Dày sừng nang lông là bệnh gì? Đây là một dạng da khô rất thường gặp được đặc trưng bởi tình trạng việc bít tắc các lỗ nang lông bởi các vảy da, làm cho da cảm giác thô ráp bởi những tế bào da chết bị bít tắc lại. Hình thành những chấm gồ nhỏ trên da như cách mọi người vẫn thường gọi là trông như có làn da ngỗng vậy. Có một số người lại nhầm tưởng chúng là những cái mụn nhỏ. Chúng có thể được gọi dưới những tên khác như: Tăng sừng hóa (hyperkeratosis), Sẩn sừng hóa nang lông (follicular keratotic papules),…
Trang 1Dày sừng nang lông-thông tin cho mọi người Dày sừng nang lông là bệnh gì?
Đây là một dạng da khô rất thường gặp được đặc trưng bởi tình trạng việc bít tắc các lỗ nang lông bởi các vảy da, làm cho da cảm giác thô ráp bởi những tế bào da chết bị bít tắc lại Hình thành những chấm gồ nhỏ trên da như cách mọi người vẫn thường gọi là trông như có làn da ngỗng vậy Có một số người lại nhầm tưởng chúng là những cái mụn nhỏ
Chúng có thể được gọi dưới những tên khác như: Tăng sừng hóa (hyperkeratosis), Sẩn sừng hóa nang lông (follicular keratotic papules),…
Những ai sẽ bị dày sừng nang lông?
Đây là một bệnh rất thường gặp, chúng xảy ra gần 50-80% tất cả những người trong độ tuổi thanh thiếu niên và khoảng 40% ở người lớn Bệnh cũng ảnh hưởng đến một nửa đển ¾ số trẻ em mà có bệnh da vảy cá thông thường (một tình trạng da khô do đột biến gen mã hóa các filaggri) và cũng thường gặp ở những trẻ em bị viêm da cơ địa
Mặc dù tình trạng này chủ yếu ảnh hưởng đến những trẻ nhỏ dưới 2 tuổi và những năm thanh thiếu niên, ít gặp nhất ở người già Bệnh nhìn chung xuất hiện ở mọi lứa tuổi Phụ nữ có vẻ có nguy cơ gặp phải tình trạng này nhiều hơn một chút so với nam giới
Những yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc phải dày sừng nang lông?
Bạn có thể sẽ dễ bị hơn nếu như có một trong những yếu tố sau đây:
• Quan hệ máu mủ với những người bị dày sừng nang lông
• Hen phế quản
• Khô da
• Viêm da cơ địa
• Thừa cân, béo phì
• Mày đay mạn
• Bệnh da vảy cá thông thường
• U tế bào hắc tố và đang điều trị với vemurafenib (một liệu pháp nhắm đích được chấp nhận trong điều trị ngăn chặn sự lây lan các tế bào ác tính của u hắc tố)
Nguyên nhân nào gây ra dày sừng nang lông?
Tình trạng này gây ra bởi sự sừng hóa phần lót bên trên của nang lông (follicularinfundibulum) Thay
vì được bong ra như sinh lý bình thường thì những vảy da trở nên lấp đầy tổ chức nang lông.Scale fills the follicle instead of exfoliating
Trang 2Có yếu tố về di truyền liên quan đến bệnh lý này với đặc điểm di truyền đột biến trội nhiễm sắc thể thường Điều này có nghĩa rằng có đến một nửa số trẻ em của những người bị ảnh hưởng có thể xuất hiện những dấu hiệu của dày sừng nang lông ở nhiều mức độ khác nhau
Những tổn thương tương tự như dày sừng nang lông có thể xuất phát như là những tác dụng phụ của liệu pháp nhắm đích trong điều trị ung thư (vemurafenib)
Những đặc trưng lâm sàng của dày sừng nang lông là gì?
Dày sừng nang lông có thể xuất hiện bất cứ vùng da nào trên cơ thể bạn ngoại trừ lòng bàn tay và bàn chân Chúng thường ảnh hưởng đến vùng mặt trên ngoài của 2 bên cánh tay Chúng cũng có thể xảy ra ở vùng đùi, mông (thường ở trẻ lớn và người lớn), phía 2 bên má (thường gặp ở trẻ em) và thường ít gặp ở vùng cẳng tay và lưng trên Sự phân bố của tổn thương thường có tính chất đối xứng Có một số người đôi khi còn mô tả có những tổn thương lan dần xuống vùng cẳng tay hoặc cẳng chân
Những điểm vảy có thể có màu da, đỏ (dày sừng nang lông đỏ) hoặc nâu (dày sừng nang lông tăng sắc tố) Chúng thường không gây ngứa hoặc đau đớn gì cho người mắc phải Ngoài ra những vùng da
bị ảnh hưởng này có thể cảm thấy thô ráp, khô giống như giấy nhám hoặc giống như da ngỗng Dày sừng nang lông có xu hướng nổi rõ hơn vào những thời điểm có độ ẩm môi trường thấp, ví dụ như là những tháng mùa đông Nếu như bạn sống trong vùng khí hậu khô nóng thì dường như bạn
sẽ cảm thấy chúng hiện diện rõ suốt quanh năm
Dày sừng nang lông thể xơ teo
Đây là dạng không thường gặp với biểu hiện những tổn thương lõm nang lông giống như tạo sẹo và gây rụng lông Bao gồm:
• Dày sừng nang lông thể xơ teo vùng mặt
• Tăng sắc tố đỏ nang lông vùng mặt và cổ (Erythromelanosis follicularis faciei et colli)
• Dày sừng nang lông cung mày (Ulerythema ophryogenes)
• Dày sừng nang lông thể gai hóa toàn thể da đầu (Keratosis follicularis spinulosa decalvans)
• Phù mạch dạng vân/Viêm nang lông sẹo đỏ dạng lưới (sẹo rỗ ở má) (Atrophoderma
vermiculata/ folliculitis ulerythematosa reticulate)
Làm thể nào để chẩn đoán dày sừng nang lông?
Đây là bệnh lý được chẩn đoán dựa vào lâm sàng Khi được tiến hành, kết quả sinh thiết da có thể cho thấy:
• Tăng sừng hóa lớp thượng bì
• Tăng tế bào hạt
• Nang lông bị bít tắc
Trang 3• Thâm nhiễm tế bào lympho quanh mạch máu vùng nông nhẹ.
Điều trị dày sừng nang lông như thế nào?
Đây là vấn đề da không có hại cho bạn, do đó bạn không cần điều trị chúng Nếu như ngứa, khô da hoặc chúng làm ảnh hưởng đến tâm lý và giao tiếp xã hội của bạn thì những biện pháp điều trị có thể giúp ích trong cải thiện triệu chứng Bởi vì cho đến nay, chưa có biện pháp nào chữa được hoàn toàn dày sừng nang lông
Giảm ngứa và khô da: Sử dụng sản phẩm tẩy rửa không có xà bông (Xà bông có thể làm nặng thêm
tình trạng khô da)
• Chà xát khi tắm với đá bọt hoặc miếng bọt biển
• Sử dụng những sản phẩm dưỡng ẩm có chứa urea, acid salicylic hoặc acid alphahydroxy có khả năng làm dịu da và giảm khô da cho bạn
• Các retinoid tại chỗ
• Corticosteroid tại chỗ có thể giúp làm mềm da hơn
• Điều trị laser được sử dụng khi những phương pháp dưỡng ẩm và thuốc hỗ trợ không giúp cải thiện tình hình, sử dụng:
• Laser nhuộm màu tia dạng xung (PDL) hoặc ánh sáng xung tăng cường (IPL) – có thể làm giảm được tình trạng đỏ của nang lông (ít nhất là tạm thời một thời gian) nhưng không làm giảm được tình trạng thô ráp của da
• Triệt lông bằng laser
Chìa khóa để thành công trong điều trị: Một khi bắt tay vào điều trị dày sừng nang lông, hãy luôn
nhớ những điểm mấu chốt sau trong đầu bạn:
• Cần phải có thời gian để phương pháp điều trị có tác dụng Nếu như khi bạn không cảm thấy
sự thay đổi nào sau 4-6 tuần, hãy báo cho bác sĩ điều trị của bạn để có kế hoạch điều chỉnh trong phương pháp
• Một số bệnh nhân đòi hỏi cần phải thử nghiệm một số phương pháp điều trị trước khi tìm ra được phương pháp hữu ích nhất cho mình
• Để tiếp tục có kết quả, bạn cần tiếp tục kế hoạch duy trì điều trị tiếp theo cho mình
Về kế hoạch duy trì: Việc điều trị không thể chữa khỏi được dày sừng nang lông, do đó bạn cần tiếp
tục một số sản phẩm để duy trì ổn định tình trạng đạt được Việc duy trì này có thể đơn giản như sử dụng hai lần mỗi tuần thay vì sử dụng hằng ngày Những sản phẩm khác có thể chuyển sang kem dưỡng ẩm không cần kê đơn
Tiên lượng của dày sừng nang lông như thế nào?
Chúng sẽ trở nên ít thấy rõ hơn qua thời gian Những tổn thương khởi phát sớm từ nhỏ có thể ít dần
và có thể biến mất vào cuối giai đoạn trẻ nhỏ hoặc thiếu niên Tuy nhiên, những ảnh hưởng của
Trang 4hormone trong giai đoạn dậy hoặc trong giai đoạn mang thai hoặc sau sinh thì có thể gây bùng phát lên trở lại Khi dày sừng nang lông xuất hiện đầu tiên ở giai đoạn thiếu niên, chúng thường biến mất vào độ tuổi giữa những năm 20-30 tuổi
Ngược lại, nếu dày sừng nang lông có teo da kèm tạo sẹo gây rụng tóc sẽ tồn tại mãi
BS Trần Ngọc Nhân
Giảng viên bộ môn Da Liễu – ĐH Y Dược Huế
Nguồn tài liệu tham khảo
• Dr Amanda Oakley MBChB FRACP, Keratosis pilaris, Updated January
2015, http://www.dermnetnz.org/topics/keratosis-pilaris/
• AAD, Keratosis pilaris, https://www.aad.org/public/diseases/bumps-and-growths/keratosis-pilaris
• BAD, Keratosis pilaris, British Association of Dermatologists’ Patient Information update april
2011, http://www.bad.org.uk/
• Dr Louise Newson, Keratosis pilaris, http://patient.info/doctor/keratosis-pilaris-pro