Nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân tại các cơ quan của quốc hội

đại học quốc gia hà nội khoa luật ***** nguyễn ngọc hùng Nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân tại các cơ quan của quốc hội Chuyên ngành : Lý luận và Lị

đại học quốc gia hà nội

khoa luật

*****

nguyễn ngọc hùng

Nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý

đơn khiếu nại, tố cáo của công dân tại các cơ quan của quốc hội

Chuyên ngành : Lý luận và Lịch sử nhà n-ớc và pháp luật

mục lục

Trang

Ch-ơng 1 Cơ sở lý luận cho sự cần thiết phải nâng cao

hiệu quả hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của

công dân tại các cơ quan của quốc hội

6

1.1 Bản chất của Nhà n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

là nhà n-ớc của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

6

1.2 Nhà n-ớc đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân, trong đó có

quyền khiếu nại, tố cáo của công dân

8

1.3 Vị trí, vai trò của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội trong

việc xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân

11

1.4 Hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân tại các

cơ quan của Quốc hội

19

1.4.1 Hoạt động tiếp công dân, tiếp nhận đơn th- khiếu nại, tố

cáo của công dân

19

1.4.2 Xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân của các cơ quan

của Quốc hội

20

Ch-ơng 2. Thực trạng về công tác xử lý đơn khiếu nại,

tố cáo của công dân tại các cơ quan của Quốc hội

30

2.1 Quá trình hình thành và phát triển chế định về việc Quốc hội,

các cơ quan của Quốc hội xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của

công dân

30

2.1.3 Giai đoạn 1980 – 1992 34

2.2 Thực trạng hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công

dân tại các cơ quan của Quốc hội trong thời gian gần đây

3.1 Mô hình Thanh tra Quốc hội (Ombudsman) 60

3.1.2 Vài nét về Thanh tra Quốc hội, Cơ quan trung gian hòa

3.1.2.5 Một số nhận xét về mô hình Thanh tra Quốc hội 71

Ch-ơng 4 giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả hoạt

động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân tại các

cơ quan của Quốc hội

76

4.1 Yêu cầu khách quan phải nâng cao hiệu quả hoạt động xử lý

đơn khiếu nại, tố cáo của công dân tại các cơ quan của Quốc hội

76

4.1.1 Yêu cầu xây dựng Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ

nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

77

4.1.2 Yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật 79

4.1.3 Xuất phát từ bản thân vai trò của hoạt động xử lý đơn

khiếu nại, tố cáo tại các cơ quan của Quốc hội, góp phần ổn

định chính trị xã hội

80

4.1.4 Xuất phát từ yêu cầu bảo đảm quyền khiếu nại, tố cáo

của công dân và từ thực trạng khiếu nại, tố cáo của công dân

84

4.2 Một số quan điểm về đổi mới, nâng cao hoạt động xử lý đơn

khiếu nại, tố cáo của công dân

85

4.3 Giải pháp nâng cao hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của

công dân tại các cơ quan của Quốc hội

90

4.3.1 Hoàn thiện hệ thống pháp luật để tạo cơ sở pháp lý đầy

đủ, thống nhất và đồng bộ cho hoạt động xử lý đơn khiếu nại,

tố cáo của công dân tại các cơ quan của Quốc hội

90

4.3.2 Thành lập cơ quan của Quốc hội chuyên trách công tác

xử lý đơn khiếu nại, tố cáo và giám sát việc giải quyết khiếu

nại, tố cáo của công dân

92

4.3.3 Đổi mới bộ máy giúp việc cho Quốc hội 98

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quốc hội là cơ quan quyền lực Nhà n-ớc cao nhất, cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân, hoạt

động về công tác Dân nguyện của Quốc hội là nhằm giúp cho công dân thực hiện đầy đủ quyền và nghĩa vụ của công dân nh- Điều 53 và Điều 74 Hiến pháp năm 1992 Hoạt động công tác Dân nguyện của Quốc hội thể hiện bản

chất của Nhà n-ớc ta là Nhà n-ớc của dân, do dân và vì dân Hoạt động công tác Dân nguyện nói chung và Dân nguyện của Quốc hội nói riêng luôn đ-ợc

Đảng, Nhà n-ớc, Quốc hội quan tâm, tạo điều kiện để công dân thực hiện ý nguyện của mình đối với Nhà n-ớc, xã hội và trên thực tế đã đạt đ-ợc một số kết quả nhất định

Dân nguyện là nguyện vọng của nhân dân, có nội dung rất rộng lớn, thể hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội ở nhiều n-ớc, quyền khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của công dân th-ờng đ-ợc gọi là quyền thỉnh nguyện (hay dân nguyện) do đó, khiếu nại, tố cáo của công dân là một nội dung quan trọng của dân nguyện Với ý nghĩa đó, công tác Dân nguyện nói chung đ-ợc hiểu là công tác tiếp nhận và xem xét, giải quyết các ý kiến, các đơn th- bày tỏ nguyện vọng, kiến nghị hoặc khiếu nại, tố cáo của công dân, tổ chức theo một trình tự, thủ tục mà luật pháp quy định, nhằm quản lý Nhà n-ớc và xã hội, khôi phục quyền lợi chính đáng, hợp pháp của công dân, tổ chức và xử lý những ng-ời vi phạm pháp luật Với khái niệm này thì công tác Dân nguyện

đ-ợc tiến hành ở tất cả các cơ quan Nhà n-ớc, bao gồm cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp và cơ quan t- pháp, nh-ng trong phạm vi đề tài này chỉ đề cập đến nâng cao hiệu quả công tác xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

Trong Luật tổ chức Quốc hội và năm 2003 Quốc hội ban hành Luật Hoạt

động giám sát của Quốc hội đã quy định về trách nhiệm quyền hạn của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội trong việc xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến các cơ quan này Quốc hội cũng đã ban hành Luật khiếu nại, tố cáo quy định về trình tự, thủ tục, thẩm quyền của các cơ quan trong việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo của công dân Ngoài ra, năm 2004 Uỷ ban th-ờng

vụ Quốc hội đã có Nghị quyết về việc tiếp công dân, xử lý đơn th- khiếu nại,

tố cáo và kiến nghị của công dân gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

Tuy nhiên trên thực tế, hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội còn nhiều lúng túng, ch-a đạt hiệu quả cao và còn nhiều v-ớng mắc trong quá trình thực thi vì nhiều lý do

2 Tình hình nghiên cứu

Đã có một số đề tài nghiên cứu về đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và có đề tài nghiên cứu về hoạt động giám sát của Quốc hội (một cơ quan nằm trong hệ thống cơ quan dân cử), các đề tài này phần nào có đề cập tới hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân

và công tác giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của các cơ quan có thẩm quyền Ngoài ra, đã có những cuộc Hội thảo về việc nâng cao hiệu quả hoạt

động công tác dân nguyện của Quốc hội nh-ng đối với nội dung xử lý đơn khiếu nai, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội thì ch-a sâu và ch-a cụ thể Và đặc biệt là trong tình hình khiếu nại, tố cáo của công dân có chiều h-ớng ngày càng bức xúc hiện nay, Đảng và Nhà n-ớc ta đã

đặt ra các yêu cầu phải nâng cao nhận thức trong công tác giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo của công dân

3 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn

- Tổng kết các cơ sở lý luận hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội;

- Nghiên cứu thực tiễn áp dụng những quy định của pháp luật về hoạt

động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội;

- Nghiên cứu thực trạng hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, từ đó rút ra những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu nhằm từng b-ớc hoàn thiện cơ chế điều chỉnh của pháp luật đối với công tác này

- Nghiên cứu một cách có hệ thống các hình thức tổ chức thực hiện hoạt

động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và những vấn đề có liên quan, qua đó đề xuất các vấn đề nhằm hoàn thiện các quy

định của pháp luật về hoạt động này của Quốc hội và các cơ quan của Quốc hội, đồng thời đề ra giải pháp đổi mới, nâng cao hiệu lực của hoạt động này

- ứng dụng kết quả nghiên cứu đề tài phục vụ cho việc Quốc hội, Uỷ ban th-ờng vụ Quốc hội h-ớng dẫn hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội trên cơ sở các quy định của Luật tổ chức Quốc hội, Luật Hoạt động giám sát, Luật khiếu nại, tố cáo, Nghị quyết 370/2003/NQ-UBTVQH11 thành lập Ban Dân nguyện và Nghị quyết 715/2004/NQ-UBTVQH11 về việc xử lý đơn của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

4 Phạm vi nghiên cứu

- Các tài liệu, t- liệu, văn bản pháp lý liên quan đến tổ chức và hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

- Các văn bản tài liệu h-ớng dẫn, giám sát của Uỷ ban th-ờng vụ Quốc hội;

- Các báo cáo của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội và các loại văn bản khác có liên quan

5 Đối t-ợng nghiên cứu

- Hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội, các Vụ phục vụ công tác chuyên môn của các cơ quan của Quốc hội

- Các quy định của Hiến pháp 1946-1959-1980-1992- Hiến pháp sửa đổi

2002, Luật tổ chức Quốc hội, Luật hoạt động giám sát, Luật khiếu nại tố cáo

và các văn bản có liên quan đến tổ chức và hoạt động của Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

- Kinh nghiệm trong hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội, hay Nghị viện của một số n-ớc trên thế giới

6 Ph-ơng pháp nghiên cứu

- Ph-ơng pháp biện chứng, lịch sử

- Ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp và ph-ơng pháp luận về các vấn đề có liên quan đến hoạt động Dân nguyện

- Ph-ơng pháp so sánh, thống kê

- Ph-ơng pháp xã hội học, hội thảo và chuyên gia (điều tra, thăm dò ý kiến của các đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội )

- Ph-ơng pháp mô hình hoá, hệ thống hoá và lựa chọn, đề xuất các kiến nghị

7 Điểm mới của đề tài

Đề tài sẽ tập trung đ-a ra các giải pháp và mô hình tổ chức nhằm hoàn thiện hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân gửi đến Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội cho phù hợp với tình hình hiện nay

8 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm bốn ch-ơng và phần kết luận

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận cho sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả hoạt

động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

Ch-ơng 2: Thực trạng về công tác xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

Ch-ơng 3: Một số mô hình, kinh nghiệm tổ chức và hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở Nghị viện ở một số n-ớc

Ch-ơng 4: Giải pháp tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân ở Quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

Ch-ơng 1

cơ sở lý luận cho sự cần thiết phải nâng cao

hiệu quả hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo

của công dân ở quốc hội, các cơ quan của Quốc hội

1.1 Bản chất của nhà n-ớc Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà n-ớc của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân

Hiến pháp n-ớc Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992 tuyên bố Nhà n-ớc ta là Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân

Ngay từ tr-ớc Cách mạng tháng Tám, nhân dân ta tập hợp xung quanh Mặt trận Việt Minh tiến hành cuộc đấu tranh giành chính quyền từ tay Pháp- Nhật, lập nên n-ớc Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Hiến pháp năm 1946, 1959 và 1980 của Nhà n-ớc ta ch-a dùng thuật ngữ

"Nhà n-ớc của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân" nh-ng về thực chất tất cả những điều trong các hiến pháp đó đều ghi nhận quyền lực Nhà n-ớc thuộc

về nhân dân, Nhà n-ớc do nhân dân lập ra và mọi hoạt động của Nhà n-ớc

đều nhằm phục vụ lợi ích của nhân dân, tăng c-ờng quyền lực của nhân dân Nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp Nhân dân bầu ra cơ quan đại diện của mình, thay mặt mình thực hiện quyền lực của mình, hay nói cách khác là nhân dân trao quyền cho các

đại diện của mình - đại biểu Quốc hội và đại biểu hội đồng nhân dân các cấp Nhà n-ớc ta do nhân dân lập ra, thực chất quyền lực Nhà n-ớc là quyền lực của mọi công dân liên hiệp lại tạo nên, sự tồn tại của Nhà n-ớc này là để phục vụ nhân dân Cơ quan Nhà n-ớc tự nó không có quyền mà chỉ thừa hành

quyền lực do công dân uỷ nhiệm Vì vậy, công dân mới thật sự là chủ thể của quyền lực Nhà n-ớc

Quyền lực Nhà n-ớc xuất phát từ dân nên nhân dân là chủ thể của quyền lực Nhà n-ớc Nhân dân thực hiện quyền lực của mình thông qua Quốc hội và hội đồng nhân dân các cấp Do đó xây dựng quyền lực Nhà n-ớc là phải tạo ra một hệ thống chính trị để làm cho hai mặt trên trở thành điều kiện và nguyên nhân của nhau Trong hai mặt đó, mặt công dân là nền tảng, là ngọn nguồn, là mục đích của mọi quyền lực Nhà n-ớc Chính vì vậy, Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa là Nhà n-ớc của dân, do dân và vì dân

Khi bàn về t- t-ởng Hồ Chí Minh có lẽ trong chúng ta không ai không nhớ

đến t- t-ởng vì dân của Bác Sợi chỉ đỏ xuyên suốt các tác phẩm mà Ng-ời để lại cho muôn đời con cháu mai sau, là t- t-ởng nhân dân, những ng-ời lao động sáng tạo ra lịch sử, thể hiện rõ nét trong tổ chức và hoạt động của Nhà n-ớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân Các thuật ngữ "nhân dân", "dân", "giới cần lao", "anh em lao động",

"đồng bào ta", "dân nghèo" đ-ợc Bác dùng thể hiện triết lý Hồ Chí Minh, mang tính nhân văn cao cả, vừa giản dị, vừa thân mật của vị lãnh tụ dân tộc Khi độc lập và tự do của dân tộc đã dành đ-ợc, nhiệm vụ rất to lớn là làm thế nào để mỗi ng-ời dân đều đ-ợc tự do, sung s-ớng Ng-ời cho rằng nhiệm vụ này thuộc về Chính phủ Chính phủ phải phấn đấu sao cho dân

đ-ợc sung s-ớng, bởi vì, nếu n-ớc độc lập mà dân không h-ởng hạnh phúc tự

t-ởng này trong một số bài viết Trong bài "Chính phủ là công bộc của dân" (Báo Cứu quốc, số 46, ngày 19-9-1945) Ng-ời viết: "Ng-ời x-a nói quan là công bộc của dân, ta cũng có thể nói: Chính phủ là công bộc của dân vậy Các công việc của Chính phủ làm phải nhằm vào mục đích duy nhất là m-u tự do hạnh phúc cho mọi ng-ời Cho nên Chính phủ nhân dân bao giờ cũng phải đặt quyền lợi dân lên hết thảy Việc gì có lợi cho dân thì phải làm Việc gì có hại cho dân thì phải tránh Uỷ ban nhân dân là Uỷ ban có nhiệm vụ thực hiện tự

do dân chủ cho dân chúng Nó phải hành động đúng tinh thần tự do dân chủ

đó Trong bài "Nói chuyện với các đại biểu báo chí về nội trị, ngoại giao n-ớc nhà trong những ngày vừa qua" (Nói ngày 6-10-1945, báo Cứu quốc, số 61, ngày 8-10-1945) Ng-ời nhắc nhở: "Chính phủ Dân chủ Cộng hoà lâm thời là công bộc của nhân dân Anh em trong Chính phủ, ai là ng-ời có tài năng, có

đức hạnh giúp đỡ cho dân, cho n-ớc, tất nhiên là đ-ợc quốc dân hoan nghênh

Là ng-ời này hay ng-ời khác cũng thế, ai là dân đều có quyền giúp đỡ N-ớc

ta đã là một n-ớc Dân chủ Cộng hoà, chính quyền đã ở trong tay dân, nhân dân hoan nghênh ng-ời có tài, có đức gánh vác cho dân đ-ợc thì ng-ời đó đảm nhận trách nhiệm”

Xuất phát từ bản chất của Nhà n-ớc ta là Nhà n-ớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân nên cần phải có cơ chế bảo

vệ quyền lợi của nhân dân một cách hiệu quả nhất, chính vì vậy, Quốc hội với t- cách là cơ quan quyền lực cao nhất, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của nhân dân cần phải nâng cao vai trò của mình trong hoạt động nói chung và trong hoạt động xử lý đơn khiếu nại, tố cáo của công dân nói riêng

1.2 Nhà n-ớc đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân, trong đó có quyền khiếu nại, tố cáo của công dân

Khiếu nại, tố cáo không những là quyền tự do, dân chủ của công dân

đ-ợc Hiến pháp quy định, mà còn là công cụ pháp lý để công dân bảo vệ