Xây dựng hệ thống câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn nhằm kiểm tra đánh giá chất lượng kiến thức chương dòng điện không đổi của học sinh lớp 11 trung học phổ thông

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA SƯ PHẠM NGUYỄN THUÝ HẰNG XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN NHẰM KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG KIẾN THỨC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SƯ PHẠM

NGUYỄN THUÝ HẰNG

XÂY DỰNG HỆ THỐNG CÂU TRẮC NGHIỆM KHÁCH

QUAN NHIỀU LỰA CHỌN NHẰM KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG KIẾN THỨC CHƯƠNG “DÒNG ĐIỆN KHÔNG ĐỔI” CỦA HỌC SINH LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học

(Bộ môn Vật lý)

Mã số : 60 14 10

TÓMTẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ SƯ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI - 2009

Lời cảm ơn

Luận văn này là kết quả của quỏ trỡnh học tập và nghiờn cứu của tụi tại khoa sư phạm, ĐHQG Hà Nội Nhõn dịp này, tụi xin bày tỏ lũng biết ơn sõu sắc của mỡnh tới cỏc thầy, cỏc cụ trong khoa sư phạm - ĐHQGHN đó tận tỡnh giảng dạy và giỳp đỡ tụi trong suốt thời gian học

tập tại khoa

Đặc biệt tụi xin bày tỏ lũng biết ơn sõu sắc đến T.S Ngụ Diệu Nga đó quan tõm, động viờn, tận tỡnh trực tiếp hướng dẫn, giỳp đỡ tụi trong quỏ trỡnh nghiờn cứu và hoàn thành luận văn này

Tụi xin gửi lời cảm ơn đến sở giỏo dục và Đào tạo Hải Phũng, cảm ơn ban giỏm hiệu trường trung cấp kinh tế kỹ thuật và Cụng nghệ HP, ban giỏm đốc trung tõm giỏo dục KTTH- HN Hải Phũng, tập thể giỏo viờn vật lý ở cỏc trường THPT

Lờ Quý Đụn HP, THPT Hải An, THPT An Dương đó tạo điều kiện thuận lợi, cú những ý kiến đúng gúp giỳp tụi trong quỏ trỡnh nghiờn cứu luận văn

Tụi xin cảm ơn cỏc bạn học viờn lớp cao học lý luận và phương phỏp dạy học khoỏ 2 - Khoa sư phạm - ĐHQGHN và gia đỡnh của tụi đó luụn ở bờn, động viờn, khớch lệ tụi trong quỏ trỡnh học tập và nghiờn cứu luận văn

Mặc dự đó cố gắng hết sức, do thời gian cú hạn khụng trỏnh khỏi thiếu sút, hạn chế Rất mong sự đúng gúp ý kiến của thầy cụ và cỏc bạn

Hà Nội, thỏng 5 năm 2009

Tỏc giả

Nguyễn Thuý Hằng

NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

ĐHQGHN : Đại học quốc gia Hà Nội

MỤC LỤC

Trang MỞ ĐẦU 1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiờu nghiờn cứu của đề tài 3

3 Giả thuyết khoa học 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiờn cứu của đề tài………3

5 Vấn đề nghiờn cứu………3

6 Nhiờm vụ nghiờn cứu của đề tài……… 3

7 Phương phỏp nghiờn cứu……… 4

8 Đúg gúp của đề tài……… ……….4

9 Cấu trỳc của luận văn……… 5

Chương 1 CƠ SỞ Lí LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG PHỔ THễNG………6

1.1 Cơ sở lý luận về việc kiểm tra đỏnh giỏ trong quỏ trỡnh dạy học………… 6

1.1.1 Khỏi niệm về kiểm tra đỏnh giỏ……… 6

1.1.2 Mục đớch của kiểm tra đỏnh giỏ……….7

1.1.3 Chức năng của kiểm tra đỏnh giỏ……… 7

1.1.4.Cỏc yờu cầu sư phạm đối với việc kiểm tra, đỏnh giỏ kờt quả học tập của học sinh……… 9

1.1.5 Nguyờn tắc chung cần quỏn triệt trong kiểm tra, đỏnh giỏ……….9

1.1.6 Cỏc hỡnh thức kiểm tra đỏnh giỏ cơ bản……… 10

1.2 Mục tiờu dạy học……….11

1.2.1 Tầm quan trọng của việc xỏc định mục tiờu dạy học……… 11

1.2.2 Cần phỏt biểu mục tiờu như thế nào……….11

1.2.3 Phõn biệt 4 trỡnh độ của mục tiờu nhận thức………12

1.3 Phương phỏp và kỹ thuật soạn thảo cõu TNKQNLC……….13

1.3.1 Cỏc hỡnh thức trắc nghiệm khỏch quan……….…13

1.3.2 Cỏc giai đoạn soạn thảo một bài TNKQNLC……….… 15

1.3.3 Một số nguyờn tắc soạn thảo những cõu TNKQNLC……… 17

1.4 Cỏch trỡnh bày và cỏch chấm điểm một bài TNKQNLC……….18

1.4.1 Cỏch trỡnh bày……….… 18

1.4.2.Chuẩn bị của học sinh………19

1.4.3 Cụng việc của giỏm thị……….19

1.4.4 Chấm bài……….… 19

1.4.5 Cỏc loại điểm của bài trắc nghiệm………20

1.5 Phõn tớch cõu hỏi ……….21

1.5.1 Mục đớch của phõn tớch cõu hỏi………21

1.5.2 Phương phỏp phõn tớch cõu hỏi……….21

1.6 Phõn tớch đỏnh giỏ bài trắc nghiệm thụng qua cỏc chỉ số thống kờ……….24

1.6.1 Độ khú của bài trắc nghiệm……….24

1.6.2 Độ lệch tiờu chuẩn………24

1.6.3 Hệ số tin cậy……….25

1.6.4 Sai số tiờu chuẩn do lường………25

1.6.5 Đỏnh giỏ một bài trắc nghiệm……… 26

1.7 Thực trạng hoạt động KTĐG trong dạy học vật lý ở một số trường THPT hiện nay……… 26

1.7.1 Cỏc sai lầm phổ biến của học sinh………26

1.7.2 Hoạt động KTĐG ở một số trường THPT………27

Kết luận chương 1……… 28

Chương 2 SOẠN THẢO HỆ THỐNG CÂU TRẮC NGHIỆM KHÁCH QUAN NHIỀU LỰA CHỌN CHƯƠNG "DềNG ĐIỆN KHễNG ĐỔỉ –VẬT LÍ LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THễNG……….29

2.1 Đặc điểm cấu trỳc nội dung chương "Dũng điện khụng đổi" lớp 11 THPT….29

2.1.1 Đặc điểm nội dung chương "Dũng điện khụng đổi"……….29

2.1.2 Sơ đồ cấu trỳc nội dung chương "Dũng điện khụng đổi"……….30

2.2 Nội dung về kiến thức, kỹ năng học sinh cần cú sau khi học……… 31

2.2.1 Nội dung về kiến thức……… 31

2.2.2 Cỏc kỹ năng cơ bản học sinh cần rốn luyện……….…….33

2.3 Soạn thảo hệ thống cõu TNKQNLC chương "Dũng điện khụng đổi"…….35

2.3.1 Bảng ma trận hai chiều mụ tả mối quan hệ giữa nội dung kiộn thức và mức độ nhận thức cần đạt của học sinh……… 35

2.3.2 Bảng phõn bố cõu TNKQNLC theo mục tiờu giảng dạy……… 38

2.3.3 Hệ thống cõu TNKQNLC chương "Dũng điện khụng đổi"……… 39

Kết luận chương 2……… 66

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM……….68

3.1 Mục đớch của thực nghiệm sư phạm………68

3.2 Đúi tượng thực nghiệm………68

3.3 Phương phỏp thực nghiệm……… 68

3.4 Cỏc bước tiến hành thực nghiệm……….69

3.4.1 Nội dung bài kiểm tra……… 69

3.4.2 Trỡnh bày bài trắc nghiệm……….69

3.4.3 Tổ chức kiểm tra……… 71

3.5 Kết quả thực nghiệm và nhận xột………71

3.5.1 Kết quả thực nghiệm……….71

3.5.2 Đỏnh giỏ theo mục tiờu bài trắc nghiệm……… 74

3.5.3 Phõn tớch cỏc cõu trắc nghiệm theo chỉ số thống kờ……….78

3.5.4 Đỏnh giỏ tổng quỏt về bài trắc nghiệm……… 120

Kết luận chương 3……….122

KẾT LUẬN……… 124

TÀI LIỆU THAM KHẢO……… ………127 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, việc đổi mới công tác giáo dục diễn ra rất sôi động trên thế giới và ở nước ta Sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hoá đất nước đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới đồng bộ cả mục đích, nội dung, phương pháp và phương tiện dạy học.Trong việc đổi mới một cách đồng bộ như đã nói ở trên thì việc cải tiến và đổi mới hệ thống cách thức kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh đã, đang và luôn là vấn đề mang tính cấp thiết

Kiểm tra đánh giá là một hoạt động thường xuyên, có một vai trò hết sức quan trọng trong quá trình dạy học Nó là một khâu không thể tách rời của quá trình dạy học

Kiểm tra đánh giá tốt sẽ phản ánh được đầy đủ việc dạy của thầy và việc học của trò, đồng thời giúp cho các nhà quản lý giáo dục hoạch định được chiến lược trong quá trình quản lý và điều hành

Cụ thể là đối với thầy, kết quả của việc kiểm tra đánh giá sẽ giúp họ biết trò của mình học như thế nào để từ đó hoàn thiện phương pháp giảng dạy của mình Đối với trò, việc kiểm tra sẽ giúp họ tự đánh giá, tạo động lực thúc đẩy

họ chăm lo học tập

Đối với các nhà quản lý giáo dục, kiểm tra đánh giá đúng sẽ giúp họ có cái nhìn khách quan hơn để từ đó có sự điều chỉnh về nội dung chương trình cũng như về cách thức tổ chức đào tạo

Nhưng làm thế nào để kiểm tra đánh giá được tốt? Đây là một trong những vấn đề thu hút được sự quan tâm của nhiều nhà khoa học và có thể nói rằng đây là một vấn đề mang tính thời sự

Các phương pháp kiểm tra đánh giá kết quả học tập rất đa dạng, mỗi phương pháp có những ưu và nhược điểm nhất định, không có một phương pháp nào là hoàn mĩ đối với mọi mục tiêu giáo dục Thực tiễn cho thấy, dạy học không nên chỉ áp dụng một hình thức thi, kiểm tra cho một môn học, mà cần thiết phải tiến hành kết hợp các hình thức thi kiểm tra một cách tối ưu mới có thể đạt được yêu cầu của việc đánh giá kết quả dạy học Các bài thi kiểm tra viết được chia làm hai loại: loại luận đề (tự luận) và loại trắc nghiệm khách quan

Đối với loại luận đề, đây là loại mang tính truyền thống, được sử dụng một cách phổ biến trong một thời gian dài từ trước tới nay Ưu điểm của loại này là nó cho học sinh cơ hội phân tích và tổng hợp dữ kiện theo lời lẽ riêng của mình, nó có thể dùng để kiểm tra trình độ tư duy ở trình độ cao Song loại bài luận đề cũng thường mắc phải những hạn chế rất dễ nhận ra là: Nó chỉ cho phép khảo sát một số ít kiến thức trong thời gian nhất định Việc chấm điểm loại này đòi hỏi nhiều thời gian chấm bài, kết quả thi không có ngay, thiếu khách quan, khó ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực và do đó trong một

số trường hợp không xác định được thực chất trình độ của học sinh

Trong khi đó phương pháp trắc nghiệm khách quan có thể dùng kiểm tra đánh giá kiến thức trên một vùng rộng, một cách nhanh chóng, khách quan, chính xác; nó cho phép xử lý kết quả theo nhiều chiều với từng học sinh cũng như tổng thể cả lớp học hoặc một trường học; giúp cho giáo viên kịp thời điều chỉnh hoàn thiện phương pháp dạy để nâng cao hiệu quả dạy học Nhưng việc biên soạn một hệ thống câu hỏi trắc nghiệm khách quan cho một bộ môn

là một công việc không đơn giản, đòi hỏi sự quan tâm của nhiều người, đặc biệt là các nhà giáo, phải qua nhiều thử nghiệm và mất nhiều thời gian

Xuất phát từ nhận thức và suy nghĩ ở trên, qua thực tiễn giảng dạy môn Vật lí ở THPT chúng tôi lựa chọn đề tài theo hướng: Xây dựng hệ thống câu trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn dùng để kiểm tra kết quả học tập của học sinh ở một chủ đề vật lí cụ thể với mong muốn góp phần làm phong phú các hình thức kiểm tra, đánh giá và phát huy hết tác dụng của kiểm tra, đánh giá trong dạy học Vật Lớ ở trường phổ thụng

Trong khuụn khổ giới hạn của một luận văn Thạc sĩ, chỳng tụi chỉ dừng lại

ở việc "Xõy dựng hệ thống cõu trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn nhằm kiểm

tra chất lượng kiến thức chương: "Dũng điện khụng đổi" của học sinh lớp 11 – THPT”

2 Mục tiờu nghiờn cứu của đề tài

Nghiờn cứu xõy dựng một hệ thống cõu trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn dùng để kiểm tra, đánh giá thành quả học tập chương " Dũng điện khụng đổi" của học sinh lớp 11 THPT, gúp phần cải tiến hoạt động kiểm tra đỏnh giỏ trong dạy học vật lí ở trường phổ thụng

3 Giả thuyết khoa học

Cú một hệ thống cõu được soạn thảo một cỏch khoa học theo phương phỏp trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn phự hợp với mục tiờu dạy học và nội dung kiến thức chương " Dũng điện khụng đổi" ở lớp 11 THPT thỡ cú thể đỏnh giỏ chớnh xỏc, khỏch quan chất lượng kiến thức chương " Dũng điện khụng đổi" của học sinh, gúp phần nõng cao hiệu quả dạy học vật lí

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1.Đối tượng nghiên cứu

Hệ thống cõu trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn chương " Dũng điện khụng đổi"- Vật lớ lớp 11 sử dụng để kiểm tra đỏnh giỏ kết quả học tập của học sinh ở lớp 11 THPT

4.2 Phạm vi nghiờn cứu

Đề tài nghiờn cứu phương phỏp trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn để soạn thảo hệ thống cõu nhằm kiểm tra đỏnh giỏ chất lượng kiến thức chương

" Dũng điện khụng đổi" ở lớp 11 THPT và thực nghiệm trờn một số lớp 11

ở cỏc trường THPT của thành phố Hải Phũng

5 Vấn đề nghiờn cứu

Xõy dựng hệ thống cõu trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn chương "Dũng điện khụng đổi" ở lớp 11 như thế nào để kiểm tra đỏnh giỏ chất lượng kiến thức của học sinh, gúp phần cải tiến hoạt động kiểm tra đỏnh giỏ trong dạy học vật lớ ở trường phổ thụng?

6 Nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài

Để đạt được mục tiờu đề ra, chỳng tụi xỏc định đề tài cú những nhiệm vụ:

- Nghiờn cứu cơ sở lý luận về kiểm tra, đỏnh giỏ kết quả học tập của học sinh ở trường phổ thụng

- Nghiờn cứu cơ sở lý luận và kỹ thuật sọan thảo cõu trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn

- Nghiờn cứu nội dung chương trỡnh vật lý 11 núi chung và chương

" Dũng điện khụng đổi" núi riờng, trờn cơ sở đú xỏc định trỡnh độ của mục tiờu nhận thức với từng kiến thức mà học sinh cần đạt được

- Vận dụng cơ sở lý luận xõy dựng hệ thống cõu trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn ở chương " Dũng điện khụng đổi" ở lớp 11 THPT

- Thực nghiệm sư phạm để đỏnh giỏ tính khả thi của hệ thống cõu đó soạn thảo

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp thực nghiệm

- Các phương pháp điều tra

- Phương pháp thống kê toán học

+ Gúp phần khẳng định tớnh ưu việt của phương phỏp trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn trong kiểm tra đỏnh giỏ

9 Cấu trỳc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục cỏc tài liệu tham khảo, phụ lục nội dung luận văn được trỡnh bày trong 3 chương:

- Chương 1 Cơ sở lý luận và thực tiễn về kiểm tra, đỏnh giỏ kết quả học tập của học sinh trong dạy học ở trường phổ thụng

- Chương 2 Soạn thảo hệ thống cõu trắc nghiệm khỏch quan nhiều lựa chọn chương " Dũng điện khụng đổi" ở lớp 11 THPT

- Chương 3 Thực nghiệm sư phạm

Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH TRONG DẠY Ở TRƯỜNG PHỔ THễNG

1.1 Cơ sở lí luận về việc kiểm tra đánh giá trong quá trình dạy học

Luận văn đó trỡnh bày túm tắt khỏi niệm, mục đớch, chức năng của KTĐG , cỏc yờu cầu sư phạm đối với KTĐG kết quả học tập của HS, nguyờn tắc chung cần quỏn triệt trong KTĐG, cỏc hỡnh thức KTĐG cơ bản

- Chức năng của KTĐG được phõn biệt tuỳ theo mục đớch KTĐG Theo GS.TS Phạm Hữu Tũng, trong thực tiễn DH ở trường phổ thụng chủ yếu quan tõm tới chức năng sư phạm của KTĐG, đú là: chức năng chẩn đoỏn, chức năng chỉ đạo định hướng hoạt động học, chức năng xỏc nhận thành tớch học tập, hiệu quả học tập

- Cỏc hỡnh thức KTĐG cơ bản: luận đề và trắc nghiệm (TN) đều là những phương tiện KT khả năng học tập Để nõng cao tớnh khỏch quan trong KTĐG, nhiều tỏc giả cho rằng nờn sử dụng TNKQ ( Thuật ngữ "khỏch quan"

để chỉ tớnh khỏch quan khi chấm bài)

Cỏc hỡnh thức kiểm tra, đỏnh giỏ thường sử dụng trong dạy học

1.2 Mục tiêu dạy học

Luận văn này trỡnh bày tầm quan trọng của việc xỏc định mục tiờu dạy học, cỏch phỏt biểu cỏc mục tiờu và phõn biệt ba mục tiờu nhận thức thường được khảo sỏt bằng cỏc bài trắc nghiệm ở lớp học: Nhận biết - thụng hiểu - vận dụng

Đỳng sai

Điền khuyết

Ghộp đụi

Nhiều lựa chọn

TỰ LUẬN

Kiểm tra đỏnh giỏ trong khoảng thời gian ngắn Tiểu

luận

lửng; phần lựa chọn thường là 4 hoặc 5 lựa chọn Luận văn đó trỡnh bày những ưu nhược điểm của TNKQNLC và đó đưa ra cỏc giai đoạn soạn thảo một bài TNKQNLC đú là: Mục đớch của bài TN - Phõn tớch nội dung mụn học

- Thiết lập dàn bài TN - Xỏc định số cõu hỏi trong bài Đồng thời trog đề tài đó trỡnh bày một số nguyờn tắc soạn thảo những cõu hỏi TNKQNLC

1.4 Cỏch trỡnh bày và chấm điểm một bài TNKQNLC

Cú 02 cỏch trỡnh bày: Viết bài lờn phim ảnh; in bài TN lờn giấy thành nhiều bản tương ứng và cú 02 cỏch trả lời khỏc nhau: Bài cú phần trả lời ngay trờn đề hoặc bài cú phần trả lời theo mẫu

- HS cần được thụng bỏo trước ngày, giờ, cỏch thức, nội dung thi Đối với

GV phải đảm bảo tớnh nghiờm tỳc, trỏnh để HS quay cúp gian lận

- Chấm bài: Cỏch thụng dụng nhất là dựng bảng đục lỗ hoặc dựng mỏy chấm Đối với đề tài này chỳng tụi sử dụng bảng đục lỗ; khi đặt bảng đục

lỗ trờn bảng trả lời, cỏc dấu gạch ở cỏc cõu trả lời hiện qua lỗ

- Cỏc loại điểm của bài TN: điểm thụ (x); điểm chuẩn

S

x x

+ Độ khú của bại trắc nghiệm bằng điểm trung bỡnh thực tế chia điểm tối

đa nhõn100%; 0 ≤ P ≤ 1 Nếu P = 1 thỡ bài TN quỏ dễ; nếu P = 0 thỡ bài TN quỏ khú Những cõu hỏi loại này khụng cú giỏ trị đỏnh giỏ

* Độ phõn biệt:

Cỏch tớnh: Sắp cỏc bài kiểm tra theo tổng số điểm từ cao xuống thấp, chia tập bài ra 3 chồng: 27% số bài cú điểm cao nhất (H), 46% số bài cú điểm trung bỡnh và 27% số bài cú điểm tấp nhất (L) thỡ độ phõn biệt là: D=

n

L

H 

(n: số lượng người ở mỗi nhúm)

* Độ lệch chuẩn: Tớnh trờn mỗi nhúm HS làm thực tế nờn cú thể thay đổi:

S ; Trong đú: n là số người làm bài, d = x i - x Với:

x i : điểm thụ của mẫu thứ i ; x : điểm trung bỡnh cộng điểm thụ của mẫu

q p K

K

r Cụng thức này sử dụng với bài TN cú độ khú của cỏc

cõu TN khỏc nhau K:số cõu của bài TN, P: tỉ lệ số trả lời đỳng, q: tỉ lệ số trả lời sai,

 2

: biến lượng của bài (là biến lượng điểm của cỏc cỏ nhõn trong nhúm về toàn thể bài TN) Độ tin cậy của bài TN cú thể chấp nhận được là: 0,60≤r ≤ 1,0

* Sai số tiờu chuẩn đo lường:

tc x

m S r

SE  1 Trong đú: SE m : sai số tiờu chuẩn đo lường, S x : độ

lệch tiờu chuẩn của bài, r tc : hệ số tin cậy của bài

1.5 Phân tích câu hỏi

1.5.1 Mục đích của phân tích câu hỏi

- Kết quả bài thi giỳp giỏo viờn đỏnh giỏ mức độ thành cụng của cụng việc giảng dạy và học tập để điều chỉnh phương phỏp, lề lối làm việc