Lời nói khoa trương trong tiếng hán (có liên hệ với tiếng việt)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KHOA NGÔN NGỮ HỌC ---***--- NGUYỄN NGỌC KIÊN LỐI NÓI KHOA TRƯƠNG TRONG TIẾNG HÁN CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT LUẬN ÁN T

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA NGÔN NGỮ HỌC -*** -

NGUYỄN NGỌC KIÊN

LỐI NÓI KHOA TRƯƠNG TRONG TIẾNG HÁN

(CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT)

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Hà Nội, 2015

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA NGÔN NGỮ HỌC

-*** -

NGUYỄN NGỌC KIÊN

LỐI NÓI KHOA TRƯƠNG TRONG TIẾNG HÁN

(CÓ LIÊN HỆ VỚI TIẾNG VIỆT)

Chuyên ngành: LÍ LUẬN NGÔN NGỮ

Mã số: 62 22 01 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

GS,TS Hoàng Trọng Phiến

Hà Nội, 2015

Trang 3

LỜI CẢM ƠN

Tôi bày xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâu sắc nhất đối với người hướng dẫn khoa học đã dành biết bao công sức và tâm huyết giúp tôi hoàn thành luận án này

Tôi cũng xin gửi lời cám ơn đến các thầy cô đã tận tình chỉ bảo động viên tôi trong quá trình thực hiện công tác nghiên cứu

Sau hết, tôi xin trọn tình cảm của mình đối với gia đình tôi, bạn bè tôi, và đặc biệt là vợ và các con tôi, những người đã sát cánh bên tôi trong suốt chặng đường đầy gian nan vất vả này

Tôi xin chân thành cám ơn tất cả mọi người!

Nguyễn Ngọc Kiên

Trang 4

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong luận án là trung thực, những kết luận khoa học của luận án chƣa từng đƣợc công bố trong bất kỳ công trình nào bởi bất kì tác giả nào khác

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Ngọc Kiên

Trang 5

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT

Trang 7

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Hình 1.1 Sơ đồ 5 siêu chiến lược 26

Hình 1.2 Chỉ số mức độ lịch sự 27

Hình 1.3 Thái độ khoa trương 33

Hình 2.1 Ranh giới khoa trương 42

Hình 2.2 Sơ đồ khoa trương gián tiếp 58

Hình 2.3 Khoảng giao giữa 3 khái niệm 67

Hình 3.1 Tỉ lệ khoa trương 71

Trang 8

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

1 Lí do chọn đề tài và tính cấp thiết của luận ánError! Bookmark not defined.

2 Mục đích nghiên cứu của đề tài luận án Error! Bookmark not defined.

3 Nhiệm vụ của đề tài luận án Error! Bookmark not defined.

4 Đối tượng nghiên cứu của đề tài luận án Error! Bookmark not defined.

5 Phạm vi nghiên cứu của đề tài luận án Error! Bookmark not defined.

6 Phương pháp tiến hành nghiên cứu đề tài luận ánError! Bookmark not defined.

7 Tài liệu nghiên cứu của đề tài luận án Error! Bookmark not defined.

8 Ý nghĩa khoa học của luận án Error! Bookmark not defined.

9 Kết cấu của luận án Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN Error! Bookmark not defined 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về khoa trươngError! Bookmark not defined.

1.2 Khái niệm về “Lối nói khoa trương” Error! Bookmark not defined 1.3 Một số quan niệm về khoa trương Error! Bookmark not defined.

1.4 Lối nói khoa trương dưới ánh sáng của lí thuyết giao tiếp ngôn ngữ

Error! Bookmark not defined 1.5 Lối nói khoa trương nhìn từ quan hệ liên nhânError! Bookmark not defined.

1.6 Lối nói khoa trương nhìn từ chức năng tác động của lời (lực ngôn

trung) Error! Bookmark not defined 1.7 Lối nói khoa trương nhìn từ và phép lịch sựError! Bookmark not defined.

1.7.1 Lí thuyết lịch sự trong ngôn ngữ học Error! Bookmark not defined.

Trang 9

1.7.2 Khoa trương và phép lịch sự Error! Bookmark not defined.

1.8 Khoa trương và nguyên tắc hợp tác hội thoạiError! Bookmark not defined.

CHƯƠNG 2 : CÁC TIÊU CHÍ NHẬN DIỆN VÀ CÁCH PHÂN LOẠI

KHOA TRƯƠNG Error! Bookmark not defined 2.1 Phân biệt thuật ngữ khoa trương với các hiện tượng tương tự Error! Bookmark not defined.

2.2 Ranh giới giữa lời nói khoa trương và không khoa trương Error! Bookmark not defined.

2.2.1 Tiêu chí nhận diện khoa trương Error! Bookmark not defined 2.2.2 Độ của khoa trương Error! Bookmark not defined.

2.3 Khoa trương và trí tưởng tượng Error! Bookmark not defined 2.4 Nhân tố văn hóa trong lối nói khoa trươngError! Bookmark not defined.

2.5 Yếu tố tục trong lối nói khoa trương Error! Bookmark not defined 2.6 Cách phân loại lối khoa trương Error! Bookmark not defined.

2.6.1 Phân loại lối nói khoa trương trong tiếng HánError! Bookmark not

defined.

2.6.1.1 Phân loại khoa trương theo ý nghĩaError! Bookmark not defined.

defined.

2.6.2 Phân loại lối nói khoa trương trong tiếng ViệtError! Bookmark not

defined.

2.6.2.1 Phân loại khoa trương theo ý nghĩaError! Bookmark not defined.

defined.

CHƯƠNG 3 : ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA NGỮ NGHĨA - NGỮ PHÁP

CỦA LỐI NÓI KHOA TRƯƠNG Error! Bookmark not defined 3.1 Điều kiện tạo nên lối nói khoa trương Error! Bookmark not defined 3.2 Các yếu tố tạo nên lối nói khoa trương Error! Bookmark not defined.

3.2.1 Ba yếu tố ngữ nghĩa cơ bản Error! Bookmark not defined.

Trang 10

3.2.2 Cơ sở ngữ nghĩa của khoa trương Error! Bookmark not defined 3.2.3 Điểm khoa trương Error! Bookmark not defined.

3.3 Khoa trương ở cấp độ từ Error! Bookmark not defined.

3.3.1 Sử dụng tính từ biểu thị khoa trương Error! Bookmark not defined 3.3.1.1 Tính từ biểu thị khoa trương trong tiếng HánError! Bookmark not

defined.

3.3.1.2 Liên hệ với “bẩn”, “ngứa” và tính từ biểu thị khoa trương trong

tiếng Việt Error! Bookmark not defined 3.3.2 Sử dụng số từ biểu thị khoa trương Error! Bookmark not defined 3.3.3 Sử dụng động từ biểu thị khoa trươngError! Bookmark not defined.

3.3.5 Sử dụng đại từ biểu thị khoa trương Error! Bookmark not defined.

3.4 Khoa trương ở cấp độ câu Error! Bookmark not defined.

3.4.1 Câu dùng bổ ngữ trình độ để biểu thị khoa trươngError! Bookmark

not defined.

Trang 11

3.4.2 Sử dụng câu phức điều kiê ̣n ( 条件复句 ) biểu thị khoa trương Error!

Bookmark not defined.

3.4.2.2 Câu phức điều kiện biểu thị khoa trương trong tiếng Việt Error!

defined.

3.4.3.1 Câu phức giả thiết biểu thị khoa trương trong tiếng Hán Error!

3.4.3.2.Câu phức giả thiết biểu thị khoa trương trong tiếng Việt Error!

3.4.4 Sử dụng so sánh tu từ biểu thị khoa trươngError! Bookmark not

defined.

3.4.4.1 So sánh tu từ biểu thị khoa trương trong tiếng Hán Error!

3.4.4.2 So sánh tu từ biểu thị khoa trương trong tiếng Việt Error!

3.4.5 Sử dụng nhân cách hóa, vật cách hóa biểu thị khoa trương Error!

3.4.5.1 Nhân cách hóa, vật cách hóa biểu thị khoa trương trong tiếng

Hán Error! Bookmark not defined.

3.4.5.2 Nhân cách hóa, vật cách hóa biểu thị khoa trương trong tiếng Việt

Error! Bookmark not defined.

Trang 12

3.4.7.1 Cường điệu biểu thị khoa trương trong tiếng Hán Error!

3.4.7.2 Cấu trúc nhấn mạnh biểu thị khoa trương trong tiếng Việt Error!

3.4.8 Cách biểu đạt khoa trương thời gian Error! Bookmark not defined 3.4.8.1 Cách biểu đạt khoa trương thời gian trong tiếng Hán Error!

3.4.8.2 Cách biểu đạt khoa trương thời gian trong tiếng Việt Error!

CHƯƠNG 4: KHOA TRƯƠNG TỪ BÌNH DIỆN DỤNG HỌC Error! Bookmark not defined.

4.1 Khoa trương và vấn đề dụng học Error! Bookmark not defined 4.2 Khoa trương trong văn viết Error! Bookmark not defined.

4.2.1 Khoa trương trong thơ Error! Bookmark not defined 4.2.1.1 Khoa trương trong thơ tiếng Hán Error! Bookmark not defined.

defined.

4.2.2 Khoa trương trong văn xuôi Error! Bookmark not defined.

4.3.1 Sử dụng khoa trương để đe dọa, thách thức, cảnh cáo Error!

4.3.3 Sử dụng khoa trương để hứa hẹn, thề nguyền , cam kết Error!

defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

Trang 13

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN

LUẬN ÁN Error! Bookmark not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO 5

Trang 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO

TIẾNG VIỆT

1 Nguyễn Hoàng Anh (2012), Khảo sát các hình thức biểu đạt so sánh trong tiếng Hán hiện đại, Đại học Ngoại ngữ, ĐHQG Hà Nội, Hà Nội

2 Trần Gia Anh, Trần Đình Tuấn (2012), Truyện Kiều dưới cái nhìn con số và thành ngữ số dân gian, NXB Thanh hóa, Thanh Hóa

3 Ban Tu thƣ Nghĩa Thục (1999), Từ điển Hán Việt, NXB Văn hóa thông tin,

Hà Nội

4 Diệp Quang Ban (2012), Giao tiếp diễn ngôn và cấu tạo văn bản, NXB Giáo

dục Việt Nam, Hà Nội

5 Diệp Quang Ban (2000), Ngữ pháp tiếng Việt, Tập 2 , NXB Giáo dục, Hà

Nội

6 Nguyễn Phan Cảnh (2006), Ngôn ngữ thơ, NXB Văn học, Hà Nội

7 Nguyễn Tài Cẩn (1975), Ngữ pháp tiếng Việt - Tiếng - Từ pháp - Đoản ngữ,

NXB Đại học & Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội

8 Đỗ Hữu Châu, Bùi Minh Toán (2002), Đại cương ngôn ngữ học, Tập 1,

NXB Giáo dục, Hà Nội

9 Mai Ngọc Chừ, Vũ Đức Nghiệu, Hoàng Trọng Phiến (1992), Cơ sở ngôn ngữ học và tiếng Việt, NXB Đại học & Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội

10 Nguyễn Đức Dân (1998), Ngữ dụng học, NXB Giáo dục, Hà Nội

11 Nguyễn Đức Dân (2007), Ngôn ngữ báo chí (Những vấn đề cơ bản), NXB

14 Hữu Đạt (2000), Văn hóa và ngôn ngữ giao tiếp của người Hà Nội, NXB

Văn hóa thông tin, Hà Nội

15 Nguyễn Hữu Đạt (2000) Phong cách học và chức năng tu từ tiếng Việt, NXB

Văn hóa Thông tin, Hà Nội

16 Nguyễn Thiện Giáp, Đoàn Thiện Thuật, Nguyễn Minh Thuyết (1994), Dẫn luận ngôn ngữ học, NXB Giáo dục, Hà Nội

Trang 15

17 Nguyễn Thiện Giáp (1998) Từ vựng học tiếng Việt, NXB Giáo dục, Hà Nội

18 Nguyễn Thiện Giáp (2000), Dụng học Việt ngữ, NXB Đại học Quốc gia Hà

Nội, Hà Nội

19 Trương Văn Giới biên dịch, (2003), Giaó trình tu từ tiếng Hán hiện đại,

NXB Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh

20 Trương Văn Giới, Lê Khắc Kiều Lục (2004), Mẫu câu thường dùng trong tiếng Hán hiện đại, NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh, TP Hồ Chí Minh

21 Trương Văn Giới, Lê Khắc Kiều Lục (2004), Từ điển Việt Hán hiện đại,

NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội

22 Nguyễn Khánh Hà (2009), Câu điều kiện tiếng Việt – Nhìn từ góc độ ngôn ngữ học tri nhận, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội

23 Nguyễn Thị Bích Hải (2006), Thi pháp thơ Đường, NXB Thuận Hóa, Thừa

Thiên - Huế

24 M Halliday (2001), Dẫn luận ngữ pháp chức năng, (Hoàng Văn Vân dịch),

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

25 Hoàng Văn Hành (2010), Tuyển tập ngôn ngữ học, NXB Khoa học Xã hội,

30 Lưu Nguyệt Hoa (2004), Ngữ pháp thực hành tiếng Hán hiện đại, NXB Văn

hóa Thông tin, Hà Nội

31 Nguyễn Thái Hòa (2005), Từ điển tu từ, phong cách, thi pháp, NXB Gíao

dục, Hà Nội

32 Nguyễn Thanh Huệ (2014), Hành vi nịnh trong tiếng Việt, Luận án Tiến sĩ

Ngữ văn, Viện Khoa học Xã hội, Hà Nội

33 Mai Xuân Huy (2005), Ngôn ngữ quảng cáo dưới ánh sáng của lí thuyết giao tiếp, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội

Trang 16

34 Kasevich V.B (1998), Những yếu tố cơ sở của Ngôn ngữ học đại cương,

NXB Giáo dục, Hà Nội

35 Nguyễn Văn Khang (1999) Ngôn ngữ học xã hội - Những vấn đề cơ bản,

36 Nguyễn Văn Khang (2000), Xuyên văn hóa với dạy - học ngoại ngữ, thành tố văn hóa trong dạy học ngoại ngữ, Hội ngôn ngữ học Việt Nam, Hà Nội

37 Nguyễn Văn Khang (2007), Từ điển thành ngữ tục ngữ Việt Hán, NXB Văn

hóa Sài gòn, TP Hồ Chí Minh

38 Phan Khôi (1997), Việt ngữ nghiên cứu, NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng

39 Nguyễn Trung Kiên (2007), “Một kiểu cấu trúc nhấn mạnh trong tiếng Hán

so với tiếng Việt”, Ngữ học Trẻ, tr 232-237

40 Nguyễn Ngọc Kiên (2013), “Khoa trương trong thơ Lí Bạch”, Hội thảo Ngôn ngữ học toàn quốc “Ngôn ngữ và văn học”, NXB ĐH SP Hà Nội, Hà Nội, tr 486-494

41 Nguyễn Ngọc Kiên (2013), “Lối nói khoa trương trong tiếng Việt”, Hội thảo khoa học quốc tế, Viện Ngôn ngữ học, tr 171

42 Nguyễn Ngọc Kiên (2013), “Sử dụng lượng từ biểu thị khoa trương trong

tiếng Hán”, Từ điển học & Bách khoa thư (5), tr 81-87

43 Nguyễn Ngọc Kiên (2013), “Lối nói khoa trương trong tiếng Anh”, Ngôn ngữ & Đời sống (9), tr 31-37

44 Trần Trọng Kim (2007), Việt Nam văn phạm, NXB Thanh niên, Hà Nội

45 Đinh Trọng Lạc, (1994), Phong cách học văn bản, NXB Giáo dục, Hà Nội

46 Đinh Trọng Lạc (2005), Phương tiện và biện pháp tu từ tiếng Việt, NXB

49 Nguyễn Mạnh Linh (2000), Cách sử dụng lượng từ Hán ngữ hiện đại, NXB

Thanh niên, Hà Nội

50 Nguyễn Thị Thu Nga (2013), Hành vi ngôn ngữ thề (swear) trong tiếng Việt, Luận

án Tiến sĩ Ngữ văn, Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Hà Nội

51 Vũ Tố Nga (2010), Sự kiện lời nói cam kết trong hội hội thoại, Luận án Tiến

sĩ Ngữ văn, ĐH Sư phạm Hà Nội, Hà Nội

Trang 17

52 Vũ Đức Nghiệu, Nguyễn Văn Hiệp (2009), Dẫn luận ngôn ngữ học, NXB

Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

53 Hoàng Kim Ngọc, Hoàng Trọng Phiến (2011), Ngôn ngữ văn chương, NXB

Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

54 Hoàng Kim Ngọc (2008), So sánh & ẩn dụ trong ca dao trữ tình (Dưới góc nhìn ngôn ngữ - văn hóa học), NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội

55 Phan Ngọc (2009), Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong truyện Kiều, NXB

Lao động, Hà Nội

56 Huỳnh Ái Nguyên (2005), Phương tiện nhấn mạnh trong tiếng Anh và tiếng Việt, Luận án tiến sĩ Ngữ văn Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

57 Hoàng Phê (2008), Tuyển tập ngôn ngữ học, NXB Đà Nẵng, Hà Nội

58 Hoàng Phê (chủ biên) (2006), Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng và Trung

tâm Từ điển học, Hà Nội

59 Hoàng Trọng Phiến (1988), Ngữ pháp tiếng Việt (câu), NXB Đại học và

Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội

60 Nguyễn Phú Phong (2002), Những vấn đề ngữ pháp tiếng Việt, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

61 Đào Nguyên Phúc (2013), Lịch sự trong giao tiếp tiếng Việt, NXB Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

62 Hoài Phương (2005), Truyện Kiều – Những lời bình, NXB Văn hóa thông tin,

65 Stepanov Y.U (1984), Những cơ sở của Ngôn ngữ học đại cương, NXB Đại

học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội

66 Nguyễn Thị Tân (2003) Thành ngữ gốc Hán trong tiếng Việt, Luận án Tiến

sĩ Ngữ văn, Viện Ngôn ngữ học, Hà Nội

67 Trịnh Đức Thái (2000), Lí thuyết lịch sự trong ngôn ngữ học, nghiên cứu khảo sát và đề xuất một mô hình các chiến thuật giao tiếp, Đại học Ngoại ngữ, Đại

học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

68 Đào Thản (1988), Từ ngôn ngữ chung đến ngôn ngữ nghệ thuật, NXB Khoa

học Xã hội, Hà Nội

Trang 18

69 Đào Thản (1989), “Một vài đặc trưng của ngôn ngữ nghệ thuật thể hiện

trong văn xuôi tiếng Việt”, Phụ san Tạp chí Ngôn ngữ, Hà Nội, tr 28-37

70 Đào Thản (1990), “Lối nói phóng đại trong tiếng Việt”, Ngôn ngữ (4), tr 2-6

71 Nguyễn Kim Thản(1984), Nghiên cứu về ngữ pháp tiếng Việt, NXB Khoa

học Xã hội, Hà Nội

72 Đoàn Nhật Thắng (2001), Lượng từ trong tiếng Hán, Luận văn thạc sĩ Ngữ văn,

Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

73 Lí Toàn Thắng, (2006), Ngôn ngữ học tri nhận, Từ lí thuyết đại cương đến thực tiễn tiếng Việt, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội

74 Lê Quang Thiêm (1985), Nghiên cứu đối chiếu các ngôn ngữ, NXB Đại học

và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội

75 Nguyễn Minh Thuyết, Nguyễn Văn Hiệp (1999) Thành phần câu Tiếng Việt,

NXB Đại học Khoa học Xã hội, Hà Nội

76 Nguyễn Thị Tịnh Thy (2013), Tự sự kiểu Mạc Ngôn, NXB Văn học, Hà Nội

77 Phạm Văn Tình (2000), “Ngữ nghĩa ngữ dụng của cặp liên từ logic

“Nếu thì””, Kỉ yếu Hội thảo khoa học Ngữ dụng học lần thứ nhất, Hà Nội, tr

34-37

78 Bùi Minh Toán (2012), Câu trong hoạt động giao tiếp tiếng Việt, NXB Giáo

dục Việt Nam, Hà Nội

79 Nguyễn Đức Tồn (2002), Tìm hiểu đặc trng văn hóa - dân tộc của ngôn ngữ

và tư duy của người Việt (trong sự so sánh với những dân tộc khác), NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

80 Trung tâm Khoa học và Nhân văn Quốc gia (1994), Từ điển Trung Việt,

81 Nguyễn Văn Tu, Nguyễn Kim Thản, Lưu Vân Lăng (1960), Khái luận ngôn ngữ học, NXB Giáo dục, Hà Nội

82 Cù Đình Tú (2007), Phong cách học và đặc điểm tu từ tiếng Việt, NXB

Giáo dục, Hà Nội

83 Cù Đình Tú (1980), Phong cách ngôn ngữ với việc dạy và học văn, Nghiên

cứu Giaó dục, Hà Nội

84 Hoàng Tuệ (2001), Tuyển tập ngôn ngữ học, NXB Đại học Quốc gia TP Hồ

Chí Minh, TP Hồ Chí Minh

85 Hoàng Văn Vân (2005), Ngữ pháp kinh nghiệm của cú tiếng Việt: mô tả theo quan điểm chức năng hệ thống, NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	500,13 KB