Sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với việt nam trong cuộc kháng chiến chống mỹ cứu nước (1955 1975) qua tài liệu lưu trữ đang bảo quản tại trung tâm lưu trữ quốc gia III

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN THỊ HẢO SỰ ỦNG HỘ CỦA NHÂN DÂN THẾ GIỚI ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC 1955-1975 QUA TÀI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ HẢO

SỰ ỦNG HỘ CỦA NHÂN DÂN THẾ GIỚI ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC (1955-1975) QUA TÀI LIỆU LƯU TRỮ HIỆN ĐANG BẢO QUẢN TẠI

TRUNG TÂM LƯU TRỮ QUỐC GIA III

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lưu trữ

Hà Nội, 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ HẢO

SỰ ỦNG HỘ CỦA NHÂN DÂN THẾ GIỚI ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC (1955-1975) QUA TÀI LIỆU LƯU TRỮ HIỆN ĐANG BẢO QUẢN TẠI

TRUNG TÂM LƯU TRỮ QUỐC GIA III

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC Chuyên ngành: Lưu trữ

Mã số: 60 32 03 01

Người hướng dẫn khoa học:

PGS Nguyễn Văn Hàm

Hà Nội, 2016

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CHDCND Cộng hòa dân chủ nhân dân CHXHCN Cộng hòa xã hội chủ nghĩa

UBTNCP Ủy ban Thống Nhất Chính phủ

VNDCCH Việt Nam Dân chủ cộng hòa

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tài liệu tham khảoError! Bookmark not defined

6 Đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Bố cục của luận văn Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT ĐẶC ĐIỂM, THÀNH PHẦN KHỐI TÀI LIỆU

VỀ SỰ ỦNG HỘ CỦA NHÂN DÂN THẾ GIỚI ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC (1955 -1975) Error! Bookmark not defined

1.1 Tổng quan về TTLTQG III Error! Bookmark not defined

1.1.1 Vị trí và chức năng Error! Bookmark not defined 1.1.2 Nhiệm vụ và quyền hạn Error! Bookmark not defined 1.1.3 Cơ cấu tổ chức Error! Bookmark not defined

1.1.4 Khối lượng và thành phần cơ bản của tài liệu lưu trữ đang bảo quản tại

TTLTQG III Error! Bookmark not defined

1.2 Khối tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1955 - 1975)Error! Bookmark not defined

1.2.1 Khái quát khối tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt

Nam hiện đang bảo quản tại TTLTQG III Error! Bookmark not defined

1.2.2 Khối lượng, thành phần và nội dung tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1955 -

1975) Error! Bookmark not defined

1.2.3 Đặc điểm của tài liệu Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 2 GIÁ TRỊ CỦA KHỐI TÀI LIỆU VỀ SỰ ỦNG HỘ CỦA NHÂN DÂN THẾ GIỚI ĐỐI VỚI VIỆT NAM TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG MỸ CỨU NƯỚC (1955 - 1975)Error! Bookmark not defined

2.1 Là nguồn sử liệu phục vụ nghiên cứu sự ủng hộ về chính trị của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống

Mỹ (1955 - 1975) Error! Bookmark not defined 2.2 Là nguồn sử liệu phục vụ nghiên cứu sự ủng hộ về vật chất của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống

Mỹ (1955 - 1975) Error! Bookmark not defined 2.3 Là nguồn sử liệu để phục vụ nghiên cứu về chính sách ngoại giao, chính sách kinh tế của Việt Nam giai đoạn 1955 - 1975Error! Bookmark not defined

2.4 Là nguồn sử liệu phục vụ nghiên cứu rút ra bài học kinh nghiệm cho công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc hiện nayError! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined CHƯƠNG 3 CÁC GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ TÀI LIỆU Error! Bookmark not defined 3.1 Tình hình tổ chức khoa học, bảo vệ an toàn và khai thác, sử dụng tài liệu Error! Bookmark not defined

3.2.1 Tình hình tổ chức khoa học và bảo vệ an toàn tài liệu Error!

Bookmark not defined

3.2.2 Tình hình khai thác sử dụng khối tài liệuError! Bookmark not defined

3.1.3 Nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chếError! Bookmark not defined

3.2 Các giải pháp tăng cường bảo vệ và phát huy giá trị khối tài liệu về

sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1955 – 1975) Error! Bookmark not defined

3.2.1 Giải pháp về sưu tầm, bổ sung đầy đủ khối tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước

(1955 - 1975) Error! Bookmark not defined 3.2.2 Giải pháp về tổ chức khoa học và bảo vệ an toàn tài liệu lưu trữ Error!

Bookmark not defined

3.2.3 Giải pháp về phát huy giá trị tài liệu Error! Bookmark not defined

3.3 Một số khuyến nghị đối với độc giả Error! Bookmark not defined Tiểu kết chương 3 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 5 DANH MỤC PHỤ LỤC Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân Việt Nam kéo dài hai thập kỷ, có quy mô rộng lớn, tính chất và cường độ vô cùng quyết liệt Việt Nam phải đương đầu với một đối phương có tiềm lực và sức mạnh kinh tế, quân sự lớn hơn gấp nhiều lần, có bộ máy chiến tranh khổng lồ Đặc điểm lớn nhất, độc đáo nhất của cách mạng Việt Nam thời kỳ này là nhân dân Việt Nam phải tiến hành đồng thời hai chiến lược cách mạng: cách mạng XHCN ở miền Bắc và cách mạng Dân tộc dân chủ nhân dân ở miền Nam, tiến tới hòa bình thống nhất đất nước Trải qua bao khó khăn, mất mát, 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975 chiến dịch Hồ Chí Minh kết thúc đánh dấu sự thắng lợi hoàn toàn của nhân dân ta trong cuộc chiến 21 năm chống đế quốc Mỹ và tay sai giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước Thắng lợi

to lớn ấy là kết quả của nhiều nhân tố, trong đó có sự ủng hộ, giúp đỡ hết lòng của Chính phủ và nhân dân tiến bộ trên toàn thế giới Đứng trước những sự kiện trọng đại của đất nước, các nhà nghiên cứu về lịch sử, chính trị, ngoại giao, xã hội… có nhu cầu được tìm hiểu, nghiên cứu về các sự kiện trong lịch sử dân tộc Các công trình nghiên cứu khoa học, đặc biệt là khoa học xã hội không thể thiếu vắng nguồn

sử liệu quan trọng, có tính chân thực nhất là tài liệu lưu trữ Mọi chủ trương, chính sách và những diễn biến quan trọng trong suốt quá trình cách mạng đều được cụ thể hóa bằng các văn bản, tài liệu, hiện vật Phần lớn khối tài liệu này hiện đang được bảo quản tại TTLTQG III thuộc Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước Trong thời gian qua, Cục Văn thư và Lưu trữ nhà nước đã chú trọng đẩy mạnh các hoạt động công

bố, giới thiệu tài liệu lưu trữ Tuy nhiên, hiệu quả mang lại chưa cao Điều này dẫn đến tình trạng tài liệu lưu trữ không được phát huy hết giá trị vốn có, ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác sử dụng của các nhà nghiên cứu đối với tài liệu lưu trữ nói chung

và khối tài liệu lưu trữ về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với sự nghiệp bảo vệ độc lập và thống nhất đất nước của Việt Nam nói riêng Theo khảo sát của chúng tôi, các tài liệu này có ở nhiều phông lưu trữ như phông Quốc hội, phông Phủ Thủ tướng, phông UBTNCP, phông UBKHNN, phông Bộ Tài chính, Bộ Y tế, Bộ Giáo dục… Vậy, bài toán đặt ra cho các nhà lưu trữ là cần phải thống kê một cách đầy

đủ, toàn diện và hệ thống các tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam giai đoạn 1955 - 1975 tại các phông khác nhau; đồng thời, giới thiệu đến công chúng về nội dung, thành phần và đặc điểm của các tài liệu đó để phát huy giá trị của tài liệu, phục vụ rộng rãi cho người nghiên cứu

Nhằm giúp các nhà nghiên cứu có được cái nhìn tổng thể, toàn diện và hệ thống khối tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước của nhân dân ta giai đoạn 1955 - 1975, chúng tôi chọn vấn đề

“Sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1955 - 1975) qua tài liệu lưu trữ đang bảo quản tại TTLTQG III” làm đề tài luận văn cao học của mình

2 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu

- Giới thiệu khái quát khối tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước từ 1955 - 1975 hiện đang bảo quản tại TTLTQG III

- Phân tích giá trị của những tài liệu này phục vụ cho nghiên cứu lịch sử

- Đề xuất một số giải pháp nhằm bảo vệ an toàn và phát huy giá trị của khối tài liệu trên trong thời gian tới

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Trên cơ sở mục tiêu của đề tài, chúng tôi thực hiện những nhiệm vụ sau đây:

- Giới thiệu tổng quan về TTLTQG III và khối tài liệu của Trung tâm

- Khảo sát thực tế khối tài liệu hiện đang bảo quản tại TTLTQG III phản ánh

sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ cứu nước (1955 - 1975)

- Phân tích giá trị của khối tài liệu đối với việc nghiên cứu lịch sử

- Đánh giá, nhận xét tình hình tổ chức khoa học và phát huy giá trị khối tài liệu này trong thời gian qua

- Nghiên cứu, đề xuất một số biện pháp nhằm phát huy hiệu quả hơn khối tài liệu này

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Khối tài liệu về sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với Việt Nam hiện đang bảo quản tại TTLTQG III; công tác tổ chức khoa học và tổ chức sử dụng khối tài liệu này

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian và thời gian nghiên cứu của luận văn là khối tài liệu về

sự ủng hộ của nhân dân thế giới đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu của nhân dân Việt Nam (1955 - 1975) hiện đang bảo quản tại TTLTQG III

4 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Từ năm 1996, Cục Lưu trữ Nhà nước đã phối hợp với Bảo tàng Chứng tích

Chiến tranh tổ chức trưng bày chuyên đề “Nhân dân thế giới ủng hộ sự nghiệp bảo

vệ độc lập và thống nhất của Việt Nam 1955 - 1975” tại thành phố Hồ Chí Minh từ

30/8 đến 30/10/1996 Hơn 100 tài liệu, hình ảnh, hiện vật thể hiện tình cảm, sự ủng

hộ, giúp đỡ nhiệt tình của Chính phủ và nhân dân các nước trên thế giới đối với nhân dân Việt Nam đã được giới thiệu đến người xem

Đến tháng 12/1996, tác giả Nguyễn Minh Sơn, TTLTQG III đã đăng bài

“Vài nét về trưng bày chuyên đề: Nhân dân thế giới ủng hộ sự nghiệp bảo vệ độc lập và thống nhất của Việt Nam (1955 - 1975)” giới thiệu tổng thể về cuộc Trưng

bày trên Tạp chí Lưu trữ Việt Nam số 4, tháng 12/1996, tr.10-12

Hoạt động trưng bày của Cục Lưu trữ Nhà nước và bài viết của ông Nguyễn Minh Sơn trên đây đã giới thiệu những tài liệu, hình ảnh về chủ đề Nhân dân thế giới ủng hộ sự nghiệp bảo vệ độc lập và thống nhất của Việt Nam (1955 - 1975) Tuy nhiên, trong khuôn khổ của một cuộc Trưng bày chuyên đề, Ban Tổ chức chỉ lựa chọn hơn 100 tài liệu giấy và tài liệu ảnh, là những tài liệu tiêu biểu trong một

số phông lưu trữ hiện đang bảo quản tại Trung tâm như phông Phủ Thủ tướng, Quốc hội, UBTNCP, Phông Bộ Ngoại giao (tài liệu ảnh) Như vậy, Trưng bày chỉ mới giới thiệu được một số tài liệu điển hình, chưa công bố được hết khối tài liệu về

sự ủng hộ của Chính phủ và nhân dân thế giới đối với Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ giai đoạn này hiện đang được bảo quản trong các phông lưu trữ tại TTLTQG III một cách đầy đủ nhất

- Các công trình khoa học nghiên cứu, đánh giá giá trị của tài liệu lưu trữ trên phương diện sử liệu học:

+ Luận văn: “Tài liệu phông lưu trữ Quốc hội (giai đoạn 1976 - 1992) - nguồn sử liệu giá trị cần được công bố, giới thiệu phục vụ nghiên cứu lịch sử” của

tác giả Đào Đức Thuận

+ Luận văn: “Phông lưu trữ Ủy ban Thống nhất Chính phủ - Nguồn sử liệu về cuộc đấu tranh trên mặt trận kinh tế của nhân dân Việt Nam thời kỳ kháng chiến chống

Mỹ 1955 - 1975” của tác giả Nguyễn Thị Thanh Phương

+ Luận văn: “Phông lưu trữ Ủy ban Kháng chiến Hành chính Nam Bộ - Một nguồn sử liệu về Nam Bộ thời kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954)” của tác giả

Lê Tuyết Mai năm 2011

+ Khóa luận: “Phông lưu trữ Đoàn Thanh niên xung phong - Nguồn sử liệu

để nghiên cứu lực lượng thanh niên xung phong thời kỳ kháng chiến chống Pháp

1952 - 1954” của tác giả Nguyễn Thị Ngọc Mai

+ Khóa luận: “Phông lưu trữ Uỷ ban thống nhất Chính phủ - Nguồn sử liệu

về công tác viện trợ cho miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ” của tác giảVũ Thị Thu Hương

+ Khóa luận: “Phông lưu trữ Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân tỉnh Thái Bình - Nguồn sử liệu về lịch sử đấu tranh của nhân dân Thái Bình giai đoạn chống Pháp 1945 - 1954” của tác giả Hoàng Thị Hồng

Trong các công trình nghiên cứu khoa học trên, các tác giả đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu chính như: phương pháp luận duy vật biện chứng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin; phương pháp sử liệu học; phương pháp thống kê, hệ thống; phương pháp phân tích; phương pháp thực tế Theo chúng tôi, các phương pháp trên đã giúp cho các tác giả nắm rõ tình hình thực tế liên quan đến nội dung nghiên cứu; đồng thời thống kê, tổng hợp, khái quát được toàn bộ các hoạt động về hoạt động tổ chức khoa học, bảo vệ và tổ chức sử dụng tài liệu các phông thuộc đối tượng nghiên cứu của đề tài Về nội dung, các công trình tập trung nghiên cứu giá trị sử liệu của tài liệu lưu trữ thuộc một phông lưu trữ, phục vụ việc nghiên cứu lịch

sử về một lĩnh vực, đối tượng hay một giai đoạn lịch sử nhất định nhằm hướng tới

mục tiêu cuối cùng là công bố, phát huy giá trị tài liệu

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

I Hồ sơ, tài liệu hiện đang bảo quản tại Trung tâm Lưu trữ quốc gia III

Phông Quốc hội từ năm 1945 - 1992

1 Hồ sơ 111: Hồ sơ phiên họp bất thường thứ 49, 50 của Ban thường trực Quốc

hội khóa I ngày 30/11 và 14/12/1959 thông qua đề án chuẩn bị cho khóa họp Quốc hội lần thứ 11 xây dựng trụ sở Quốc hội, tình hình miền Nam, quan hệ quốc tế, chuẩn bị các dự luật

2 Hồ sơ 605: Bản dịch 03 bài báo ngoại quốc Pháp – Anh – Mỹ bình luận về

cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân và cuộc kháng chiến anh dũng của dân tộc năm 1950

3 Hồ sơ 724: Hồ sơ về kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khóa II từ ngày 11 –

20/4/1961 Tập 3: Phiên họp ngày 19/4 thuyết trình về báo cáo Chính phủ về

kế hoạch và ngân sách nhà nước, tham luận về huy động lực lượng nữ thanh niên, về cuộc đấu tranh chống Mỹ ở miền Nam, về ngoại giao, về sản xuất nông nghiệp

4 Hồ sơ 1273: Hồ sơ phiên họp thứ 41 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội khóa III

ngày 12/11/1966 về kết quả chuyến thăm đàm phán và ký kết viện trợ hợp tác kinh tế, hợp tác kỹ thuật với các nước anh em

5 Hồ sơ 1287: Hồ sơ phiên họp thứ 55 của Uỷ ban thường vụ Quốc hội ngày

9/11/1967 về ngân sách nhà nước năm 1967, bổ nhiệm đại sứ, kết quả cuộc đi thăm và đàm phán ký kết viện trợ kinh tế, quân sự với Liên Xô, Trung Quốc

và các nước XHCN

6 Hồ sơ 1298: Hồ sơ phiên họp thứ 66 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khóa III

ngày 05/8/1968 về kết quả chuyến đi thăm hữu nghị và đàm phán ký kết về kỹ thuật và quân sự với các nước XHCN của đoàn đại biểu kinh tế Chính phủ

7 Hồ sơ 1317: Hồ sơ phiên họp thứ 85 ngày 04/12/1969 của Uỷ ban Thường vụ

Quốc hội khóa III về kết quả chuyến đi thăm hữu nghị và đàm phán các nước XHCN về viện trợ kinh tế và quân sự 1970

8 Hồ sơ 1338: Hồ sơ phiên họp thứ 106 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội khóa