Một số vấn đề cơ bản về pháp luật chống bán phá giá của WTO

Như vậy, Việt Nam với tư cỏch là thành viờn chớnh thức của Tổ chức Thương mại thế giới - WTO, bờn cạnh những ràng buộc về nghĩa vụ cắt giảm thuế quan, mở cửa thị trường là những cơ hội c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TRẦN VĂN HẢI

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG BÁN PHÁ CỦA WTO

CHUYấN NGÀNH : LUẬT QUỐC TẾ

MÃ SỐ : 60 38 60

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS BÙI NGỌC CƯỜNG

HÀ NỘI – NĂM 2007

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ Lí LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT

1.1 Bỏn phỏ giỏ trong thương mại quốc tế 12

1.1.2 Bỏn phỏ giỏ – hành vi khụng lành mạnh trong thương

mại quốc tế

14

1.2 Chống bỏn phỏ giỏ trong phỏp luật thương mại quốc tế 18 1.2.1 Khỏi quỏt về chống bỏn phỏ giỏ trong phỏp luật thương

1.2.2 Chống bỏn phỏ giỏ – cụng cụ bảo hộ mậu dịch hiện đại

1.2.3 Một số nguyên nhân dẫn đến tình trạng lạm dụng biện

pháp chống bán phá giá trong thương mại quốc tế 26 1.2.3.1 Cỏc quy định của phỏp luật về chống bỏn phỏ giỏ

1.2.3.2 Tự do húa thương mại dẫn đến tỡnh trạng lạm

1.2.3.3 Yếu tố chính trị trong các vụ kiện bán phá giá 29 1.3 Tỏc động của chống bỏn phỏ giỏ đối với thương mại quốc tế và

1.3.1 Tỏc động tới cỏc hoạt động thương mại 32

Chương 2 MỘT SỐ QUY ĐỊNH CƠ BẢN CỦA WTO VỀ CHỐNG

BÁN PHÁ GIÁ VÀ MỨC ĐỘ TƯƠNG THÍCH CỦA PHÁP LUẬT 36

VIỆT NAM

2.1 Một số quy định cơ bản của WTO về chống bán phá giá 37

2.1.1.2 Giá trị thông thường 39 2.1.1.3 Sản phẩm tương tự 42

2.1.1.4 Điều kiện thương mại thụng thường 43

2.1.2.1 Cỏc nội dung xỏc định thiệt hại 45 2.1.2.2 Các yếu tố cần xem xét khi xác định thiệt hại 47 2.1.2.3 Mối quan hệ nhõn quả giữa việc bỏn phỏ giỏ và

thiệt hại

48

2.1.3 Thủ tục điều tra, ỏp dụng cỏc biện phỏp chống bán phá

giá

50

2.1.3.1 Điều kiện để tiến hành cuộc điều tra 50 2.1.3.2 Cỏc biện phỏp tạm thời, điều kiện ỏp dụng cỏc

biện phỏp tạm thời

54

2.1.3.4 Quyết định áp thuế chống bán phá giá 59

2.1.5 Khiếu kiện và giả quyết tranh chấp giữa cỏc quốc gia

thành viờn

62

2.2 Vấn đề về nền kinh tế phi thị trường (NME) trong phỏp luật

chống bán phá giá

65

2.3 Mức độ tương thích của pháp luật Việt Nam so với các quy

định của WTO về chống bán phá giá

75

Chương 3 THỰC TIỄN CHỐNG BÁN PHÁ GIÁI CỦA MỘT SỐ

MƯỚC, NHỮNG ĐỀ XUẤT CHO VIỆC HOÀN THIỆN PHÁP

LUẬT VÀ ĐỐI PHể VỚI CÁC VỤ KIỆN CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ

CỦA VIỆT NAM

79

3.1 Thực tiễn chống bỏn phỏ giỏ của một số nước 79

3.1.3 Vụ điều tra bỏn phỏ giỏ của Trung Quốc 88

3.2 Một số đề xuất cho việc hoàn thiện phỏp luật Việt Nam về

chống bỏn phỏ giỏ và đối phú với cỏc vụ kiện chống bỏn phỏ

giỏ

102

3.2.1 Một số đề xuất cho việc hoàn thiện phỏp luật Việt Nam

về chống bán phá giá

102

3.2.2 Một số đề xuất cho việc đối phó với các vụ kiện chống

bán phá giá hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam

105

DANH MỤC CÁC Kí HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

ADA Hiệp định về Chống bỏn phỏ giỏ của

WTO (Anti-dumping Agreement)

DSB Cơ quan giải quyết tranh chấp của

WTO (Dispute Settlement Body)

GATT 1947 Hiệp định chung về thuế quan và

thương mại 1947

GATT 1994 Hiệp định chung về thuế quan và

thương mại 1994

NME Nền kinh tế phi thị trường

WTO Tổ chức Thương mại Thế giới

MỞ ĐẦU

I Tớnh cấp thiết của đề tài:

Xu thế khu vực húa và toàn cầu húa là sự vận động chủ đạo của nền kinh

tế thế giới Biểu hiện của nú là cỏc quốc gia trờn thế giới ngày càng xớch lại gần nhau hơn trong một khụng gian chung bằng việc thành lập cỏc tổ chức kinh tế khu vực và toàn cầu Tổ chức Thương mại thế giới - WTO bao gồm 150 thành viờn (tớnh đến ngày Việt Nam trở thành thành viờn chớnh thức 11-1-2007) và cũn hàng chục quốc gia, vựng lónh thổ khỏc đang nỗ lực trong đàm phỏn để gia nhập là minh chứng cho xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế [11, tr 315]

Sau nhiều năm đàm phỏn, đến nay Việt Nam đó trở thành thành viờn chớnh thức của Tổ chức Thương mại thế giới - WTO, tổ chức thương mại lớn nhất toàn cầu

Hội nhập kinh tế quốc tế đó mở ra cho chỳng ta, đặc biệt là cỏc doanh nghiệp Việt Nam cơ hội lớn để xõm nhập vào nhiều thị trường mới, rộng lớn và hấp dẫn hơn trong lĩnh vực thương mại quốc tế nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn khụng ớt những thỏch thức, trong đú cú thuế chống bỏn phỏ giỏ đó và đang được cỏc nước sử dụng ngày càng nhiều hơn trong cỏc vụ kiện chống bỏn phỏ giỏ

Mặc dự WTO được xõy dựng trờn nguyờn tắc khụng phõn biệt đối xử giữa cỏc thành viờn nhưng trong thực tiễn thương mại thỡ chưa hẳn như vậy, chẳng hạn để cú được sự thừa nhận là “một nền kinh tế thị trường”, cú lẽ Việt Nam cũn phải chờ đến năm 2019 (khụng muộn hơn 31-12-2018) Như một cỏi giỏ để gia nhập WTO là việc chỳng ta buộc phải chấp nhận vẫn bị coi là nước nằm trong danh sỏch tạm gọi là “nền kinh tế phi thị trường” (NME) như một vài

thành viờn khỏc Điều đú càng khiến cho Việt Nam (đặc biệt là cỏc doanh nghiệp Việt Nam) khú tự bảo vệ mỡnh trước những cỏo buộc bỏn phỏ giỏ của cỏc nước khỏc khi tham gia vào quan hệ thương mại quốc tế

Đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, thuế chống bỏn phỏ giỏ khụng chỉ cũn là nguy cơ mà đó trở thành sự thật hiện hữu như: tỏi, giầy da, bật lửa ga, gạo…của Việt Nam đó phải đối mặt với những vụ điều tra chống bỏn phỏ giỏ Hoa Kỳ cũng đó ỏp đặt thuế chống bỏn phỏ giỏ đối với cỏ Basa và cỏ Tra - philờ đụng lạnh, tụm nhập khẩu từ Việt Nam Đú là những bài học đắt giỏ mà cỏc doanh nghiệp của chỳng ta đó và đang phải trả khi tham gia vào cỏc mối quan hệ thương mại quốc tế mà khụng cú sự chuẩn bị kỹ, thiếu những hiểu biết đầy đủ

và sõu sắc về phỏp luật chống bỏn phỏ giỏ của cỏc nước khỏc

Như vậy, Việt Nam với tư cỏch là thành viờn chớnh thức của Tổ chức Thương mại thế giới - WTO, bờn cạnh những ràng buộc về nghĩa vụ cắt giảm thuế quan, mở cửa thị trường là những cơ hội cho xuất khẩu hàng húa của mỡnh

ra thị trường thế giới ngày càng nhiều hơn, đồng thời nguy cơ trở thành bị đơn trong cỏc vụ kiện chống bỏn phỏ giỏ đang cú xu hướng gia tăng, ảnh hưởng trực tiếp tới quyền, lợi ớch của cỏc doanh nghiệp Do đú, đó đến lỳc chỳng ta phải nhỡn nhận một cỏch sõu sắc rằng chống bỏn phỏ giỏ là một thỏch thức, đặc biệt

là cỏc doanh nghiệp Việt Nam cần phải được trang bị đầy đủ những kiến thức

về lĩnh vực này để cú thể chủ động xõy dựng chiến lược sản xuất - kinh doanh phự hợp nhất Đồng thời đấu tranh một cỏch cú hiệu quả nhất mỗi khi bị cỏo buộc bỏn phỏ giỏ vào thị trường nước khỏc trong hoạt động thương mại quốc tế cũng như bảo vệ ngành sản xuất của mỡnh trước nguy cơ bị bỏn phỏ giỏ hàng húa nhập khẩu từ nước ngoài vào thị trường Việt Nam

Với mong muốn gúp thờm sức mỡnh vào việc tỡm hiểu cỏc quy định phỏp luật về chống bỏn phỏ giỏ của WTO, phõn tớch, đỏnh giỏ những nội dung về

quyền và nghĩa vụ của cỏc chủ thể được ghi nhận trong cỏc quy định này, thực tiễn ỏp dụng cỏc quy định này, đối chiếu với thực tiễn của Việt Nam để đưa ra những kiến nghị kịp thời cho việc hoàn thiện phỏp luật, bảo đảm sự tương thớch giữa phỏp luật Việt Nam với cỏc quy định của WTO và cung cấp thờm thụng tin cho cỏc doanh nghiệp Việt Nam, giỳp cỏc doanh nghiệp Việt Nam cú thể chủ động bảo vệ quyền lợi của mỡnh, loại bỏ những rủi ro khi tham gia vào cỏc quan

hệ thương mại quốc tế

Xuất phỏt từ những lý do trờn, tỏc giả mạnh dạn chọn đề tài “ Một số vấn

đề cơ bản về Phỏp luật chống bỏn phỏ giỏ của WTO” để làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ

II Tỡnh hỡnh nghiờn cứu:

Cú lẽ do đõy là lĩnh vực tương đối mới tại Việt Nam nờn cỏc cụng trỡnh nghiờn cứu liờn quan đến đề tài này cũn rất ớt Hiện tại, ngoài cỏc quy định của WTO về lĩnh vực này và cỏc văn bản phỏp luật của Việt Nam, tỏc giả chỉ mới tỡm thấy một số cụng trỡnh nghiờn cứu mang tớnh tổng quỏt về chống bỏn phỏ giỏ núi chung như: Sỏch chuyờn khảo “Chủ động ứng phú với cỏc vụ kiện chống bỏn phỏ giỏ trong thương mại quốc tế” của Tiến sĩ Định Thị Mỹ Loan, Nhà xuất bản Lao Động - Xó hội, 2006; Sỏch tham khảo “Phỏp luật về chống bỏn phỏ giỏ - những điều cần biết” của Phũng Thương mại và Cụng nghiệp Việt Nam, 2006;

Đề tài khoa học cấp bộ, “Cơ sở khoa học ỏp dụng thuế chống bỏn phỏ giỏ đối với hàng nhập khẩu ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” của Thạc sĩ Nguyễn Thanh Hưng, Vụ Chớnh sỏch đa biờn, Bộ Thương Mại, năm

2002 (nay là Bộ Cụng Thương)

Ngoài ra cũn cú một số bài bỏo, một số tài liệu khỏc liờn quan đến vấn đề này mang tớnh sự vụ cụ thể về chống bỏn phỏ giỏ Tỏc giả vẫn chưa tỡm thấy

đề tài luận văn thạc sĩ, tiến sĩ nào nghiờn cứu chuyờn về Phỏp luật chống bỏn phỏ giỏ của WTO

III Mục đớch và nhiệm vụ của Luận văn:

Phõn tớch, tỡm hiểu những quy định cơ bản trong Phỏp luật về chống bỏn phỏ giỏ của WTO, thực tiễn và kinh nghiệm của một số quốc gia thành viờn WTO trong việc ỏp dụng cỏc quy định phỏp luật chống bỏn phỏ giỏ, so sỏnh với cỏc quy định của phỏp luật và thực tiễn Việt Nam Trờn cơ sở đú, đưa ra một số

đề xuất cho việc xõy dựng và thực thi phỏp luật về chống bỏn phỏ giỏ của Việt Nam nhằm bảo đảm sự tương thớch với những quy định của WTO Đồng thời, đưa ra một số khuyến cỏo cho cỏc doanh nghiệp trong việc phũng trỏnh và hạn chế tới mức thấp nhất thiệt hại từ cỏc vụ kiện chống bỏn phỏ giỏ khi tham gia cỏc quan hệ thương mại quốc tế

IV Phạm vi nghiờn cứu:

Phỏp luật về chống bỏn phỏ giỏ của WTO là lĩnh vực lớn và hết sức phức tạp Trong khuụn khổ của luận văn này, tỏc giả khụng đặt mục tiờu đi xem xột chi tiết, cụ thể tất cả cỏc vấn đề về chống bỏn phỏ giỏ mà chỉ tập trung nghiờn cứu một số vấn đề cơ bản sau đõy:

- Những nội dung cơ bản của Hiệp định chống bỏn phỏ giỏ của WTO trong việc xỏc định bỏn phỏ giỏ, xỏc định thiệt hại, điều tra và ỏp dụng cỏc biện phỏp chống bỏn phỏ giỏ

- Kinh nghiệm và thực tiễn ỏp dụng cỏc quy định phỏp luật chống bỏn phỏ giỏ của một số nước thành viờn WTO

- Cỏc quy định phỏp luật về chống bỏn phỏ giỏ của Việt Nam, thực tiễn ứng phú trước cỏc vụ kiện bỏn phỏ giỏ đối với hàng húa xuất khẩu từ Việt Nam

V Phương phỏp nghiờn cứu:

Việc nghiờn cứu đề tài được dựa trờn cơ sở những quan điểm của Chủ

nghĩa Mỏc – Lờnin, tư tưởng Hồ Chớ Minh, đường lối đổi mới của Đảng cộng

sản Việt Nam trong quỏ trỡnh hội nhập kinh tế quốc tế

Đồng thời tỏc giả cũng vận dụng tổng hợp cỏc phương phỏp duy vật biện

chứng, duy vật lịch sử và cỏc phương phỏp cụ thể như phõn tớch, tổng hợp, giải

thớch, so sỏnh, tổng kết thực tiễn để lý giải những vấn đề đặt ra

VI Cơ cấu của luận văn:

Ngoài phần Mở đầu, phần Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, Danh

mục từ viết tắt, Mục lục, Luận văn được chia làm 03 chương, cụ thể:

Chương 1 Những vấn đề lý luận cơ bản về Phỏp luật chống bỏn phỏ giỏ

trong thương mại quốc tế

Chương 2 Một số quy định cơ bản của WTO về chống bỏn phỏ giỏ và mức độ tương thớch của phỏp luật Việt Nam

Chương 3 Thực tiễn chống bỏn phỏ giỏ của một số nước, những đề xuất

cho việc hoàn thiện phỏp luật và đối phú với với cỏc vụ kiện chống bỏn phỏ giỏ của Việt Nam

Chương 1

NHỮNG VẤN ĐỀ Lí LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT CHỐNG

BÁN PHÁ GIÁ TRONG THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ

1.1 Bỏn phỏ giỏ trong thương mại quốc tế

1.1.1.Khỏi niệm

Bỏn phỏ giỏ được xem là hiện tượng xuất hiện khỏ sớm trong thực tiễn thương mại quốc tế Mặc dự cũn cú những quan điểm khỏc nhau, song phỏp luật cỏc nước đều coi đõy là một trong những hành vi thương mại khụng lành mạnh

Trong ngụn ngữ thụng thường, bỏn phỏ giỏ được hiểu là: “ tổng hợp những biện phỏp bỏn hạ giỏ một số mặt hàng xuất khẩu nào đú để cạnh tranh nhưng cú hiệu quả với bạn hàng khỏc trờn thị trường thế giới Mục tiờu là đỏnh bại đối thủ, chiếm lĩnh thị trường ngoài nước hoặc kiếm ngoại tệ khẩn cấp, cú khi cả mục tiờu chớnh trị Những hỡnh thực cổ điển là chiếm độc quyền sản xuất, buụn bỏn và lũng đoạn giỏ cả Để BPG, cỏc tổ chức độc quyền cú thể dựa vào chớnh sỏch nhà nước: hỗ trợ xuất khẩu bằng trợ giỏ, miễn, giảm thuế, hạ thấp tiền lương của cụng nhõn Đặc trưng của hỡnh thức BPG là bỏn theo giỏ

rẻ, thậm chớ thấp hơn cả giỏ thành Sau khi đối thủ bị đỏnh bại, cỏc tổ chức độc quyền chiếm thị trường và nõng giỏ lờn (giỏ độc quyền) để thu lợi nhuận cao BPG dẫn đến những hậu quả: sản xuất của cỏc nước nhập hàng BPG bị đỡnh đốn vỡ khụng cạnh tranh nổi với hàng nhập; nước bỏn phỏ giỏ chịu gỏnh nặng

về trợ giỏ xuất khẩu; gõy khụng khớ chiến tranh thương mại, làm rối loạn thị trường thế giới;…”, [12]

Trong cỏc văn bản phỏp luật, theo khoản 3, Điều 4, Phỏp lệnh Giỏ năm

2002 thỡ “ bỏn phỏ giỏ là hành vi bỏn hàng húa, dịch vụ với giỏ quỏ thấp so với giỏ thụng thường trờn thị trường Việt Nam để chiếm lĩnh thị trường, hạn chế cạnh tranh đỳng phỏp luật, gõy thiệt hại đến lợi ớch hợp phỏp của tổ chức, cỏ nhõn sản xuất, kinh doanh và lợi ớch của nhà nước” [7, Đ4], tuy nhiờn định

nghĩa bỏn phỏ giỏ này chỉ đề cập đến hàng húa, dịch vụ được sản xuất trong nước và việc bỏn phỏ giỏ tại thị trường trong nước (cũn gọi là bỏn phỏ giỏ trong thương mại nội địa)

Khi Phỏp lệnh Chống bỏn phỏ giỏ hàng húa nhập khẩu vào Việt Nam

được Quốc hội thụng qua ngày 29/4/2004, theo Điều 2, khoản 2 thỡ “Biờn độ phỏ giỏ là khoảng cỏch chờnh lệch cú thể tớnh được giữa giỏ thụng thường của hàng húa nhập khẩu vào Việt Nam so với giỏ xuất khẩu hàng húa đú vào Việt Nam”, ở đõy điều luật khụng định nghĩa một cỏch trực tiếp khỏi niệm bỏn phỏ

giỏ, nhưng việc xỏc định biờn độ phỏ giỏ thụng qua sự so sỏnh giữa giỏ thụng thường (giỏ bỏn sản phẩm tương tự tại thị trường nước nhập khẩu là chủ yếu) với giỏ xuất khẩu sản phẩm đú vào Việt Nam cho chỳng ta thấy rằng bỏn phỏ giỏ là hiện tượng khi giỏ xuất khẩu một hàng húa từ nước ngoài vào Việt Nam

thấp hơn giỏ thụng thường của hàng húa đú

Trong Điều ước Quốc tế, hiện nay theo quy định tại Điều 2.1 của Hiệp định thực thi Điều VI của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại 1994 cũn gọi là Hiệp định về Chống bỏn phỏ giỏ của Tổ chức Thương mại thế giới, viết tắt là ADA, như sau:

“ Trong phạm vi Hiệp định này, một sản phẩm bị coi là bỏn phỏ giỏ (tức là được đưa vào lưu thụng thương mại của một nước khỏc thấp hơn trị giỏ thụng thường của sản phẩm đú) nếu như giỏ xuất khẩu của sản phẩm được xuất khẩu

từ nước này sang một nước khỏc thấp hơn mức giỏ cú thể so sỏnh được của sản

phẩm tương tự được tiờu dựng tại nước xuất khẩu theo cỏc điều kiện thương mại thụng thường…”

Quy định trờn đõy đó thể hiện một cỏch chớnh xỏc và rừ ràng rằng việc bỏn phỏ giỏ trong thương mại quốc tế cú yếu tố cơ bản đú là sự so sỏnh về giỏ

ở hai thị trường khỏc nhau: thị trường nước nhập khẩu và thị trường nước xuất khẩu, cho dự giỏ bỏn ở thị trường tiờu thụ (nước nhập khẩu), cú thể khụng khỏc nhau, thậm chớ cú thể xảy ra trường hợp giỏ bỏn của sản phẩm nhập khẩu cũn cao hơn giỏ của sản phẩm tương tự hiện đang được bỏn tại thị trường nước nhập khẩu Nhỡn chung, cỏc tài liệu quốc tế đều thống nhất hiện tượng “bỏn phỏ giỏ” xảy ra khi hàng húa xuất khẩu được bỏn sang một nước khỏc (nước nhập khẩu) với giỏ thấp hơn giỏ bỏn tại thị trường nội địa (của nước xuất khẩu)

Như vậy, một cỏch khỏi quỏt nhất thỡ bỏn phỏ giỏ trong thương mại quốc

tế, là việc một sản phẩm được xuất khẩu từ một nước này sang một nước khỏc thấp hơn mức giỏ cú thể so sỏnh được của sản phẩm tương tự được bỏn tại nước xuất khẩu theo điều kiện thương mại thụng thường

1.1.2 Bỏn phỏ giỏ - hành vi khụng lành mạnh trong thương mại quốc

tế

Trong thương mại quốc tế, một sản phẩm được coi là bỏn phỏ giỏ khi giỏ xuất khẩu của sản phẩm đú thấp hơn giỏ thụng thường của sản phẩm tương tự bỏn trong nước Về bản chất, bỏn phỏ giỏ trong thương mại quốc tế là hành vi phõn biệt giỏ cả: đối với cựng một sản phẩm hoặc sản phẩm tương tự, nhưng giỏ xuất khẩu sang nước khỏc (nước nhập khẩu) lại thấp hơn giỏ tiờu thụ nội địa của nước xuất khẩu Thụng thường, bỏn phỏ giỏ luụn bị coi là một trong những hành vi thương mại khụng cụng bằng, búp mộo hoạt động thương mại