Một số nguyên nhân xung đột trong gia đình vợ chồng trẻ tại hà nội

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA XÃ HỘI HỌC NGUYỄN HỒNG HÀ MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN XUNG ĐỘT TRONG GIA ĐÌNH VỢ CHỒNG TRẺ TẠI HÀ NỘI Chuyên ngành: Xã

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA XÃ HỘI HỌC

NGUYỄN HỒNG HÀ

MỘT SỐ NGUYÊN NHÂN XUNG ĐỘT

TRONG GIA ĐÌNH VỢ CHỒNG TRẺ TẠI HÀ NỘI

Chuyên ngành: Xã Hội Học

Mã số: 5.01.09

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Vũ Hào Quang

Hà Nội – 2003

LỜI CÁM ƠN

Em xin đặc biệt bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới TS Vũ Hào Quang người thày đã tận tình chỉ bảo em trong suốt quá trình nghiên cứu

và hoàn thành luận văn

Em xin chân thành cảm ơn tất cả các thày, cô giáo trong và ngoài khoa đã giảng dạy và tạo điều kiện cho em hoàn thành tốt chương trình học tập của mình

Xin chân thành cảm ơn tất cả các bạn lớp cao học, một tập thể tuyệt vời đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này.

Hà Nội, 12/2003

Mục lục

Trang PHẦN MỞ ĐẦU

5- Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 5

PHẦN NỘI DUNG CHÍNH

Chương I – Cơ sở lý luận thực tiễn của đề tài 9

II- Chương 2: Một số nguyên nhân và các dạng xung đột

A- Thực trạng xung đột trong gia đình trẻ 26

4- Các giai đoạt xuất hiện xung đột trong đời sống vợ chồng trẻ 28

B- Một số nguyên nhân

IV- Xung đột do không hòa hợp về đời sống tình dục 81

PHẦN MỞ ĐẦU

1- Lý do chọn đề tài

Trong đời sống xã hội từ xưa đến nay, gia đình có một vị trí vô cùng quan trọng Đối với người Việt Nam, gia đình mang một giá trị cao cả, thiêng liêng Hôn nhân và gia đình luôn biến đổi cùng với sự biến đổi của nền kinh tế – xã hội Gia đình Việt Nam hiện nay đang phải đương đầu với nhiều thử thách mới khi chuyển từ mô hình gia đình truyền thống sang mô hình gia đình hiện đại Thực tế cho thấy, sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng không tương xứng với sự phát triển văn hoá - xã hội đã làm khủng hoảng nhiều hệ thống giá trị tinh thần, đạo đức của nhiều nước trên thế giới trong đó có Việt Nam Tỷ lệ ly hôn ở các cặp vợ chồng trẻ đặc biệt ở khu vực thành phố hiện nay đang có xu thế tăng lên, kéo theo nhiều hậu quả tiêu cực về mặt xã hội Theo số liệu thống kê ngành toà án (1993), tỷ lệ

ly hôn ở thành phố là 3.33% ; tỷ lệ ly thân ở thành phố là 1,77% [7, tr.14] Báo An ninh thủ đô số 379 ra ngày 16 –2-2002 đã thống kê từ tháng 1 đến tháng 10-2001, các toà án quận, huyện trên 61 tỉnh thành trong cả nước đã thụ lý 35.326 vụ án về hôn nhân và gia đình Trong số đó có đến 21.013 vụ

do các nguyên nhân về xung đột trong gia đình, 2092 vụ do nguyên nhân ngoại tình, 8628 vụ ly hôn vì những nguyên nhân khác Như vậy, xung đột trong gia đình là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến ly hôn Vậy nguồn gốc của các xung đột trong gia đình như thế nào? Những nhân tố nào tác động đến xung đột trong gia đình? Các cặp vợ chồng giải quyết xung đột như thế nào? Nhân tố nào tác động đến cách giải quyết đó? Nghiên cứu nguồn gốc của xung đột gia đình cũng như cách giải quyết xung đột sẽ giúp chúng ta hiểu được độ bền vững của hôn nhân cũng như các nhân tố tác động tới độ bền vững này

- Dưới góc độ Xã hội học, gia đình được coi là một nhóm nhỏ, do vậy sự tương hợp giữa các thành viên trong nhóm là rất cần thiết cho sự tồn tại của nhóm một cách bình thường Sự tương hợp này sẽ tạo ra sự cố kết bên trong nhóm và sự bền vững của nhóm Sự khác biệt quá lớn về động

cơ, mục đích, nhu cầu, lợi ích, định hướng giá trị … giữa các thành viên trong nhóm sẽ dẫn đến mâu thuẫn, xung đột Gia đình tồn tại và phát triển trên cơ sở các hoạt động chung, các xung đột kéo dài giữa vợ và chồng sẽ

ảnh hưởng đến các hoạt động chung và sẽ ảnh hưởng đến sự bền vững của hôn nhân Vì thế, Nghiên cứu nguyên nhân xung đột trong gia đình đang trởthành một vấn đề cấp bách, có ý nghĩa thực tiễn to lớn Về mặt lý luận, trên cơ sở vận dụng các lý thuyết xã hội học về gia đình lý giải các nguyên nhân xung đột trong gia đình vợ chồng trẻ, góp phần làm phong phú thêm các lý thuyết về gia đình Góp phần vào nghiên cứu lý luận, củng cố và bổ sung tri thức cho xã hội học gia đình Về mặt thực tiễn, những kết quả điều tra thực tế của đề tài góp phần bổ sung tư liệu thực tế, làm tài liệu tham khảo và cơ sở cho các nghiên cứu khác…

Vì thế tìm hiểu các nguyên nhân xung đột trong gia đình, tìm biện pháp giải quyết các xung đột đang là một vấn đề đáng quan tâm

Vì thế chúng tôi thực hiện đề tài này với những lý do sau:

a- Những xung đột gia đình làm cho tỷ lệ ly hôn cao

b- Tầm quan trọng của sự ổn định gia đình trong sự phát triển xã hội nói chung và các thành viên trong gia đình nói riêng

c- Những biến đổi kinh tế – xã hội kéo theo sự thay đổi trong gia đình, lý giải những nguyên nhân xung đột trong quan hệ giữa vợ và chồng dưới góc độ lý luận và thực tiễn đang trở nên rất cần thiết

d- Nghiên cứu nguyên nhân xung đột để tìm hiểu các loại xung đột, các hình thức và sự phát triển xung đột trong giai đoạn hiện nay

2- Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu :

2.1 Mục đích nghiên cứu:

- Thông qua tác động của các yếu tố Kinh tế, văn hóa chính trị, xã hội để tìm hiểu nguyên nhân xung đột trong gia đình của các cặp vợ chồng trẻ ở Hà Nội hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Tìm hiểu thực trạng xung đột trong các cặp vợ chồng trẻ hiện nay

- Phân tích các nguyên nhân xung đột trong gia đình dưới các góc

độ quan điểm sống, cách ứng xử, đời sống kinh tế của gia đình, sự hoà hợp trong quan hệ tình dục

- Xem xét tác động của các yếu tố kinh tế, văn hoá, chính trị,… tới xung đột và cách thức giải quyết xung đột trong gia đình

3- Đối tượng, khách thể nghiên cứu:

- Đối tượng nghiên cứu của đề tài này là: Nguyên nhân xung đột trong gia đình vợ chồng trẻ ở Hà Nội

- Khách thể nghiên cứu là các cặp vợ chồng tuổi từ 18-30

- Phạm vi khảo sát: phường Nghĩa tân – Quận Cầu Giấy và phường Cửa Đông – Quận Hoàn Kiếm

4- Giả thuyết nghiên cứu

- Trong nền kinh tế thị trường sự biến đổi các yếu tố kinh tế xã hội làm tăng các xung đột trong gia đình trẻ

- Những xung đột trong quan hệ vợ chồng bắt nguồn từ sự khác biệt về quan điểm sống của hai vợ chồng

- Mối quan hệ giữa vợ chồng với các thành viên khác trong gia đình, họ hàng là một trong những lý do dẫn đến xung đột giữa hai

vợ chồng

- Yếu tố kinh tế có ảnh hưởng đến sự ổn định trong gia đình

- Các cặp vợ chồng có sự khác biệt về trình độ học vấn, nghề nghiệp, lứa tuổi có cách xử lý xung đột khác nhau

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1- Phương pháp luận Mác-xít

Phương pháp luận Mác xít chỉ rõ: “Những nguyên lý cơ bản của lý luận Mác – Lê nin về xã hội là nguyên lý duy vật, nguyên lý phát triển, nguyên lý tính hệ thống, nguyên lý tính phản ánh …” [15, tr.13] Sử dụng

hệ thống quan điểm trên để nghiên cứu nguyên nhân xung đột trong gia đình vợ chồng trẻ:

- Theo quan điểm lịch sử: - Không tách gia đình với hoàn cảnh kinh

tế, văn hoá - xã hội của đất nước trong các giai đoạn lịch sử cũng như hiện nay

- Theo quan điểm hệ thống: Gia đình là tế bào của xã hội, là một bộ phận hợp thành của một chỉnh thể thống nhất bao gồm một hệ thống các yếu tố có liên hệ và tác động qua lại lẫn nhau Nghiên cứu nguyên nhân

xung đột trong gia đình cần phải đặt trong mối tương quan, tác động qua lại qua các yếu tố như: Văn hoá, Chính trị, Kinh tế …

- Theo quan điểm phát triển: Gia đình luôn luôn vận động và biến đổi không ngừng Theo đó hàng loạt các cơ cấu, chức năng của gia đình cũng như vị thế vai trò của các thành viên trong gia đình cũng không ngừng vận động và biến đổi

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 - Phương pháp phân tích tài liệu

Mục đích cơ bản của phương pháp này là dựa trên cơ sở tổng quan của các nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm làm rõ cơ sở lý luận của đề tài Tham khảo các nguồn tư liệu khác nhau: Những hồ sơ, văn bản, các tài liệu lưu trữ, các nguồn sách báo, tạp chí trong và ngoài nước nhằm bổ sung những tư liệu cho việc điều tra

5.2.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Đây là phương pháp cơ bản,

chủ yếu sử dụng để thu thập thông tin về nhận thức, hành vi của những vợ hoặc chồng có độ tuổi từ 18-30 Bảng hỏi được thiết kế để hỏi chung cho tất cả các đối tượng điều tra trong mẫu chọn

- Nội dung bảng hỏi chia thành các nhóm thông tin chính như sau:

+ Các thông tin về bản thân người được hỏi (Tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp …)

+ Các thông tin về quan điểm lối sống (về các vấn đề sinh con;

Sử dụng tiền; về vấn đề tình dục …)

+ Các thông tin về kinh tế (mức thu nhập; người đóng góp ngân sách, người quản lý tiền )

+ Thông tin về quan hệ họ hàng bên nội, bên ngoại, quan hệ bạn bè …

+ Các thông tin về xung đột trong gia đình (hình thức, mức độ, thời gian diễn ra , hình thức giải quyết xung đột …)

Cách thức chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu cụm trên cơ sở đó

có khung mẫu gồm hai cụm là phường Nghĩa Tân – quận Cầu Giấy và

phường Cửa Đông – quận Hoàn Kiếm Sau đó lấy mẫu ngẫu nhiên đơn giản với kích thước mẫu là 300, tiếp tục sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng có được cơ cấu mẫu như sau:

Sau khi hoàn thành quá trình khảo sát thực địa, các thông tin định lượng được kiểm tra, mã hoá và xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS 12.0 Các bảng tần suất (Frequencies) và các bảng tương quan (Crosstabulation) giữa các biến số được sử dụng như là sản phẩm chính trong báo cáo nghiên cứu Những thông tin định tính được lựa chọn, khái quát hoá, trích dẫn nhằm phục vụ theo từng chủ đề của luận văn

5.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu: Bổ sung các dữ liệu định tính, nhằm

hiểu sâu hơn về vấn đề nghiên cứu và góp phần lý giải những kết quả định lượng thu được

Phương pháp phỏng vấn sâu được tiến hành 2 giai đoạn: Giai đoạn 1 nhằm phát hiện vấn đề và xây dung bảng hỏi định lượng Giai đoạn 2: sau khi thu thập và phân tích sơ bộ thông tin thu được, tiến hành phỏng vấn sâu

để lý giải những kết quả định lượng

Đối tượng phỏng vấn sâu:

- 5 nam, 5 nữ cưới năm 2000-2002, tuổi 20-30

Sử dụng chương trình xử lý định tính NVivo để phân tích kết quả nghiên cứu định tính

Nội dung phỏng vấn gồm các thông tin sau:

+ Các thông tin về bản thân người được hỏi (Tuổi, giới tính, trình độ học vấn, nghề nghiệp …)

+ Các thông tin về quan điểm sống (về các vấn đề sinh con; Sử dụng tiền; về vấn đề tình dục …)

150 người ở Nghĩa Tân

300 người

72 Nam

150 người ở Cửa Đông

Tầng 1: Khu vực

Tầng 2: Giới

tính

+ Các thông tin về kinh tế (mức thu nhập; người đóng góp ngân sách, người quản lý tiền )

+ Thông tin về quan hệ họ hàng bên nội, bên ngoại, quan hệ bạn bè

6 – Khung lý thuyết

- Nghiên cứu này xác định biến độc lập là: điều kiện kinh tế – xã hội, chính trị – xã hội, văn hoá - xã hội; các đặc điểm riêng của vợ, chồng và biến phụ thuộc là những xung đột trong gia đình các cặp vợ chồng trẻ Sự tác động của các biến này thông qua các biến trung gian là nhận thức của

vợ chồng trẻ

- Mối quan hệ giữa các biến số được thể hiện qua khung lý thuyết sau:

Nhận thức của vợ chồng trẻ

Xung đột gia đình

- Học vấn

- Nghề nghiệp

- Thành phần XH

- Thu nhập

Hành vi lệch chuẩn Hành vi hợp chuẩn

-Kinh tế -Văn hoá -Xã hội

- Chính trị

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Alan Bryman, 2001, chương 5: Phỏng vấn có cấu trúc, Những phương pháp nghiên cứu xã hội học (bản dịch);

2 Alan Bryman, 2001, chương 7: Bảng hỏi, Những phương pháp nghiên cứu xã hội học (bản dịch);

3 Alan Bryman, 2001, chương 15: Phỏng vấn trong nghiên cứu định tính, Những phương pháp nghiên cứu xã hội học (bản dịch);

4 Alan Bryman, Phân tích thứ cấp và các số liệu thống kê chính thức;

5 Bùi Quang Dũng, Hoà giải ở nông thôn miền Bắc Việt Nam, Tạp chí Xã hội học số 4/2001;

6 Charles L.Jones, Lorne Tepperman, Tương lai của gia đình, NXB Đaị Học quốc gia Hà Nội, 2002 Tr35-37

7 Cao Huyền Nga, Xung đột tâm lý trong quan hệ vợ chồng, Hà Nội 2000, tr.14

8 Đặng Cảnh Khanh, Các nhân tố phi kinh tế- Xã hội học về sự phát triển NXB KHXH, HN 1999

8- Đặng Cảnh Khanh (2001), Gia đình và công đồng trong việc giữ gìn văn hoá truyền thống trong điều kiện kinh tế thị trường và xu thế toàn cầu hoá Thuộc đề tài “Vị trí vai trò của gia đình và cộng đồng trong sự nghiệp Bảo vệ chăm sóc và Giáo dục trẻ em”

9 GS Lê Thi, Sự biến đổi của gia đình trong bối cảnh đất nước đổi mới, 2002, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội;

10 GS Lê Thi, Bạo lực trong gia đình, nguyên nhân hạn chế sự phát triển của phụ nữ và phá vỡ hạnh phúc gia đình, 2002, Nhà Xuất bản Khoa học Xã hội;

11 Guter Endruweit (chủ biên) và các đồng nghiệp, các lý thuyết xã hội học hiện đại, 1999, Nhà xuất bản thế giới ( người dịch Nguỵ Hữu Tâm);

12 G Endruweit và G Trommsdorff, từ điển xã hội học, 2001, Nhà xuất bản thế giới;

13 Một số tham luận và kinh nghiệm về công tác hoà giải ở cơ sở năm 1996 - Sở Tư pháp thành phố Hồ Chí Minh;

14 Nguyễn Hữu Minh và Charles Hirschman, mô hình sống chung với gia đình chồng sau khi kết hôn ở đồng bằng Bắc Bộ và các nhân tố tác động, Tạp chí Xã hội học số 1 (69), 2000;

15 Nhà xuất bản Tiến bộ (1988), Những cơ sở nghiên cứu xã hội học, Mát-xcơ-va, Tr13 (bản Tiếng Việt)

16 Nghị định số 160/1999/NĐ-CP ngày 18/10/1999 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở;

17 Nghị định số 38/CP ngày 04-06-1993 của Chính phủ;

18 Nhật Tân, Về Pháp lệnh tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở, Tạp chí cộng sản số 4 (tháng 2/1999), trang 32-35;

19 Pháp lệnh về tổ chức và hoạt động hoà giải ở cơ sở;

20 Thông tư liên bộ số 12/TTLB ngày 26/07/1993 của Bộ tư pháp và Ban tổ chức Cán bộ Chính phủ hướng dẫn về chức năng, nhiệm

vụ, quyền hạn và tổ chức cơ quan tư pháp địa phương;

21 Trần Thị Kim Xuyến, Gia đình và những vấn đề của gia đình hiện đại, Nhà xuất bản thống kê, TPHCM 2002

22 Vũ Mạnh Lợi và các đồng nghiệp, Bạo lực trên cơ sở giới, tài liệu của Ngân hàng thế giới tại Việt Nam;

23 Vũ Hào Quang, Xã hội hoá và xung đột trong gia đình trẻ, tạp chí “Giáo dục lý luận” HN, 2000, tr.55

24 TS Vũ Quang Hà, Ths Vũ Thị Hồng Xoan, Xã hội học Đại cương, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2002, tr 252

25 Lê Thị Quý, Domiestic Violence in VietNam and efforts to Curb

it, Trong sách “Vietnam’s Women in Transition” Edited by Kathleen Barry, ST Martin’s Press, INC.USA, 1996, tr 263-274

26 Lê Thị Quý “Domiestic Violence in VietNam” Context, forms, causer, and Recommendatios for Action; Publishing by Asia pacific forum on Woman, low and Development (APWLD),

2000

27 Lê Thị Quý, “Nỗi đau thời đại”, NXB Phụ nữ, HN 1996; Tr

113-176

28 Website: www.hanoi.gov.vn/gioithieuhanoi