Chức năng xã hội của nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN DƯƠNG THỊ THỤC ANH CHỨC NĂNG XÃ HỘI CỦA NHÀ NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯƠNG THỊ THỤC ANH

CHỨC NĂNG XÃ HỘI CỦA NHÀ NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SỸ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI – 2004

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

DƯƠNG THỊ THỤC ANH

CHỨC NĂNG XÃ HỘI CỦA NHÀ NƯỚC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

VIỆT NAM

Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử

Mã số: 5.01.02

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Hàm Giá

HÀ NỘI – 2004

Trang 3

MỤC LỤC

Trang

Chương I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHỨC NĂNG

XÃ HỘI CỦA NHÀ NƯỚC CHXHCN VIỆT NAM

6

1.1 Khái niệm chức năng xã hội của Nhà nước CHXHCN Việt Nam 6 1.1.1 Chức năng của nhà nước và chức năng xã hội của nhà nước 6 1.1.2 Chức năng xã hội của Nhà nước CHXHCN Việt Nam 19 1.2 Những yếu tố chính ảnh hưởng đến chức năng xã hội của Nhà

nước CHXHCN Việt Nam

23

1.2.3 Yếu tố truyền thống văn hoá, tâm lý dân tộc 28 1.2.4 Hội nhập quốc tế và toàn cầu hoá 29

Chương II: THỰC HIỆN CHỨC NĂNG XÃ HỘI CỦA NHÀ

NƯỚC

CHXHCN VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

33

2.1 Thực trạng việc thực hiện chức năng xã hội của Nhà nước

2.1.2 Lĩnh vực lao động - việc làm và điều tiết thu nhập 37 2.1.3 Lĩnh vực chăm sóc y tế và bảo vệ sức khoẻ nhân dân 43

2.2 Giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả chức năng xã hội của Nhà

MỞ ĐẦU

Trang 4

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong điều kiện hiện nay, trước những yêu cầu của công cuộc đổi mới đất nước và đặc biệt là yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, việc điều chỉnh và tổ chức thực hiện tốt chức năng

xã hội của nhà nước có ý nghĩa vô cùng quan trọng cả về phương diện lý luận nhận thức và thực tiễn

Trước đây, trong quá trình xây dựng nhà nước ở các nước xã hội chủ nghĩa hầu như người ta mới chỉ quan tâm nhấn mạnh đến chức năng thống trị (chuyên chính của nhà nước) mà ít đề cập đến vai trò to lớn của chức năng

xã hội Mặt khác, thực tiễn hoạt động của một số nhà nước Tư sản hiện đại trong những chừng mực nhất định, chức năng xã hội của nhà nước cũng đã được thực hiện khá tốt trên một số lĩnh vực như : xây dựng phúc lợi công cộng xã hội, xây dựng quỹ từ thiện, bảo vệ thiên nhiên môi trường…

Những hoạt động này đã dẫn đến sự ngộ nhận của một số người về bản chất của nhà nước Tư sản, đánh giá cao hoạt động xã hội của những nhà nước này Trong những năm gần đây, trước những thay đổi to lớn của đời sống

xã hội và quốc tế, dưới ảnh hưởng của những tiến bộ, những thành tựu của khoa học – công nghệ, sự phát triển toàn diện của mỗi cá nhân trở thành một tất yếu như Mác đã từng tiên đoán, thì xu hướng chung của các nhà nước trên thế giới là hướng các hoạt động vào các lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm tạo sự ổn định về xã hội, thực hiện tốt chức năng thống trị của mình

Ở nước ta từ sau thành công Cách mạng Tháng Tám, trong tất cả các giai đoạn phát triển của mình với tính cách là nhà nước của dân, do dân và vì dân, trong điều kiện hoàn cảnh cụ thể nhà nước đã thực hiện chức năng xã hội ở những mức độ và hình thức nhất định Đặc biệt, trong thời kỳ đổi, trong các văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và Hiến pháp càng

khẳng định rõ vai trò chức năng xã hội của Nhà nước ta, Hiến pháp 1992

đã khẳng định: “Nhà nước bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân…, xây dựng đất nước giàu mạnh, thực hiện công bằng xã hội, mọi người có cuộc sống ấm no tự do, hạnh phúc có điều kiện phát triển toàn diện”(Điều3) Như vậy, trên thực tế việc thừa nhận và phát huy tốt chức năng xã hội của nhà nước ngày càng trở thành yêu cầu khách quan Do đó, vấn đề chức năng xã hội của nhà nước hiện nay đang trở thành đối tượng nghiên cứu của nhiều lĩnh vực ( kinh tế, chính trị, pháp lý…).Tuy nhiên, cả về lý luận và thực tiễn từ giác độ triết học, chức năng xã hội của nhà nước vẫn là một vấn đề còn tương đối mới mẻ, cần được tiếp tục nghiên cứu một cách có hệ thống, góp phần bổ sung

những lý luận khoa học cho công cuộc cải cách và hoàn thiện bộ máy nhà nước ở nước ta trong giai đoạn hiện nay Chính yêu cầu này đã thôi thúc

Trang 5

và là tác nhân trực tiếp thúc đẩy người viết lựa chọn vấn đề “Chức năng xã hội của Nhà nước cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam” làm đối tượng

nghiên cứu của luận văn

2 Tình hình nghiên cứu

Trên thế giới, vấn đề chức năng xã hội của nhà nước thường được xem xét gắn liền với việc nghiên cứu sự phát triển của nền kinh tế thị trường, sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế nhằm giải quyết các vấn đề xã hội, những hậu quả tiêu cực do nền kinh tế thị trường gây ra cho con người, cho thị trường, cho xã hội…Chẳng hạn như “Mặt trái của những con rồng” của Walder Bello và Stephanie Rosenfield, “Cạm bẫy phát triển: cơ hội và thách thức” của James Gold Smith, “Tạo dựng một nền văn minh mới

chính trị của làn sóng thứ ba” của Alvin Toffler và Heidy Toffler; …

Ở Việt Nam từ Đại hội VI của Đảng Cộng sản (1986) đến nay, thực hiện đường lối đổi mới đất nước, với việc thừa nhận phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, vấn đề chức năng xã hội của nhà nước đã thu hút được sự quan tâm của các nhà khoa học thuộc nhiều lĩnh vực Có thể liệt kê một số công trình, bài viết liên quan đến vấn đề này như: “Mối quan hệ giữa chính sách xã hội và chính sách kinh tế” của Đỗ Minh Cương [4] “Chức năng nhà nước quan điểm và nhận thức” của Trần Thái Dương [14] “Hoàn thiện hệ thống Pháp luật của nhà nước nhằm tăng cường hiệu lực quản lý các vấn đề thuộc chính sách xã hội” của cố PGS,TS Trần Trọng Hựu [32]; “Chính sách xã hội về đổi mới cơ chế việc quản lý thực hiện” của Trần Đình Hoan [34]; “ Tăng trưởng kinh tế và công bằng

xã hội, một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở một số tỉnh miền Trung” của Phạm Hảo,Võ Văn Tiến, Mai Đức Lộc[36] “Mối liên hệ giữa bản chất giai cấp và chức năng xã hội của nhà nước và cải cách nền hành chính trong thời kỳ đổi mới ở nước ta” của Phạm Ngọc Quang và Trần Thị Ngọc Hiên [53]…

Các công trình khoa học trên đã đề cập những khía cạnh khác nhau của chức năng xã hội của nhà nước Tuy nhiên, chưa có công trình chuyên sâu trình bày một cách có hệ thống từ góc độ Triết học về chức năng xã hội của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Vì thế luận văn này là sự bổ

Trang 6

sung, phát triển hơn nữa những vấn đề liên quan tới chức năng xã hội của nhà nước đã được đề cập trong các công trình đã có, góp phần đưa nhận thức về vấn đề này tới độ sâu sắc cần thiết theo yêu cầu của thực tiễn, đẩy mạnh công cuộc cải cách hành chính, đổi mới và nâng cao hiệu lực của bộ máy Nhà nước

ta trong tình hình hiện nay

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

- Mục đích: Trên cơ sở làm rõ chức năng xã hội của nhà nước nói

chung và việc thực hiện chức năng này của Nhà nước ta từ 1986 đến nay, đề xuất một số giải pháp nhằm thực hiện tốt hơn ( nâng cao hiệu quả thực hiện) chức năng xã hội của Nhà nước ta trong công cuộc đổi mới, phát triển đất nước theo định hướng XHCN

- Nhiệm vụ: + Làm rõ chức năng xã hội của nhà nước nói chung, Nhà

nước CHXHCN Việt Nam nói riêng

+ Đánh giá khái quát việc thực hiện chức năng xã hội của Nhà nước ta trên một số lĩnh vực chủ yếu

+ Đưa ra một số giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả chức năng xã hội của nhà nước trong quá trình xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước ở nước ta hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu: Luận văn chỉ tập trung nghiên cứu làm rõ những

vấn đề lý luận cơ bản và thực tiễn của việc thực hiện chức năng xã hội của Nhà nước ta trong quá trình đổi mới

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm cuả chủ nghĩa Mác- Lê Nin, Đảng

Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước

Trang 7

- Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện

chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, các phương pháp phân tích, tổng hợp, lịch sử - lô gích…, gắn lý luận với thực tiễn

5 Những đóng góp của luận văn

- Về mặt lý luận: Luận văn hệ thống hoá được những quan điểm, những cách tiếp cận về chức năng xã hội của nhà nước nói chung và chức năng xã hội của Nhà nước CHXHCN Việt Nam nói riêng

- Chỉ ra sự cần thiết và những yêu cầu của việc thực hiện chức năng xã hội của Nhà nước CHXHCN Việt Nam

- Nêu ra một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả việc thực hiện chức năng xã hội của Nhà nước ta trong giai đoạn hiện nay

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Ý nghĩa lý luận: Luận văn được dùng làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến lĩnh vực chức năng xã hội của nhà nước ta trong công cuộc đổi mới, xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân

- Ý nghĩa thực tiễn: Trong một chừng mức nhất định có thể đưa lại những

gợi ý gián tiếp cho thực tiễn xây dựng và cải cách bộ máy nhà nước ở nước ta hiện nay

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm

02 chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về chức năng xã hội của Nhà nước

CHXHCN Việt Nam

Chương 2: Thực hiện chức năng xã hội của Nhà nước CHXHCN Việt

Nam: Thực trạng và giải pháp

Trang 8

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Vũ Hồng Anh (2001), Về cơ chế thực hiện quyền lực ở nước ta (Sách:

Một số vấn đề về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước CHXHCN Việt Nam, Lê Minh Thông (chủ biên)), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

2 Vũ Tuấn Anh (chủ biên), (1994), Vai trò của nhà nước trong phát triển

kinh tế, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

3 Báo Nhân dân ngày16/3/1999

4 Báo Nhân dân ngày 20/8/2000

5 Báo thanh niên ngày 9/5/2001

6 Nguyễn Đức Bình, Trần Ngọc Hiên, Đào Trọng Truyến, Nguyễn Văn

Thảo, Trần Xuân Sầm (đồng chủ biên), (1999), Đổi mới và tăng

Trang 9

cường hệ thống chính trị ở nước ta trong giai đoạn mới, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

7 Bộ giáo dục và đào tạo(1994), Triết học tập 1, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội

8 Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường xây dựng

chủ nghĩa xã hội Phần III: Xây dựng nhà nước pháp quyền Việt

Nam 1994, Tập 1: Lý luận về nhà nước, Học viện chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh, Hà Nội

9 Đỗ Minh Cương, Mạc Văn Tiến, (1996), Góp phần đổi mới và hoàn

thiện cơ chế chính sách, bảo đảm xã hội ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

10 Các văn bản pháp luật về chế độ ưu đãi thương binh, gia đình liệt sỹ -

Bộ Lao động - Thương binh và xã hội (1986-1994)

11 Chủ quyền kinh tế trong một thế giới đang toàn cầu hóa (1999), Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

12 Nguyễn Đăng Dung (2000), Một số vấn đề về Hiến pháp và bộ máy Nhà

nước, Nxb Giao thông vận tải, Hà Nội

13 Lê Sỹ Dược (2000), Cải cách bộ máy hành chính cấp Trung ương trong

công cuộc đổi mới hiện nay ở nước ta, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

14 Trần Thái Dương (1999), “Chức năng nhà nước – quan điểm và nhận

thức” Tạp chí Luật học (2)

15 Đảng cộng sản Việt Nam (1991), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong

thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nxb Sự Thật, Hà Nội

16 Đảng cộng sản Việt Nam (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ VII, Nxb Sự Thật, Hà Nội

17 Đảng cộng sản Việt Nam(1991),Văn kiện hội nghị lần thứ tư Ban chấp

hành Trung ương khoá VII, Nxb Sự thật, Hà Nội

Trang 10

lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

19 Đảng cộng sản Việt Nam (1997), Văn kiện Hội nghị lần thứ III Ban chấp

hành trung ương Khoá VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

20 “Đại hội VIII - Những tìm tòi và đổi mới”, Thông tin chuyên đề, Trung

tâm thông tin tư liệu Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

22 Đổi mới và tăng cường hệ thống chính trị ở nước ta trong giai đoạn mới

(1999), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

23 Trần Ngọc Đường (chủ biên) (1999), Lý luận chung về nhà nước và

pháp luật, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

24 Trần Ngọc Đường (chủ biên) (2000), Bộ máy Nhà nước Cộng hoà xã hội

chủ nghĩa Việt Nam, Tập 2, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

25 Nguyễn Duy Gia (1994), Nâng cao quyền lực, năng lực, hiệu quả quản

lý nhà nước, nâng cao hiệu quả của pháp luật, Nxb Lao động, Hà Nội

26 Nguyễn Duy Gia (1996), Cải cách một bước bộ máy nhà nước ở nước ta

hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

27 Giáo trình triết học Mác - Lênin (1999), Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

28 James Goldsmith (1997): Cạm bẫy phát triển: Cơ hội và thách thức, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội

29 Hồ Chí Minh (1989) toàn tập, Tập 5, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

30 Hồ Chí Minh (1989) toàn tập, Tập 9, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

31 Hoàng Văn Hảo (1995), Tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước kiểu mới sự

hình thành và phát triển, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

32 Trần Trọng Hựu (chủ biên) (1995), Hoàn thiện hệ thống pháp luật của

nhà nước nhằm tăng cường hiệu lực quản lý các vấn đề thuộc chính sách xã hội, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

Trang 11

33 Trần Trọng Hựu (chủ biên) (1994), Chính sách xã hội những vấn đề

pháp lý, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

34 Trần Đình Hoan (chủ biên) (1996), Chính sách xã hội về đổi mới cơ chế

việc quản lý thực hiện, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

35 Nguyễn Duy Hùng (1996), Vai trò quản lý nhà nước trong nền kinh tế

thị trường – Kinh nghiệm các nước ASEAN, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội

36 Phạm Hảo, Võ Văn Tiến, Mai Đức Lộc (2000), Tăng trưởng kinh tế và

công bằng xã hội, một số vấn đề lý luận và thực tiễn ở một số tỉnh miền Trung, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

37 Hiến pháp Việt Nam (1946,1954,1980, 1992) (1995), Nxb Chính trị

quốc gia, Hà Nội

38 Kinh tế thị trường và những vấn đề xã hội (1997), Viện Thông tin khoa

học xã hội, Hà Nội

39 C.Mác - Ăngghen (1995), Toàn tập, Tập 1, Nxb Chính trị quốc gia, Hà

Nội

42 V.I.Lênin (1974) Toàn tập, Tập 1, Nxb Tiến bộ Mát xcơ va

45 Phạm Xuân Nam (chủ biên) (1997), Đổi mới chính sách xã hội – Luận

cứ và giải pháp, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội

46 Phạm Hữu Nghị (2000), Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về chính

sách, pháp luật xã hội, Viện Nghiên cứu Nhà nước – Pháp luật, Nxb

Công An nhân dân, Hà Nội

47 Nhà nước, thị trường và viện trợ (1995), Nxb Khoa học xã hội

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	388,99 KB