Điều trị bệnh phong thấp bằng y học á châu

Điều trị bệnh phong thấp bằng y học á châu Điều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châuĐiều trị bệnh phong thấp bằng y học á châu

ĐIỀU TRỊ BỆNH PHONG THẤP

Bằng Y Học Á-Châu (Rhumatologie et Médecine Asiatique)

Bác Sĩ Trần Đại Sỹ

PHẦN THỨ NHÌ

BIỆN CHỨNG và DƯỢC TRỊ

MỤC LỤC

1 TRIỆU CHỨNG, PHƯƠNG THUỐC ĐIỀU TRỊ TRONG SÁCH CỔ

1.1 Sách Thiên Kim Phương Tôn Tư Mạo (581-682) đời Đường

1.1.1 Nhuyên nhân phát bệnh

1.1.2 Triệu chứng của bệnh

1.1.3 Thang thuốc điều trị

1.2 Sách Y Học Cổ Phương (thế kỷ thứ 11-12)

1.2.1 Nguyên nhân phát bệnh

1.2.2 Triệu chứng của bệnh

1.2.2 Thang thuốc điều trị

1.3 Sách Tam Nhân Phương của Trần Vưu Trạch (1174) đời Tống

1.3.1 Nguyên nhân phát bệnh

1.3.2 Triệu chứng của bệnh

1.3.3 Thang thuốc điều trị

1.4 Sách Nho Môn Sự Tán của Lưu Hà Giản (1217 - 1221) đời Kim, Nguyên

1.4.1 Nguyên nhân phát bệnh

1.4.2 Triệu chứng của bệnh

1.4.3 Thang thuốc điều trị

1.5 Sách Chứng Nhân Mạch Trị của Trần Cảnh Minh (1644) đời Minh

1.5.1 Nguyên nhân phát bệnh

1.5.2 Triệu chứng của bệnh

1.5.3 Thang thuốc điều trị

1.6 Sách Chứng Trị Hối Bổ của Lý Dụng Túy (1687) đời Thanh

1.6.1 Nguyên nhân phát bệnh

1.6.2 Triệu chứng của bệnh

1.6.3 Thang thuốc điều trị

1.7 Sách Y Tông Kim Giám của Ngô Khiêm (1742) đời Thanh

1.7.1 Nguyên nhân phát bệnh

1.7.2 Triệu chứng của bệnh

1.7.3 Thang thuốc điều trị

2 NGUYÊN DO PHÁT SINH

PHẦN THỨ NHÌ

BIỆN CHỨNG và DƯỢC TRỊ

1 TRIỆU CHỨNG, PHƯƠNG THUỐC ĐIỀU TRỊ TRONG SÁCH CỔ

Chứng phong thấp đã được nói đến trong bộ sách cổ nhất là Nội Kinh Nội Kinh ra

đời trước Thiên Chúa Người sau, học Nội Kinh, nghiên cứu rộng thêm, thu thái kinh

nghiệm, đưa ra phương pháp diều trị, mỗi thời một hoàn hảo hơn Trong bài nghiên

cứu này, chỉ xin trình bầy những nghiên cứu có giá trị nhất để độc giả có cái nhìn

rộng hơn Đa số những lý thuyết này nay chỉ còn dùng được một phần Nhưng,

những nhà nghiên cứu hay những thầy vườn, đọc đâu dó, được một phần trong các

sách này, vội cho rằng đó là thuốc tiên, thuốc thánh, rồi khoe rằng gia truyền Thực

là hủ lậu, thực là ngớ ngẩn Một số nhà nghiên cứu Tây phương không biết chữ

Trung quốc, được một người dịch cho vài bộ sách cổ dưới đây, rồi cho rằng đó là bộ

sách toàn khoa Phong thấp

Tuy chứng Phong thấp sớm tìm ra, nhưng phải đến thế kỷ thứ sáu, Tôn Tư Mạo mới

thực sự đặt thành cơ sở vững chắc:

– Nguyên do mắc bệnh (lý)

– Triệu chứng của bệnh (pháp)

– Phương thuốc điều trị (phương)

Kể ra có ít nhất vài trăm y gia để lại công trình, nhưng tôi chỉ trình bày mỗi thời một

công trình tiêu biểu nhất Tuy nhiên những công trình này, ngày nay hầu như lỗi

thời

1.1 Sách Thiên Kim Phương của Tôn Tư Mạo (581-682) đời Đường

1.1.1 Nhuyên nhân phát bệnh

Dương khí ít mà âm khí nhiều, làm cho thân mình hàn, lạnh Người dương khí nhiều

mà âm khí ít thì sinh tý nhiệt,

1.1.2 Triệu chứng của bệnh

Chân như đi vào đôi giày lạnh, lúc nào cũng như ở trong nước Gân cốt yếu, lạnh,

tâm phiền, nhức đầu, mồ hôi xuất, hơi thở ngắn, tinh thần hỗn loạn, da, thịt đau

nhức, khớp xương nóng sưng, không thể tự di chuyển được

1.1.3 Thang thuốc điều trị

Độc hoạt kỳ sinh thang

Khương hoạt thang

Tiêu độc hợp thang

1.2 Sách Y Học Cổ Phương (thế kỷ thứ 11-12)

1.2.1 Nguyên nhân phát bệnh

Cơ thể suy nhược vì khí, huyết hư, do Tiên thiên hoặc Hậu thiên Cư trú trong vùng

bùn lầy, gặp phong, hàn, thấp, nhiệt phong, hàn, thấp cùng xâm nhập mới sinh

bệnh Phong mạnh thì đau nhức không định, bởi phong là dương tà, "giỏi chạy" và

"hay biến", đó là Phong thấp chạy Nếu hàn lãnh, thì đau tại một chỗ nhất định Bởi

hàn la âm tà, vì vậy khi đau, gặp nóng giảm ngay, đó là Phong thấp lạnh Nếu thấp

mạnh, thì người nhiều nước, đi đứng nặng nề, cơ thể khớp xương đau ít, nhưng cảm

giác tê nhiều, đó là Phong thấp tê Nếu như nhiệt mạnh thì là Phong thấp nhiệt

1.2.2 Triệu chứng của bệnh

Toàn người đau nhức, các khớp xương đau nhức Khi đau khi không Phong thấp

chạy thường nhẹ, Phong thấp lạnh thường gây ra Phong thấp xương, Phong thấp tê

thường gây ra phù thủng Bệnh lâu nhập tim thành Phong thấp tim, nhập phổi thành

suyễn

1.2.2 Thang thuốc điều trị

Khu phong thang,

Tán hàn thang,

Táo thấp thang,

Tán nhiệt thang,

1.3 Sách Tam Nhân Phương của Trần Vưu Trạch (1174) đời Tống

1.3.1 Nguyên nhân phát bệnh

Phong, hàn, thấp, ba tạp khí đều xâm nhập, hợp lại là tý chứng Tam khí làm bế tắc

kinh lạc, nhập vào kinh mạch, da thịt, lâu ngày không chữa trị nhập vào tim

1.3.2 Triệu chứng của bệnh

Các khớp xương đau nhức, da sần sùi, bắp thịt tê đau ngâm ngẩm Tứ chi chậm

chạp, chân tay, mình phù sưng Trong lồng ngực khò khè có đờm, có phong

1.3.3 Thang thuốc điều trị

Phòng phong thang,

Hoàng thị ngũ vật thang,

Hoàng thị tửu,

1.4 Sách Nho Môn Sự Tán của Lưu Hà Giản (1217 - 1221) đời Kim, Nguyên

1.4.1 Nguyên nhân phát bệnh

Chứng bệnh này phát tác đa số do mưa khí nặng nề, vào tháng 3, tháng 9 (Âm lịch),

đó là tháng Thái dương gặp thủy, cho nên cây cỏ khô, thủy hàn nhiều, hoặc ở vào

đất ẩm ướt, người lao lực tân khổ nhiều, bị cảm mạo mưa bão, ngủ ở chỗ ướt,

chứng phong thấp do đó nhập vào người

1.4.2 Triệu chứng của bệnh

Các tà xâm nhập có thứ ít, có thứ nhiều, hoặc đau, hoặc không đau, hoặc gân cốt

không co duỗi được, hàn thì chạy nhiều, nhiệt thì chậm hoãn

1.4.3 Thang thuốc điều trị

Phòng phong thang,

Thăng ma thang,

1.5 Sách Chứng Nhân Mạch Trị của Trần Cảnh Minh (1644) đời Minh

1.5.1 Nguyên nhân phát bệnh

Tý chứng là do nguyên khí không đầy đủ, sau khi bị bệnh, cơ thể hư nhược, làm việc

quá độ, đói khát, phong tà nhân đó xâm nhập Hàn tý là do lao khí không đủ, vệ khí

phía dương biểu không chắc chắn, bì mao không có khí luân lưu, hoặc bị trúng hàn,

mạo, mưa, sương, do vậy, phong, hàn tà nhập

Thấp tý, làm tỳ bị ướt, thấp khí vào người, trúng phong, cảm mạo mưa thấp đọng lại

ở da thịt, hoặc gặp năm mà mưa, thấp nhiều, Nhiệt tý, do âm huyết bất túc, dương

khí vượng lên, nhiết quá thì sinh hàn, phong hàn từ ngoài nhập vào phong nhiệt từ

đó phát

1.5.2 Triệu chứng của bệnh

Hành tý thì chạy, đọng lại, đau nhức, trên dưới, phải trái, chạy không ngừng Hàn tý

thì đau đớn khổ sở, chân tay buốt nhức, gặp nhiệt thì giảm, gặp lạnh thì tăng Nhiệt

tý thì cơ nhục nóng, lưỡi môi khô nóng, gân cốt đau không thể đụng vào được, trên

người cảm thấy như chuột chạy

1.5.3 Thang thuốc điều trị

Đại tần gia thang,

Gia bì khương hoạt thang,

Tứ vị lưu cân thang,

Hổ tiềm hoàn,

1.6 Sách Chứng Trị Hối Bổ của Lý Dụng Túy (1687) đời Thanh

1.6.1 Nguyên nhân phát bệnh

Nguyên khí, tinh khí bên trong hư, tam khí xâm nhập, không biết cách làm tan đi, để

tam khí lưu trú tại kinh lạc, lâu ngày thành chứng tê thấp

1.6.2 Triệu chứng của bệnh

Xương cử động khó khăn, huyết ngưng không lưu thông, co duỗi khó khăn, tứ chi

đau nhức, ngoài da như bị tê, quá hàn, hoặc nhiệt nặng thì suyễn, mửa, tâm phiền,

khí nghịch

1.6.3 Thang thuốc điều trị

Hổ cốt tán,

Tục đoạn hoàn,

Phục linh thang,

1.7 Sách Y Tông Kim Giám của Ngô Khiêm (1742) đời Thanh

1.7.1 Nguyên nhân phát bệnh

Ba chứng Phong thấp nhân phong, hàn, thấp, năm chứng tê thấp gân, xương, mạch,

da, thịt lại bị tà nhập tạng phủ,

1.7.2 Triệu chứng của bệnh

Da bị tê, thịt, mạch, mầu sắc thay đổi, gân tê, xương đau

1.7.3 Thang thuốc điều trị

Tăng vị ngũ thang,

Tam tý thang,

Ngoài ra, do ở ngoại cảm phong, hàn, thấp, tà xâm nhập toàn thân, tổn hại đến cơ

biểu, kinh lạc, khớp xương mà thành Lại phải kể đến do ở :

– Hoàn cảnh khí hậu địa phương,

– Sự dinh dưỡng,

Gây ra bệnh đau ở gân, xương, da, mạch, thịt, ngày xưa gọi là bệnh Phong thấp

chung cho tất cả Những danh xưng đó, chẳng qua là tùy theo các y gia cổ Nhưng

nguyên nhân và bệnh trạng thì vẫn giống nhau

2 NGUYÊN DO PHÁT SINH

Chứng Phong thấp, phát sinh do tạp khí phong, hàn, thấp xâm nhập gây tổn hại cho

toàn thân Ngoại tà nhập được là do hoàn cảnh sinh hoạt, khí hậu, cơ thể có khả

năng chống bệnh hay không?

2.1 HOÀN CẢNH SINH HOẠT : Thấp tà nhập

– Sinh sống trong vùng ao hồ, bùn lầy, hoặc sống trên mặt nước, dễ bị thấp tà nhập

– Hoặc ăn uống không điều độ, tổn thương tỳ vị, vận hóa không đủ, sinh ra thủy

thấp ngưng lại ở trong, rồi thấp ở trong và ở ngoài cùng dẫn đến

Nội Kinh nói :

"Ẩm thực, cư xứ, vị kỳ bệnh bản"

Nghĩa là ăn uống, nơi ở là gốc rễ của sự phát bệnh

2.2 KHÍ HẬU THAY ĐỔI : Phong tà, Hàn tà nhập

– Khí hậu thay đổi, đêm lạnh, ngày nóng vệkhí phía ngoài không thể chống đỡ nổi,

dễ bị hàn khí và phong lạnh xâm nhập gây bệnh

Trương Tử Hòa nói :

"Bệnh tê thấp do 4 mùa mưa ấm, gặp tháng 3 tháng 9, là tháng Thái dương gặp

thủy cho nên cây cỏ khô héo, thủy hàn nhiều"

Đó là nói vì thời khí thay đổi mà sinh ra bệnh

– Bởi vậy tại các nước Âu châu, các nước Bắc Mỹ, những vùng núi non khí hậu hàn

lãnh, thay đổi đột ngột nhiều, khiến cho cơ thể dễ sinh bệnh, các vùng này Phong

thấp phát sinh trầm trọng

– Hoặc những người đang từ vùng nhiệt đới tới vùng ôn đới hoặc hàn đới, cơ thể

vốn quen với khí hậu nhiệt, nay gặp hàn khí, vệ khí không đủ giữ cơ thể nên dễ sinh

bệnh

2.3 NGƯỜI YẾU DƯƠNG HƯ : Phong, Hàn, Thấp nhập

– Người yếu đuối, dương khí hư, vệ khí dương không đủ bảo vệ cơ thể, phong, hàn,

thấp tà xâm nhập

Y Tông Kim Giám nói :

"Do nguyên khí, tinh khí bên trong trống rỗng, cho nên 3 khí tà phong, hàn, thấp

xâm nhập, không biết giải trừ đi, thì nó sẽ lưu trú tại kinh lạc, lâu ngày thành chứng

tê thấp"

Đây là nguyên do chủ yếu của chứng bệnh

Nhiệt tý hình thành là do ngoại cảm phong, hàn, thấp tà ứ đọng lâu ngày hóa nhiệt,

hoặc phong thấp nhiệt tà từ ngoài xâm nhập, vào người mà cơ thể vốn có dương

thịnh, trong người vốn đã ôn nhiệt Cho nên Y Học Cổ Phương nói :

" Tạng, phủ, kinh lạc, trước vốn đã tích nhiệt, sau còn bị phong, hàn, thấp ở ngoài

kinh nhập vào, nhiệt bị hàn làm ứ đọng lại, khí không thông được, lâu quá hàn hóa

nhiệt mà thành Phong thấp Nhiệt"

Chứng Phong thấp không khỏi, trị bệnh không đúng cách, hoặc lại bị cảm tà, nhiễm

trùng, từ cơ biểu nhập vào huyết mạch, do huyết mạch chạy vào tâm tạng Cho nên

Nội Kinh đã nói:

"Ngũ tạng giai hữu hợp mạch tý bất di, nội xá vu kỳ hợp dã" "Mạch tý bất di,

ngoại phục vu tà, nội xá vu tâm "

2.4 BIỂU HÌNH NGUYÊN DO CHỨNG PHONG THẤP

2.4.1 Biểu hình huyết hư, không đủ sức chống bệnh, phong là dương tà,

thừa cơ nhập vào người.

2.4.2 Biểu hình thận dương hư, hàn là âm tà, thừa cơ nhập cơ thể.

2.4.3 Biểu hình tỳ dương hư, không đủ sức vab hóa thấp ra khỏi cơ thể

Hoặc không đủ sức phòng vệ, ngoại thấp nhập cơ thể.

2.4.4 Biểu hình : Tỳ dương, thận dương hư, huyết hư Ba tà khí phong,

hàn, thấp nhập cơ thế, thành chứng Phong thấp.

3 ĐẶC TÍNH CỦA CHỨNG PHONG THẤP

3.1 BỆNH PHÁT TOÀN THÂN : Diễn tiến