Dòng báo chính trị với đời sống chính trị việt nam giai đoạn 1925 1945

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN --- NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG DÒNG BÁO CHÍNH TRỊ VỚI ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1925 - 1945 Chuyên ngành: BÁO

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG

DÒNG BÁO CHÍNH TRỊ VỚI ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ

VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1925 - 1945

LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ

Hà Nội - 2016

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG

DÒNG BÁO CHÍNH TRỊ VỚI ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ

VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1925 - 1945

Chuyên ngành: BÁO CHÍ HỌC

LUẬN ÁN TIẾN SĨ BÁO CHÍ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS ĐỖ QUANG HƯNG

XÁC NHẬN NCS ĐÃ CHỈNH SỬA THEO QUYẾT NGHỊ

CỦA HỘI ĐỒNG ĐÁNH GIÁ LUẬN ÁN Người hướng dẫn khoa học Chủ tịch hội đồng đánh giá

Luận án Tiến sĩ

GS.TS Đỗ Quang Hưng GS.TS Phùng Hữu Phú

Hà Nội - 2016

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Tên đề tài luận án không trùng với bất cứ nghiên cứu nào đã được công bố Các tài liệu, số liệu, trích dẫn trong luận án là trung thực, rõ ràng và chính xác Những kết quả nêu trong luận án chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN ÁN

Nguyễn Thị Thúy Hằng

Trang 4

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến GS.TS Đỗ Quang Hưng, người đã gợi

ý tưởng, truyền cảm hứng, giảng dạy cho tôi về phương pháp, tri thức và tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận án này

Tôi xin gửi lời tri ân đến GS Hà Minh Đức, thầy đã hướng dẫn tôi khóa luận tốt nghiệp đại học, luận văn thạc sĩ và cho tôi những động viên tinh thần trong quá trình làm luận án Xin cảm ơn PGS.TS Đinh Văn Hường, Ban Chủ nhiệm Khoa và các thầy cô giáo trong Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội, những người đã đào tạo tôi suốt cả quá trình từ cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ Báo chí

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn chân thành đến GS.TS Phùng Hữu Phú, Ban Chủ nhiệm Khoa, các thầy cô giáo, anh chị em đồng nghiệp ở Khoa Khoa học Chính trị, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, về những chỉ bảo, góp ý cũng như

sự quan tâm, khích lệ trong suốt quá trình tôi làm nghiên cứu sinh Đặc biệt, xin được cảm ơn chị Vũ Thị Minh Thắng, người đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong việc biên dịch các tài liệu tiếng Pháp và đọc bản thảo luận án

Tôi cũng muốn dành cơ hội này để gửi lời cảm ơn đến TS Eva Hansson, cô giáo đã hướng dẫn và giúp đỡ tôi tận tình trong thời gian tôi học tập và nghiên cứu ở Đại học Stockholm, Thụy Điển Xin cảm ơn các thầy, cô giáo, các nhà báo ở Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Hội Nhà báo, các cơ quan báo chí đã trả lời phỏng vấn và cho tôi thêm những chỉ dẫn trong quá trình nghiên cứu Cảm ơn các cán bộ ở Thư viện Quốc gia Việt Nam, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Viện Sử học, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia I, Trung Tâm Thông - Tin Thư viện - ĐHQGHN và nhiều cơ quan khác đã tạo điều kiện cho tôi trong quá trình khai thác tư liệu phục vụ luận án Xin cảm ơn bạn bè, đồng nghiệp, ở cả trong và ngoài nước, đã động viên, khích lệ

Đặc biệt, Luận án này xin được dành tặng Gia đình - Bố mẹ, Chồng và các con, những người đã chịu nhiều hy sinh, vất vả, yêu thương và chia sẻ cùng tôi trong suốt thời gian tôi làm luận án!

Tác giả luận án

Nguyễn Thị Thúy Hằng

Trang 5

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 4

5 Giả thuyết nghiên cứu 6

6 Đóng góp của luận án 6

7 Cấu trúc của luận án 7

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 8

1.1 Tình hình nghiên cứu trong nước 8

1.1.1 Nhóm các công trình về lịch sử báo chí 8

1.1.2 Về mối quan hệ báo chí và đời sống chính trị 13

1.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài 15

1.2.1 Về báo chí và đời sống chính trị ở Việt Nam đầu thế kỷ XX đến năm 1945 15

1.2.2 Về lý thuyết truyền thông chính trị 18

1.3 Những thành tựu đã đạt được và những vấn đề cần giải quyết 22

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỐI QUAN HỆ BÁO CHÍ VÀ ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ 25

2.1 Khái niệm dòng báo chính trị, đời sống chính trị 25

2.1.1 Khái niệm dòng báo chính trị 25

2.1.2 Khái niệm đời sống chính trị 29

2.2 Các lý thuyết về mối quan hệ báo chí và đời sống chính trị 31

2.2.1 Quan điểm mác xít 31

2.2.2 Các lý thuyết khác 39

Tiểu kết chương 2 45

CHƯƠNG 3: SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN DÒNG BÁO CHÍNH TRỊ

TRONG ĐỜI SỐNG CHÍNH TRỊ VIỆT NAM (1925-1945) 46

3.1 Cơ sở hình thành dòng báo chính trị ở Việt Nam 46

3.1.1 Cơ sở chính trị-xã hội 46

3.1.2 Cơ sở văn hóa-tư tưởng 51

3.2 Các giai đoạn phát triển của dòng báo chính trị ở Việt Nam 54

3.2.1 Giai đoạn trước năm 1925 54

3.2.2 Giai đoạn 1925 đến 1936 56

3.2.3 Giai đoạn 1936 đến 1939 58

3.2.4 Giai đoạn 1939 đến Cách mạng tháng Tám 1945 60

3.3 Các khuynh hướng của dòng báo chính trị 61

3.3.1 Báo chí theo khuynh hướng mác xít 62

3.3.2 Báo chí theo khuynh hướng dân tộc cách mạng và đối lập chính quyền 64

3.3.3 Báo chí theo khuynh hướng thân chính quyền và chủ nghĩa quốc gia cải lương 66

3.3.4 Báo chí theo khuynh hướng Trotskyist 68

Trang 6

3.4 Lực lượng làm báo chính trị 69

3.4.1 Các nhà Nho cấp tiến 69

3.4.2 Giới trí thức Tây học 71

3.4.3 Các nhà báo cách mạng 74

CHƯƠNG 4: NỘI DUNG VÀ NGHỆ THUẬT DÒNG BÁO CHÍNH TRỊ

Ở VIỆT NAM (1925-1945) 79

4.1 Nội dung dòng báo chính trị ở Việt Nam (1925-1945) 79

4.1.1 Thể hiện thái độ chính trị 79

4.1.2 Phản ánh các phong trào yêu nước và cách mạng 82

4.1.3 Đấu tranh tư tưởng và lý luận 85

4.1.4 Cổ động, tổ chức quần chúng tranh đấu 94

4.2 Nghệ thuật làm báo chính trị 1925-1945 96

4.2.1 Hoạt động tổ chức tòa soạn 96

4.2.2 Tổ chức trang báo và thể hiện chuyên mục 100

4.2.3 Tổ chức “nhóm báo” 102

4.2.4 Phong cách báo chí chính trị 104

CHƯƠNG 5: VAI TRÒ CỦA DÒNG BÁO CHÍNH TRỊ VỚI ĐỜI SỐNG

CHÍNH TRỊ VIỆT NAM (1925-1945) VÀ MỘT SỐ BÀI HỌC 113

5.1 Vai trò của dòng báo chính trị với đời sống chính trị Việt Nam (1925-1945) 113

5.1.1 Vũ khí tư tưởng của các đảng phái và phong trào chính trị 113

5.1.2 Nâng cao lòng yêu nước và nhận thức chính trị của quần chúng 117

5.1.3 Làm rung chuyển chính quyền thuộc địa 125

5.2 Một số bài học 129

5.2.1 Báo chí - một thành công lớn của Đảng Cộng sản Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám 1945 129

5.2.2 Dòng báo chính trị-lực lượng chủ lực của chủ nghĩa dân tộc 133

5.2.3 Vấn đề lãnh đạo và quản lý báo chí 136

5.2.4 Xây dựng đội ngũ làm báo chính trị 139

5.2.5 Kinh nghiệm về nghệ thuật làm báo chí chính trị 141

KẾT LUẬN 146

DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 151

TÀI LIỆU THAM KHẢO 152 PHỤ LỤC

Trang 7

HÌNH VẼ/BIỂU ĐỒ SỬ DỤNG TRONG LUẬN ÁN

Mô hình về quá trình sản xuất, nội dung và hiệu quả của truyền

Trang 8

VTTKHXH Viện Thông tin Khoa học Xã hội

Trang 9

Năm 1925, sự ra đời của báo Thanh Niên do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sáng lập cũng chính là mốc mở đầu cho nền báo chí cách mạng Việt Nam Từ đây đến

Cách mạng Tháng Tám năm 1945, qua hai thập kỷ, báo chí cách mạng đã hình thành và phát triển mạnh mẽ Nhưng bên cạnh đó là sự phát triển nhanh chóng về số lượng và phân hoá một cách sâu sắc về những màu sắc chính trị-xã hội của lịch sử báo chí Việt Nam Năm 1925 cũng “đánh dấu một bước ngoặt trong biến chuyển của chủ nghĩa dân tộc Việt Nam, bởi vì đây chính là thời điểm ra đời của các đảng phái chính trị” [78, tr 534], các phong trào chính trị ở Việt Nam mà báo chí là cơ quan ngôn luận Có thể nói đời sống chính trị giai đoạn 1925-1945 đan xen nhiều mâu thuẫn dân tộc, giai cấp, các xu hướng khiến cho hoạt động báo chí càng phức tạp Bên cạnh báo chí theo khuynh hướng mác xít, hệ thống báo chí ngày càng phát triển mạnh mẽ dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, dòng báo chính trị còn phát triển một cách đa dạng theo các khuynh hướng khác như báo chí thân chính quyền

và chủ nghĩa quốc gia cải lương; báo chí theo khuynh hướng dân tộc cách mạng và đối lập chính quyền; báo Trotskyist, v.v Báo chí vừa là tấm gương phản ánh các phong trào chính trị, vừa tác động trở lại đối với những phong trào đó Chính trên diễn đàn báo chí, các tư tưởng chính trị Việt Nam đã được phản ánh, đồng thời phản chiếu cả những cuộc đấu tranh giữa các hệ tư tưởng, để rồi từ đó, báo chí đã góp phần tổ chức, củng cố, phát triển các phong trào chính trị Việt Nam Báo chí chính trị giống như những cuốn sổ lịch đại, vừa phản chiếu đời sống chính trị Việt Nam, vừa phản ánh những hơi thở của đời sống văn hóa dân tộc

Đề tài “Dòng báo chính trị với đời sống chính trị Việt Nam giai đoạn

1925-1945” đã được lựa chọn cho luận án tiến sĩ báo chí bởi rất nhiều lý do

Trước hết, sự vận động phong phú của dòng báo chính trị trong đời sống

chính trị Việt Nam giai đoạn 1925-1945 đã tạo cảm hứng và niềm say mê cho

Trang 10

2

nghiên cứu sinh với với đề tài này Báo chí với sự đa màu sắc, đa giọng điệu, có dòng báo thân chính quyền, nhưng cũng có dòng báo đấu tranh mạnh mẽ với chính quyền thực dân, và bản thân các dòng báo vừa tồn tại cùng nhau, nhưng cũng cạnh tranh và xung đột với nhau mạnh mẽ làm nên một bức tranh đa dạng của báo chí Việt Nam, đòi hỏi cần được phân tích, đánh giá “Dòng báo chính trị” là một khái niệm khoa học, nhưng cũng là ngôn ngữ của đời sống, vận hành theo nguyên tắc của đời sống, hàm chỉ báo chí chính trị Chúng tôi hoàn toàn không loại trừ các tạp chí chính trị trong đối tượng khảo sát của mình

Bên cạnh đó, trong một bối cảnh lịch sử cụ thể, khi thực dân Pháp đang áp

đặt ách cai trị ở Việt Nam, xuất bản và dung dưỡng cho báo chí phục vụ chính quyền thực dân, thì các nhà dân tộc cách mạng và những người cộng sản cũng đã nắm lấy báo chí để phục vụ cho những mục tiêu chính trị Tác giả luận án muốn đi tìm lời giải đáp cho câu hỏi: Tại sao báo chí cách mạng, dòng báo xuất bản bí mật, bất hợp pháp, tồn tại trong điều kiện cực kỳ khó khăn và thiếu thốn, lại có thể đóng vai trò to lớn trong quá trình vận động cách mạng và góp phần quan trọng tạo nên thành công của cách mạng Việt Nam?

Hơn nữa, dòng báo chính trị luôn chế ngự trong đời sống báo chí và chính trị Việt Nam cận, hiện đại Dòng báo chính trị rất phong phú, phức tạp, không chỉ là dòng báo của Đảng Cộng sản Việt Nam Tuy nhiên, cho đến nay, đa phần các nghiên cứu tập trung vào nghiên cứu dòng báo cách mạng, báo chí của Đảng Cộng sản và một số báo chí yêu nước, khuynh tả mà chưa nghiên cứu một cách toàn diện dòng báo chính trị với các khuynh hướng báo chí ở Việt Nam Với luận án này, tác

giả dựng lên diện mạo dòng báo chính trị Việt Nam giai đoạn 1925-1945, đi sâu

phân tích và lý giải một cách đầy đủ và hệ thống về cơ sở hình thành, sự phát triển của dòng báo chính trị Việt Nam, các khuynh hướng báo chí chính trị, lực lượng làm báo chính trị cũng như nội dung và nghệ thuật dòng báo chính trị Việt Nam trong giai đoạn này

Về mối quan hệ của dòng báo chính trị với đời sống chính trị Việt Nam, tác giả luận án không có khả năng liên tưởng, giải quyết trọn vẹn mối quan hệ giữa báo chí và chính trị hiện nay Nhưng từ việc phân tích vị trí, vai trò của dòng báo chính trị trong đời sống chính trị Việt Nam (1925-1945), ý thức được cần phải trau dồi và nâng cao tính cách báo chí chính trị ở nước ta trong bối cảnh kinh tế thị trường, khi cách làm báo đang xuất hiện những biểu hiện lệch lạc, thương mại hóa, chúng tôi rút ra những bài học kinh nghiệm trong quá khứ về xử lý mối quan hệ giữa báo chí

và chính trị để vận dụng vào thực tiễn báo chí Việt Nam đương đại Từ xưa đến nay, dòng báo chính trị luôn có vị trí quan trọng, không chỉ là việc tuyên truyền cho đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước, mà còn phải phản ánh những sắc thái chính trị từ đời sống, là diễn đàn ngôn luận của nhân dân Tác giả luận án hy vọng

có thể đóng góp vào việc nghiên cứu báo chí truyền thông ở Việt Nam hiện nay, góp phần vào việc nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của báo chí chính trị

Trang 11

152

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tiếng Việt

1 Lưu Văn An (Chủ biên) (2008), Truyền thông đại chúng trong hệ thống

quyền lực chính trị ở các nước tư bản, NXB Lý luận Chính trị, Hà Nội

2 Lưu Văn An, Lưu Văn Quảng (2008), “Vai trò của truyền thông đại

chúng trong hoạt động của cơ quan lập pháp các nước phương Tây”, Tạp chí

Nghiên cứu châu Âu (91), tr 26-36

3 Lại Nguyên Ân (2006), Phan Khôi các tác phẩm đăng báo năm 1930,

NXB Hội Nhà văn, Hà Nội

4 Ban Tư tưởng -Văn hóa Trung ương, Bộ Văn hóa - Thông tin, Hội Nhà

báo Việt Nam (2002), Tiếp tục thực hiện Chỉ thị 22-CT -TW của Bộ Chính trị (khóa

VIII) về đổi mới sự lãnh đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản, Hà Nội

5 Ban Tuyên giáo Trung ương (2007), Tăng cường lãnh đạo, quản lý tạo

điều kiện để báo chí nước ta phát triển mạnh mẽ, vững chắc trong thời gian tới,

NXB Lý luận Chính trị, Hà Nội

6 Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (2007), Báo Cờ giải phóng: 1943-1945,

NXB Văn hoá Thông tin, Hà Nội

7 Bảo tàng Cách mạng Việt Nam (2000), Báo Việt Nam độc lập 1941-1945,

10 Hoa Bằng (1941), “Từ bước tiến tới của báo giới Việt Nam đến những

biến thiên của quốc văn trên trang báo chí”, Tạp chí Tri Tân (20), tr 2-4

11 Hoa Bằng (1942), “Trên đường văn hóa thế giới: Từ nghề ấn loát ngoại

quốc đến nghề ấn loát Việt Nam”, Tạp chí Tri Tân (45), tr 2-3

12 Hoa Bằng (1942), “Những cái “lạ tai” trong làng báo”, Tạp chí Tri Tân

(48), tr 14-15

13 Hoa Bằng (1942), “Thủ tục làm thành tờ báo ở xứ ta”, Tạp chí Tri Tân

(52), tr 2-4

14 Hoa Bằng (1942), “Để giúp vào công cuộc khai hóa, thanh niên trí thức

cần phải gần gụi dân quê”, Tạp chí Tri Tân (57), tr 2-3

15 Vũ Bằng (2001), Bốn mươi năm nói láo, NXB Văn hoá - Thông tin,

Hà Nội

16 Lê Thanh Bình (2004), Quản lý và phát triển báo chí - xuất bản, NXB

Chính trị Quốc gia, Hà Nội

17 Lê Thanh Bình (2008), Truyền thông đại chúng và phát triển xã hội,

NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

Trang 12

153

18 Bretton (P.), Proilx (S.) (1996), Bùng nổ truyền thông - sự ra đời một ý

thức hệ mới, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội

19 Hồng Chương (1985), 120 năm báo chí Việt Nam, NXB Thành phố Hồ

Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh

20 Hồng Chương (1987), Tìm hiểu lịch sử báo chí Việt Nam, NXB Sách giáo

khoa Mác - Lênin, Hà Nội

21 Nguyễn Văn Dững (chủ biên) (2000), Báo chí những điểm nhìn từ thực

tiễn, T.1, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội

22 Nguyễn Văn Dững (chủ biên) (2002), Báo chí những điểm nhìn từ thực

tiễn, T.2, NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội

23 Nguyễn Văn Dững (chủ biên) Đỗ Thị Thu Hằng (2006), Truyền thông

-Lý thuyết và kỹ năng cơ bản NXB -Lý luận Chính trị, Hà Nội

24 Nguyễn Văn Dững (2011), Báo chí truyền thông hiện đại, NXB Đại học

Quốc gia Hà Nội, Hà Nội

25 Nguyễn Văn Dững (2013), Cơ sở lý luận báo chí, NXB Lao động,

Hà Nội

26 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Đảng toàn tập, T.1

(1924-1930), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

27 Đảng Cộng sản Việt Nam (2002), Văn kiện Đảng toàn tập, T.2 (1930),

34 Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Văn kiện Đại hội Đảng thời kỳ đổi mới

(Đại hội VI, VII, VIII, IX), NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội

35 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

36 Hoàng Văn Đào (1965), Việt Nam Quốc dân đảng (lịch sử đấu tranh cận

đại 1927-1954), NXB Giang Đông, Sài Gòn

Định dạng
Số trang	23
Dung lượng	489,77 KB