Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

Ngành giáo dục đã thực hiện nhiều chương trình lớn như xoá mù chữ; phổ cập giáo dục tiểu học, tiến tới phổ cập trung học cơ sở, chuẩn hoá trường lớp, đội ngũ giáo viên, đổi mới chương tr

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN HỒNG DƯƠNG

PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – NĂM 2005

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

PHAN HỒNG DƯƠNG

PHÂN CẤP QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC

VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP

LUẬT

MÃ SỐ: 60101

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN ĐĂNG DUNG

HÀ NỘI - NĂM 2005

MỤC LỤC

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Cơ sở lý luận

1.2 Cơ sở thực tế

1

1

2

Chương 1

Cơ sở lý luận của phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

5

1.1.2 Khái niệm quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo 8 1.1.3 Nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo 10 1.2 Phân cấp quản lý nhà nước và phân cấp quản lý nhà nước về giáo

dục và đào tạo

14

1.2.1 Khái niệm phân cấp quản lý nhà nước 14 1.2.2 Khái niệm phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo 31 1.2.3 Nội dung phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào

tạo

43

1.3 Vị trí, chức năng, thẩm quyền của Bộ Giáo dục và Đào tạo 45 1.4 Vị trí, chức năng, thẩm quyền của UBND cấp tỉnh, thành phố trực 52

thuộc trung ương

1.5 Vị trí, chức năng thẩm quyền của Sở Giáo dục và Đào tạo 54

Chương 2

Thực trạng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

2.1 Khái quát thực trạng phân cấp quản lý hành chính nhà nước 62 2.2 Khái quát thực trạng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào

tạo

64

2.3 Phân cấp quản lý nhà nước về chuyên môn, nghiệp vụ 66 2.4 Phân cấp quản lý nhà nước về tổ chức và nhân sự 70 2.5 Phân cấp quản lý nhà nước về tài chính và ngân sách 77

Chương 3

Các giải pháp nhằm đổi mới, tăng cường phân cấp

quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

82

3.1 Những định hướng cơ bản về phân cấp quản lý nhà nước 82 3.2 Những định hướng phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo 84 3.3 Các giải pháp nhằm đổi mới, tăng cường phân cấp quản lý nhà

nước về giáo dục và đào tạo

87

3.3.2 Đối với UBND tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương 89

Kết luận và khuyến nghị 92

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong bất cứ công trình nào

Hà Nội, tháng 9/2005

Người cam đoan

Phan Hồng Dương

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

- Ban Chủ nhiệm Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, các Thầy, Cô giáo đã giảng dạy, quan tâm và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập

- Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Đăng Dung – người Thầy đã trực tiếp giảng dạy và hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận văn tốt nghiệp

- Lãnh đạo Trường Cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo, cùng các đồng nghiệp ở Trường và các Sở Giáo dục và Đào tạo đã góp ý, tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và làm luận văn tốt nghiệp

Mặc dù đã rất cố gắng song luận văn vẫn không tránh khỏi thiếu sót Kính mong được sự góp ý của các Thầy, Cô giáo, các bạn đồng nghiệp để kết quả nghiên cứu được hoàn hảo hơn./

Hà Nội, tháng 9/2005

TÁC GIẢ Phan Hồng Dương

MỞ ĐẦU

1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1.1 Cơ sở lý luận

Những năm 90 thế kỷ XX đã chứng kiến nhiều thay đổi trong đời sống chính trị, kinh tế, xã hội của Việt Nam Nhờ những đường lối và chính sách đúng đắn, nền kinh tế đã thoát dần từ tình trạng trì trệ, sang ổn định từng bước

và phát triển, cơ cấu nền kinh tế đang có sự chuyển dịch, tỷ trọng các ngành công nghiệp và dịch vụ đang tăng dần Về xã hội cũng có nhiều biến chuyển,

tỷ lệ đói nghèo về cơ bản đã giảm, chất lượng cuộc sống được cải thiện, đời sống xã hội dần được thể chế hoá, đi vào ổn định nhằm tăng cường sự quản lý dân chủ và chặt chẽ các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội Bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội kể trên có ảnh hưởng mạnh mẽ, đặt ra nhiều thách thức, đòi hỏi giáo dục phải đáp ứng: nâng cao dân trí, góp phần xoá đói giảm nghèo, đào tạo nhân lực phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế và công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá Ngành giáo dục đã thực hiện nhiều chương trình lớn như xoá mù chữ; phổ cập giáo dục tiểu học, tiến tới phổ cập trung học cơ sở, chuẩn hoá trường lớp, đội ngũ giáo viên, đổi mới chương trình, sách giáo khoa…

Dưới tác động của bối cảnh trên, vai trò của Nhà nước nói chung và chính quyền địa phương các cấp trong quản lý, điều hành kinh tế – xã hội cần phải được thay đổi cho phù hợp với điều kiện mới, Chính phủ Trung ương cần tập trung vào việc thực hiện nhiệm vụ quản lý vĩ mô, tăng cường phân cấp nhiều hơn, rõ hơn cho chính quyền địa phương các cấp nhằm phát huy tính năng động, sáng tạo, đảm bảo quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cấp chính quyền địa phương trong việc giải quyết các nhiệm vụ kinh tế – xã hội, phù hợp

với yêu cầu phát triển nền kinh tế nhiều thành phần và đa dạng hoá các quan hệ

xã hội với đặc điểm tính chất của mỗi địa phương, mỗi vùng lãnh thổ

Cùng với sự chuyển đổi từ cơ chế quản lý hành chính tập trung bao cấp sang cơ chế thị trường có định hướng XHCN thì tất yếu cơ chế quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo cũng phải thay đổi theo Bên cạnh đó sự phát triển của nền kinh tế thị trường nhiều thành phần đã tạo được nhiều nguồn lực mới cho sự phát triển và cũng đã đặt ra những nhu cầu đa dạng đối với giáo dục và đào tạo Sự phát triển khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin, sự toàn cầu hoá về kinh tế và những biến động phức tạp của tình hình quốc tế đòi hỏi người lao động cần có tư duy mới, phẩm chất mới, kỹ năng mới, thói quen mới… Sự đòi hỏi phong phú đa chiều tất yếu sẽ dẫn đến xu hướng xã hội hoá giáo dục và đào tạo Sự phát triển đa dạng sẽ nẩy sinh những mối liên hệ mới, liên hệ dọc sẽ giảm đi, liên hệ ngang sẽ tăng thêm, cơ chế chỉ huy quá tập trung và chính sách bao cấp sẽ không còn thích hợp Trước những đòi hỏi mới rất đa dạng của đời sống kinh tế xã hội, công tác quản lý xã hội nói chung và quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo nói riêng cần được phân cấp

1.2 Cơ sở thực tế

Ở Việt Nam, vấn đề phân cấp không phải là vấn đề mới về lý luận cũng như về thực tiễn Về mặt thực tiễn, từ khi thành lập nhà nước mới, để tổ chức quản lý đất nước, xã hội, tuỳ tình hình từng thời kỳ, chúng ta đã có sự kết hợp giữa quản lý tập trung với phân cấp Tuy nhiên do đặc thù của quản lý đất nước thời chiến, sau đó là thời kỳ quản lý kế hoạch hoá tập trung bao cấp nên phương thức quản lý, điều hành nhà nước ta mang đậm tính tập trung cao độ Bước ngoặt “Đổi mới”, chuyển sang quản lý đất nước trong điều kiện hoà bình; dân trí, dân chủ phát triển; mở cửa hội nhập trên nền tảng phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, thì vấn đề phân cấp lại

trở thành một vấn đề mới, nổi cộm, bức xúc cần phải được nghiên cứu một cách cơ bản để phục vụ hoạch định chính sách, tăng cường năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý kinh tế – xã hội và cung cấp dịch vụ của bộ máy nhà nước, của nền hành chính trong thời kỳ mới

Hội nghị BCH Trung ương 8 (Khoá VII) đã chỉ rõ “Chính phủ và cơ quan hành chính các cấp cần tập trung chủ yếu vào quản lý vĩ mô…”; “Xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cấp hành chính…”; “Xác định rành mạch cụ thể trách nhiệm và thẩm quyền quản lý của Bộ và của chính quyền địa phương phù hợp với tính chất, đặc điểm của từng ngành, từng lĩnh vực…”[8, tr12] Hội nghị BCH Trung ương 3 (Khoá VIII) tiếp tục khẳng định

“Chính phủ và bộ máy hành chính nhà nước thống nhất quản lý việc thực hiện các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội, quốc phòng an ninh và đối ngoại đúng chức năng phù hợp với cơ chế mới”; “ phân định trách nhiệm thẩm quyền giữa các cấp chính quyền theo hướng phân cấp rõ hơn cho địa phương, kết hợp chặt chẽ quản lý ngành và quản lý lãnh thổ…” [7,tr 9]

Hiện nay, các địa phương đã và đang thực hiện sự phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo, nhưng công tác quản lý giáo dục và đào tạo ở các địa phương khác nhau, rất khác nhau và còn nhiều bất cập Phân cấp quản lý giáo dục giữa Trung ương và địa phương đã bộc lộ những điểm hạn chế

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tác giả lựa chọn nghiên

cứu đề tài: “Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo”

2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Trên cơ sở hệ thống hoá những vấn đề lý luận có liên quan và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp nhằm phân định

rõ ràng, cụ thể nhiệm vụ, thẩm quyền, trách nhiệm của mỗi cấp trong hệ thống quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo, phát huy tính năng động, sáng tạo,

quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương trên cơ sở đảm bảo sự quản lý thống nhất của Bộ Giáo dục và Đào tạo để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

3 KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU

Phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo giữa trung ương và địa phương

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

- Khảo sát, phân tích, đánh giá về thực trạng phân cấp quản lý nhà nước

về giáo dục và đào tạo

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo

5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề tài sử dụng 3 nhóm phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau:

- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các đường lối,

chính sách của Đảng, Pháp luật của Nhà nước, các luận thuyết khoa học có liên quan đến phân cấp quản lý nhà nước giáo dục và đào tạo

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát, điều tra, thu

thập các dữ liệu thực tiễn liên quan đến đề tài để từ đó phân tích, tổng hợp đánh giá thực trạng vấn đề nghiên cứu

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu bổ trợ khác: Phương pháp toán

thống kê; Phương pháp dự báo; Phương pháp so sánh để phân tích và tổng hợp các kết quả nghiên cứu

6 GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

- Nội dung của phân cấp quản lý nhà nước về giáo dục và đào tạo rất rộng và phức tạp, trong khuôn khổ của luận văn này tác giả chỉ tập trung

TÀI LIỆU THAM KHẢO Tiếng Việt:

1 Bộ Nội vụ Ban Chủ nhiệm CT 121 Báo cáo thực hiện đề ấn phân cấp quản lý nhà nước trung ương, địa phương, Hà Nội 2005

2 Chiến lược phát triển giáo dục 2001 –2010 NXB Giáo dục, Hà Nội –2002

3 Chiến lược phát triển giáo dục trong thế kỷ XXI kinh nghiệm của các quốc gia, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002

4 Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001 –

2010, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002

5 Dự án hỗ trợ Bộ Giáo dục và Đào tạo Báo cáo hiện trạng và khuyến nghị về phân cấp quản lý giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội 07/2003

6 Dự án hỗ trợ Bộ Giáo dục và Đào tạo Báo cáo Hiện trạng và khuyến nghị về tổ chức bộ máy quản lý giáo dục địa phương, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Hà Nội 12/2003

7 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ ba (khoá VIII) - NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 1997

8 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ tám (khoá VII)- NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 1998

9 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ hai (khoá VIII) - NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 1999

10 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, VII,VIII, IX – NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2001

11 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ năm (khoá IX) - NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2002

12 Giáo dục và Đào tạo trong thời kỳ đổi mới Chủ trương, thực hiện, đánh giá NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002

13 Hiến pháp 1992- NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2002

14 Luật Tổ chức Chính phủ ngày 25 tháng 12 năm 2001

15 Luật Giáo dục - NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 1998

16 Luật Giáo dục - NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 2005

17 Ngành giáo dục - đào tạo thực hiện Nghị quyết Trung ương 2( khoá VIII) và Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX NXB Giáo dục,2002

18 Nghị quyết của Quốc hội số 51/2001/QH 10 ngày 25/12/2001 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam năm 1992

19 Nghị định số 86/2002/NĐ-CP của Chính phủ ngày 05/11/2002 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ, cơ quan ngang Bộ

20 Nghị định số 85/2003/NĐ- CP của Chính phủ ngày 18/7/2003 quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Giáo dục và Đào tạo

21 Nghị quyết số 90/CP ngày 21/8/1997 của Chính phủ về phương hướng và chủ trương xã hội hoá các hoạt động giáo dục, y tế, văn hoá

22 Nghị quyết của Chính phủ số 08/2004/NQ- CP ngày 30/6/2004 về tiếp tục đẩy mạnh phân cấp quản lý nhà nước giữa Chính phủ và chính quyền tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương

23 Nguyễn Hải Hà, “Về vấn đề phân cấp quản lý hành chính”, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 1/2001

24 Nguyễn Khánh, Đổi mới, hoàn thiện tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước các cấp, Tạp chí Cộng sản số 35, tháng 12/2002

25 Pháp lệnh cán bộ, công chức năm 1998; 2003

26 Phân cấp quản lý hành chính chiến lược cho các nước đang phát triển NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội,2002

27 PGS TS Đặng Bá Lãm: Quản lý nhà nước về giáo dục lý luận và thực tiễn NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2005

28 PGS TS Võ Kim Sơn: Phân cấp quản lý nhà nước lý luận và thực tiễn NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2004

29 GS Đoàn Trọng Truyến: Nhà nước và tổ chức hành pháp của các nước tư bản NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1993

30 Văn phòng Chính phủ: Cơ sở khoa học của việc tăng cường phân cấp quản lý kinh tế trong quá trình cải cách hành chính ở Việt Nam Đề tài Khoa học 6/2001

Tiếng Anh:

31 Administrative Reform toward Promoting Productivity in Bureaucratic Performance EROPA 1992

32 Business process reengineering (Hammer and Champy,1993)

33 Decentralization and Empowerment Gaudioso C Sosmena, JR Manila, Philippines 1991

34 Decentralization Briefing Notes Edited by Jennie Litvack and Jessica Seddon,1998

35 Decentralization: Sampling of Definition UNDP, 10 -1999

36 International Review of Administrative Science, 47 (2) Rondinelli, et

al (1981)

37 New Public Managerment doctrines of the organization for Economic Cooperation and Development ( OECD) coutries (Hood,1995,1996, Kickert et al 1997)

38 Reinventing government (Osborne and Gaebler,1993)

39 UNDP, Decentralized Governance Programme: Strengthening Capacity for People – Centered Development, Management Development and Governance Division, Bureau for Development Policy, September 1997

40 UNDP, Decentralized Governance Monograph; A Global Sampling

of Experiences, Management Development and Governance Division, Bureau for Policy Development, April 1998