Chương trình trò chơi truyền hình với khán giả việt nam

Một số nhận xét bước đầu về đặc điểm tiếp nhận của khán giả với các chương trình trò chơi truyền hình: 79 2.1.. Trong luận văn này, chúng tôi sẽ không phân tích hay tìm hiểu riêng về chư

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA BÁO CHÍ

ĐỖ THỊ BẠCH DƯƠNG

CHƯƠNG TRÌNH TRÒ CHƠI TRUYỀN HÌNH

VỚI KHÁN GIẢ VIỆT NAM

( Khảo sát một số chương trình trò chơi trên VTV3 - Đài THVN từ năm 2000 đến nay )

CHUYÊN NGÀNH: BÁO CHÍ HỌC

MÃ SỐ: 5 04 30

LU ẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học Tiến sỹ ĐINH HƯỜNG

Hà Nội - 2003

MỤC LỤC

NỘI DUNG TRANG

MỞ ĐẦU

1 Tính thời sự và cấp thiết của đề tài 1

3 5 Phạm vi và phương pháp nghiên cứu 5

4 6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn 6

NỘI DUNG LUẬN VĂN

Chương I: Những vấn đề cơ bản về quy luật tiếp nhận của

khán giả truyền hình và Trò chơi truyền hình

11

1 Những vấn đề cơ bản về quy luật tiếp nhận của khán

giả truyền hình

11

1.1 Khán giả truyền hình (công chúng xem truyền

hình)

11

1.2 Đặc điểm tiếp nhận của khán giả xem truyền

hình

14

1.3 Ý nghĩa của việc nghiên cứu quy luật tiếp nhận

của khán giả xem truyền hình

20

2.1 Trò chơi truyền hình là gì 25 2.2 Những đặc tính của trò chơi truyền hình 29

2.3 Trò chơi truyền hình với các chức năng báo chí 35

Chương II: Bước đầu khảo sát sự tiếp nhận của khán giả với

một số chương trình trò chơi truyền hình trên VTV 3

40

1 Tìm hiểu thực trạng hoạt động tiếp nhận của khán giả

với các chương trình trò chơi truyền hình trên VTV3

hiện nay:

40

1.1 Mức độ thường xuyên và việc sử dụng thời gian

để theo dõi các chương trình trò chơi truyền hình

40

1.2 Mức độ tiếp nhận của khán giả với một số

chương trình trò chơi truyền hình hiện nay

47

1.3 Một số xu hướng tiếp nhận của khán giả với các

chương trình Trò chơi truyền hình

57

2 Một số nhận xét bước đầu về đặc điểm tiếp nhận của

khán giả với các chương trình trò chơi truyền hình:

79

2.1 Nhu cầu tiếp nhận lớn và đa dạng 80 2.2 Tính tích cực trong xu hướng tiếp nhận 84 2.3 Tính “yêu cầu cao” của khán giả 85 Chương III: Một số kiến nghị và giải pháp để nâng cao chất

lượng và hiệu quả các chương trình trò chơi trên VTV3

88

1.1 Một số chương trình trò chơi truyền hình còn

chưa đạt đuợc yêu cầu cao về chất lượng

88

1.2 Chương trình trò chơi truyền hình chưa hướng

đến phục vụ được đầy đủ từng nhóm đối tượng

khán giả

91

1.3 Hình thức các chương trình trò chơi chưa thực

sự phong phú

94

1.4 Trò chơi của VTV3 chưa tận dụng hết được thế

mạnh phát sóng của truyền hình quốc gia

97

2 Một số kiến nghị, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng

và hiệu quả chương trình trò chơi trên VTV3

100

2.2 Về công tác nghiên cứu và đào tạo 112

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Tính thời sự và cấp thiết của đề tài:

Năm 1996 là năm đánh dấu sự ra đời của chương trình Trò chơi trên

sóng truyền hình Việt Nam cùng với sự ra đời của VTV3 (Ban Thể Thao -

Giải trí - Thông tin kinh tế) Kể từ đó đến nay, chưa đầy 10 năm, Chương

trình Trò chơi Truyền hình trên sóng VTV3 đã phát triển vô cùng nhanh

chóng cả về số lượng và chất lượng Từ một SV 96, khán giả đã biết đến và quen thuộc với rất nhiều các chương trình Trò chơi khác như Trò chơi liên

tỉnh, Bảy sắc Cầu vồng, Đường lên đỉnh Olympia, Ở nhà chủ nhật, Từ ánh mắt đến trái tim, Vườn Cổ tích, Những người bạn ngộ nghĩnh, Những đứa trẻ tinh nghịch, Hành trình Văn hoá, Chiếc nón kỳ diệu… Từ những

chương trình trò chơi ban đầu với đội ngũ sản xuất còn chập chững, thiết bị và đạo cụ còn đơn sơ, khán giả giờ đây đã được thưởng thức những chương trình nhiều tính “công nghệ“ hơn và cũng được sản xuất bởi một đội ngũ đầy tính

“tinh nhuệ“

Trò chơi truyền hình đang phát triển nội dung trên mọi lĩnh vực và cho mọi lứa tuổi với ngày càng nhiều các đơn vị tham gia sản xuất Từ việc tiểu

ban “Trò chơi và Gặp gỡ trên truyền hình“ sản xuất chương trình đầu tiên

(SV ’96) đến nay đã có rất nhiều các đơn vị khác tham gia sản xuất chương trình trò chơi truyền hình: các Tiểu ban khác của VTV3 (Tiểu ban Ca nhạc –

Chương trình Thế kỷ âm nhạc, Trò chơi âm nhạc; Tiểu ban Nghệ thuật Điện ảnh – Chương trình 24hình/giây), các Ban biên tập khác của Đài truyền hình Việt Nam (VTV2 - Theo dòng lịch sử; Ban Văn nghệ – Làng vui chơi làng ca

hát) Các Đài truyền hình địa phương trên cả nước cũng đang nô nức đi theo

phong trào này: Đài Truyền hình Thành phố Hồ chí Minh – Vui để học ; Đài Truyền hình Hà Nội – Khoẻ và khéo…

Rõ ràng, trò chơi truyền hình ở Việt nam đang trên đà phát triển và đằng sau nó là một lượng công chúng ngày càng lớn với nhu cầu hiểu biết và giải trí ngày càng cao Trò chơi truyền hình ngày càng hấp dẫn khán giả và như rất nhiều nhà nghiên cứu truyền hình trên thế giới đã nhận định trong

truyền hình hiện đại, trò chơi truyền hình là “một thể loại Major“ – thể loại

chiếm ưu thế

Trong luận văn này, chúng tôi sẽ không phân tích hay tìm hiểu riêng

về chương trình trò chơi truyền hình – mà cốt yếu là nghiên cứu và tìm hiểu

nó trong sự tiếp nhận của khán giả truyền hình Việt Nam Điều này thực sự mang tính thời sự và cấp thiết vì thông qua việc nghiên cứu sự tiếp nhận của khán giả, luận văn sẽ góp phần hình dung sự nhìn nhận và nhu cầu của khán giả Việt Nam với các chương trình trò chơi truyền hình cả về mặt nội dung và hình thức Qua đó luận văn sẽ góp phần xây dựng để trò chơi truyền hình phát triển vừa đáp ứng tính giảI trí đồng thời vẫn mang đầy đủ tính chất của Báo chí cách mạng: tính tư tưởng, tính giáo dục, tính thông tin, tính thẩm mỹ Luận văn cũng sẽ góp phần vào việc định hướng và quy hoạch sản xuất các chương trình trò chơi truyền hình của VTV 3 cũng như của các đơn vị sản xuất chương trình trò chơi truyền hình khác trên cả nước

2 Lý do chọn đề tài

Việc chọn lựa đề tài trên xuất phát từ những hiểu biết, kinh nghiệm và những quan sát thực tế của bản thân người thực hiện về sự ra đời và phát triển của Chương trình Trò chơi truyền hình ở Việt Nam Đây cũng là một đề tài mới trong một loạt những đề tài nghiên cứu về Trò chơi truyền hình những năm gần đây

Là một cử nhân tốt nghiệp khoa báo chí, hiện nay đang công tác tại tiểu

ban Trò chơi và Gặp gỡ trên truyền hình của VTV3 và đang phụ trách một

chuyên mục trò chơi, việc nghiên cứu đề tài sẽ giúp tôi có thêm tầm nhìn bao quát, hiểu biết sâu sắc và định hướng tốt hơn cho công việc của mình Thông qua đó, luận văn cũng mong muốn đóng góp một phần vào công tác chuyên môn của Ban Thể thao – Giải trí – Thông tin kinh tế

Việc nghiên cứu này cũng là cơ sở để đề tài phát triển ở mức độ nghiên cứu sâu và rộng hơn trong tương lai

3 Tình hình nghiên cứu đề tài

Như trên đã đề cập, luận văn này là một nghiên cứu đầu tiên về trò chơi truyền hình trong sự tiếp nhận của khán giả dưới góc độ xã hội học và tâm lý học

Các công trình nghiên cứu trước có liên quan đến trò chơi truyền hình thường là tìm hiểu về trò chơi truyền hình dưới góc độ lý luận báo chí như:

Nghiên cứu Trò chơi truyền hình với tư cách là một thể loại báo chí; Nghiên cứu Kịch bản trò chơi Truyền hình Một số những công trình khác

cũng nghiên cứu về trò chơi truyền hình nhưng lại chọn đề tài dưới góc độ

khác như: Nghiên cứu cách thức tổ chức một chương trình Trò chơi Truyền

hình; Nghiên cứu về việc áp dụng nghệ thuật sân khấu trong dàn dựng một Trò chơi truyền hình…

Vì chương trình trò chơi truyền hình cũng mới chỉ xuất hiện ở nước ta trong chưa đầy 10 năm gần đây nên trong nghiên cứu xã hội học truyền thông, hay tâm lý học truyền thông chưa có một công trình nghiên cứu chuyên biệt

về trò chơi truyền hình và khán giả của nó Điều này càng được khẳng định khi ở nước ta, việc nghiên cứu xã hội học hay tâm lý học riêng trong lĩnh vực truyền hình còn ở mức chưa sâu và hạn hẹp

Bởi vậy, đề tài nghiên cứu “Chương trình trò chơi truyền hình với khán giả Việt Nam” là một đề tài hết sức mới mẻ

4 Mục đích, nhiệm vụ của đề tài

Như chúng tôi đã trình bày ở trên, mục đích chung của đề tài là nghiên cứu trò chơi truyền hình trong sự tiếp nhận của khán giả Để thực hiện được điều đó, tác giả luận văn tự đặt ra cho mình những nhiệm vụ nghiên cứu nhất định

Trước hết là việc nghiên cứu Lý luận về văn hóa và báo chí Chủ nghĩa Mác – Lênin về; Các quan điểm của Đảng, Nhà nước về văn hóa và báo chí,

về tính giải trí trong báo chí; Các chủ trương, chính sách của Nhà nước đối với các phương tiện thông tin đại chúng và truyền hình

Nhiệm vụ thứ hai là nghiên cứu Cơ sở lý luận báo chí nói chung và cơ

sở lý luận về truyền hình và Trò chơi truyền hình; Cơ sở lý luận về về tâm lý con người nói chung và tâm lý người xem truyền hình nói riêng; Nghiên cứu

lý thuyết cơ bản của xã hội học và điều tra xã hội học

Luận văn cũng tìm hiểu những đề tài nghiên cứu trước đây về truyền hình, tâm lý người xem truyền hình, về dư luận xã hội và về sự tiếp nhận của khán giả truyền hình

Dựa trên cở sở lý thuyết được đề cập và những hiểu biết qua kinh nghiệm thực tiễn, đề tài đặt ra những giả thuyết nghiên cứu sau:

Nam đang phát triển và càng có xu hướng phát triển mạnh trong tương lai Vậy khán giả đang tiếp nhận trò chơi truyền hình như thế nào thể hiện ở mức

độ xem, thái độ xem và họ tìm thấy điều gì cuốn hút ở các chương trình

truyền hình của các nhóm đối tượng khán giả khác nhau đặc biệt là các nhóm khán giả mỗi vùng Bắc, Trung, Nam và bước đầu đưa ra các phân tích ở mức nhận định

Giả thuyết thứ ba: Tìm hiểu những nét chung nhất, khu biệt và mang

xu hướng quy luật trong sự tiếp nhận chương trình trò chơi truyền hình của khán giả nước ta

5 Phạm vi và phương pháp nghiên cứu:

Trong khuôn khổ của một luận văn thạc sỹ, hạn hẹp về điều kiện, và nội dung luận văn lại mở rộng đối tượng ở cả ba vùng Bắc, Trung, Nam, chúng tôi xin được thu hẹp phạm vi nghiên cứu:

Phạm vi nghiên cứu sẽ là một cuộc điều tra mang tính chất thăm dò ý

kiến của cư dân nội thành ở ba thành phố lớn: Hà Nội, Thành phố Hồ Chí

Minh và Thành phố Đà Nẵng Cuộc điều tra chủ yếu giúp luận văn tìm hiểu

trạng thái của việc tiếp nhận chương trình trò chơi trên truyền hình trên VTV

3 của khán giả Việt Nam

Ba thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Thành phố Đà

Nẵng cũng là ba địa danh có tính điển hình Đây là ba thành phố ở ba vùng

Bắc, Trung, Nam của đất nước với những đặc điểm về dân cư, xã hội học và tâm lý học có thể mang tính chất đại diện cho từng vùng địa phương Ba thành phố lớn cũng là nơi dân cư đông đúc, thành phần đa dạng và cũng là nơi tập trung đông đảo nhất lượng khán giả truyền hình của cả nước Hơn nữa, ba địa dành này cũng là nơi khán giả được tiếp xúc với truyền hình một cách tương đối đồng đều Đây là những điều kiện cơ sở quan trọng để tác giả đề tài xác định phạm vi nghiên cứu

Dung lượng của cuộc điều tra là khoảng 500 phiếu hỏi (xem phụ lục)

được phân bố như sau: 100 phiếu tại Đà Nẵng, 200 phiếu tại TPHCM, 200 phiếu tại Hà Nội Thời gian điều tra: tháng 4 năm 2003

Phương pháp chọn mẫu của điều tra là sử dụng kết hợp phương pháp

lấy mẫu ngẫu nhiên theo cụm (thường sử dụng trong nghiên cứu nhân quả)

kết hợp với lấy mẫu theo trí xét đoán của nhà nghiên cứu

Các phiếu được phát vào các gia đình theo các cụm dân cư ở ba thành phố Các cụm dân cư đựợc chọn lựa theo tìm hiểu và xét đoán của nhà nghiên cứu về cơ cấu và thành phần Mục đích của việc kết hợp chọn mẫu này là để

có đựơc một kết quả gần với mẫu điển hình nhất Phương pháp chọn mẫu này

là phù hợp với một cuộc điều tra mang tính chất thăm dò

Về phạm vi các chương trình trò chơi truyền hình đưa vào nghiên cứu trong luận văn, tác giả đi từ một số chương trình tiêu biểu xuất hiện từ năm

1999 đến 2002 Những chương trình xuất hiện từ lâu (như SV 2000) đến nay

không còn sản xuất nữa nhưng vẫn được đưa vào nghiên cứu để phần nào có

cơ sở nhận định và so sánh với các chương trình hiện tại

Thông qua kết quả của cuộc điều tra, luận văn sẽ bước đầu đưa ra các phân tích đánh giá dựa trên các phương pháp khác như: Phương pháp Trò chuyện hỏi ý kiến, Phương pháp thống kê, xử lý và phân tích số liệu, phương pháp phỏng vấn sâu, phương pháp thảo luận nhóm, phương pháp phân tích thông tin thứ cấp, phương pháp quan sát…

pháp quan trọng trong giai đoạn nghiên cứu thăm dò để tìm ra những giả thiết

và phương hướng của đề tài nghiên cứu

Phương pháp thống kê, xử lý và phân tích số liệu: Sau khi đã thu thập các mẫu đIều tra, chúng tôi sử dụng phần mềm SPSS/PC + (Statistical Pakage for Social Science) – phần mềm xử lý số liệu điều tra xã hội học dành cho máy tính cá nhân để xử lý số liệu mẫu điều tra Phần mềm này là phần mềm tiên tiến nhất hiện nay, nó thích hợp ngay cả cho những cuộc điều tra có dung lượng từ 200 đến vài chục nghìn mẫu điều tra và biết cách xử lý những sơ

xuất trong mẫu điều tra và tự đIều chỉnh để cho kết quả cuối cùng đáng tin cậy nhất

Các số liệu sau khi được xử lý sẽ được phân tích căn cứ vào mục đích điều tra, phát hiện ra mối liên hệ giữa các hiện tượng, bản chất và tính quy luật phát triển của chúng, kiểm định các giả thuyết

các vấn đề phát hiện được sau khi đã phân tích số liệu của mẫu điều tra Trong đề tài này, phương pháp phỏng vấn sâu được áp dụng với: Đại diện của nhóm mẫu điều tra; Các đồng nghiệp và những người có liên quan đến sản xuất chương trình trò chơi truyền hình; Các chuyên gia trong lĩnh vực lý luận báo chí, lý luận xã hội học và tâm lý học truyền thông và truyền hình

chức một số cuộc thảo luận nhóm giữa những người đang trực tiếp sản xuất chương trình trò chơi truyền hình để tìm hiểu ý kiến và nhận định của những người làm truyền hình về mối tương quan giữa các chương trình trò chơi truyền hình và khán giả

nguồn làm cơ sở cho luận văn, chúng tôi cũng tiến hành phân tích nguồn tư liệu khác: Các thư từ của khán giả gửi tới; Các chương trình trò chơi truyền hình tiêu biểu đã và đang phát sóng; Các luận văn và công trình nghiên cứu trước đây; Các kết quả và số liệu điều tra từ các nguồn như Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương, công ty Taylor Nielson Sofres, Công ty quảng cáo Kiết Tường; Các tài liệu hướng dẫn và góp ý của các chuyên gia nước ngoài đang hợp tác sản xuất chương trình với Đài truyền hình Việt Nam

với các phương pháp nghiên cứu khác khi tiếp cận với các cuộc trao đổi hay