Bài giảng Quản trị học đại cương: Chương 2 ThS. Trương Quang Vinh

Bài giảng Quản trị học đại cương: Chương 2 Các lý thuyết quản lý bao gồm những nội dung về các lý thuyết quản lý theo trường phái phương Tây; các trường phái quản lý phương Đông; lý thuyết quản lý của CacMac, F. Aêngghen, V.I.Lenin. Mời các bạn tham khảo.

CHƯƠNG II :

Các lý thuyết quản lý

I Các lý thuyết quản lý theo trường

phái phương Tây

II Các trường phái quản lý phương

Đông

III Lý thuyết quản lý của Cac-Mac, F

Aêngghen, V.I.Lenin

01/09/24 Truong Quang Vinh 2

I Các lý thuyết quản lý theo trường phái phương

Tây

1 Các trường phái quản trị cổ điển (classical

management theory)

cổ điển.

2 Trường phái tâm lý trong quản lý

(behavioral theory)

2 .1- Mary Parker Follette (1868-1933)

2 .2- Những nghiên cứu tại Hawthorne – Elton

Mayo (1880-1949)

2 .3- Quan điểm hành vi học

01/09/24 Truong Quang Vinh 4

3 Thuyết X và Y

4 Thuyết văn hoá quản lý

5 Thuyết Z của Nhật Bản

6 Trường phái quản trị hệ thống

7 Trường phái quản trị theo tình huống

8 Trường phái quản trị định lượng

9 Một số khảo hướng quản trị hiện đại

II.Các trường phái quản lý phương

Đông

1 Thuyết “lễ trị” của Khổng Tử

2 Thuyết “an dân” của Mạnh Tử

3 Thuyết “pháp trị” của Hàn Phi Tử

4 Thuyết quản lý theo luật Hồng Đức

01/09/24 Truong Quang Vinh 6

III Lý thuyết quản lý của C Mac, F

Aêngghen, V.I Lenin

1 Tư tưởng của C Mac về quản lý

2 Tư tưởng của F Aênghen

(1820-1885)

3 Tư tưởng của V.I.Lênin

(1870-1924)

01/09/24 Truong Quang Vinh 7

Chương II :

Các lý thuyết quản lý

Các tư tưởng quản trị được hình thành trên nền tảng của những tiến bộ khoa học, những giá trị văn hóa-tinh thần cùng với những kinh nghiệm thực tiễn của các nhà quản lý

Bởi vậy, tư tưởng quản lý trong mỗi giai đoạn lịch

sử, trong mỗi khu vực đều có những sắc thái riêng

01/09/24 Truong Quang Vinh 8

Tuy nhiên, về nguyên tắc, tất cả mọi lý thuyết quản lý đều hướng đến việc giải quyết những vấn đề cơ bản do thực tế kinh doanh đặt ra như vấn đề nhân sự, ra quyết định, sử dụng các nguồn tài nguyên hạn chế, phối hợp các nguồn lực và truyền thông trong tổ chức.

Do đó, việc nghiên cứu các lý thuyết quản lý trong quá trình phát triển của chúng có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với các nhà quản lý “hiện tại và tương lai” Bởi vì, thông qua đó, với tư cách là nhà quản lý thì bạn sẽ có được rất nhiều cách xem xét những nhiệm vụ quản trị dưới góc độ khác nhau tuỳ theo ý mình để tìm ra “phương pháp tốt nhất”

để quản lý một tổ chức

Thật vậy, đối với những vấn đề nào đó thì cách nhìn nầy

có thể có ích hơn so với những cách khác Ví dụ, học thuyết quản trị coi trọng việc làm hài lòng công nhân có thể giúp ích nhiều hơn khi giải quyết vấn đề mức độ biến động nhân sự so với khi giải quyết vấn đề trì trệ trong sản

01/09/24 Truong Quang Vinh 10

1 Các trường phái quản trị cổ điển (classical

management theory )

Lý thuyết quản trị cổ điển có lẽ lâu đời nhất và

được thừa nhận rộng rãi ở phương Tây Những

lý thuyết nầy được phân chia thành các hướng

01/09/24 Truong Quang Vinh 12

Tất cả các lý thuyết trên ra đời vào cuối thế kỷ 19 đầu thế

kỷ 20- đó là thời điểm thịnh vượng của nền công nghiệp đại cơ khí và các kỹ sư là những người điều hành doanh nghiệp Những nhà quản lý nầy quan tâm đặc biệt đến 2 vấn đề:

 Nâng cao năng suất của những người thực hiện công việc

Nâng cao hiệu quả của các tổ chức mà tại đó

công việc đã được thực hiện Họ đã chú ý đến

việc tìm cách quản trị công việc và tổ chức sao

cho có thể làm ra được nhiều sản phẩm hơn với chi phí thấp hơn Họ đã viết được rất nhiều tài liệu quản lý

1 1- Thuyết quản lý theo (một cách) khoa học

(scientific management)

Quản trị theo khoa học là một hệ thống lý thuyết tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa người công nhân và máy móc trong quy trình sản xuất.

Mục tiêu của những nhà quản lý theo trường phái nầy là thông qua những quan sát, thử nghiệm trực tiếp trên công việc của người công nhân nhằm nâng cao năng suất , hiệu quả, giảm sự lãng phí Đó là quản lý công việc, đơn giản hoá công việc, lập lịch tiến độ công tác và hiệu năng

01/09/24 Truong Quang Vinh 14

Học thuyết quản lý một cách khoa học gắn liền với tên tuổi

của Taylor với tác phẩm nổi tiếng “Những nguyên tắc quản trị một cách khoa học” xuất bản năm 1911 tại Mỹ.

Là kỹ sư cơ khí và ở cương vị người giám sát

tại công ty thép Midvale ở Philadelphia vào cuối những năm 1800, Taylor đã quan tâm đến những phương cách cải tiến sự vận hành của máy tiện ông đã bắt đầu thu thập các sự việc và áp dụng việc phân tích khách quan

Ông đã nghiên cứu công việc của từng

công nhân tiện để phát hiện thật chính xác họ đã thực hiện công việc của mình như thế nào.

Oâng đã nhận dạng từng khía

cạnh của từng công việc và

định lượng mọi cái có thể đo đạt được

01/09/24 Truong Quang Vinh 16

Mục đích của ông là cung cấp cho người thợ tiện những tiêu chuẩn khách quan có căn cứ khoa học để xác định khối lượng công việc của một ngày thực sự.

Những nổ lực của Taylor cuối cùng đã dẫn đến 4 nguyên tắc quản trị theo khoa học như sau:

4 Nguyên tắc quản trị của F W Taylor

1 Phân chia công việc của mỗi cá nhân thành

nhiều thao tác đơn giản

2 Phát triển, áp dụng các phương pháp tốt nhất

một cách khoa học để thực hiện mỗi thao tác nầy thay thế cho phương pháp kinh nghiệm cũ (hearsay and gesswork).

3 Tuyển chọn và huấn luyện công nhân một cách

khoa học , mỗi công nhân chuyên về một thao tác để anh ta có thể thực hiện nó một cách hiệu quả nhất.

01/09/24 Truong Quang Vinh 18

4 Trả lương theo sản phẩm và thưởng cho những

sản phẩm vượt định mức.

5 (thêm) Cần phải thấy rằng bao giờ cũng cần

phân chia công việc và trách nhiệm giữa những nhà quản trị và công nhân để mỗi bên làm tốt nhất công việc của mình thay vì phần lớn trách nhiệm lại đổ lên đầu công nhân như trước đây.

1 1.2- Frank và Lillian Gilbreth :

FRANK GILBRETH (1868-1924) biến những nghiên

cứu thành một khoa học chính xác Oâng đã đi tiên

phong trong việc sử dụng những bức ảnh chụp thao tác của người thợ và sắp xếp cho hợp lý các thao tác làm việc

Oâng là người mở đường cho việc đơn giản hoá

công việc bằng sự phân chia công việc thành 17 loại thao tác khác nhau Chẳng hạn, khi nghiên

cứu thao tác của người thợ xây, ông đề nghị họ thay

đỗi cấu trúc công việc và đã giảm các thao tác

xây gạch từ 18 xuống 5

01/09/24 Truong Quang Vinh 20

Do đó năng suất xây từ 120 viên gạch/giờ tăng lên

300 viên gạch /giờ và làm giảm sự mỏi mệt của công nhân, bởi vậy, năng suất chung của toán công nhân đã tăng 200%

Frank đã đề xuất được ý tưởng về

việc tìm một phương pháp tốt nhất

để thực hiện mọi công việc

Ngày nay nhiều kỹ sư kết hợp phương pháp của

ông với phương pháp của Taylor nhằm làm cho công việc đạt hiệu quả hơn.

Sau khi Frank chết, bà Lillian (1878-1972) đã tiếp tục công việc của chồng và tập trung hơn vào khía cạnh con người

Bà đưa ra ý tưởng về việc công nhân cần được làm việc trong những điều kiện đảm bảo an toàn, có số ngày làm việc tiêu chuẩn, được nghỉ giải lao giữa giờ và được nghỉ ăn trưa vào giờ quy định

01/09/24 Truong Quang Vinh 22

1 1.3 -Henry L Gantt (1861-1919)

(Những nguyên tắc lên lịch tiến độ công tác)

Là một cộng tác viên gần gũi của Taylor , Gantt cũng đã quan tâm đến những vấn đề năng suất ở cấp phân xưởng sản xuất

Đóng góp quan trọng nhất của Gantt cho lý

thuyết quản trị một cách khoa học là sơ đồ thể

hiện mối quan hệ giữa công việc đã dự kiến

và đã hoàn thành trên một trục, còn thời gian được thể hiện trên trục kia

Sơ đồ Gantt vẫn còn được sử dụng trong công nghiệp như một phương pháp lên lịch tiến độ công việc

Trong khi Taylor và vợ chồng Gilbreth tập trung vào các công nhân thì Gantt lại cho rằng cách làm việc của những nhà quản trị cũng có thể cải tiến và làm cho năng suất cao hơn

Oâng tin rằng trình độ nghề nghiệp là tiêu chí

duy nhất để thực hiện quyền lực và những nhà quản trị có nghĩa vụ đạo lý là ra các quyết định bằng phương pháp khoa học chứ không phải theo cảm nghĩ của mình

Vì vậy Gantt đã mở rộng phạm vi của quản trị một cách khoa học bằng việc đưa vào công việc của những nhà quản trị một

01/09/24 Truong Quang Vinh 24

1 1.4- Robert Owen (1771-1858).

Là một trong những chủ xí nghiệp vải đầu tiên ở

Scottland tiến hành tổ chức một “xã hội công nghiệp” có trật tự và kỷ luật; ông chú ý đến nhân tố con người trong tổ chức và cho rằng nếu chỉ quan tâm đầu tư tới thiết

bị máy móùc mà quên yếu tố con người thì xí nghiệp cũng không thể thu được kết quả

Oâng cho rằng nâng cao điều kiện

sống cho người lao động chắc chắn

sẽ nâng cao hiệu quả lao động và lợi nhuận (xây dựng nhà ở cho công nhân, mở cửa hàng bán giá rẻ cho công nhân, giảm giờ làm xuống còn 10,5 tiếng/ ngày, không thuê lao dộng trẻ em dưới 10 tuổi.)

01/09/24 Truong Quang Vinh 26

1 1.5- CHARLES BABBAGE (1792-1871)

Là một giáo sư toán học Anh, Babbage dành

nhiều thời gian nghiên cứu cách thức để các nhà máy hoạt động hiệu quả hơn

Oâng tin rằng việc áp dụng các

nguyên tắc khoa học vào quá trình làm việc có thể vừa nâng cao hiệu suất lao động, vừa hạ thấp chi phí.

ngoài

 Oâgn ủng hộ cho nguyên tắc phân chia lao

động:

mỗi hoạt động trong nhà máy cần được phân

tích sao cho các kỹ năng khác nhau trong một hoạt động cần được tách biệt.

Mỗi công nhân sẽ được đào tạo về một kỹ

năng đặc thù và chỉ chịu trách nhiệm về phần việc đó

Theo cách thức nầy, thời gian đào tạo có thể giảm

xuống, việc lặp lại các thao tác giúp cho công

ngoài

01/09/24 Truong Quang Vinh 28

1 2-Thuyết quản lý hành chính (general

administrative theory)

Lý thuyết quản trị hành chính ra đời ở Pháp

là một trong những tư tưởng quản trị lâu đời

và phổ biến nhất đối với tất cả các loại tổ chức, dù thuộc khu vực công hay khu vực tư, lớn hay nhỏ…

phương pháp tiếp cận nầy dựa theo 2 giả thiết:

1 -Mặc dù mỗi tổ chức đều có những đặc trưng và

mục đích riêng (doanh nghiệp, tổ chức chính quyền, tôn giáo, giáo dục…)nhưng chúng đều có

chung một tiến trình quản trị cốt lõi Do

đó, các nhà quản trị giỏi có thể hoạt động tại bất kỳ tổ chức nào.

2 Tiến trình quản trị phổ biến nầy có thể cho phép

giảm bớt những chức năng riêng rẽ và những nguyên lý liên quan đến các chức năng đó.

01/09/24 Truong Quang Vinh 30

Các nhà sáng lập nầy nhấn mạnh đến sự chuyên

môn hóa lao động, mạng lưới ra mệnh lệnh (ai báo cáo cho ai ) và quyền lực.

Năm 1916, cha đẻ của lý thuyết quản trị hành

chính, nhà công nghiệp người Pháp –HENRY FAYOL (1841-1925) đã xuất bản cuốn sách

“Quản trị công nghiệp tổng quát” (Administration Industrielle et Generale) đề cập đến các nguyên tắc quản trị

HENRY FAYOL cho rằng một nhà quản trị thành công chủ yếu dựa vào những phương pháp quản lý

mà người đó vận dụng hơn là những phẩm chất riêng của ông ta

Ông nhấn mạnh rằng, để thành công các nhà quản trị cần hiểu rõ các chức năng quản trị cơ bản như :

hoạch định, tổ chức, lãnh đạo, kiểm soát và áp dụng những nguyên tắc quản trị nào đó.

01/09/24 Truong Quang Vinh 32

Đồng thời HENRY FAYOL còn nhấn mạnh đến cơ cấu của tổ chức và cho rằng để đạt được mục tiêu của tổ chức thì cần phải xác định rõ ràng những công việc mà mỗi thành viên của nó phải cố gắng hoàn thành

Oâng ta đã đưa ra 14 nguyên tắc quản trị và chỉ rõ rằng các nhà quản trị cần được huấn luyện thích hợp để áp dụng những nguyên tắc nầy. Đó là

14 NGUYÊN TẮC QUẢN TRỊ CỦA HENRY

FAYOL

1 PHÂN CÔNG LAO ĐỘNG: Công việc phải

được phân chia rồi lại chia nhỏ nữa thành những yếu tố nhỏ nhất có thể thực hiện được để tận dụng những lợi thế của việc chuyên môn hóa, giúp người công nhân đạt được hiệu quả cao trong công việc.

2 SỰ TƯƠNG ỨNG GIỮA QUYỀN HẠN VÀ

TRÁCH NHIỆM : mỗi người làm việc cần được trao quyền hạn đủ để thực hiện được trách

01/09/24 Truong Quang Vinh 34

3 KỶ LUẬT: Những người công nhân

phải tuân thủ bất kỳ thỏa thuận nào đã được xác định rõ ràng giữa họ và tổ chức đó, những nhà quản lý phải xử phạt công minh mọi trường hợp vi phạm kỷ luật.

nhân chỉ nhận mệnh lệnh từ một cấp trên

để tránh sự trái ngược giữa các mệnh lệnh

và sự rối loạn trong tổ chức.

01/09/24 Truong Quang Vinh 35

5 THỐNG NHẤT CHỈ ĐẠO : những hoạt động,

những nổ lực của tất cả các thành viên đều phải hướng đến mục tiêu chung của tổ chức và chỉ do một nhà quản trị phối hợp và điều hành để tránh sự mâu thuẫn giữa các chính sách và các thủ tục.

6 QUYỀN LỢI CÁ NHÂN PHẢI PHỤC TÙNG

QUYỀN LỢI CHUNG : những quyền lợi của tổ chức phải được ưu tiên hơn những quyền lợi của

cá nhân.

7 TRẢ THÙ LAO THỎA ĐÁNG : tiền công phải

căn cứ vào công việc đạt được theo những mục

01/09/24 Truong Quang Vinh 36

8 TẬP TRUNG HÓA : Phải có một mức độ

tập trung hợp lý để nhà quản trị kiểm soát được mọi việc và chịu trách nhiệm cuối cùng nhưng vẫn đảm bảo cho cấp dưới có

đủ quyền lực để hoàn thành công việc của họ.

9 BỘ MÁY THÔNG SUỐT (ĐỊNH HƯỚNG

LÃNH ĐẠO) : Quyền lực xuất phát và thông suốt từ ban lãnh đạo cấp cao xuống tới những người công nhân thấp nhất trong tổ chức Đây là

hệ thống chỉ huy liên tục qua đó truyền đạt chỉ thị và thông tin

10.TRẬT TỰ: Tất cả thiết bị, nguyên liệu,và

con người cần được đặt đúng vị trí và đúng thời điểm Đặc biệt, con người cần đặt đúng việc , đúng vị trí thích hợp với họ.

11.SỰ CÔNG BẰNG: Các nhà quản trị cần đối

xử công bằng và thân thiện với cấp dưới của họ.

12.ỔN ĐỊNH VỀ NHÂN SỰ: Tốc độï luân

chuyển nhân sự cao sẽ không đem lại hiệu quả Cần khuyến khích công nhân trung thành với tổ chức và cam kết làm việc lâu dài.

01/09/24 Truong Quang Vinh 38

13.CHỦ ĐỘNG: Các công nhân cần được

khuyến khích thực hiện việc suy xét độc lập trong phạm vi quyền hạn được giao và công việc đã được xác định của mình.

14.TINH THẦN ĐỒNG ĐỘI: Các công nhân

cần được khuyến khích xác định rõ quyền lợi của mình với những người cùng một tổ chức và nhờ vậy mà đạt được sự thống nhất các nổ lực.

Fayol developed the following fourteen

management principles and argued that managers should receive formal training in their application:

1 Division of labour: the more people specialize

2 Authorithy

3 Discipline

4 Unity of command

5 Unity of direction

01/09/24 Truong Quang Vinh 40

6 Subordination of individual intrestst to the common

14.Esprit de corps: promoting team spirit give the

organization a sense of unity

1 3- Thuyết quản trị kiểu thư lại (bureaucretic

management)

1 3.1- Khái quát chung

trên những nguyên tắc, hệ thống thứ bậc, sự phân công lao động rõ ràng, những thủ tục chắc chắn

01/09/24 Truong Quang Vinh 42

Người sáng lập ra trường phái quản trị nầy là nhà xã hội học người Đức-Max Weber (1864- 1920), nhưng những công trình nghiên cứu của ông chỉ được phổ biến rộng rãi sau khi chúng được dịch thành tiếng Anh vào năm 1947

Lý thuyết quản trị thư lại đưa ra một quy trình về cách thức điều hành một tổ chức Quy trình nầy có 7 đặc điểm như sau