Vấn đề bồi dưỡng cán bộ biên tập xuất bản ở nước ta hiện nay

Khoa Xuất bản có truyền thống gần 50 năm đào tạo cán bộ biên tập xuất bản, đã mở được hơn 30 khóa đào tạo đại học xuất bản hệ chính quy tập trung với hàng ngàn sinh viên tốt nghiệp, cung

Xuất bản, về bản chất, là hoạt động

truyền bá các giá trị văn hóa Đó là một

quá trình vừa sản xuất vừa truyền bá

xuất bản phẩm đến đông đảo công chúng trong xã

hội Quá trình này bao gồm ba khâu cơ bản có quan

hệ hữu cơ với nhau là biên tập, in và phát hành

Biên tập là khâu sản xuất tinh thần nhằm tìm chọn,

tổ chức gia công các tác phẩm văn hóa tinh thần

để phù hợp với nhu cầu và tiêu chuẩn truyền bá,

tạo ra các bản mẫu xuất bản phẩm Biên tập là khâu

mở đường, là “bộ máy động lực” của hoạt động

xuất bản Biên tập viên quyết định chất lượng và

sự phát triển của nhà xuất bản Đây là nguồn nhân

lực chất lượng cao, đòi hỏi nhân cách toàn diện cả

về tri thức, năng lực và đạo đức Những nhân cách

này, không chỉ do một trường đại học đào tạo mà

phải có sự phối hợp của nhiều trường, không được

đào tạo một lần mà phải thường xuyên được đào

tạo lại, được bồi dưỡng Họ cần học tập suốt đời

Do vậy, đào tạo kết hợp với bồi dưỡng là yêu cầu

mang tính quy luật của việc xây dựng nguồn nhân

lực biên tập xuất bản không chỉ ở nước ta mà hầu

như ở mọi nước trên thế giới

Ở Việt Nam, việc đào tạo đội ngũ biên tập xuất bản, cho đến nay, mới chỉ có duy nhất ở Khoa Xuất bản Học viện Báo chí và Tuyên truyền Khoa Xuất bản có truyền thống gần 50 năm đào tạo cán bộ biên tập xuất bản, đã mở được hơn 30 khóa đào tạo đại học xuất bản hệ chính quy tập trung với hàng ngàn sinh viên tốt nghiệp, cung cấp cho ngành xuất bản cả nước Tuy nhiên, có rất nhiều sinh viên ra trường không đảm nhận được việc biên tập ở các nhà xuất bản, bởi không đủ tri thức khoa học chuyên sâu, không đủ năng lực thực hành biên tập Ngành xuất bản hiện phải tiếp nhận sinh viên tốt nghiệp từ nhiều trường đại học khác nhau Ở đây,

họ được đào tạo các ngành khoa học chuyên sâu phù hợp với loại sách xuất bản, song lại thiếu tri thức nghiệp vụ biên tập, nên vẫn chưa đáp ứng tốt yêu cầu của nhà xuất bản và xã hội Có thể nhận

rõ rằng: nguồn nhân lực biên tập, dù đến nhà xuất bản từ trường đại học nào vẫn thiếu hụt về tri thức khoa học và năng lực chuyên môn để hành nghề

Do vậy, bồi dưỡng chính là phương thức bù đắp các tri thức và năng lực còn thiếu hụt ấy Không được bồi dưỡng, các sinh viên ra trường vẫn chưa

Vấn đề bồi dưỡng cán bộ biên tập xuất bản

ở nước ta hiện nay

Đào tạo và bồi dưỡng là yêu cầu mang tính quy luật của việc xây dựng nguồn nhân lực nói chung, cũng như nguồn nhân lực biên tập xuất bản ở nước ta nói riêng Tuy nhiên, thực tiễn công tác bồi dưỡng đội ngũ biên tập xuất bản ở nước ta hiện nay còn nhiều bất cập cả về phương thức, nội dung chương trình bồi dưỡng, việc đánh giá kết quả và cấp giấy chứng nhận Qua bài viết, tác giả đã phân tích cặn

kẽ thực trạng, nguyên nhân và đưa ra các giải pháp khả thi để nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng cán bộ biên tập xuất bản ở nước ta trong thời gian tới nhằm nâng cao chất lượng biên tập viên cũng như nâng cao vị thế của các nhà xuất bản Việt Nam

l PGS, TS TRẦN VĂN HẢI

Học viện Báo chí và Tuyên truyền

đủ tiêu chuẩn để trở thành biên tập viên chuyên

nghiệp có chất lượng cao

Thực tiễn công tác bồi dưỡng đội ngũ biên tập

sách ở nước ta hiện nay còn nhiều bất cập cả về

phương thức, nội dung chương trình bồi dưỡng, cả

việc đánh giá kết quả và cấp giấy chứng nhận

Bồi dưỡng cán bộ biên tập trước hết là công

việc được các đơn vị xuất bản quan tâm và thực

hiện Xuất phát từ thực trạng đội ngũ hiện có và

yêu cầu biên tập mà các đơn vị xuất bản xây dựng

chương trình, nội dung bồi dưỡng Tùy công việc

mà họ sắp xếp thời gian, cách thức bồi dưỡng Ưu

điểm nổi bật của cách bồi dưỡng này là gắn chặt

việc học với hành, thiết thực nâng cao năng lực

thực hành của biên tập viên, ít tốn kém thời gian

và kinh phí Song, việc nhà xuất bản tự bồi dưỡng

cũng có những khó khăn và hạn chế: Chương trình

bồi dưỡng không hướng vào chuẩn mực chung và

định hướng của ngành; nội dung chủ yếu là bồi

dưỡng tri thức kinh nghiệm, kỹ năng cụ thể, tính

lý luận khoa học không cao; giảng viên chủ yếu là

cán bộ biên tập có kinh nghiệm trong nhà xuất bản

(lớp cán bộ này hiện nay ở các nhà xuất bản rất

hiếm); phương thức bồi dưỡng nặng về kèm cặp,

cầm tay chỉ việc; sau khi học xong không được

kiểm tra, đánh giá, cấp chứng chỉ công nhận kết

quả học tập

Bồi dưỡng biên tập viên xuất bản hiện nay còn

là nhiệm vụ cơ bản của các cơ sở giáo dục, đào tạo

Học viện Báo chí và Tuyên truyền, ngay từ khi

thành lập đã làm công việc bồi dưỡng biên tập viên

xuất bản Hoạt động này được khẳng định là một

chức năng cơ bản trong suốt quá trình tồn tại và

phát triển của Học viện Khoa xuất bản của Học

viện phụ trách việc đào tạo, bồi dưỡng cán bộ biên

tập xuất bản cho cả nước Khoa đã xây dựng được

chương trình bồi dưỡng cán bộ biên tập gắn với

nhu cầu của ngành xuất bản và các nhà xuất bản

trong từng thời kỳ

Ưu điểm nổi bật của các chương trình bồi

dưỡng ở Khoa Xuất bản Học viện Báo chí và

Tuyên truyền là có nội dung đa dạng, phù hợp với

yêu cầu của ngành xuất bản; kết hợp được các tri

thức lý luận và thực hành; hướng tới các chuẩn mực nghề nghiệp chung của ngành và thế giới; sau khi kết thúc, học viên được cấp chứng chỉ có giá trị học thuật để từng bước hoàn chỉnh tri thức, nhân cách nghề nghiệp Việc bồi dưỡng biên tập viên ở Học viện còn có ưu thế là có thể phát huy lợi thế của một trung tâm nghiên cứu giáo dục lý luận chính trị và báo chí truyền thông hàng đầu của đất nước, có đội ngũ giảng viên đông đảo phù hợp với các nội dung của chương trình bồi dưỡng xuất bản,

có cơ sở vật chất - kỹ thuật của một trường đại học trọng điểm, có giáo trình tài liệu tham khảo học tập phong phú, đa dạng dành cho các bậc đào tạo chính quy cả đại học và sau đại học chuyên ngành xuất bản

Tuy nhiên, trong mấy năm gần đây việc bồi dưỡng biên tập viên xuất bản ở Học viện có phần

bị coi nhẹ và chững lại Những ưu thế vốn có của Học viện không được phát huy, trong khi đó nhu cầu bồi dưỡng biên tập viên của ngành xuất bản ngày càng tăng

Các lớp bồi dưỡng biên tập viên, mấy năm qua, chủ yếu do các nhà xuất bản, trường Bồi dưỡng cán bộ của Bộ Thông tin và Truyền thông, các trung tâm bồi dưỡng cán bộ của Tổng cục Chính trị thực hiện Các lớp bồi dưỡng thường ngắn (chỉ khoảng 1 tuần), nội dung đơn giản, phân tán, rất ít tri thức nghiệp vụ biên tập xuất bản, nhất là kỹ năng biên tập chuyên nghiệp hiện đại Do vậy, trong vài năm qua đã có hàng chục lớp bồi dưỡng được mở, song trình độ lý luận và kỹ năng hành nghề của biên tập viên vẫn không đáp ứng được yêu cầu nâng cao chất lượng toàn diện hoạt động xuất bản Công tác xuất bản vẫn còn nhiều mặt tiêu cực, hạn chế bị xã hội phê phán

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này Trong đó, đặc biệt phải kể đến sự không ăn khớp, thiếu phối hợp chặt chẽ giữa chỉ đạo của Đảng với quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực bồi dưỡng cán bộ xuất bản Theo Luật Xuất bản 2012, biên tập viên phải được chuẩn hóa bằng việc cấp thẻ hành nghề xuất bản Muốn được cấp thẻ, ngoài các tiêu chuẩn về bằng cấp, về phẩm chất đạo đức, họ

phải có chứng chỉ đã học qua lớp bồi dưỡng về

pháp luật và nghiệp vụ biên tập Song, chương

trình bồi dưỡng và việc tổ chức lớp, cấp chứng chỉ

cho lớp học và chứng chỉ hành nghề được giao

toàn quyền cho Cục Xuất bản thuộc Bộ Thông tin

và Truyền thông Các cơ sở giáo dục đào tạo

chuyên ngành Xuất bản như Khoa Xuất bản Học

viện Báo chí và Tuyên truyền, Khoa Xuất bản và

Phát hành xuất bản phẩm Đại học Văn hóa hầu như

đứng ngoài cuộc Nếu giảng viên nào được tham

gia giảng dạy cũng chỉ với tư cách cá nhân Họ

không được tham gia xây dựng chương trình, ra đề

thi và chấm thi đánh giá kết quả của lớp học

Điều đó dẫn đến tình trạng chứng chỉ các lớp

bồi dưỡng không do các cơ quan học thuật, có chức

năng giáo dục đào tạo cấp, mà do cơ quan quản lý

nhà nước, không có chức năng nghiên cứu giảng

dạy cấp Cũng do vậy mà chứng chỉ hành nghề

được cấp cả cho những người chưa có đủ tri thức

cần thiết về nghiệp vụ biên tập xuất bản

Để nâng cao chất lượng công tác bồi dưỡng cán

bộ biên tập xuất bản ở nước ta trong thời gian tới,

chúng tôi kiến nghị một số giải pháp sau:

1 Quy chuẩn hóa đội ngũ cán bộ biên tập xuất

bản trong toàn ngành xuất bản theo chức danh

Xây dựng các tiêu chí về trình độ, năng lực cụ thể

cho từng chức danh, có chức danh trợ lý biên tập

và biên tập viên các cấp Trên cơ sở đó, quy hoạch

hệ thống đào tạo, bồi dưỡng cán bộ biên tập, xuất

bản cả về chương trình, phương thức, hệ thống

bằng cấp và chứng chỉ

2 Việc đào tạo, bồi dưỡng và cấp chứng chỉ

phải do các cơ sở giáo dục đào tạo thực hiện Các

nhà xuất bản, cơ quan quản lý nhà nước chuyên

ngành, các hội nghề nghiệp cần liên kết với các cơ

sở đào tạo để mở các lớp bồi dưỡng, song chương

trình, nội dung giảng dạy và giảng viên, thi kiểm

tra và cấp chứng chỉ các lớp do cơ sở đào tạo quyết

định, tránh hiện tượng người giảng một đường,

người ra đề thi một nẻo, người giảng không được

chấm thi, không xây dựng chương trình…

3 Các cơ sở đào tạo cán bộ biên tập xuất bản

cần kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ đào tạo và bồi

dưỡng Gắn nhiệm vụ bồi dưỡng với đáp ứng nhu cầu thực tế của ngành, với thực hiện quy hoạch xây dựng đội ngũ biên tập theo chức danh và với các bậc của chương trình đào tạo chính quy; hướng nội dung bồi dưỡng theo các tiêu chuẩn chức danh cán

bộ biên tập đã xây dựng

4 Phòng Bồi dưỡng thuộc Ban Quản lý đào tạo của Học viện Báo chí và Tuyên truyền cần phối hợp chặt chẽ với Khoa Xuất bản ngay từ khâu điều tra, nắm bắt nhu cầu bồi dưỡng, xây dựng chương trình, ký hợp đồng mở lớp đến việc bố trí giảng viên, tổ chức thi kiểm tra và cấp chứng chỉ Trên

cơ sở đó, cần xây dựng quy chế hợp tác, phân bổ quyền lợi và trách nhiệm hợp tác chặt chẽ hơn giữa các đơn vị của Học viện trong hoạt động bồi dưỡng cán bộ

Bồi dưỡng cán bộ biên tập xuất bản là nhiệm

vụ cơ bản, thường xuyên của Học viện Báo chí và Tuyên truyền Yêu cầu xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành xuất bản trong giai đoạn mới đang cấp bách đòi hỏi chúng ta phải nâng cao hơn nữa chất lượng công tác bồi dưỡng cán bộ của Học viện nói chung cũng như công tác bồi dưỡng cán bộ xuất bản nói riêngr

Khai giảng Lớp “Bồi dưỡng kiến thức pháp luật xuất bản, nghiệp vụ biên tập” do Cục Xuất bản, In và Phát hành phối hợp với Trường Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ quản lý Thông tin và Truyền thông tại Hà Nội cho 125 biên tập viên đến từ 35 nhà xuất bản khu vực phía Bắc

Ảnh: TL