạng toàn cầu hoá nghèo đói đã đẩy một phần không nhỏ nhân loại vào cảnh khốn cùng, khiến họ nảy sinh những ý nghĩ cực đoan Những thủ lĩnh khủng bố đã và đang tận dụng tâm lý khủng hoảng này để gieo rắc tư tưởng phản kháng, thù hận, và trong nhiều trường hợp chúng đã thành công Nghèo đói, tuyệt vọng, mất lòng tin vào tương lai, vào xã hội, thế hệ trẻ dễ ngả theo sự dẫn dụ của các tổ chức khủng bố, các tổ chức tội phạm Không ít thành viên hoạt động trong những mạng lưới khủng bố toàn cầu là những thanh niên trong độ tuổi 20 đến từ châu Phi, Đông Nam Á, khu vực Viễn Đông, Trung Đông… Nạn nghèo đói có thể được xem là một trong những nguyên nhân quan trọng đưa tới sự phản kháng và tình trạng bạo lực - môi trường thuận lợi cho sự phát triển của chủ nghĩa khủng bố

Về mặt văn hóa, bên cạnh những mặt tích cực, toàn cầu hóa cũng có những tác động tiêu cực Nó làm phai nhạt bản sắc văn hóa, tôn giáo của các dân tộc, sau đó lợi dụng mối đe dọa hiện hữu này rồi thổi phồng nó lên Một

số tổ chức Hồi giáo cực đoan đã vận động, tuyên truyền dân chúng, để tạo nên

sự phản kháng mạnh mẽ, thậm chí là quá khích Toàn cầu hóa với mặt trái đầy mâu thuẫn đã tạo ra môi trường dung dưỡng và phát triển cho chủ nghĩa khủng bố

Trong thế giới hiện đại, khoa học kĩ thuật và công nghệ thông tin vô cùng phát triển, và nhờ tác động của toàn cầu hóa, nó đã lan rộng trên quy mô toàn cầu Sự phát triển của khoa học công nghệ, đặc biệt là internet đã tạo

http://www.tapchicongsan.org.vn/Home/The-gioi-van-de-su-kien/2016/38404/Hoi-nghi-điều kiện thuận lợi cho việc gieo rắc tư tưởng sai lầm về thánh chiến tới rất nhiều tín đồ Hồi giáo trên thế giới, thông qua các diễn đàn, website, mạng xã hội…Nó còn giúp cho việc tuyển mộ các binh lính sẵn sàng “tử vì đạo” trở nên ngày càng dễ dàng hơn

Công nghệ thông tin phát triển đã tạo điều kiện cho các tổ chức khủng bố liên lạc với nhau tiện lợi, cơ động và hiệu quả hơn Toàn cầu hóa còn đẩy mạnh quá trình xóa bỏ nhiều rào cản đi lại giữa các quốc gia, khiến những phần tử khủng bố di chuyển thuận lợi hơn, thiết lập các cơ sở trên toàn thế giới, và cũng dễ lẩn tránh sự truy lùng, khi mà luật pháp các nước còn khác nhau, nhất là luật pháp về dẫn độ Chúng cũng có thể mở rộng quyên góp tài chính để chi tiêu cho các hoạt động của mình

Mạng lưới thông tin toàn cầu ngày càng phổ biến, khiến một vụ đánh bom

có thể gây chấn động thế giới chỉ trong vòng vài phút, và như thế, tâm lý sợ hãi

sẽ nhanh chóng lan rộng Đây chính là mục đích của chủ nghĩa khủng bố

Không những thế, quá trình phát triển toàn cầu hóa cũng đồng thời chuẩn

bị các điều kiện vật chất – kĩ thuật, các phương tiện khoa học kĩ thuật mà bọn khủng bố có thể tận dụng để gây ra những thảm họa như vụ 11/9/2001 ở New York và Washington, hay như vụ khủng bố đẫm máu ngày 11/3/2004 ở thủ đô Madrid của Tây Ban Nha

Mặt trái của toàn cầu hóa không phải là nguyên nhân duy nhất gây ra sự bùng phát của chủ nghĩa khủng bố, nhưng nó là một trong những nguyên nhân chủ chốt

- Chủ nghĩa cực đoan

Cần có sự phân biệt giữa chủ nghĩa cực đoan và chủ nghĩa khủng bố Chủ nghĩa cực đoan sinh ra từ cách cảm nhận cực đoan về các hiện tượng của đời sống xã hội, còn chủ nghĩa khủng bố ra đời từ những cực đoan của chủ

nghĩa cực đoan Chính chủ nghĩa dân tộc cực đoan và chủ nghĩa tôn giáo cực đoan đã sinh ra những kẻ khủng bố

Chủ nghĩa dân tộc cực đoan kiểu bảo thủ có thể dẫn đến chủ nghĩa bài ngoại, hoặc chủ nghĩa ly khai Chủ nghĩa dân tộc cực đoan được coi là một trong những nguồn gốc dai dẳng nhất, mạnh mẽ nhất và chết người nhất đẻ ra chủ nghĩa khủng bố Những tín đồ Hồi giáo khi nhập cư vào châu Âu từ các nước Trung Đông, châu Phi và Nam Á gặp nhiều rào cản trong quá trình hội nhập vào đời sống xã hội của nước sở tại Một trong những trở ngại đó là chủ nghĩa phân biệt chủng tộc và sự bài ngoại của người dân bản địa Ở phương Tây, người ta thường buộc tội một cách vô căn cứ rằng chủ nghĩa cực đoan và chủ nghĩa khủng bố là đặc tính không thể tách rời của Hồi giáo Chẳng hạn

như Orianna Fallachi – một nhà báo có tên tuổi ở Italia cho rằng “tính đồng

nhất văn hóa Italia sẽ không thể chịu đựng nổi những làn sóng nhập cư của những người muốn thay đổi phong cách sống của chúng tôi… Ở Italia không

có chỗ cho các giáo sĩ và các thánh đường Hồi giáo”12 Còn Van Ri, nhà xã hội học Hà Lan, tuyên bố rằng, trong suốt 200 năm qua, người Hà Lan đã đạt tới trình độ cao của sự thế tục hóa và các quyền tự do trong đời sống xã hội Tất cả điều này có thể bị mất đi dưới áp lực của những tín đồ Hồi giáo nhập cư

Do cách nhìn không cởi mở về Hồi giáo, nhiều nước Tây Âu, trong luật nhập quốc tịch của mình đã đưa ra những điều khoản rất khó khăn cho những người nhập cư là tín đồ Hồi giáo, thậm chí cả trong trường hợp họ sinh ra và học tập ở chính nước đó Không được công nhận quyền công dân, những người nhập cư Hồi giáo sống trong những khu vực biệt lập với xã hội phương Tây và từ chối hội nhập vào đời sống cộng đồng

Những người Hồi giáo nhập cư càng khó thích nghi bao nhiêu vào đời sống cộng đồng nước sở tại, họ càng cảm thấy bị xa lánh và điều này ảnh

hưởng tới tâm lí cộng đồng của họ Từ đó, ý chí đoàn kết của một cộng đồng sắc tộc bị li tán tăng lên, và đến một mức độ nào đó họ tự cách li mình Ở những người này xuất hiện và phát triển cảm giác bị xúc phạm và kém giá trị Đây là cơ cở nuôi dưỡng tinh thần phản kháng ở cộng đồng người Hồi giáo nhập cư

Sau sự kiện 11/9/2001, sự khác biệt rõ rệt về ngôn ngữ, văn hóa, truyền thống lịch sử, các giá trị đạo đức giữa các nền văn minh đã trở thành một nhân tố quan trọng trong nền chính trị quốc tế Tình trạng lệ thuộc vào nền văn minh phương Tây đã bắt đầu lui dần và được thay thế bằng sự tự khẳng định về văn minh ngày một tích cực hơn, đặc biệt là các nền văn minh Hồi giáo, Trung Hoa và Ấn Độ Có thể nói thế giới đạo Hồi chính là đạo quân tiên phong Nhiều ý kiến còn đánh đồng Hồi giáo với chủ nghĩa khủng bố, cho rằng Hồi giáo chính là nguyên nhân đẻ ra chủ nghĩa khủng bố Việc đánh đồng như vậy là không thể chấp nhận được, nhưng cũng không thể phủ định một thực tế là không ít hoạt động khủng bố có nguồn gốc từ tôn giaó này Những người bảo vệ đức tin của đạo Hồi cho rằng người Mỹ đã gây ảnh hưởng, làm lung lạc đạo đức của tín đồ, phá hỏng các phong tục, tập quán, giáo luật kiên định và nghiêm ngặt của đạo Hồi Mỹ với việc tiếp tay cho Israel, giúp đỡ cho các chế độ không được lòng dân càng kích động tâm lý thù ghét Mỹ hơn Kết quả là chủ nghĩa cực đoan đã đứng bên thềm nhiều nước Hồi giáo Sự ủng hộ của thế giới Hồi giáo chính là một vũ khí mạnh mẽ của các tổ chức khủng bố

Thực ra mọi tôn giáo đều có nhiều yếu tố tích cực, hướng thiện Các tôn giáo lớn đều đề cao cái thiện và tinh thần bác ái Bên cạnh đó, đạo Hồi thực tế

đã mềm hóa rất nhiều so với các thế kỷ trước Đại bộ phận cộng đồng Hồi giáo tẩy chay những phong trào Hồi giáo cực đoan nói chung và phong trào IS nói riêng Cần phải khẳng định rằng đa phần người Hồi giáo hiện nay là người

ôn hòa Tuy nhiên xu hướng có những kẻ cố giải thích kinh Koran một cách máy móc và cực đoan, lợi dụng danh nghĩa Hồi giáo để phạm tội ác thì dường như ngày càng nghiêm trọng

- Sự đặc trưng vùng miền

Nói đến khủng bố Hồi giáo, người ta thường tìm nguyên nhân ở sự đói nghèo và thất học Điều đó không sai, nhưng chưa đủ Có một vấn đề là tại sao không có khủng bố Phật giáo? Tại sao có những nước nghèo nhưng vẫn yên bình, người dân cần kiệm tìm cách vượt khó? Tại sao cùng là khủng bố Hồi giáo nhưng khủng bố ở Philippines, Indonesia không thể sánh được về quy mô và mức độ tàn khốc như ở Trung Đông? Câu trả lời nằm ở văn hóa và đặc trưng vùng miền

Vùng Trung Đông (tức Tây Á) tuy cũng là châu Á nhưng khác biệt về văn hóa rất lớn với Nam Á và Đông Á Các điều kiện tự nhiên, địa lý, khí hậu

và lịch sử của Trung Đông khác biệt nhiều với Đông Á Tôn giáo và con người vùng Tây Á vì vậy có những nét cứng rắn đặc trưng Ở một chừng mực

đó, Trung Đông khá giống với phương Tây

Lối tư duy cứng rắn của Trung Đông đã khiến cho tôn giáo ở đây tuy ban đầu cũng đa dạng nhưng về sau chủ yếu là dòng tôn giáo độc thần (tập trung vào thờ một vị thần duy nhất), khác với truyền thống tôn giáo ở Đông Á thiên

về đa thần, mềm mỏng, và khoan dung hơn Và thực tế xu hướng Hồi giáo bạo lực cuồng tín đã có từ thế kỷ 7 Chính về thế mà từ thời trung cổ, ở Trung Đông đã có những cuộc chiến tôn giáo (vì tôn giáo hoặc nhân danh tôn giáo) Gồm chiến tranh giữa các giáo phái trong đạo Hồi và chiến tranh giữa Hồi giáo và các tôn giáo lớn khác (như Thiên chúa giáo)

Tuy nhiên, sự cứng rắn của Hồi giáo và người Tây Á khi vượt qua khoảng cách địa lý lớn, vượt qua Ấn Độ Dương bao la để đến với những vùng đất mới thì đã mềm dịu đi rất nhiều Yếu tố văn hóa bản địa đã làm cho Hồi

giáo ở Đông Nam Á không còn giống y nguyên như ở Trung Đông sa mạc nóng khô nữa

- Sự thiếu vắng mô hình phát triển và hệ tư tưởng cách mạng

Trong điều kiện trật tự thế giới lưỡng cực thời chiến tranh lạnh, cả chủ nghĩa xã hội lẫn chủ nghĩa tư bản đều đem mô hình phát triển riêng của mình tác động vào các nước thuộc Thế giới thứ ba Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, thế giới có nhiều biến động, một câu hỏi được đặt ra rằng: đâu là mô hình mà các nhà nước đang và kém phát triển sẽ lựa chọn cho tương lai của mình?

Edgar Morin trong cuốn sách “Trái Đất – Tổ quốc chung Tuyên ngôn

cho thiên niên kỷ mới” đã đưa ra nhận định khái quát về bước đường phát

triển khó khăn này của các nước thuộc Thế giới thứ ba: “Tại Thế giới thứ ba,

công cuộc phát triển gặp nhiều thất bại, dẫn đến những chặng đường tụt hậu, trì trệ với nhiều cuộc nội chiến và chiến tranh bộ lạc, tôn giáo Những phao tiêu mang ánh sáng chỉ đường đi tới tương lai đều bị tắt ngấm Con tàu Trái Đất lênh đênh trong đêm tối và sương mù dày đặc”13 Chủ nghĩa khủng bố đã tận dụng bối cảnh “sương mù dày đặc” đó để lan truyền và gây bạo lực trên khắp thế giới

Nhà báo Pháp M.Padovani đã viết: “Việc tham gia khủng bố hiện nay

không phải dựa trên cơ sở động cơ tư tưởng, mà là theo hệ thống quan hệ cá nhân”14 Theo Eqbal Ahmad (biên tập trị sự của báo Chủng tộc và giai cấp),

việc thiếu vắng hệ tư tưởng cách mạng đã làm cho khủng bố bành trướng trong thời đại của chúng ta Sự thiếu vắng một hệ tư tưởng cách mạng đã tạo

ra một khoảng trống, mà chủ nghĩa khủng bố có thể lợi dụng để xâm nhập, lôi cuốn, và đưa không ít người vào con đường lầm lạc Dĩ nhiên công tác tuyên truyền của các tổ chức khủng bố, các giáo phái cực đoan, quá khích, đóng một vai trò không nhỏ trên lĩnh vực đó

- Chủ nghĩa cường quyền và bá quyền

Dù về mặt lý luận, người ta vẫn chưa thống nhất với quan điểm cho rằng chủ nghĩa cường quyền và bá quyền là một trong những nguyên nhân đưa đến chủ nghĩa khủng bố Tuy nhiên, có thể khẳng định rằng, sự can thiệp của các cường quốc phương Tây chính là một trong những nguyên nhân quan trọng gây ra sự phản kháng, thậm chí sự phản kháng của cả một dân tộc Hoạt động khủng bố chính là biểu hiện của sự phản kháng

Sự can thiệp này có lịch sử lâu dài từ thời trung cổ, với các cuộc thập tự chinh do giáo hội La Mã (thực chất là phong kiến cầm quyền phương Tây) phát động nhằm chống lại đạo Hồi, và chinh phục những vùng đất của người Hồi giáo Chính từ đây sản sinh ra phong trào thánh chiến để chống lại ảnh hưởng phương Tây Đến thời kỳ tư bản chủ nghĩa, phương Tây lại nô dịch Trung Đông, biến vùng này thành thuộc địa hoặc vùng bảo hộ, vùng ảnh hưởng của họ Với chính sách chia để trị, phương Tây đã chia Trung Đông (khi đó là đế chế Ottoman) thành nhiều quốc gia nhỏ theo một cách nào đó để các quốc gia mới sẽ luôn kiềm chế nhau hoặc xung khắc với nhau Chính vì vậy ngay sau khi thực dân Anh và Pháp rút đi, vẫn luôn có những hiềm khích nhất địch giữa các quốc gia Trung Đông với đường biên giới mới

Sự cai trị của thực dân phương Tây đã hình thành nên sự phản kháng trong thế giới Hồi giáo Thời kỳ thực dân phương Tây, đạo Hồi đóng vai trò tích cực trong việc xác lập bản sắc dân tộc, đấu tranh chống thực dân và giành độc lập

Người Mỹ tự hào không có lịch sử cai trị thuộc địa (kiểu cũ) nhưng họ vẫn không tránh được vết xe can thiệp, khi họ đã đạt tới giai đoạn tư bản độc quyền và trở thành một siêu cường hàng đầu thế giới Sự can thiệp mạnh của

Mỹ vào Trung Đông bắt đầu từ giữa thế kỷ 20 và kéo dài đến ngày nay Phương Tây khi mải mê “xuất khẩu dân chủ” sang các nước Trung Đông đã

phá vỡ thế cân bằng nội tại bên trong các nước như Iraq, Syria và Libya, tạo

ra khoảng trống quyền lực cho mâu thuẫn giáo phái và chủ nghĩa cực đoan bùng phát

1.1.2 Những đặc điểm của chủ nghĩa khủng bố

Chủ nghĩa khủng bố với những hoạt động rất phong phú và đa dạng về hình thức hành động, vì vậy chúng sẽ có nhiều những đặc điểm, đặc trưng khác nhau tùy theo từng hoàn cảnh, mục đích cụ thể Có thể khái quát những đặc điểm cơ bản của CNKB như sau:

Về hành vi: Trên thực tế, hành vi khủng bố rất đa dạng, bao gồm các loại

hành vi như xâm hại tính mạng, thân thể con người, tài sản hay tổng hợp các loại hành vi đó (như vụ khủng bố 11/09/2001 tại Hoa Kỳ) Hiện nay, theo quy định của các Công ước quốc tế về chống khủng bố, hành vi khủng bố bao gồm các hành vi: chống lại an toàn hàng không dân dụng; chống lại an toàn hành trình hàng hải và những công trình cố định trên thềm lục địa; tài trợ khủng bố; xâm phạm tính mạng, sức khoẻ con người, tài sản bằng các thiết bị gây nổ; chống lại những người được hưởng bảo hộ quốc tế bao gồm viên chức ngoại giao; bắt cóc con tin; xâm phạm an toàn sức khoẻ, tính mạng, tài sản con người bằng thiết bị hạt nhân

Về mục đích: Hành vi khủng bố tuy xâm phạm tự do, tính mạng, sức

khỏe của con người nhưng đó chưa phải là mục đích chính, điều mà tội phạm khủng bố muốn thông qua những hành vi đó gây hoảng loạn khiếp đảm trong công chúng Mục đích cuối cùng bọn khủng bố nhắm tới là mục tiêu chính trị Trong một số Công ước quốc tế về chống khủng bố thì mục đích chính trị

cũng đã được nhắc đến, ví dụ Công ước New York 1979 về chống bắt cóc con

tin quy định hành vi thuộc phạm vi điều chỉnh công ước phải là hành vi bắt

giữ, giam giữ, đe doạ sẽ giết chết, sẽ làm bị thương nhằm cưỡng ép bên thứ

ba, cụ thể là quốc gia, tổ chức quốc tế liên chính phủ, pháp nhân hoặc thể

nhân, nhóm người nào đó phải thực hiện hay không được thực hiện bất kì hành vi nào như một điều kiện rõ ràng hoặc điều kiện ngầm cho việc phóng

thích con tin Hay Công ước New York năm 1999 về trừng trị hành vi tài trợ

cho khủng bố tại điểm b khoản 1 Điều 2 quy định tính mục đích của các hành

vi khác được coi là khủng bố (ngoài các hành vi được đề cập trong công ước

về chống khủng bố liệt kê tại phụ lục) là: nhằm hăm doạ dân chúng hay ép buộc một chính phủ hoặc một tổ chức quốc tế phải thực hiện hoặc không thực hiện bất kì hành vi nào…

Về chủ thể: Khủng bố là một loại tội phạm có tính chất quốc tế, là tội

phạm hình sự do các cá nhân thực hiện xâm phạm tới trật tự pháp lý quốc tế hoặc quốc gia và có tính nguy hiểm trên phạm vi quốc tế nó hoàn toàn khác với hành vi xâm phạm luật quốc tế của chủ thể luật quốc tế Bởi vậy, chủ thể của tội phạm khủng bố chỉ có thể là cá nhân và các tổ chức tội phạm (các băng, nhóm phạm tội)

Về khách thể: Khách thể của tội khủng bố là các quan hệ xã hội bị tội

phạm này xâm hại Tội khủng bố xâm hại đến nhiều quan hệ xã hội do vậy khách thể của tội phạm này rất đa dạng bao gồm: quyền tự do cơ bản của con người, trật tự an toàn công cộng, hoà bình và an ninh quốc tế, mối quan hệ tốt đẹp giữa các quốc gia vv Tuy xâm phạm đến nhiều quan hệ xã hội nhưng khách thể trực tiếp, thể hiện đầy đủ nhất tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi khủng bố quốc tế chính là hoà bình và an ninh quốc tế

1.1.3 Những loại hình khủng bố chính

Hiện nay có thể phân chủ nghĩa khủng bố thành năm loại chính:

Thứ nhất: Khủng bố nhà nước (state terrorism) Đây là hành động khủng

bố do nhà nước thực thi, sử dụng các công cụ mà một nhà nước có sẵn như các cơ quan cương chế, thực thi pháp luật dựa trên những phương tiện đã

được hợp thức hóa Vụ Israel giết hại những thủ lĩnh của phong trào Hamas thuộc Palestine năm 2004 được cho là một ví dụ của khủng bố nhà nước

Thứ hai: Khủng bố có sự tài trợ của nhà nước (state-sponsored

terrorism) Đây là hành động khủng bố của một nhóm khủng bố trong nước hoặc quốc tế, có sự tài trợ của chính quyền quốc gia Theo Mỹ, Afghanistan, Libya, Iran, Cu Ba, Iraq và Triên Tiên là những quốc gia chính tài trợ cho chủ nghĩa khủng bố quốc tế vì những mục đích riêng Với phương thức này, quốc gia tài trợ khủng bố có thể sử dụng các nhân viên mật vụ hoặc người đại diện của mình nhằm tạo nên sự bất ổn về kinh tế và chính trị tại một quốc gia khác Các quốc gia còn có thể tài trợ khủng bố bằng cách hỗ trợ phương tiện, tiền bạc, vũ khí và các thiết bị quân sự, huấn luyện và cung cấp thông tin tình báo

về đường di chuyển cho những kẻ khủng bố

Thứ ba: Khủng bố của những người theo chủ nghĩa dân tộc (nationalist

terrorism), hoặc chủ nghĩa khủng bố mang màu sắc ly khai sắc tộc Theo đó, các hoạt động khủng bố thường được dùng trong những hoạt động của các phong trào chống thực dân của những người theo chủ nghĩa dân tộc, hoặc bởi các nhóm đấu tranh đòi ly khai khỏi một quốc gia nào đó (ví dụ như phong trào xứ Basque ở Tây Ba Nha, phong trào của người Sikh ở Ấn Độ, hay các phong trào chống Israel của người Palestine)

Thứ tư: Khủng bố ý thức hệ (ideological terrorism/social terrorism),

trong đó những kẻ khủng bố sử dụng hoạt động khủng bố để thay đổi một chính sách đối nội (ví dụ như luật phá thai) hoặc để lật đổ một chính phủ nào

đó Loại khủng bố này cũng có thể mang màu sắc tôn giáo

Thứ năm: Khủng bố của những tổ chức tội phạm xuyên quốc gia

(criminal terrorism) Các tập đoàn buôn bán vũ ma túy có thể dùng hoạt động khủng bố để bảo vệ lợi ích riêng bằng cách tấn công chính phủ và các cá nhân

có ý định gây khó khăn cho hoạt động và tầm ảnh hưởng của họ Ví dụ,

những tổ chức mafia của Ý đã sử dụng khủng bố để ngăn chặn các nỗ lực trấn

áp hoạt động tội phạm của chính phủ nước này

Cách phân loại này chỉ mang tính chất tương đối, vì trong nhiều trường hợp, các loại hình khủng bố này có thể đan xem vào nhau, khó có thể phân biệt rạch ròi Chẳng hạn, các hoạt động khủng bố ở Chesnia vừa mang màu sắc tôn giáo, vừa mang màu sắc của chủ nghĩa ly khai

1.2 Khái quát về nhóm khủng bố Al-Qaeda

1.2.1 Quá trình hình thành và sự phát triển của nhóm Al-Qaeda

Quá trình thành lập nhóm Al-Qaeda

Sự xuất hiện lực lượng và phát triển của nhóm Al-Qaeda bắt đầu từ cuộc chiến Afghanistan năm 1979 với sự tham gia của quân đội Liên Xô Bin Laden, con trai của một tỷ phủ Ảrập Xêút, là một trong số hàng nghìn thanh niên Hồi giáo mộ đạo tình nguyện sang Afghanistan chiến đấu chống lại quân đội Xô Viết Chính Bin Laden đã lập cái gọi là “ Người bảo trợ của Jihad” và cùng với Sheik Abdullah Azzam thành lập tổ chức Maktab al-Khidamat (MAK or “Offices of Services”) năm 1984

Trong suốt một thập kỷ chiến tranh, MAK có thể đã đào tạo, trang bị và cấp tài chính cho khoảng từ 10.000 đến 50.000 Mujahideen (những chiến binh tham gia thánh chiến) từ hơn 50 quốc gia15 Mặc dù MAK có chi nhánh trên khắp thế giới, trong đó có cả ở châu Âu và thậm chí ở Mỹ, nhưng các thành viên mang quốc tịch Ảrập vẫn chiếm gần một nửa tổng quân số, còn lại là người Algeria, Ai Cập, Yemen, Pakistan và Sudan Các thành viên là người Ảrập chiếm đa số cũng bởi Bin Laden là người mang quốc tích Ảrập Xêút Năm 1989, Al-Qaeda mới chính thức được thành lập, trở thành phong trào thánh chiến theo cách riêng của nó, cũng trong thời gian đó, quân đội

15 http://vietbao.vn/The-gioi/Qua-trinh-hinh-thanh-va-phat-trien-cua-AlQaeda/20026019/162/ , truy cập ngày

Liên Xô rút khỏi Afghanistan Sự thành công của phong trào Mujahideen trong việc trục xuất một trong những siêu cường thế giới lúc bấy giờ ra khỏi mảnh đất Hồi giáo mang ý nghĩa ảnh hưởng lớn đối với Bin Laden Bin Laden bí mật xây dựng Al-Qaeda thành một mạng lưới khủng bố quốc tế kinh khủng nhất với các phân nhóm và chi nhánh hoạt động tại khoảng ít nhất 45 quốc gia trên thế giới

Hệ tư tưởng và mục đích

Al-Qaeda lấy tư tưởng "Jihadideen", tiến hành những cuộc thánh chiến

để bảo vệ đạo Hồi, sẵn sàng từ vì đạo Tư tưởng này có nguồn gốc từ hai nhà

tư tưởng Hồi giáo dòng Sunni Mohammad ibn Abd al-Wahhab và Sayyid Qutb Al-Qaeda có tư tưởng là chỉ có nhóm này và những người theo chúng là đang chiến đấu với những kẻ áp bức những tín đồ của đạo Hồi

Bin Laden thành lập tổ chức khủng bố Al-Qaeda với mục đích đánh đuổi

sự hiện diện của quân đội Mỹ và các nước phương Tây, đồng thời xóa bỏ những ảnh hưởng của văn hóa phương Tây ở các quốc gia theo đạo Hồi, đặc biệt là Saudi Arabia và Irael Tiến tới lật đổ chế độ độc tài thân phương Tây tại các Trung Đông, đoàn kết tất cả những người Hồi giáo và xây dựng một vương quốc Hồi giáo cai trị theo luật Shiria

Những vụ tấn công khủng bố

Quá trình phát triển của Al-Qaeda không chỉ được nuôi dưỡng bằng khoản tiền khổng lồ của Bin Laden, mà còn bằng hàng chục tỷ đô la từ nhiều nguồn tài chính khác Các nguồn tài chính này bao gồm cả các hoạt động kinh doanh tưởng như hợp pháp, song trên thực tế là cái phễu rót doanh thu cho Al-Qaeda Các trại huấn luyện của Al-Qaeda đã được xây dựng tại Sudan từ

1989 và hầu hết mọi hoạt động của mạng lưới này đều xuất phát từ đó cho đến năm 1992 Al-Qaeda bị tình nghi tiến hành vụ tấn công vào quân nhân

Mỹ tại Yemen năm 1992 và tiến hành vụ tấn công tại Mogadishu, Somalia

khiến 18 binh sĩ thiệt mạng Tuy nhiên, vụ khủng bố đầu tiên chắc chắn liên quan tới Al-Qaeda là vụ đánh bom trung tâm huấn luyện chung của Mỹ và Ảrập Xêút tại Raiyadh năm 1995 khiến 5 người Mỹ thiệt mạng

Trước sức ép to lớn từ phía Ảrập Xêút và Mỹ, tháng 5/1996, Chính phủ Sudan đã phải trục xuất Bin Laden và tay chân Cùng với khoảng 150 đàn ông, đàn bà và trẻ em, Bin Laden đã trốn sang Afghanistan và nhanh chóng thiết lập được mối quan hệ khăng khít với chế độ Taliban cầm quyền tại đây Bin Laden đặc biệt gần gũi với Thủ lĩnh Taliban Mullah Muhammad Omar

Để được có chỗ bí mật hoạt động và sử dụng các trại huấn luyện khủng

bố và căn cứ, Bin Laden phải trả cho giới cầm quyền Taliban rất nhiều tiền và binh sĩ Bằng cách làm như vậy, Bin Laden đã thu phục hoàn toàn giới cầm quyền tại quốc gia có truyền thống bảo trợ khủng bố này Với nền kinh tế què quặt, chiến tranh liên miên, Afghanistan ngày càng trở nên phụ thuộc vào Al-Qaeda, cụ thể là vào túi tiền của Bin Laden Do vậy, vào cuối những năm

1990, Al-Qaeda đã huấn luyện được hàng vạn chiến binh Hồi giáo tại cả Sudan và Afghanistan Tháng 8/1998, Al-Qaeda đã tiến hành hầu như cùng lúc hàng loạt vụ đánh bom tự sát vào các đại sứ quán Mỹ tại Nairobi, Kenya

và Dares, Salaam, Tanzania Hậu quả là, hơn 300 người bị chết và gần và gần 5.000 người khác bị thương16

Để trả đũa, Mỹ đã phát động tấn công bằng tên lửa hành trình vào các trại huấn luyện của Al-Qaeda tại Afghanistan và một nhà máy dược phẩm tại Khartoum, Sudan, nơi tình nghi là cơ sở sản xuất khí gây tê liệt thần kinh của Bin Laden Kể từ đó, Bin Laden và mọi hoạt động của tên này đều được các

cơ quan tình báo của Mỹ theo dõi sát sao.Tháng 9/1999, một tên khủng bố Qaeda vào Mỹ từ Canada mang theo nhiệm vụ đánh bom khu trợ Strasbuorg, Pháp nhằm sát hại người Mỹ và khách du lịch Israel trước lễ kỷ niệm thiên

Al-nhiên kỷ mới đã bị lật tẩy Tuy Al-nhiên, chưa đầy một năm sau, Al-Qaeda lại thành công với đòn tấn công liều chết vào hàng không mẫu hạm của Hải quân

Mỹ USS Cole, tại Aden Yemen khiến 17 lính Mỹ thiệt mạng và 39 người khác bị thương

Như vậy quá trình hình thành và phát triển lực lượng do Bin Laden lãnh đạo và tổ chức, đặc biệt sau năm 1989 khi Al-Qaeda tách khỏi MAK, Bin Laden trở thành thủ lĩnh lãnh đạo cao nhất, ông ta đã xây dựng AQ thành một chức nguy hiểm nhất thế giới Sự phát triển mạnh mẽ của AQ với hai yếu tố:

thứ nhất, tầm ảnh hưởng và vai trò to lớn của Bin Laden đối với các phần tử

khủng bố và những người Hồi giáo cực đoan Nhờ đó mà AQ đã nhanh chóng

xây dựng được một lực lượng quân khủng bố hùng hậu; thứ hai, AQ và Bin

Laden được một số các quốc gia Hồi giáo ủng hộ như: Sudan, Afghnistan, Pakistan Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho phần tử khủng bố có nơi trú

ẩn và xây dựng cơ sở hạ tầng Trong vòng 10 năm dưới sự lãnh đạo của Bin Laden AQ đã có những bước phát triển nhanh chóng và nhóm này đã thực hiện nhiều vụ tấn công khủng bố nhằm vào lợi ích của Mỹ và các nước phương Tây ở khu vực Bắc Phi, Trung Đông, tuy nhiên quy mô và hậu quả những vụ khủng bố chưa nghiêm trọng Vì vậy, Mỹ và các nước phương Tây vẫn coi AQ như là một tổ chức khủng bố tầm thường

1.2.2 Hoạt động của Al - Qaeda sau 2001 đến 2011

Sau cuộc khủng bố thế kỷ ngày 11/9/2001 các nước trên thế giới đã hợp tác với nhau cùng phát động cuộc chiến chống nhóm khủng bố Al-Qaeda trên phạm vi toàn cầu, Mỹ là quốc gia đi đầu trong cuộc chiến này Trong một bài phát biểu trước Quốc hội Mỹ năm 2002 tổng thống Mỹ George W Bush đã

nói “Chúng ta sẽ sử dụng mọi vũ khí chiến tranh cần thiết Những người Mỹ

chúng ta chớ trông đợi một trận đánh mà là một chiến dịch kéo dài không giống như bất cứ những gì chúng ta từng thấy Mọi quốc gia ở mọi khu vực

nay phải quyết định Hoặc là đi với chúng ta hoặc đi với bọn khủng bố Tôi kêu gọi lực lượng vũ trang báo động và đó là có lý do Thời khắc đã đến nước

Mỹ sẽ hành động và các bạn sẽ làm cho chúng tôi tự hào ” 17 Lời kêu gọi của Tổng thống Mỹ vạch ra một chiến dịch chống khủng bố quốc tế nói chung

và AQ trên toàn cầu với quy mô chưa từng có, cuộc chiến diễn ra trên nhiều mặt trận kinh tế, quân sự, pháp luật, thông tin tình báo

Những chính sách và biện pháp triển khai của Mỹ và các nước đồng minh khiến Al-Qaeda suy yếu, nhiều nhà lãnh đạo cao cấp và các phần tử của nhóm bị bắt hoặc bị giết, nhiều cơ sở sản xuất vũ khí và trại huyến luyện ở Afghanistan và Iraq bị phá hủy, phạm vi hoạt động ở Afghanistan và Iraq bị thu hẹp, mối quan hệ giữa AQ và Taliban bị hạn chế nhiều, hoạt động tài chính kiểm soát chặt chẽ, nguồn tài chính bị hạn chế Với tình hình đó Al-Qaeda đã có những thay đổi về chiến lược hoạt động nhằm thích ứng với cuộc đấu tranh của Mỹ và cộng đồng quốc tế

Thứ nhất: AQ liên kết với các nhóm khủng bố ở những khu vực khác nhau

trên thế giới nhằm mở rộng phạm vi hoạt động và tầm ảnh hưởng của nhóm Cuộc tấn công khủng bố vào nước Mỹ ngày 11/9/2001 của nhóm Al-Qaeda đã gây ra những hiệu ứng, lan tỏa đến các nhóm khủng bố khác và các phần tử khủng bố cực đoan Nhiều nhóm khủng bố đã tuyên bố hoạt động dưới ngọn cờ của AQ Tháng 10 năm 2004, các nhóm là Tanzim Qaidat Al-Jihad ở Bilad al-Rafidayn, được gọi là Zarqawi Network chính thức tuyên bố tuyên bố trung thành và sát nhập với mạng lưới khủng bố Al-Qaeda gọi là Al-Qaeda ở Iraq (AQI) AQI chủ yếu hoạt động tại Iraq, nhưng nhóm vẫn duy trì một mạng lưới hậu cần rộng rãi trên khắp Trung Đông, Bắc Phi, Iran, Nam Á,

và Châu Âu; Đến tháng 1/2007 al-Qaeda ở Maghreb Hồi giáo (AQIM) hoạt động ở được thành lập và tuyên bố trung thành với AQ, nhóm này hoạt động

Algeria; Al-Qaeda ở bán đảo Ả Rập đã được chỉ định là một tổ chức khủng bố nước ngoài ngày 19/01/2010 Vào tháng 1/2009, các nhà lãnh đạo của al-Qaeda tại Yemen (AQY), Nasir al-Wahishi, và al-Qaeda ở Saudi (AQ) đã tuyên bố làm việc cùng nhau dưới ngọn cờ của AQAP Điều này báo hiệu sự tái sinh của Al-Qaeda, mà trước đây thực hiện các cuộc tấn công ở Saudi Arabia Đây là ba nhóm khủng bố đại diện cho những nhóm khủng bố chi nhánh, hoạt động ở những khu vực khác nhau của AQ

Như vậy, các nhóm khủng bố, những phần tử khủng bố tuyên bố sáp nhập và trung thành với nhóm Al-Qaeda tạo ra mạng lưới rộng khắp trên thế giới, nhưng chủ yếu tập trung ở khu vực Trung Đông, Bắc Phi và Nam Á, hình thành nên những nhóm khủng bố chi nhánh của Al-Qaeda

Từ 2001 đến 2011 Al-Qaeda và các nhóm khủng bố chi nhánh đã tiến hành hàng trăm vụ khủng bố đẫm máu bằng nhiều hình thức khác nhau: đánh bom liều chết, tấn công vũ trang, bắt cóc trên khắp các địa bàn mà nhóm kiểm soát nhằm chống lại cuộc chiến của Mỹ và cộng đồng quốc tế, đồng thời nhằm lật đổ chính quyền nước sở tại để củng cố sức mạnh của nhóm Tháng

11 năm 2002, AQ thực hiện một vụ đánh bom tự sát tại một khách sạn ở Mombasa, Kenya đã giết chết 15 người18 ; AQAP thực hiện các cuộc tấn công vào mục tiêu nước ngoài bao gồm: một vụ đánh bom tự sát tháng 3 năm

2009 vào khách du lịch Hàn Quốc tại Yemen, tháng 8 năm 2009 nỗ lực để ám sát Hoàng tử Ả Muhammad bin Nayif, và 25 tháng 12 năm 2009 đã tấn công vào Northwest Airlines Flight 253 từ Amsterdam đến Detroit, Michigan19

Năm 2011 AQI tiến hành nhiều cuộc tấn công đẫm máu bao gồm: một loạt các vụ đánh bom kéo dài từ ngày 18/1 đến ngày 20/1/2011, giết chết 139 người ở Tikrit20 Ngoài ra AQ và các nhóm khủng bố chi nhánh còn tiến hành hàng trăm vụ khủng bố khác

Cuộc đấu tranh của Mỹ trong cuộc chiến nhằm tiêu diệt nhóm khủng bố

AQ đã giành được nhiều thắng lợi to lớn, khiến cho AQ suy yếu đi rất nhiều, nhưng nhóm này vẫn có khả năng thực hiện nhiều vụ tấn công khủng bố đẫm máu, trực tiếp đe dọa đến an ninh, hòa bình, lợi ích của Mỹ và cộng đồng quốc tế Điều đó chứng minh AQ vẫn là nhóm khủng bố nguy hiểm nhất mà

Mỹ phải đối đầu

Với sự sát nhập và tuyên bố trung thành ủng hộ các các nhóm khủng bố làm cho hoạt động khủng bố của Al-Qaeda càng trở lên đa dạng, phức tạp hơn, các chi nhánh của nhóm này hoạt động với phạm vi rộng lớn hơn Đây sẽ

là một thách thức to lớn trong cuộc chiến chống Al-Qaeda của Mỹ và các nước đồng minh Để giành được thắng lợi đòi hỏi Mỹ và các quốc gia phải hợp tác chặt chẽ và nỗ lực hơn nữa trong cuộc chiến chống Al-Qaeda

Thứ hai: Những hành động của Mỹ, các quốc gia đồng minh và cộng

đồng quốc tế đã làm giảm khả năng hoạt động của Al-Qaeda, Bin Laden và những nhà lãnh đạo cấp cao khác của AQ cố gắng mở rộng phạm vi khủng bố

ra toàn cầu Ý chí chính trị của Al-Qaeda và các chi nhánh của nhóm vẫn

“không bị xói mòn”, bọn khủng bố vẫn tiếp tục cố gắng để thích ứng với những thay đổi về phương thức hoạt động nhằm ứng phó với những biện pháp đấu tranh của Mỹ

Trước ngày 11/9/2001, lãnh đạo cấp cao của AQ có xu hướng hướng dẫn

và chỉ đạo cuộc tấn công, cũng như cung cấp vốn, đào tạo, và chuyên môn kỹ thuật cho các nhóm khủng bố chi nhánh Đặc biệt, lãnh đạo nòng cốt của AQ đóng một vai trò chủ chốt trong các cuộc tấn công khủng bố xuyên quốc gia như cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9 và nhiều cuộc tấn công khác trước đó Nhiều phần tử khủng bố là lãnh đạo nòng cốt của AQ đã bị bắt hoặc bị giết trong chiến dịch quân sự của Mỹ và các nước đồng minh, đặc biệt là hai

nhân vật lãnh đạo phụ trách việc lên kế hoạch các vụ tấn công khủng bố của nhóm Lãnh đạo AQ sống rải rác, chạy trốn ở khu vực biên giới Afghanistan

và Pakistan; toàn bộ tài sản của AQ ở Afghanistan đã bị Mỹ và lực lượng liên quân đồng minh tàn phá; mối quan hệ giữa AQ với Taliban suy giảm nhiều; tài chính và hậu cần của nhóm đã bị phá vỡ Những thiệt hại trên làm cho sức mạnh của AQ đã suy giảm đi rất nhiều

AQ phải đối phó với những quy định chặt chẽ của pháp luật, kiểm soát chặt chẽ và sự truy quét của chính quyền địa phương, những khu vực trước đây là địa bàn hoạt động của nhóm Sự khó khăn đó buộc lãnh đạo AQ phải

có những thay đổi về phương thức lãnh đạo để thích nghi với hoàn cảnh thực tiễn Nếu như trước đây lãnh đạo nhóm AQ trực tiếp chỉ đạo, hướng dẫn những vụ khủng bố thì đến giai đoạn này chỉ giữ vai trò biểu tượng, cổ vũ tình thần cho những phần tử khủng bố Tuy nhiên, lãnh đạo nòng cốt của AQ vẫn tiếp tục ảnh hưởng và hướng dẫn tư tưởng cho những phần tử khủng bố trên toàn thế giới, Bin Laden và Zawahiri là biểu tượng cho cuộc chiến của chủ nghĩa khủng bố với cộng đồng quốc tế, điều này cho thấy AQ vẫn giữ được khả năng gây ảnh hưởng đến các sự kiện và truyền cảm hứng cho các nhóm khủng khác trên thế giới

Các nhóm khủng bố mạng lưới của AQ có xu hướng tách ra thành những nhóm khủng bố nhỏ, tổ chức lỏng lẻo Thời gian đầu, AQ là một nhóm khủng

bố được tổ chức chặt chẽ và thống nhất, nhưng đến giai đoạn này nhóm đã tách ra thành các nhóm nhỏ và thậm chí là những cá nhân, cùng chia sẻ sự bất bình và có cùng mục tiêu nhưng không nhất thiết phải thành lập một tổ chức chính thức Sự chia tách này dần dần ảnh hưởng trở thành một xu hướng ảnh hưởng đến các nhóm khủng bố khác trên toàn thế giới Với xu hướng này, nhóm AQ nòng cốt chỉ đóng vai trò là chất xúc tác cho các hoạt động khủng

bố, các nhóm khủng bố chi nhánh bắt đầu tách ra thành một nhóm độc lập,

một số nhóm khủng bố được tạo thành bởi các cá nhân cùng dân tộc Điều này khiến cho việc xác định và thâm nhập các nhóm khủng bố trở nên rất khó khăn Những phần tử cực đoan, họ gặp gỡ nhau thông qua mạng internet, sau

đó được đào tạo về chuyên môn Nhiều nhóm khủng bố trên thế giớ được thành lập bởi những phần tử khủng bố đến từ nhiều quốc gia khác nhau không nhất thiết phải cùng dân tộc

Xu hướng này có thể sẽ có một số lượng lớn các vụ khủng bố nhỏ hơn nhưng lại được lên kế hoạch tỉ mỉ, địa phương hơn là các vụ khủng bố trên phạm vi xuyên quốc gia

Thứ ba: AQ đã đẩy mạnh việc tuyên truyền những thông tin sai lệch

nhằm chống Mỹ và các quốc gia phương Tây Xu hướng này ngày càng được phát triển mạnh mẽ, Al-Qaeda đã lợi dụng những bất mãn của các nhóm khủng bố địa phương để cố gắng tuyên truyền mình là đội tiên phong của một phong trào toàn cầu AQ vẫn tiếp tục duy trì khả năng hoạt động của mình với mục đích để gắn kết các cuộc tấn công đẫm máu có quy mô lớn, bao gồm cả Hoa Kỳ và các mục tiêu phương Tây khác Tuy nhiên, cách tiếp cận của AQ tập trung vào chiến tranh tuyên truyền, bằng cách sử dụng một sự kết hợp của các cuộc khủng bố, nổi dậy, chương trình phát sóng trên phương tiện truyền thông, tuyên truyền trên internet với mục đích làm giảm sự tự tin và sự đoàn kết trong nhân dân phương Tây

Al-Qeada tiếp tục cực đoan hoá dân số nhập cư, thanh niên và một số bộ phận nhân dân bị xa lánh ở khu vực châu Âu, Trung Đông và châu Phi Những kẻ khủng bố và phần tử cực đoan đã thao túng sự bất bình của thanh niên bị bạn xa lánh hay dân nhập cư, sau đó lợi dụng sự bất bình của họ tạo ra tình trạng bất ổn và lập đổ chính quyền hợp pháp

Bọn khủng bố tìm cách lợi dụng sự bất bình đại diện cho một “dây chuyền” mà qua đó những quan điểm cực đoan và biến chứng theo từng giai

đoạn, có cảm tình, ủng hộ và cuối cùng trở thành các thành viên của mạng lưới khủng bố Ở một số vùng, điều này đã được AQ và các phần tử khủng bố khác khai thác sự nổi dậy, xung đột tiến hành sự tuyển dụng thông qua các cách thức khác nhau, đặc biệt thông qua internet để truyền tải những thông điệp của họ

Thứ tư: Al-Qaeda đã lợi dụng tình hình bất ổn ở Iraq sau khi Mỹ tiến

hành cuộc chiến tranh lật đổ chính quyền Saddam Hussein, nhằm liên kết và

hỗ trợ cho các nhóm khủng bố ở Iraq Lãnh đạo của nhóm Al-Qaeda lợi dụng tình trạng bất ổn ở Iraq, đã hỗ trợ cho các phong trào khủng bố tại Iraq và lợi dụng điều đó nhằm hai mục đích: thứ nhất, coi đó là phương tiện để gây ảnh hưởng đến dư luận Hồi giáo trên toàn thế giới; thứ hai, xem đây như là thỏi nam châm nhằm thu hút nhiều phần tử khủng bố nước ngoài đến Iraq

Các vụ tấn công khủng bố được thực hiện xuyên bởi những phần tử Hồi giáo cực đoan, thành phần tàn dư của chế độ cũ và những kẻ khủng bố nước ngoài Nhưng kẻ khủng bố phản đối chính phủ hợp pháp tại Iraq và sự hiện diện của lược lượng Liên quân Hai nhóm khủng bố lớn nhất ở Iraq là Al-Qaeda ở Iraq (AQI), do Abu Musab al-Zarqawi làm thủ lĩnh và nhóm Ansar al-Sunna (AS) Cả hai nhóm khủng bố đều có mối quan hệ chặt chẽ với lãnh đạo cấp cao của nhóm Al-Qaeda tại Pakistan và Afghanistan Chúng cam kết thành lập một nhà nước thần quyền ở Iraq cai trị theo luật Sharia Hơn nữa, các lực lượng này cũng muốn biến Iraq thành một quốc gia giống như Afghanistan dưới thời của Taliban, trở thành một nơi trú ẩn an toàn cho những phần tử và những nhóm khủng bố Từ đó, tạo điều kiện để âm mưu và lên kế hoạch tiến hành những vụ tấn công mới chống lại Hoa Kỳ và các nước đồng minh

Như vậy, với những thay đổi trên đã cho thấy xu hướng hoạt động của Al-Qaeda sau 11/9 Sự chuyển đổi của chủ nghĩa khủng bố quốc tế từ các