Kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên tỉnh Ninh Thuận hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Thanh niên Việt Nam là chủ nhân tương lai, đồng thời là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Để thanh niên thực hiện được vai trò đó, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm giáo dục rèn luyện, đào tạo thanh niên thành những người có đủ đức tài phục vụ sự nghiệp cách mạng. Trước lúc đi xa, trong Di chúc, Hồ Chí Minh không quên căn dặn: "Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và cần thiết". Trong điều kiện hiện nay, với việc thực hiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, thanh niên lại càng có vai trò quan trọng; vì thế, lại càng cần thiết đẩy mạnh và nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác giáo dục và đào tạo thanh niên. Tại Đại hội toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta xác định, một trong ba điểm nghẽn cản trở sự phát triển hiện nay là chất lượng nguồn nhân lực. Vì thế, "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao" là một trong ba khâu đột phá nhằm đẩy mạnh sự nghiệp phát triển đất nước. Giáo dục và đào tạo là phương thức trực tiếp hình thành nguồn nhân lực. Trong những năm qua, thực hiện Nghị quyết Trung ương 2, khóa VIII và các chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực giáo dục và đào tạo của nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Tuy vậy, chất lượng hiệu quả của giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, chưa chú trọng đúng mức đến việc giáo dục đạo đức, lối sống và kĩ năng làm việc. Do vậy, chất lượng nguồn nhân lực ở nước ta hiện nay còn những bất cập nhất định cả về mặt chuyên môn, tài năng và về mặt đạo đức. Để khắc phục tình trạng này, cùng với yêu cầu về giáo dục chuyên môn, nghề nghiệp, thể chất, Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh, cần "chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân. Tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt cách nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh" [38]. Truyền thống và đạo lí dân tộc được thể hiện và kết tinh ở những giá trị đạo đức truyền thống. Những giá trị đạo đức truyền thống như: lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết cố kết cộng đồng, lòng nhân ái khoan dung, tinh thần lao động cần cù sáng tạo, tinh thần hiếu học tôn sư trọng đạo… là thành quả hàng ngàn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả của giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện. Chính vì thế, các giá trị đạo đức truyền thống có ý nghĩa trường tồn. Chúng không chỉ là động lực, đồng thời xác lập bản sắc văn hóa và con người Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử đã qua, mà còn là nền tảng để xây dựng văn hóa và con người Việt Nam trong hiện tại và tương lai. Khi nhấn mạnh yêu cầu tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lí dân tộc, Đảng đã chỉ ra và đòi hỏi phải kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng văn hóa và con người Việt Nam hiện nay nhằm đáp ứng các yêu cầu của tình hình mới. Trong bối cảnh chung đó, kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận chính là sự thực hiện yêu cầu và nhiệm vụ của Nghị quyết về việc xây dựng con người, xây dựng đạo đức tại một địa phương cụ thể. Hơn thế, so với nhiều địa phương khác, Ninh Thuận là tỉnh nghèo, điểm xuất phát của công nghiệp hóa, hiện đại hóa khá thấp cả về phương diện tiềm lực kinh tế - công nghệ, cả về phương diện nhân lực. Do vậy, việc kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên sẽ góp phần tạo ra một nguồn nhân lực trẻ, một lực lượng lao động nòng cốt cho sự phát triển của tỉnh. Để nâng cao hiệu quả của công tác này, việc nghiên cứu về mặt lí luận và từ đó đánh giá thực trạng, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả của kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận là cần thiết. Trong các Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 25-NQ/TW về thanh niên được thực hiện bởi các cấp, các ngành của Ninh Thuận trong những năm qua, ít nhiều cũng đã có những nhận định, những đánh giá về việc kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên. Tuy vậy, một nghiên cứu chuyên sâu ở cấp độ triết học là chưa có. Vì vậy, tác giả chọn vấn đề "Kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên tỉnh Ninh Thuận hiện nay" làm đề tài luận án.

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ NGUYỄN HOÀI NHƯ

KẾ THỪA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN

TỈNH NINH THUẬN HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2016

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

ĐỀ TÀI 61.1 Những nghiên cứu liên quan đến giá trị đạo đức truyền thống và kế thừa giá trị đạo đức truyền thống 61.2 Những nghiên cứu liên quan đến thanh niên và xây dựng đạo đức cho thanh niên 161.3 Những nghiên cứu liên quan đến kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên và thanh niên Ninh Thuận 241.4 Một số vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu sâu trong luận án 31

2.1 Giá trị đạo đức truyền thống, một số giá trị đạo đức truyền thống cơ bản của dân tộc Việt Nam 322.2 Xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận và sự cần thiết kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay 55

DỰNG ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN NINH THUẬN HIỆN NAY: THỰC

3.1 Những nhân tố tác động đến kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận 683.2 Thực trạng kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay 733.3 Một số vấn đề đặt ra trong kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay 99

Chương 4 QUAN ĐIỂM VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CỦA KẾ THỪA GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC CHO THANH NIÊN NINH THUẬN HIỆN NAY 1064.1 Quan điểm về kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay 1064.2 Một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay 115

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Thanh niên Việt Nam là chủ nhân tương lai, đồng thời là lực lượng nòng cốt trong sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Để thanh niên thực hiện được vai trò đó, Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên quan tâm giáo dục rèn luyện, đào tạo thanh niên thành những người có đủ đức tài phục vụ sự nghiệp cách mạng Trước lúc đi xa, trong Di chúc, Hồ Chí Minh không quên căn dặn: "Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và cần thiết" Trong điều kiện hiện nay, với việc thực hiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập, thanh niên lại càng có vai trò quan trọng; vì thế, lại càng cần thiết đẩy mạnh và nâng cao hơn nữa hiệu quả của công tác giáo dục

và đào tạo thanh niên Tại Đại hội toàn quốc lần thứ XI, Đảng ta xác định, một trong ba điểm nghẽn cản trở sự phát triển hiện nay là chất lượng nguồn nhân lực Vì thế, "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao" là một trong ba khâu đột phá nhằm đẩy mạnh sự nghiệp phát triển đất nước Giáo dục và đào tạo là phương thức trực tiếp hình thành nguồn nhân lực Trong những năm qua, thực hiện Nghị quyết Trung ương 2, khóa VIII và các chủ trương của Đảng, Nhà nước về định hướng chiến lược phát triển giáo dục - đào tạo trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, lĩnh vực giáo dục và đào tạo của nước ta đã đạt được những thành tựu quan trọng, góp phần to lớn vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tuy vậy, chất lượng hiệu quả của giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu, chưa chú trọng đúng mức đến việc giáo dục đạo đức, lối sống và kĩ năng làm việc Do vậy, chất lượng nguồn nhân lực ở nước ta hiện nay còn những bất cập nhất định cả

về mặt chuyên môn, tài năng và về mặt đạo đức Để khắc phục tình trạng này, cùng với yêu cầu về giáo dục chuyên môn, nghề nghiệp, thể chất, Nghị quyết

số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nhấn mạnh, cần "chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân Tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lý dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt cách nhân văn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh" [38]

Truyền thống và đạo lí dân tộc được thể hiện và kết tinh ở những giá trị

đạo đức truyền thống Những giá trị đạo đức truyền thống như: lòng yêu

nước, tinh thần đoàn kết cố kết cộng đồng, lòng nhân ái khoan dung, tinh thần lao động cần cù sáng tạo, tinh thần hiếu học tôn sư trọng đạo… là thành

quả hàng ngàn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả của giao lưu và tiếp thu tinh hoa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện Chính

vì thế, các giá trị đạo đức truyền thống có ý nghĩa trường tồn Chúng không chỉ là động lực, đồng thời xác lập bản sắc văn hóa và con người Việt Nam trong suốt chiều dài lịch sử đã qua, mà còn là nền tảng để xây dựng văn hóa

và con người Việt Nam trong hiện tại và tương lai Khi nhấn mạnh yêu cầu tập trung vào những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lí dân tộc, Đảng đã chỉ ra và đòi hỏi phải kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng văn hóa và con người Việt Nam hiện nay nhằm đáp ứng các yêu cầu của tình hình mới

Trong bối cảnh chung đó, kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận chính là sự thực hiện yêu cầu và nhiệm vụ của Nghị quyết về việc xây dựng con người, xây dựng đạo đức tại một địa phương cụ thể Hơn thế, so với nhiều địa phương khác, Ninh Thuận là tỉnh nghèo, điểm xuất phát của công nghiệp hóa, hiện đại hóa khá thấp cả về phương diện tiềm lực kinh tế - công nghệ, cả về phương diện nhân

lực Do vậy, việc kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên sẽ góp phần tạo ra một nguồn nhân lực trẻ, một lực lượng lao động nòng cốt cho sự phát triển của tỉnh Để nâng cao hiệu quả của công tác này, việc nghiên cứu về mặt lí luận và từ đó đánh giá thực trạng, đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả của kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận là cần thiết Trong các Chương trình hành động triển khai Nghị quyết 25-NQ/TW về thanh niên được thực hiện bởi các cấp, các ngành của Ninh Thuận trong những năm qua, ít nhiều cũng đã có những nhận định, những đánh giá về việc kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Tuy vậy, một nghiên cứu chuyên sâu ở cấp độ triết học là chưa có Vì vậy, tác giả chọn vấn

đề "Kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh

niên tỉnh Ninh Thuận hiện nay" làm đề tài luận án

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lí luận về kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên, luận án đánh giá thực trạng; đề xuất quan điểm và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay

- Đề xuất quan điểm và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

- Luận án nghiên cứu vấn đề kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận

- Phạm vi nghiên cứu về thời gian là từ khi tiến hành sự nghiệp đổi mới đến nay

4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Phương pháp luận

Luận án được thực hiện trên cơ sở thế giới quan và phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác-Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức, giáo dục đạo đức cho thanh niên; các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển thanh niên, giáo dục đạo đức cho thanh niên Ngoài ra, luận án kế thừa và phát triển những thành tựu nghiên cứu của các nhà khoa học, các công trình khoa học liên quan đến đề tài

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp chung được vận dụng trong nghiên cứu, thực hiện luận án

là phương pháp biện chứng duy vật; đồng thời, kết hợp sử dụng các phương pháp: lịch sử và logic, phân tích và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, so sánh,

hệ thống hóa, khái quát hóa

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

- Luận án đã luận chứng cho sự cần thiết kế thừa giá trị đạo đức trong

xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận

- Thông qua việc phân tích thực trạng kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận, luận án đã xác định những vấn đề chủ yếu cần giải quyết; đồng thời, đề xuất quan điểm và

một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả của kế thừa giá trị đạo đức trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay

6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận án

Ý nghĩa lí luận: Luận án góp phần làm sáng tỏ và hệ thống hơn về mặt

lí luận vấn đề kế thừa giá trị đạo đức trong xây dựng đạo đức nói chung và trong xây dựng đạo đức cho thanh niên nói riêng

Ý nghĩa thực tiễn: Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho

công tác nghiên cứu và giảng dạy đạo đức học; những kết quả nghiên cứu của Luận án có ý nghĩa khuyến nghị đối với công tác xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay

7 Cơ cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình đã công bố của tác giả liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung Luận án gồm: 4 chương, 11 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.1 Những nghiên cứu liên quan đến giá trị đạo đức truyền thống

và kế thừa giá trị đạo đức truyền thống

Giá trị truyền thống nói chung, giá trị đạo đức truyền thống nói riêng và

kế thừa giá trị truyền thống là những vấn đề được nhiều tác giả tập trung đi sâu, nghiên cứu

Trong số những nghiên cứu sớm nhất, phải kể đến những công trình tiêu biểu sau:

Nguyễn Hồng Phong, “Tìm hiểu tính cách dân tộc”, Nxb Văn-Sử-Địa,

1963; “Về giá trị tinh thần Việt Nam” (tập thể tác giả) 2 tập, Nxb Thông tin -

Lý luận, Hà Nội, 1983; Trần Văn Giàu, “Giá trị tinh thần truyền thống của

dân tộc Việt Nam”, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1980 Trong các công

trình này, các tác giả đã phân tích một cách sâu sắc những đặc điểm về tính cách dân tộc của con người Việt Nam, cũng như các giá trị tinh thần truyền thống dân tộc và sự vận động của chúng qua những giai đoạn lịch sử Việt Nam Các tác giả khẳng định, những tính cách dân tộc, những giá trị tinh thần

như: lòng yêu nước, thương người, tinh thần cố kết dân tộc, đức tính lao động

cần cù, sáng tạo, tiết kiệm, ý thức tôn sư, trọng đạo, hiếu học, lối sống giản dị, là những truyền thống vô cùng quý báu của con người Việt Nam và dân

tộc Việt Nam Những khẳng định của các tác giả được dựa trên sự phân tích những điều kiện kinh tế, xã hội, lịch sử của sự hình thành và phát triển những giá trị tinh thần, đạo đức đó Những tính quy định của nền sản xuất nông nghiệp lúa nước; những yếu tố dân chủ làng, xã; vị trí địa lí thuận lợi cho giao lưu kinh tế, văn hóa Bắc Nam, Đông Tây; sự quyết liệt của các cuộc chiến tranh giữ nước triền miên trong lịch sử; những ảnh hưởng từ giao lưu, tiếp biến văn hóa đã được phân tích khá thấu đáo trong các công trình nêu trên

Thông qua sự khẳng định những giá trị tinh thần, đạo đức truyền thống của dân tộc, các tác giả đặt vấn đề cần phải kế thừa những giá trị tinh thần này trong xây dựng nền văn hóa mới Việt Nam

Trong các công trình: Trần Đình Hượu, “Đến hiện đại từ truyền

thống”, Nxb Văn Hóa, Hà Nội, 1996; Nguyễn Văn Huyên, “Giá trị truyền thống- nhân lõi và sức sống bên trong của sự phát triển đất nước, dân tộc”,

Tạp chí Triết học số 4-1998… các tác giả luận chứng và khẳng định tính bền vững, trường tồn của các giá trị truyền thống, trong đó có các giá trị đạo đức Cùng với điều đó, các tác giả đã đi sâu phân tích mối liên hệ giữa các giá trị truyền thống với yêu cầu xây dựng xã hội và con người trong điều kiện hiện đại Từ lập trường duy vật lịch sử, Trần Đình Hượu đặc biệt lưu ý đến tính quy định của các điều kiện kinh tế, xã hội đối với các giá trị tinh thần, đạo đức Từ đó, ông chỉ ra, bên cạnh những mặt tích cực, truyền thống cũng chứa đựng những hạn chế nhất định Để giải quyết hợp lí quan hệ giữa hiện đại và truyền thống, theo ông, cần có những đổi mới trong kinh tế và tư duy về kinh

tế, trong quản lí và trong các phương diện khác của đời sống xã hội để những mặt tiêu cực của truyền thống không tái hiện trong điều kiện mới Trong khi nhấn mạnh vai trò, cũng như sự cần thiết phải bảo vệ, giữ gìn, kế thừa và phát huy các giá trị tinh thần trong quá trình xây dựng xã hội mới hiện nay, tác giả Trần Đình Hượu cũng đồng thời cho rằng, giữ gìn truyền thống không có nghĩa là phục hồi truyền thống một cách đơn thuần, giữ gìn truyền thống là vì

sự nghiệp xây dựng đất nước, con người hiện tại và tương lai Vì thế, ông đặt

tên công trình nghiên cứu của mình là: Đến hiện đại từ truyền thống, chứ không phải là Từ truyền thống đến hiện đại

Trong luận án tiến sỹ triết học: Nguyễn Văn Lý, “Kế thừa đổi mới các

giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Học viện Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tác

giả đã phân tích về mặt lí luận, kế thừa là tính quy luật tất yếu trong sự vận động và phát triển của tất cả các sự vật, các hiện tượng, các quá trình Tác giả cũng chỉ ra tính đặc thù trong sự kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống Theo đó, kế thừa các giá trị đạo đức thường được thực hiện một cách chủ động bởi các giai cấp quản lí xã hội Lợi ích của các giai cấp quản lí xã hội chi phối tính kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống Trên cơ sở lí luận đó, tác giả luận án đã phân tích những mặt tích cực và những hạn chế trong đạo đức truyền thống dân tộc, bên cạnh đó xác định những nội dung cần phải kế thừa, bổ sung và đổi mới trong các giá trị đạo đức truyền thống nhằm đáp ứng các yêu cầu của sự nghiệp xây dựng đất nước Bước đầu tác giả đã đề xuất một vài phương hướng và giải pháp cơ bản, đảm bảo kế thừa và đổi mới các giá trị đạo đức truyền thống trong quá trình nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Trong số những giải pháp được đề xuất, tác giả nhấn mạnh vai trò của định hướng xã hội chủ nghĩa đối với kinh

tế thị trường; và cùng với điều đó là tăng cường giáo dục các giá trị đạo đức

truyền thống thông qua các hình thức, các biện pháp đa dạng, cụ thể, khả thi

Trong công trình: Nguyễn Trọng Chuẩn, Phạm Văn Đức, Hồ Sĩ Quý

(đồng chủ biên), “Tìm hiểu giá trị văn hóa truyền thống trong quá trình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, các tác giả

đã đề cập đến vấn đề giá trị, giá trị truyền thống, giá trị văn hóa truyền thống

và sự chuyển biến các giá trị sang hiện đại Trong công trình này, các tác giả

đã phân tích những tác nhân dẫn đến những chuyển biến giá trị tinh thần Đó

là việc chuyển sang thực hiện nền kinh tế thị trường; những tiến bộ công nghệ trong sản xuất và trong các lĩnh vực hoạt động của đời sống xã hội Theo các tác giả, kinh tế thị trường, công nghiệp hóa, hiện đại hóa tác động có tính hai mặt đối với sự phát triển xã hội và đạo đức con người Vì thế, khai thác, giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống là một trong những đảm bảo cho sự phát triển bền vững xã hội và con người

Trong công trình: Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Huyên (đồng chủ

biên), “Giá trị truyền thống trước những thách thức của toàn cầu hóa”, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, các tác giả đề cập đến vai trò của giá trị truyền thống trong sự phát triển văn hóa Việt Nam trước đây và sự phát triển của nền văn hóa mới Việt Nam hiện nay Công trình đã đề cập đến thách thức của toàn cầu hóa đối với việc giữ gìn và phát huy các giá trị truyền thống dân tộc Các tác giả chỉ ra rằng, toàn cầu hóa là xu thế tất yếu, khách quan của thời đại Toàn cầu hóa trước hết là toàn cầu hóa về kinh tế Toàn cầu hóa về kinh tế là quá trình mà thông qua đó, thị trường và sản xuất ở nhiều nước khác nhau đang ngày càng trở nên phụ thuộc lẫn nhau do có sự năng động của việc buôn bán hàng hóa và dịch vụ cũng như do có sự lưu thông vốn tư bản và công nghệ Toàn cầu hóa về kinh tế tất dẫn đến quá trình hình thành một chỉnh thể thống nhất toàn thế giới Đó là sự ảnh hưởng, tác động, xâm nhập lẫn nhau xuyên biên giới trong các lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội trong đó có đời sống văn hóa, tinh thần Toàn cầu hóa trong điều kiện hiện nay đang bị thao túng bởi các quốc gia tư bản lớn, các tập đoàn kinh tế xuyên quốc gia Vì thế, bị cuốn hút vào quá trình toàn cầu hóa, dân tộc nào, quốc gia nào không có đủ bản lĩnh thì sẽ đánh mất bản sắc dân tộc và trở thành bóng

mờ của các quốc gia phương Tây Các tác giả cho rằng, kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống, dân tộc là đảm bảo cho việc hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa một cách thành công Bên cạnh đó, các tác giả còn phân tích và đánh giá thực trạng các giá trị truyền thống Việt Nam trước xu thế toàn cầu hóa; từ đó, đề xuất những giải pháp nhằm giữ gìn và phát huy các giá trị tinh thần truyền thống của Việt Nam

Trong bài “Từ “cái thiện” truyền thống đến “cái thiện” trong cơ chế thị

trường ở Việt Nam hiện nay”, Tạp chí triết học, số 8/ 2002, tác giả Nguyễn

Hùng Hậu, cho rằng, ngày nay trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa, cái Thiện cần được bổ sung bằng nhiều nội dung mới Nếu như trước kia, Thiện cao nhất, lớn nhất là yêu nước, đánh đuổi quân xâm lược ra khỏi bờ cõi, thì hiện nay Thiện phải làm sao cho dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Theo tác giả: “Trong cơ chế thị trường ở Việt Nam hiện nay, cái Thiện mang một nội dung mới, một ý nghĩa triết học cụ thể, chứ không chỉ là cái Thiện chung chung, trừu tượng ở trong tâm mỗi người"[63, tr.25] Điều đó có ý nghĩa phương pháp luận quan trọng;

đó là khi định hướng cái Thiện, chúng ta phải định hướng một cách cụ thể gắn với yêu cầu xây dựng đất nước và con người trong điều kiện hiện nay Chỉ có như vậy, cái Thiện mới có ý nghĩa tích cực với tư cách là giá trị trung tâm của đời sống tinh thần, đạo đức

Trong công trình: Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Phúc (đồng chủ

biên),“Mấy vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường nước ta hiện

nay”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003, có nhiều tác giả bài viết đề cập

đến giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam; về tác động có tính hai mặt của kinh tế thị trường; về tính tất yếu của việc giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống trong bối cảnh kinh tế thị trường… Các tác giả đã chỉ ra rằng, để khắc phục tối đa tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường đối với sự phát triển xã hội và con người, thì cùng với việc giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa, cần phải đẩy mạnh việc kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống Tuy nhiên, việc kế thừa và phát huy các giá trị đạo đức truyền thống chỉ thực sự có hiệu quả khi đổi mới nội dung của chúng nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển xã hội và con người trong điều kiện mới

Trong công trình: Hồ Sĩ Quý, “Về giá trị và giá trị châu Á”, Nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005, tác giả đã có những phân tích, luận giải về thực chất của giá trị truyền thống và khả năng của nó trong việc đáp ứng một cách tích cực các yêu cầu của xã hội hiện đại Theo tác giả, giá trị của truyền

thống, về thực chất là cái nằm trong quan hệ giữa hiện tại và quá khứ Con người của xã hội hiện đại có thái độ như thế nào đối với quá khứ, chính điều này quy định giá trị của truyền thống Nói cách khác, truyền thống không thể

tự bảo tồn được giá trị của mình nếu con người hiện đại không có ý thức tôn trọng các giá trị truyền thống Cùng với điều đó, tác giả trình bày và bình luận

sự xác định, sự phân tích của một số học giả về một số giá trị tiêu biểu của châu Á Chẳng hạn, đối với Trần Phong Lâm (Trung Quốc), thì bốn giá trị sau đây là tiêu biểu: "đề cao ý chí tự cường; đồng thời quan tâm đến cả nghĩa và lợi; đề cao tiết kiệm" [128, tr.148] Đối với Phan Ngọc (Việt Nam), thì: "ham học, thông minh, tháo vát, nhạy bén với mọi thay đổi; cần cù chịu khó thích nghi với hoàn cảnh; gắn bó với Tổ quốc, họ hàng, bà con; thích sống giản dị; không bị những đòi hỏi vật chất dày vò, lo cho con cháu hơn lo cho chính mình" [128, tr.153] là những giá trị tiêu biểu Có thể thấy, về cơ bản, đó cũng

là những giá trị đạo đức truyền thống cơ bản của Việt Nam

Trong Luận án tiến sĩ triết học “Kế thừa và phát huy các giá trị văn

hóa truyền thống dân tộc trong việc xây dựng lối sống ở Việt Nam hiện nay”,

Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2005, tác giả Võ Văn Thắng đã phân tích thực trạng và những vấn đề đang đặt ra trong quá trình kế thừa và phát huy các giá trị truyền thống của dân tộc, trong việc xây dựng lối sống ở nước ta hiện nay Cụ thể hơn, theo tác giả, những tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa đang gây ra những trở ngại cho việc xây dựng lối sống mới Vấn đề đặt ra là, làm sao tận dụng được những cơ hội, khắc phục được những mặt trái của kinh tế thị trường, toàn cầu hóa để kế thừa một cách hiệu quả các giá trị đạo đức truyền thống đảm bảo cho sự xây dựng lối sống mới của con người Việt Nam hiện nay vừa không bị đứt gãy, giữ gìn được bản sắc mà đáp ứng được những yêu cầu của tình hình mới Theo nghĩa

đó, tác giả cho rằng: "kế thừa và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân

tộc để xây dựng lối sống mới là một quá trình phấn đấu công phu, bền bỉ và khó khăn, đòi hỏi phải được tiến hành một cách thường xuyên, kiên trì và thận trọng"[142, tr.134]

Trong công trình “Đạo đức xã hội ở nước ta hiện nay – vấn đề và giải

pháp”, Nguyễn Duy Quý (chủ biên), Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2006,

các tác giả đã phân tích và nhìn nhận vai trò của các giá trị đạo đức truyền thống ở một số nước như: Nhật Bản, Trung Quốc, Hàn Quốc, Singapore dưới góc độ kinh nghiệm cho Việt Nam Theo các tác giả, các giá trị đạo đức truyền thống, mà trong các trường hợp này là các giá trị Nho giáo, chỉ thể hiện vai trò tích cực khi được khai thác hoặc kế thừa một cách phù hợp Các nhà cầm quyền ở các nước nêu trên đã biết khai thác các giá trị Nho giáo nhằm củng cố trật tự gia đình và xã hội Họ đã đạo đức hóa quan hệ cố hữu giữa bóc lột và bị bóc lột, giữa chủ đất và nông dân, giữa xí nghiệp và công nhân Họ không khai thác một cách tùy tiện, mà khai thác một cách thông minh nhằm tạo ra những con người đáp ứng sự phát triển đất nước theo hướng

tư bản chủ nghĩa

Từ những nhận định như vậy, các tác giả cho rằng, bài học mà Việt Nam có thể rút ra là: "Không phải bất cứ truyền thống nào, bất cứ di sản văn hóa nào cũng được đánh giá như nhau và xử lí như nhau ở những hoàn cảnh khác nhau với những tầng lớp khác nhau Từ truyền thống sang hiện đại là một quá trình vừa liên tục vừa đứt đoạn Cái hiện đại không xóa sạch cái truyền thống và cái truyền thống chỉ có lí do tồn tại khi nó được sàng lọc và kiểm nghiệm thông qua cái hiện đại" [126, tr.46-47]

Trong công trình: Phạm Văn Đức (chủ biên) “Toàn cầu hóa trong bối

cảnh châu Á – Thái Bình Dương: Một số vấn đề triết học Nxb Khoa học xã

hội, Hà Nội, 2007, các tác giả đã khẳng định, toàn cầu hóa hiện nay là một xu thế vận động khách quan của lịch sử Nó vừa có những yếu tố tích cực, vừa có

những yếu tố tiêu cực; vừa mang lại những cơ hội to lớn, vừa đặt ra những thách thức không nhỏ đối với sự phát triển của tất cả các quốc gia, dân tộc trong đó có Việt Nam Trong công trình này, các tác giả cũng phân tích động thái của một số giá trị truyền thống trong làn sóng toàn cầu hóa, những biến động tích cực, tiêu cực của toàn cầu hóa, nguy cơ suy thoái đạo đức, lối sống của người Việt Nam hiện nay, cũng như tính tất yếu của việc giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống dân tộc trong bối cảnh mới Theo các tác giả, định hướng xã hội chủ nghĩa nền kinh tế thị trường là đảm bảo ở tầng sâu cho việc giữ gìn và phát huy bản sắc của văn hóa và đạo đức Việt Nam Cùng với điều đó, cần tăng cường vai trò của pháp luật trong việc bảo

vệ các giá trị truyền thống; kiên quyết bài trừ các ấn phẩm không lành mạnh, các biểu hiện của lối sống thực dụng, ích kỉ, vô cảm, vô trách nhiệm; đồng thời giáo dục ý thức, trách nhiệm công dân, trách nhiệm với Tổ quốc nhằm phát huy và khơi dậy tinh thần dân tộc

Cùng với những nghiên cứu về giá trị, giá trị truyền thống, những nghiên cứu về tính tất yếu của kế thừa nói chung và kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống nói riêng cũng thu hút được sự quan tâm của các nhà nghiên cứu

Công trình tập thể: Phan Huy Lê-Vũ Minh Giang (chủ biên), công trình

khoa học cấp nhà nước KX-07, đề tài KX07-02: “Các giá trị truyền thống và

con người Việt Nam hiện nay”, đã tập trung nghiên cứu các giá trị truyền

thống từ các bình diện: tư tưởng, tâm lý, văn hóa trên các phạm vi gia đình

và cộng đồng Từ các số liệu điều tra xã hội học, các tác giả cho thấy: “Trong con người Việt Nam hiện nay, có thể thấy rõ sự phát triển liên tục, không đứt gãy với những giá trị tinh thần truyền thống trong quá khứ” (tr.268) Với nhận định được rút ra từ các số liệu đáng tin cậy, các tác giả công trình đã khẳng định, kế thừa các giá trị truyền thống, trong đó có các giá trị đạo đức không chỉ là một quy luật được nhận thức về mặt lý luận mà còn là một thực tế hiển

nhiên trong đời sống của con người Việt Nam cả trên phạm vi gia đình cũng như cộng đồng Cùng với điều đó, các tác giả cũng cho thấy một số hạn chế của các giá trị truyền thống cần khắc phục để con người Việt Nam đáp ứng được các yêu cầu của sự nghiệp đổi mới, của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong bối cảnh hiện nay

Trong công trình: Nguyễn Duy Bắc (chủ biên), “Sự biến đổi các giá trị

văn hóa trong bối cảnh xây dựng nền kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay”, Nxb Từ điển bách khoa, Hà Nội, 2008, các tác giả đã luận giải về mặt

lí luận cơ bản những vấn đề: văn hóa, giá trị văn hóa, những biến đổi của các giá trị văn hóa, trong đó, các giá trị đạo đức truyền thống được nhấn mạnh và

xem là “chiếm vị trí nổi bật” Từ đó, các tác giả đã phân tích thực trạng biến

đổi các giá trị văn hóa, đạo đức trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay Như tác giả chỉ ra và phân tích, trong điều kiện của kinh tế thị trường, các giá trị văn hóa, đạo đức biến đổi cả theo chiều thuận, tích cực, cả theo chiều nghịch, tiêu cực Sự biến đổi này, một mặt, phụ thuộc vào nhân tố khách quan tức tác động có tính hai mặt của kinh

tế thị trường; mặt khác, phụ thuộc vào nhân tố chủ quan tức quan điểm, định hướng giá trị, ý chí và năng lực của con người Việt Nam ở cả cấp độ quản lí

xã hội, ở cả cấp độ cá nhân mỗi người dân

Trong công trình: Mai Thị Quý, “Toàn cầu hóa và vấn đề kế thừa một

số giá trị truyền thống của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay,

Nxb.Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009, đã phân tích một cách hệ thống và luận giải những vấn đề lí luận về giá trị và giá trị đạo đức truyền thống, tính tất yếu của việc kế thừa các giá trị và giá trị đạo đức truyền thống trong điều kiện toàn cầu hóa Toàn cầu hóa được nhìn nhận như là một quá trình khách quan Quá trình đó tác động và tạo ra những thách thức đối với việc giữ gìn các giá trị tinh thần, đạo đức truyền thống dân tộc Cùng với điều đó, vai trò

của các giá trị truyền thống trong đó có các giá trị đạo đức đối với sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, con người đã được tác giả đi sâu nghiên cứu Sự

kế thừa các giá trị truyền thống được tác giả nhìn nhận và phân tích như là nhân tố đảm bảo cho việc mở cửa hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa Theo tác giả, để kế thừa có hiệu quả các giá trị truyền thống, cần khắc phục và vượt qua những hạn chế của giá trị truyền thống, đồng thời bổ sung những nội dung mới, những yêu cầu mới vào trong mỗi giá trị truyền thống nhằm thích ứng với bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Trong Luận án tiến sĩ "Giá trị đạo đức truyền thống dân tộc với việc

xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay", Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2014, tác giả

Nguyễn Thị Thanh Hà đã luận chứng cho sự cần thiết kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống đối với việc xây dựng lối sống mới cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa Theo đó, các giá trị đạo đức truyền thống được nhìn nhận như là cơ sở, là một trong những yếu tố cấu thành, đồng thời là một trong những yếu tố có vai trò đề kháng những phản giá trị, những tác động từ mặt trái của toàn cầu hóa đối với lối sống của sinh viên hiện nay Trên cơ sở đánh giá những tác động của toàn cầu hóa đến việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống, luận án đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả của việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng lối sống mới cho sinh viên Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

Những thành tựu nghiên cứu về giá trị và giá trị đạo đức truyền thống, tính tất yếu của kế thừa các giá trị tinh thần truyền thống, những giải pháp kế thừa các giá trị truyền thống trong xây dựng xã hội, lối sống và con người trong điều kiện kinh tế thị trường, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, mở cửa hội nhập vào quá trình toàn cầu hóa chính là những căn cứ

lí luận, những gợi ý cho việc nghiên cứu mang tính ứng dụng vấn đề kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên

1.2 Những nghiên cứu liên quan đến thanh niên và xây dựng đạo đức cho thanh niên

Thanh niên là người chủ tương lai của đất nước, là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của mỗi quốc gia, dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đảng, Nhà nước ta đặc biệt quan tâm đến công tác thanh niên Trong bối cảnh đó, những nghiên cứu về thanh niên, phát triển thanh niên rất đa dạng và liên tục Trong Luận án này, tác giả chỉ khảo sát một số công trình tiêu biểu có liên quan trực tiếp đến việc giải quyết mục đích và những nhiệm

vụ của Luận án

Công trình nghiên cứu khái quát về thanh niên trong thời gian qua là

công trình “Cơ sở lý luận và thực tiễn của chiến lược phát triển thanh niên”,

Chu Xuân Việt (chủ biên), Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2003 Trong công trình này, các tác giả đã luận giải những vấn đề lý luận và phương pháp luận của chiến lược phát triển thanh niên, công tác thanh niên, phong trào thanh niên,…Trên cơ sở đó, các tác giả đã phân tích và khẳng định rằng, chiến lược phát triển thanh niên hiện nay bao hàm một hệ vấn đề cần giải quyết đồng bộ;

đó là: “giải quyết việc làm; nâng cao trình độ học vấn, trình độ nghề nghiệp cho thanh niên; tăng cường giáo dục lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đạo đức cách mạng, giáo dục truyền thống, nâng cao lòng yêu nước, xây dựng nếp sống, lối sống lành mạnh; chăm lo công tác bảo vệ sức khỏe, đẩy mạnh phong trào toàn dân tập thể dục, thể thao, rèn luyện thân thể để nâng cao thể lực cho thanh niên;…”[171, tr.156,157]

Trong công trình “Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng về công tác thanh

niên trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”, Nxb Thanh

niên, Hà Nội, 2005, tác giả Dương Tự Đam đã luận chứng cho vai trò của thanh niên với tư cách là tài nguyên lớn của quốc gia, nguồn nhân lực trẻ có trí tuệ, chất lượng cao, có nhiệt huyết, ý chí và nghị lực tiềm tàng, tinh thần tình

nguyện hiến dâng, tích cực tham gia hoạt động kinh tế-xã hội Theo tác giả, để đảm bảo sự phát triển đúng hướng của thanh niên, cần đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với thanh niên Theo đó, cần đẩy mạnh hơn nữa việc giáo dục lí tưởng cách mạng, truyền thống cách mạng, truyền thống thanh niên và các giá trị tinh thần truyền thống dân tộc Việc giáo dục cần gắn với các phong trào thanh niên, coi như là một phương diện của chính các phong trào đó

Trong công trình “ Xã hội học thanh niên”, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 2006, tác giả Đặng Cảnh Khanh đã tập trung phân tích về vị trí, vai trò của thanh niên; sự thay đổi chuẩn mực, định hướng giá trị dưới tác động của những điều kiện kinh tế-xã hội hiện đại Theo tác giả, tác động của những điều kiện kinh tế-xã hội hiện đại đối với định hướng giá trị của thanh niên là mang tính hai mặt cả tích cực, cả tiêu cực Các chủ thể của công tác thanh niên có vai trò và trách nhiệm định hướng cho thanh niên theo những thay đổi, những chuyển đổi tích cực, đáp ứng các yêu cầu của xã hội hiện đại Tất cả những vấn đề đó đã được minh chứng bằng những số liệu điều tra xã hội học, những con số biết nói, như cách diễn đạt của các nhà xã hội học; từ đó đã gợi

mở nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn quan trọng trong việc nghiên cứu thanh niên ở nước ta

Trong công trình “Xây dựng bản lĩnh thanh niên hiện nay”, Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2006, Hồ Bá Thâm (chủ biên), các tác giả đã luận chứng cho

tính cấp thiết của vấn đề xây dựng bản lĩnh cho thanh niên và xây dựng nhân cách đối với thanh niên nói chung trong giai đoạn cách mạng mới hiện nay Trong điều kiện toàn cầu hóa có nhiều cơ hội và cũng không ít thách thức không chỉ đối với tương lai của dân tộc mà còn đối với thanh niên, thế hệ trẻ - lực lượng rường cột của quốc gia, những người hết sức nhạy cảm với thời cuộc, có năng lực sáng tạo cao, nhưng do thiếu kinh nghiệm nên dễ bị ảnh hưởng bởi những tác động tiêu cực Trong công trình này, các khái niệm bản

lĩnh, cấu trúc bản lĩnh của thanh niên; bản lĩnh văn hóa của dân tộc, bản lĩnh

Hồ Chí Minh và bản lĩnh của các thế hệ thanh niên từ truyền thống tới hiện tại trên những nét chính đã được đi sâu phân tích và luận giải; từ đó, công trình xác định nội dung, đề xuất giải pháp xây dựng bản lĩnh chính trị cho thanh niên nhằm đáp ứng yêu cầu của công cuộc đổi mới, hiện đại hóa và phát triển đất nước hiện nay Các tác giả cho rằng: “Đoàn viên, thanh niên hiện nay phải hướng tới những lý tưởng độc lập dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội với ham muốn mãnh liệt về học tập, xây dựng phát triển kinh tế đất nước; chúng

ta cần cụ thể hóa lý tưởng, ước mơ, tham vọng đó thành những đức tính cụ thể

để trau dồi thường xuyên, giúp cho việc hoàn thiện nhân cách, lý tưởng và bản lĩnh sống cao đẹp”[138, tr.87]

Trong công trình “Quản lý nhà nước đối với công tác thanh niên trong

giai đoạn hiện nay” Nxb Thanh niên, Hà Nội, 2006, tác giả Đoàn Văn Thái

đã nghiên cứu lịch sử phát triển và bài học kinh nghiệm trong quản lý Nhà nước đối với công tác thanh niên; từ đó nêu ra một số dự báo về tình hình thanh niên và giải pháp tăng cường quản lý Nhà nước đối với công tác thanh niên trong giai đoạn hiện nay

Năm 2007, Viện Hồ Chí Minh và các lãnh tụ của Đảng xuất bản công

trình “Hồ Chí Minh về giáo dục, bồi dưỡng thanh thiếu niên và nhi đồng”

Trong công trình này, các tác giả đã cho thấy, Hồ Chí Minh không chỉ đánh giá cao vai trò của thế hệ trẻ, coi họ là những người kế tục sự nghiệp của cha anh, là người chủ tương lai của nước nhà; mà cùng với điều đó, Người còn chỉ

ra những hạn chế của tuổi trẻ Từ đó, Người chú ý quan tâm đến việc bồi dưỡng về lý tưởng cách mạng, đạo đức, khoa học kỹ thuật, phương pháp cách mạng, ý thức tổ chức để họ trở thành con người phát triển toàn diện, có đức,

có tài đáp ứng yêu cầu mà cách mạng và nhân dân giao phó Các tác giả cũng nhấn mạnh, chính vì đánh giá cao vai trò của tuổi trẻ mà cho đến trước lúc đi

xa, Người vẫn không quên căn dặn rằng, đoàn viên thanh niên ta nói chung là tốt, mọi việc đều hăng hái xung phong, không ngại khó khăn, có chí tiến thủ Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho họ, đào tạo họ thành

những người kế thừa xây dựng xã hội chủ nghĩa, vừa hồng vừa chuyên Theo

các tác giả, trong bối cảnh hiện nay, những lời chỉ dẫn và những kinh nghiệm của Hồ Chí Minh về giáo dục và bồi dưỡng đạo đức cách mạng cho thanh thiếu niên để họ trở thành người kế tục sự nghiệp cách mạng vẫn còn nguyên giá trị

và có tính thời sự thiết thực

Trong công trình “Thanh niên: giáo dục và phát triển”, Nxb Thanh

niên, Hà Nội, 2007, tác giả Dương Tự Đam đã làm rõ một số đặc điểm và vai trò của thanh niên đối với sự phát triển của đất nước; Theo tác giả, được Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta dày công giáo dục, thanh niên Việt Nam đã thực

sự là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ đất nước Tuy vậy, với tư cách là thế hệ trẻ, những đặc điểm về tâm-sinh lí có thể làm cho thanh niên dao động về lập trường, lí tưởng, đặc biệt là trong bối cảnh kinh tế thị trường,

mở cửa hội nhập Từ đó, tác giả cho rằng, để thanh niên phát triển đúng hướng, cần chủ động định hướng các giá trị tích cực cho thanh niên; đồng thời tạo mọi điều kiện giúp họ nhận biết và đấu tranh khắc phục những phản giá trị nảy sinh trong điều kiện hiện nay Phân tích sự chuyển đổi về định hướng giá trị của thanh niên trong thời kỳ mới, đồng thời, xác định nội dung giáo dục định hướng giá trị cho thanh niên, tác giả cho rằng: “các giá trị cần định hướng cho thanh niên Việt Nam hiện nay phải phù hợp với yêu cầu đào tạo con người mới phát triển toàn diện đồng thời đáp ứng với thời đại mới” [30,

tr.54] Theo Dương Tự Đam, các giá trị đó bao gồm: "một là giá trị hiếu học, tôn sư trọng đạo, trọng học vấn và trọng tài năng; hai là, giáo dục định hướng giá trị về việc làm và phát triển nghề nghiệp cho thanh niên; ba là, những giá

trị về văn hóa, nghệ thuật và thẩm mỹ cần định hướng giáo dục cho thanh

niên; bốn là, định hướng giáo dục sức khỏe và thể chất cho thanh niên xây dựng con người phát triển cân đối về thể lực, hài hòa trong cuộc sống; năm là,

giáo dục định hướng lý tưởng, nhân cách cho thanh niên nhằm đáp ứng với mục tiêu yêu cầu con người mới - xã hội chủ nghĩa, thích hợp với con người của thời đại kinh tế tri thức" [30, tr 54-56]

Công trình “Định hướng giá trị cho sinh viên trong giai đoạn hiện nay”

do tập thể thường trực Trung ương Hội sinh viên Việt Nam biên soạn, Nxb Thanh niên, 2007, đã tập trung nghiên cứu về giá trị và định hướng giá trị, phân tích thực trạng tình hình thanh niên và giáo dục định hướng giá trị cho thanh niên sinh viên được thực hiện bởi Đoàn thanh niên, Hội sinh viên Trên

cơ sở những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của thực trạng định hướng giá trị cho sinh viên, các tác giả đã đề xuất một số giải pháp phát huy vai trò của Đoàn thanh niên, Hội sinh viên trong việc giáo dục định hướng giá trị cho thanh niên sinh viên Theo đó, các tác giả nhấn mạnh rằng, cần kết hợp các giá trị tinh thần truyền thống, lí tưởng cách mạng (độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội) và những giá trị tiên tiến hiện đại trong việc định hướng giá trị cho sinh viên trong điều kiện hiện nay

Hội thảo toàn quốc “Giáo dục đạo đức học sinh, sinh viên ở nước ta:

thực trạng và giải pháp” do Hội Khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam tổ

chức tại Biên Hòa-Đồng Nai, ngày 18, 19/7/2008 đã thu hút sự tham gia của các chuyên gia, các nhà khoa học tâm lý, giáo dục Các chuyên gia, nhà khoa học tâm lý, giáo dục, cùng nhau phân tích, đánh giá hiện trạng đạo đức học sinh, sinh viên và nguyên nhân của thực trạng Theo ý kiến đa số, nguyên nhân chủ yếu của những biểu hiện suy thoái đạo đức của học sinh, sinh viên là: sự buông lỏng trong việc quản lý giáo dục con em trong gia đình; việc giáo dục đạo đức trong nhà trường từ bậc phổ thông đến đại học còn nhiều bất ổn

và tác động từ mặt trái của nền kinh tế thị trường, sự hội nhập quốc tế Giải

pháp cho vấn đề được nhiều chuyên gia quan tâm là sự kết hợp đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục đạo đức; đổi mới nội dung, hình thức cho phù hợp với từng độ tuổi học sinh, sinh viên và phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa giáo dục trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế

Đề tài cấp Bộ “Sự lựa chọn các giá trị đạo đức và nhân văn trong định

hướng lối sống của sinh viên”, 2009, do Huỳnh Văn Sơn làm chủ nhiệm đã

khảo sát 874 sinh viên từ các trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh Từ

số liệu khảo sát, đề tài cho thấy, sự lựa chọn các giá trị đạo đức nhân văn của sinh viên chưa rõ ràng, còn dao động, tồn tại nhiều biểu hiện tiêu cực ở một

bộ phận không nhỏ sinh viên Lí giải tình trạng đó, các tác giả cho rằng, một mặt là do tác động của chính sự chuyển đổi giá trị, giá trị đạo đức từ truyền thống sang hiện đại, theo đó có sự đan xen giữa các chiều hướng tích cực với các chiều hướng tiêu cực; mặt khác, do các chủ thể định hướng giá trị cho sinh viên chưa nhận thức đầy đủ sự cần thiết cũng như những nội dung và phương thức cụ thể nhằm định hướng giá trị cho sinh viên để người sinh viên

có đủ hiểu biết và bản lĩnh hướng tới những giá trị tích cực Từ đó, đề tài đề xuất một số kiến nghị như: xây dựng mô hình nhân cách chuẩn mực, một thang giá trị rõ ràng để định hướng cho sinh viên; chú trọng giáo dục những giá trị đạo đức nhân văn, thực hiện công tác giáo dục bằng nhiều hình thức đa dạng phù hợp với đặc điểm tâm lí sinh viên và đặc trưng của thời đại

Công trình “Những giá trị sống cho tuổi trẻ” của Diane Tillman, Nxb

Tổng hợp thành phố Hồ Chí Minh, 2009 bao gồm các bài giảng cho tuổi trẻ với nội dung về các giá trị: hòa bình, tôn trọng, yêu thương, khoan dung, trung thực, khiêm tốn, hợp tác, hạnh phúc, trách nhiệm, giản dị, tự do, đoàn kết Các bài giảng này được thiết kế nhằm hướng dẫn hơn là thuyết lí; giảng viên đóng vai trò hỗ trợ, hướng dẫn học viên tự khám phá các giá trị này và

vận dụng chúng vào thực tiễn Nội dung và phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của người học phù hợp với đặc điểm tâm lí của thanh niên trong điều kiện hiện nay Đây là tài liệu tham khảo tốt cho việc đổi mới giáo dục giá trị nói chung, giá trị đạo đức nói riêng cho thanh thiếu niên Việt Nam hiện nay

Trong công trình “Thanh niên và lối sống của thanh niên Việt Nam trong

quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế”, Nxb Chính trị Quốc gia, 2011, tác

giả Phạm Hồng Tung đã luận chứng cho cách tiếp cận đặc thù đối với nghiên cứu thanh niên và lối sống thanh niên Theo tác giả, cách tiếp cận đặc thù đối với nghiên cứu thanh niên bị quy định bởi tính đặc thù của thanh niên về mặt

độ tuổi, tâm-sinh lí Đối với thanh niên Việt Nam, còn cần tính đến điều là, trong suốt tiến trình cách mạng Việt Nam kể từ khi Đảng ra đời, thanh niên đã

là đối tượng được quan tâm giáo dục lí tưởng, đạo đức cách mạng; từ đó đã tạo ra những phẩm chất truyền thống tốt đẹp của thanh niên Vì vậy, công tác thanh niên trong điều kiện hiện nay cần chú ý đến việc phát huy truyền thống cách mạng của thanh niên Cùng với điều đó, tác giả đã chỉ ra và phân tích tác động của các nhân tố hiện đại đến lối sống thanh niên bao gồm: kinh tế thị trường, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

Trên cơ sở đó, tác giả chỉ ra và phân tích những ưu thế và những mặt mạnh cơ bản của thanh niên Việt Nam hiện nay xét cả trên những đặc điểm và khía cạnh phản ánh chất lượng thể chất và chất lượng tinh thần Tác giả khẳng định: “Sự quan tâm nghiêm túc, mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước đối với thanh niên và công tác thanh niên là nguyên nhân quan trọng nhất đưa lại những thành tựu lịch sử trong việc giáo dục, tổ chức và vận động thanh niên ở Việt Nam trong 25 năm qua, góp phần quan trọng vào sự ổn định của tình hình và sự phát triển nhanh chóng, vững chắc của đất nước trong thời kỳ đổi mới” [162, tr.85]

nhằm xây dựng lối sống của thanh niên Việt Nam phù hợp với tiến trình đổi mới đất nước hiện nay: Đó là nhóm giải pháp liên quan đến đường lối, chính sách thanh niên của Đảng và Nhà nước; Các tổ chức, đoàn thể của thanh niên; Gia đình và giáo dục gia đình đối với thanh niên; Giáo dục học đường đối với thanh niên; Truyền thông đại chúng; Chính bản thân thanh niên

Một số sách và đề tài khảo sát thực tế tình hình sinh viên và thanh niên

như: “Tổng quan tình hình sinh viên và công tác hội và phong trào sinh viên

nhiệm kỳ VII (2003-2008)” của Trung ương Hội Sinh viên Việt Nam, Nxb

Thanh niên, 2008 ; Đề tài nghiên cứu cấp bộ “Tổng quan tình hình thanh

niên, công tác Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam và phong trào thanh niên nhiệm kỳ 2005-2010” do Nguyễn Phước Lộc làm chủ nhiệm cũng đã phân

tích thực trạng đạo đức của thanh niên qua kết quả điều tra tổng quan tình hình thanh niên, công tác Đoàn và phong trào thanh thiếu nhi và qua các hoạt động của Đoàn thanh niên và Hội sinh viên Việt Nam, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam; trên cơ sở đó đề xuất một số kiến nghị với Đảng, Nhà nước

và các cấp các ngành nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Hội Sinh viên Việt Nam, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam đưa phong trào thanh niên đi vào thực chất hơn nữa Những kiến nghị của các công trình này bao gồm: nâng cao hơn nữa nhận thức của các chủ thể về công tác thanh niên; đa dạng hóa, sinh động hóa các hình thức và nội dung giáo dục, tuyên truyền cũng như các phong trào thực tiễn; tăng cường đội ngũ và nâng cao năng lực cán

bộ chuyên trách; gắn phong trào thanh niên với chính các lĩnh vực lao động, sản xuất, hoạt động khoa học, giáo dục, y tế, an ninh, quốc phòng… Những kết quả nghiên cứu trong lĩnh vực này cũng chính là những gợi ý cho tác giả trong nghiên cứu và đề xuất các giải pháp cho kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận

1.3 Những nghiên cứu liên quan đến kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên và thanh niên Ninh Thuận

Cũng như những nghiên cứu về thanh niên, giáo dục và phát triển thanh niên, những nghiên cứu về xây dựng đạo đức thanh niên trong thời gian qua

có nhiều thành tựu đáng kể Dưới đây là một số công trình tiêu biểu:

Đề tài nghiên cứu khoa học đặc biệt cấp Đại học quốc gia“Đạo đức

sinh viên trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam-Thực trạng, vấn đề và giải pháp”, 2003, mã số:

QG.01.08 do Trương Văn Phước làm chủ nhiệm, đã phân tích sự chuyển đổi thang giá trị đạo đức trong kinh tế thị trường và tác động của kinh tế thị trường đối với đạo đức của sinh viên trong giai đoạn từ khi nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường Phân tích những số liệu điều tra xã hội học, các tác giả cho thấy, tình hình đạo đức của sinh viên trong điều kiện kinh tế thị trường là khá phức tạp; bên cạnh những sinh viên biết kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống trong điều kiện đổi mới đất nước, biết tiếp nhận những giá trị đạo đức mới để khẳng định nhân cách thì còn một bộ phận sinh viên sống thiếu lành mạnh, không chịu rèn luyện tu dưỡng Từ đó, đề tài

đã xác định một số vấn đề đặt ra cần giải quyết để xây dựng nhân cách đạo đức sinh viên như: Vấn đề đảm bảo sự phát triển đồng bộ giữa kinh tế thị trường và đạo đức sinh viên; vấn đề truyền thống và hiện đại trong xây dựng đạo đức sinh viên; vấn đề dân tộc và quốc tế trong xây dựng đạo đức cho sinh viên Đồng thời, đề tài đề xuất một số giải pháp phát huy tác động tích cực, hạn chế tác động tiêu cực của kinh tế thị trường trong quá trình xây dựng đạo đức mới cho sinh viên bao gồm: Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho sinh viên; đổi mới nội dung và phương pháp giảng dạy các

bộ môn khoa học Mác-Lênin nói chung và đạo đức học nói riêng theo phương pháp dạy học tích cực; nâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn; gắn giáo

dục nhà trường với giáo dục xã hội trong công tác giáo dục đạo đức cho sinh viên; phát huy tính chủ động, tích cực, sáng tạo, tự giáo dục, tự rèn luyện của sinh viên; nâng cao vai trò của tổ chức Đoàn thanh niên, Hội sinh viên trong việc xây dựng đạo đức cho sinh viên

Lê Thị Hoài Thanh trong luận án Tiến sĩ Triết học (2003): “Quan hệ

biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam hiện nay”, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, đã phân

tích mối quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho thanh niên Theo tác giả, giữa truyền thống và hiện đại có quan hệ biện chứng Giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam hiện nay đương nhiên

bị quy định bởi tính thời đại, hiện đại cả về nội dung lẫn phương pháp Tuy vậy, những giá trị đạo đức truyền thống và trong một chừng mực nhất định, những phương pháp truyền thống vẫn có những giá trị nhất định Vấn đề là làm sao kết hợp được một cách hài hòa giữa truyền thống và hiện đại bằng việc đổi mới những nội dung của cái truyền thống cho phù hợp với yêu cầu của xã hội và con người hiện đại Trên cơ sở thực trạng việc vận dụng quan hệ

đó, luận án đã đề xuất một số giải pháp cụ thể trong việc giáo dục đạo đức thanh niên; đó là: Kết hợp giáo dục truyền thống và hiện đại trong gia đình, nhà trường và xã hội, tạo môi trường giáo dục lành mạnh và thống nhất; kết hợp giáo dục đạo đức với giáo dục pháp luật, tạo môi trường pháp lý cho việc kết hợp truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức; kết hợp các phương pháp giáo dục truyền thống với các phương pháp giáo dục hiện đại, đổi mới hình thức và phương pháp giáo dục

Trong công trình “Giáo dục ý thức đạo đức sinh viên Việt Nam hiện

nay”, Nxb.Thanh Niên, Hà Nội, 2005, tác giả Võ Minh Tuấn, đã làm rõ vị trí,

vai trò và đặc điểm của sinh viên Việt Nam, phân tích khái niệm kết cấu và đặc điểm ý thức đạo đức sinh viên Việt Nam hiện nay, tác giả đã đi sâu khảo

sát thực trạng ý thức của sinh viên, các yếu tố tác động, từ đó dự báo một số

xu hướng vận động chủ yếu trong ý thức đạo đức sinh viên Từ đó, tác giả đã

đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm góp phần xây dựng và phát triển ý thức đạo đức mới cho sinh viên Việt Nam hiện nay thông qua việc xây dựng môi trường xã hội, môi trường học đường lành mạnh, nhân văn và môi trường gia đình văn hóa Đồng thời nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức, quản

lý sinh viên bao gồm tăng cường sự lãnh đạo của Đảng và sức mạnh của đoàn thể, phát huy vai trò của báo chí truyền thông, kết hợp biện pháp giáo dục, quản lý sinh viên, đặc biệt là việc tăng cường và đổi mới công tác giảng dạy các bộ môn khoa học Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong Luận án Tiến sỹ triết học của Phạm Bá Lượng,“Giá trị đạo đức

truyền thống với việc giáo dục đạo đức cho sinh viên Công an nhân dân Việt Nam hiện nay”, Học viện Chính trị-hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh, 2009,

đã chỉ ra mối liên hệ của các giá trị đạo đức truyền thống đối với những phẩm chất cần có của người Công an nhân dân hiện nay, từ đó nhấn mạnh rằng, để

kế thừa có hiệu quả giá trị đạo đức truyền thống trong giáo dục đạo đức cho sinh viên Công an nhân dân cần tính đến tính đặc thù không chỉ của tuổi trẻ

mà cả tính đặc thù trong hoạt động nghề nghiệp của người Công an nhân dân

Cao Thu Hằng trong luận án Tiến sỹ triết học “Kế thừa giá trị đạo đức

truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay”, Học

viện khoa học xã hội Việt Nam, 2011, đã phân tích vai trò của giá trị đạo đức truyền thống trong sự hình thành và phát triển nhân cách con người Việt Nam hiện nay, trong đó có thanh niên Việt Nam Từ đó, tác giả cho thấy, sự cần thiết phải kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống; đồng thời tác giả cũng chỉ ra một số vấn đề có tính phương pháp luận cần lưu ý khi kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam Đó là phải có quan điểm lịch sử, biện chứng khi kế thừa các giá trị đạo

đức truyền thống; kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống cần phải phát triển chúng; kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay cần gắn với những yêu cầu của thời đại; tác giả cũng đã phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến nhân cách và kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam hiện nay Đó là kinh tế thị trường, quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, quá trình toàn cầu hóa Luận án cũng đã đề xuất một số giải pháp có tính định hướng đối với việc kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng nhân cách con người Việt Nam, đặc biệt là thanh niên

Đó là đẩy mạnh giáo dục giá trị đạo đức truyền thống; tăng cường vai trò của pháp luật; nâng cao tính tích cực của toàn dân trong việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống

Luận án tiến sĩ triết học của Diệp Minh Giang “Xây dựng đạo đức của

thanh niên Việt Nam trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa”, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 2011, đã làm rõ một số

vấn đề về lý luận và thực tiễn về đạo đức của thanh niên trong nền kinh tế thị trường Theo tác giả, kinh tế thị trường có tác động tiêu cực nhất định đối với đạo đức của thanh niên Tuy vậy, kinh tế thị trường cũng đồng thời tạo ra những điều kiện thuận lợi để thanh niên khẳng định vai trò của mình trong lao động, xây dựng và bảo vệ đất nước Chính trong những hoạt động đa dạng và năng động được tạo ra bởi kinh tế thị trường, nhân cách đạo đức của thanh niên được phát triển Lao động, xây dựng và bảo vệ đất nước trong điều kiện mới đòi hỏi thanh niên phải nỗ lực phấn đấu nhiều hơn và do đó, trưởng thành hơn Các phẩm chất đạo đức của thanh niên được đảm bảo bằng chính những cống hiến của họ trong điều kiện kinh tế thị trường Phân tích những số liệu điều tra xã hội học, tác giả luận án đã chỉ ra những mặt mạnh cũng như những điểm yếu trong thực trạng đạo đức thanh niên và đề xuất một số giải pháp

số những giải pháp được đề xuất, những vấn đề như: tạo công ăn việc làm cho thanh niên; giáo dục hướng nghiệp và nghề nghiệp; giáo dục lí tưởng chính trị, đạo đức, thẩm mĩ; tổ chức các phong trào hoạt động cộng đồng, các sân chơi văn hóa, thể thao được tác giả cho là cần được phát huy vì chúng phù hợp với những đặc thù về tâm lí và vị thế xã hội của thanh niên Đồng thời, tác giả cũng cho rằng, cần đẩy mạnh việc kiện toàn, hoàn thiện cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tạo cơ sở kinh tế; nâng cao hiệu lực pháp luật tạo cơ sở pháp lí cho việc xây dựng và nâng cao ý thức đạo đức của sinh viên hiện nay

Trong công trình “Giáo dục thành nhân”, Hoàng Thanh Linh, Nxb.Tri

Thức, 2011, tác giả đã nghiên cứu và đề xuất một triết lý giáo dục với những giá trị cụ thể và phương pháp uyên bác, thông thái Với triết lí của mình, tác giả mong muốn góp phần định hướng phát triển con người cho xã hội, đặc biệt giới trẻ, giúp cho họ có sự định hướng để nâng cao giá trị bản thân, hướng đến cuộc sống thành công và hạnh phúc Giáo dục thành nhân hướng đến xây dựng giới trẻ Việt Nam thành nhân ở tầm mức toàn cầu, tức là trở thành những công dân có ích cho thế giới, công dân toàn cầu “Để giúp nâng cao năng lực và phát triển con người dựa vào hệ giá trị Tâm-Dũng-Năng-Tín- Nhẫn-Trọng, để xây dựng những con người thành nhân thành thạo, sáng tạo, nhiệt tâm, vui sống, hữu ích và chính trực”[88, tr.173]

Tham vọng của tác giả là tập trung vào bộ giá trị đạo đức thuần Việt gồm Tâm-Dũng-Năng-Tín-Nhẫn-Trọng, có kết hợp những giá trị phổ quát toàn cầu để giúp phát triển con người Việt Nam, đặc biệt là giới trẻ thành những con người có ích cho quốc gia, dân tộc và thế giới

Trên đây là những nghiên cứu tiêu biểu về kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Việt Nam nói chung

Cho đến nay, vấn đề kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận chưa được nghiên cứu như

một vấn đề chuyên sâu và mang tính khái quát triết học Tuy vậy, dưới những hình thức và mức độ nhất định, việc coi trọng những giá trị truyền thống dân tộc, truyền thống đạo đức địa phương và thanh niên Ninh Thuận trong việc xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận đã được thể hiện trong các văn kiện của Tỉnh ủy Ninh Thuận về công tác thanh niên, các chương trình phát triển thanh niên của Ủy ban Nhân dân Ninh Thuận, các hoạt động của Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Ninh Thuận Dưới đây là một số văn kiện tiêu biểu:

Thực hiện quyết định của thủ tướng chính phủ về Chiến lược phát

triển thanh niên đến năm 2010, Ủy ban Nhân dân tỉnh Ninh Thuận đã xây

dựng và triển khai “Chương trình phát triển thanh niên Ninh Thuận đến năm

2010” Theo đó các nội dung chính được triển khai như sau:

1 Giáo dục nâng cao nhận thức chính trị, tinh thần yêu nước, yêu quê hương, ý thức trách nhiệm công dân, xây dựng phẩm chất tốt đẹp và đạo đức cách mạng cho thanh niên

2 Nâng cao trình độ học vấn, chuyên môn, nghề nghiệp cho thanh niên, giúp thanh niên tiếp cận được khoa học, công nghệ hiện đại

3 Giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập, giúp thanh niên làm ăn chính đáng

4 Nâng cao sức khỏe, đời sống tinh thần, xây dựng nếp sống văn hóa

và đẩy lùi tệ nạn xã hội, hạn chế tình hình vi phạm pháp luật trong thanh niên

5 Nâng cao vai trò xung kích của thanh niên trong việc phát triển kinh tế-xã hội, giữ vững quốc phòng, an ninh của địa phương, tích cực tham gia bảo vệ Tổ quốc

Như vậy có thể thấy, các giá trị đạo đức truyền thống và truyền thống quê hương Ninh Thuận đã được triển khai thực hiện trong giáo dục thanh niên Đồng thời, việc giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống được thực hiện

đồng bộ và gắn liền với việc giáo dục nâng cao học vấn, chuyên môn, hoạt động nghề nghiệp

Tỉnh ủy Ninh Thuận đã có “Chỉ thị về tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo

thực hiện kết luận số 380 ngày 23 tháng 09 năm 2010 của Ban bí thư về Năm thanh niên” Như chúng ta biết, năm 2011 được Đảng và Nhà nước chọn là Năm thanh niên Phương châm hoạt động của Năm thanh niên là: hành động

vì môi trường xã hội lành mạnh cho giới trẻ với các hoạt động; ngày thanh niên hoạt động vì người nghèo; ngày thanh niên hoạt động vì môi trường; ngày thanh niên hoạt động vì trẻ em có hoàn cảnh khó khăn; ngày thanh niên hoạt động vì biên cương Tổ quốc; ngày thanh niên hoạt động hiến máu tình

nguyện Ban thường vụ tỉnh ủy đã hướng dẫn thực hiện thắng lợi Năm thanh

niên thông qua việc xác định rõ trách nhiệm của các cấp ủy, các cấp chính

quyền, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh tỉnh Ninh Thuận

Trong Báo cáo kiểm điểm của Ban Chấp hành tỉnh Đoàn khóa IV, nhiệm kỳ 2007 – 2012 có những nội dung sau:

- Xác định quan điểm, mục tiêu, ý nghĩa chiến lược phát triển thanh niên Ninh Thuận giai đoạn 2011 – 2020

- Phối hợp gia đình nhà trường xã hội đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục nâng cao nhận thức để thanh niên ý thức về vị trí, vai trò trách nhiệm nhằm thực hiện tốt quyền, nghĩa vụ công dân của thanh niên

- Tăng cường giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, pháp luật cho thanh niên

Có thể thấy, trong những quan điểm, những định hướng về công tác thanh niên Ninh Thuận được nêu trên, vai trò của giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức thanh niên Ninh Thuận đã được quan tâm Những hình thức giáo dục cụ thể nhằm xây dựng đạo đức thanh niên Ninh Thuận là khá đa dạng và gắn liền với việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống

1.4 Một số vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu sâu trong luận án

Luận án này kế thừa thành tựu nghiên cứu lí luận về kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Việt Nam làm cơ sở cho việc nghiên cứu một địa bàn cụ thể, một đối tượng cụ thể, đó là thanh niên Ninh Thuận Tuy vậy, tác giả cũng thấy rằng, cần làm sáng tỏ hơn nữa một số vấn đề lí luận liên quan đến việc triển khai thực hiện đề tài Để góp phần luận chứng về mặt lý luận, từ đó phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của việc kế thừa giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận hiện nay, luận án này sẽ triển khai theo hướng:

- Làm sáng tỏ hơn nữa về mặt lý luận vai trò của giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên nói chung và cho thanh niên Ninh Thuận nói riêng;

- Phân tích thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra trong việc

kế thừa các giá trị đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận;

- Đề xuất và luận giải quan điểm và một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của việc kế thừa các giá trị của đạo đức truyền thống trong xây dựng đạo đức cho thanh niên Ninh Thuận trong giai đoạn hiện nay

Chương 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ KẾ THỪA GIÁ TRỊ

ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG TRONG XÂY DỰNG ĐẠO ĐỨC

CHO THANH NIÊN NINH THUẬN HIỆN NAY 2.1 Giá trị đạo đức truyền thống, một số giá trị đạo đức truyền thống cơ bản của dân tộc Việt Nam

2.1.1 Giá trị đạo đức truyền thống

Tư tưởng về giá trị đã xuất hiện ngay từ thời cổ đại khi các nhà tư tưởng xem xét các sự vật hiện tượng trong quan hệ với con người, xã hội loài người từ phương diện nhu cầu, lợi ích Tuy vậy, với tư cách là trung tâm của giá trị học (Axiology) khái niệm giá trị chỉ thực sự hình thành cùng với sự hình thành giá trị học vào nửa cuối thế kỉ XIX ở phương Tây

Trong giá trị học phương Tây hiện đại có ba cách nhìn nhận giá trị dựa trên cơ sở thế giới quan triết học Những người theo chủ nghĩa duy tâm khách quan cho rằng, giá trị có bản chất thần thánh, tồn tại ngoài không gian và thời gian, nghĩa là có tính vĩnh hằng không thay đổi Những người theo chủ nghĩa duy tâm chủ quan coi giá trị chỉ là hiện tượng thuần túy ý thức, là biểu hiện của một trạng thái tâm lí, thái độ chủ quan của con người đối với khách thể

mà người đó đánh giá Những người theo chủ nghĩa tự nhiên (Đạo đức học mục đích luận, Đạo đức học tiến hóa) coi giá trị chỉ là biểu hiện những nhu cầu tự nhiên của con người hoặc những quy luật của tự nhiên nói chung

Triết học mácxít nhìn nhận giá trị là những hiện tượng xã hội đặc thù

Cụ thể hơn, giá trị hình thành trong quá trình lao động sản xuất, trong hoạt động tinh thần và nói chung là trong đời sống xã hội Từ điển Bách khoa toàn thư Xô viết định nghĩa: "Giá trị là sự khẳng định hay phủ định ý nghĩa của các đối tượng thuộc thế giới chung quanh đối với con người, giai cấp, nhóm hoặc toàn bộ xã hội nói chung Giá trị được xác định không phải bởi bản thân các

thuộc tính tự nhiên, mà bởi bản chất cuốn hút (lôi cuốn) của các thuộc tính ấy vào phạm vi hoạt động sống của con người, phạm vi các hứng thú và nhu cầu, các mối quan hệ xã hội, các chuẩn mực và phương thức đánh giá ý nghĩa nói trên được biểu hiện trong các nguyên tắc và chuẩn mực đạo đức, trong lí tưởng, tâm thế và mục đích" [dẫn theo 165, tr.51-52]

Như vậy, bản chất của giá trị bị quy định bởi "sự cuốn hút" của các

thuộc tính của sự vật, hiện tượng vào phạm vi các "hứng thú và nhu cầu" của con người và xã hội Nói cách khác, giá trị được xác định bởi quan hệ giữa khách thể (sự vật, hiện tượng với những thuộc tính nhất định) và chủ thể (con người, xã hội với những nhu cầu nhất định) Không có sự vật với những thuộc tính thì không có gì để cuốn hút vào phạm vi các nhu cầu của chủ thể, không

có gì để các chủ thể đánh giá giá trị Theo nghĩa đó, giá trị mang tính khách quan Tuy vậy, tự chúng, các thuộc tính của khách thể chưa phải là giá trị; chúng chỉ trở thành giá trị khi đặt trong quan hệ với chủ thể (con người, xã hội) Nói cách khác, con người, xã hội loài người trong hoạt động sống của mình, tìm kiếm và khai thác những thuộc tính của khách thể, biến chúng thành giá trị phục vụ nhu cầu, lợi ích của mình Khi những nhu cầu của con người biến đổi thì giá trị gắn liền với nhu cầu của con người cũng biến đổi theo Điều đó có nghĩa là, giá trị có thể biến đổi theo không gian, thời gian khi

mà nhu cầu của con người có những biến đổi nhất định

Do nhu cầu của con người và xã hội loài người đa dạng, phong phú, đồng thời có những biến đổi trong lịch sử, nên các loại hình giá trị cũng đa dạng, phong phú Cũng do nhu cầu hoạt động sống và do những mục đích cụ thể mà giá trị được phân chia theo những tiêu chí nhất định Chẳng hạn, dựa theo tiêu chí chung, riêng, giá trị được chia thành giá trị chung và giá trị riêng Giá trị chung nhất là giá trị mang ý nghĩa nhân loại phổ biến; giá trị riêng nhất

là giá trị cho một con người cụ thể Theo tiêu chí thời gian, giá trị được chia

thành giá trị truyền thống và giá trị hiện đại Theo tiêu chí về tính chất khi đáp ứng nhu cầu con người, giá trị được chia thành giá trị vật chất và giá trị

tinh thần

Giá trị vật chất là giá trị đáp ứng nhu cầu vật chất của con người Giá trị vật chất thể hiện rõ nhất trong đời sống vật chất, kinh tế, trong hoạt động mưu sinh của con người Vì đời sống vật chất là yếu tố cơ sở và là nhân tố quyết định cuối cùng đối với sự tồn tại và phát triển xã hội nên giá trị vật chất cũng có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển đời sống xã hội và con người

Giá trị tinh thần là giá trị đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người

Con người không chỉ ăn, ở, mặc, đi lại, mà còn nghiên cứu khoa học, sinh hoạt tôn giáo, tâm linh, hoạt động thẩm mĩ, đạo đức,… Những nhu cầu tinh thần của con người nảy sinh trong các quá trình hoạt động đó và trong các hoạt động tinh thần, những gì có khả năng đáp ứng nhu cầu tinh thần của con người đều có thể trở thành giá trị đối với con người Hoạt động tinh thần của con người và xã hội là sự phản ánh về mặt tinh thần đời sống vật chất, hoạt động vật chất của xã hội và bị quy định bởi những yêu cầu của hoạt động vật chất Tuy vậy, một khi đã định hình thì hoạt động tinh thần nói chung, mỗi loại hình hoạt động tinh thần cụ thể nói riêng đều có một tính độc lập tương đối nhất định; nhờ thế, chúng có thể tác động trở lại và có vai trò nhất định đối với sự phát triển của cơ sở vật chất mà trên đó chúng hình thành và phát triển Cũng như các hoạt động tinh thần, các giá trị tinh thần có một sự độc lập nhất định và nhờ thế mà chúng có một vai trò nhất định đối với các giá trị vật chất cũng như toàn bộ đời sống vật chất của xã hội và con người Cố nhiên, các giá trị tinh thần không tác động trực tiếp đến cơ sở vật chất, tồn tại

xã hội mà thể hiện và thực hiện vai trò của mình thông qua việc định hướng giá trị cho các hoạt động và các quan hệ người

Hoạt động tinh thần của con người, xã hội loài người là đa dạng và

động tinh thần lại càng đa dạng và phong phú thêm Trong điều kiện hiện nay, các giá trị tinh thần thường được phân chia thành: giá trị khoa học, giá trị đạo đức, giá trị thẩm mĩ, giá trị chính trị, giá trị văn hóa, giá trị tâm linh,…Vì bản thân các hoạt động người không thể phân chia một cách tuyệt đối nên các giá trị tinh thần cũng không thể phân chia được một cách tuyệt đối Trong một giá trị tinh thần chủ đạo bao giờ cũng bao hàm những phương diện, những yếu tố của các giá trị tinh thần khác Chẳng hạn, trong giá trị khoa học tức giá trị nhận thức có bao hàm khía cạnh nhận thức đạo đức, nhận thức thẩm mĩ mà những loại nhận thức này là nhận thức đánh giá trên cơ sở cái thiện và cái đẹp Hoặc, trong giá trị thẩm mĩ có bao hàm các yếu tố của giá trị nhận thức khoa học về cái đẹp, các yếu tố của giá trị đạo đức như là cơ sở hình thành và thành tố của cái đẹp

Giá trị đạo đức, hoặc đầy đủ hơn, hệ giá trị đạo đức là một trong ba

thành tố căn bản nhất, bao quát nhất của hệ giá trị tinh thần cơ bản của xã hội

và con người, hệ giá trị Chân-Thiện-Mĩ Giá trị đạo đức hình thành trong đời sống đạo đức của xã hội và con người và là một trong những thành tố của đời sống đạo đức

Theo tác giả Đoàn Quốc Thái, "Giá trị đạo đức là toàn bộ những quan niệm về thiện, ác, tốt, xấu, lương tâm, trách nhiệm, hạnh phúc, công bằng…

và các chuẩn mực, quy tắc ứng xử được con người đánh giá, lựa chọn cũng như ý nghĩa tích cực của những quan niệm, chuẩn mực, quy tắc ứng xử đó đối với con người và đời sống xã hội…"[134, tr.47] Định nghĩa này đã bao quát được những biểu hiện cơ bản của giá trị đạo đức Tuy vậy, theo chúng tôi, giá trị đạo đức không chỉ là những quan niệm, những chuẩn mực mà còn bao gồm

cả tình cảm đạo đức, lí tưởng đạo đức, các hành vi, các quan hệ đạo đức Bởi

lẽ, những tình cảm đạo đức như: lòng yêu nước, thương người đều được nhìn nhận, đánh giá như cái có ý nghĩa tích cực đối với sự phát triển con người và

xã hội; đều có thể được con người lựa chọn và định hướng giá trị trong hoạt động sống Cũng như vậy, lí tưởng đạo đức biểu hiện dưới dạng mô hình một

xã hội tốt đẹp hay những nhân cách đạo đức lớn lao hoặc những hành vi đạo đức, chẳng hạn, dũng cảm cứu người, hi sinh vì chính nghĩa… đều hiện diện

như là những giá trị đạo đức… Như vậy, theo chúng tôi, giá trị đạo đức là

toàn bộ những tình cảm, những quan niệm, những chuẩn mực, những quy tắc ứng xử, những lí tưởng đạo đức và những hành vi đạo đức…có ý nghĩa tích cực được con người lựa chọn, noi theo trong hoạt động sống nhằm phát triển con người và xã hội

Như vậy, cái quy định giá trị đạo đức, trước hết là tính chất hoặc bản

chất xã hội của nó Giá trị đạo đức được hình thành trong các hoạt động, các

quan hệ xã hội, có ý nghĩa tích cực đối với sự phát triển xã hội và con người với tư cách là con người xã hội Giá trị đạo đức không phải do một sức mạnh siêu nhiên nào đó ban bố hoặc không phải là bản tính tự nhiên của con người Nói cách khác, giá trị đạo đức là giá trị người vì thế nó có ý nghĩa nhân loại phổ biến Đây là cơ sở của sự kế thừa và tiếp nhận giá trị đạo đức trong lịch

sử và trong giao lưu văn hóa

Thứ hai, giá trị đạo đức mang tính lịch sử cụ thể Tính lịch sử cụ thể

của giá trị đạo đức bị quy định bởi điều là, ý nghĩa tích cực của nó đối với con người và xã hội là mang tính lịch sử cụ thể Mặc dù mang ý nghĩa nhân loại phổ biến, nhưng mỗi thời đại, mỗi dân tộc, mỗi cộng đồng trong những điều kiện lịch sử cụ thể có những cách đánh giá và noi theo những giá trị đạo đức với những nội dung cụ thể nhất định

Thứ ba, cũng chính vì mang tính lịch sử cụ thể mà giá trị đạo đức có

những biến đổi nhất định trong lịch sử Những giá trị trong quá khứ có thể trở nên lạc hậu và bị vượt bỏ; hoặc biến đổi về nội dung, về hình thức biểu hiện

để đáp ứng các yêu cầu của thời đại mới; những giá trị mới sẽ nảy sinh trong quá trình vận động và phát triển của xã hội và con người

Cũng như các hiện tượng tinh thần khác, xét theo thời gian, giá trị đạo

đức được phân ra thành các giá trị đạo đức truyền thống và các giá trị đạo

đức hiện đại

Do chỗ, các giá trị đạo đức là các giá trị hình thành và đáp ứng nhu cầu đạo đức của các cộng đồng, các dân tộc người cụ thể, nhất định, nên nói đến giá trị đạo đức truyền thống là ngụ ý nói đến giá trị đạo đức truyền thống của một cộng đồng người, một dân tộc nhất định Nói đến giá trị đạo đức truyền thống cũng có nghĩa là nói đến những giá trị có tính ổn định (không phải là nhất thời), được gìn giữ và trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, đời này

sang đời khác Vì vậy có thể coi: giá trị đạo đức truyền thống là toàn bộ

những tình cảm, những quan niệm, những chuẩn mực, những quy tắc ứng xử, những lí tưởng đạo đức và những hành vi đạo đức… có ý nghĩa tích cực được truyền từ đời này sang đời khác và được một cộng đồng, một dân tộc lựa chọn, noi theo trong hoạt động sống nhằm phát triển con người và xã hội

Do bản chất xã hội của nó, giá trị đạo đức truyền thống không phải là một cái gì đó có sẵn, mà do nhiều thế hệ tạo dựng nên Tuy vậy, mỗi dân tộc cũng không thể tùy tiện lựa chọn cho mình một số giá trị đạo đức truyền thống nào đó; bởi lẽ, những giá trị đạo đức truyền thống được hình thành trên

cơ sở những điều kiện kinh tế, xã hội, lịch sử của dân tộc đó trong quá trình phát triển của chính mình Bởi vậy, các giá trị đạo đức truyền thống không phải là vĩnh hằng, nhất thành bất biến; cùng với sự biến đổi của các điều kiện kinh tế xã hội và lịch sử, các giá trị đạo đức truyền thống cũng có những biến đổi nhất định Tuy vậy, trong sự biến đổi ấy, các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc vẫn giữ được cái cốt lõi, cái có ý nghĩa trường tồn và vì vậy, chúng là các giá trị đạo đức truyền thống Nói về các giá trị truyền thống, Giáo sư Trần Văn Giàu nhận định: "Nếu mỗi lúc mỗi thay đổi thì tính truyền thống không còn nữa, nói truyền thống là nói lâu dài qua nhiều thời mà cốt lõi vẫn giữ; nói