SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC ĐỊA 9

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TRONG DẠY HỌC ĐỊA 9 I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI: “Biến đổi khí hậu toàn cầu và sự suy giảm đa dạng sinh học” là những thuật ngữ không chỉ nghe quen thuộc với những người học Địa lý mà bất kỳ ai cũng biết đến điều này. Điều quan trọng ở đây là nghe xong chúng ta có cảm giác gì? Có tự nhận thấy mình có trách nhiệm gì? Hay cho rằng điều đó không phải là việc của mình. Trong những năm gần đây, khí hậu thế giới có rất nhiều biến động bất thường gây ra những thiệt hại vô cùng nghiêm trọng cho nhiều vùng lãnh thổ và quốc gia trên thế giới. Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu thế giới là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác làm thay đổi thành phần cấu trúc khí quyển...... Hiện nay, Trái đất đang nóng lên biểu hiện cụ thể là sự tan băng ở hai cực và vùng núi cao, gia tăng nền nhiệt độ trung bình của nhiều quốc gia và khu vực đã làm thu hẹp không gian sinh sống, gây ra các hiện tượng thời tiết bất thường, vấn đề an ninh lương thực, các vấn đề sức khoẻ. Với tổng chiều dài 3260 km bờ biển, Việt Nam được coi là quốc gia có mức độ dễ bị tổn thương cao trước sự biến đổi khí hậu. Theo thống kê, Đồng bằng Sông Cửu Long có tổng diện tích 34.322km2, trong đó 18.066km2 đất thuộc các huyện ven biển đang bị nước biển xâm lấn đến mức báo động. Nếu nhiệt độ trên Trái đất tăng thêm 200 C thì đồng bằng Sông Cửu Long sẽ ngập 1.708km2 đất ... Đó là một trong số rất nhiều những hậu quả của hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu ở Việt Nam. Một trong số những nguyên nhân làm cho những tác động của việc biến đổi khí hậu toàn cầu trở nên trầm trọng hơn là do tâm lý chủ quan, bị động và thiếu kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng ứng phó với những bất thường của thời tiết. Vì vậy, việc giáo dục cho học sinh thích ứng với sự biến đổi toàn cầu là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục trong thời kỳ mới. Thực tế là một tỷ lệ lớn người dân Việt Nam còn chưa có đầy đủ hiểu biết cũng như sự quan tâm tới vấn đề này. Cùng với đó là sự thiếu hụt về những kỹ năng cần thiết để thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu. Do đó, một yêu cầu bức thiết lúc này là cần phải tuyên truyền giáo dục bằng mọi hình thức cho người dân hiểu được nguyên nhân, hậu quả và cách khắc phục sự biến đổi khí hậu. Trong đó hình thức giáo dục cho học sinh ở nhà trường là thiết thực nhất. Vì học sinh là những chủ nhân tương lai của đất nước. Qua quá trình giảng dạy môn Địa lý 9 tôi đã sử dụng một số phương pháp thích hợp để giáo dục học sinh và đã đạt được hiệu quả cao và xin được chia sẻ qua đề tài “Một số phương pháp tích hợp biến đổi khí hậu trong giảng dạy Địa lý 9” ở Trường THCS Vĩnh Tân. II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI: 1. Cơ sở lý luận. Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, lại gần 1 trong 5 ổ bão lớn của thế giới. Bão lũ xảy ra thường xuyên ở nhiều vùng trong cả nước, gây thiệt hại cả về người và của. Trong đó, ngành giáo dục phải gánh chịu những tác hại không nhỏ, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động dạy và học của học sinh và giáo viên. Thời gian qua, ngành giáo dục đã triển khai thực hiện, cụ thể hóa Chiến lược quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020 và đề ra một số đề án, chương trình mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu của Chính phủ. Bộ cũng đã ban hành “Kế hoạch hành động thực hiện chiến lược quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai của ngành giáo dục giai đoạn 20112020” và “Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của ngành Giáo dục giai đoạn 20112015” Từ năm học 2014 2015, theo chỉ đạo của Bộ giáo dục và sở giáo dục các trường đưa nội dung biến đổi khí hậu vào các bài giảng và các hoạt động thường xuyên của nhà trường bằng nhiều hình thức như: Giảng dạy chuyên đề, lồng ghép, tích hợp kiến thức ứng phó thiên tai vào bài giảng đối với các môn có liên quan; Triển khai các cuộc thi, các cuộc hành trình dã ngoại tìm hiểu thiên nhiên có liên quan đến biến đổi khí hậu và phòng ngừa rủi ro thiên tai…tùy theo điều kiện thực tiễn của từng trường. 2. Nội dung và biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài: Với mỗi phương pháp sẽ có hình thức dạy học tương ứng. Dưới đây tôi xin đưa ra một số phương pháp dạy học mà theo tôi thì các phương pháp tổ chức dạy học có nhiều khả năng để tích hợp biến đổi khí hậu qua môn Địa lý 9.

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

TRONG DẠY HỌC ĐỊA 9

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

“Biến đổi khí hậu toàn cầu và sự suy giảm đa dạng sinh học” là những thuật ngữ không chỉ nghe quen thuộc với những người học Địa lý mà bất kỳ ai cũng biết đến điều này Điều quan trọng ở đây là nghe xong chúng ta có cảm giác gì? Có tự nhận thấy mình có trách nhiệm gì? Hay cho rằng điều đó không phải là việc của mình Trong những năm gần đây, khí hậu thế giới có rất nhiều biến động bất thường gây ra những thiệt hại vô cùng nghiêm trọng cho nhiều vùng lãnh thổ và quốc gia trên thế giới

Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu thế giới là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác làm thay đổi thành phần cấu trúc khí quyển

Hiện nay, Trái đất đang nóng lên biểu hiện cụ thể là sự tan băng ở hai cực và vùng núi cao, gia tăng nền nhiệt độ trung bình của nhiều quốc gia và khu vực đã làm thu hẹp không gian sinh sống, gây ra các hiện tượng thời tiết bất thường, vấn

đề an ninh lương thực, các vấn đề sức khoẻ

Với tổng chiều dài 3260 km bờ biển, Việt Nam được coi là quốc gia có mức

độ dễ bị tổn thương cao trước sự biến đổi khí hậu Theo thống kê, Đồng bằng Sông Cửu Long có tổng diện tích 34.322km2, trong đó 18.066km2 đất thuộc các huyện ven biển đang bị nước biển xâm lấn đến mức báo động Nếu nhiệt độ trên Trái đất tăng thêm 200 C thì đồng bằng Sông Cửu Long sẽ ngập 1.708km2 đất Đó là một trong số rất nhiều những hậu quả của hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu ở Việt Nam

Một trong số những nguyên nhân làm cho những tác động của việc biến đổi khí hậu toàn cầu trở nên trầm trọng hơn là do tâm lý chủ quan, bị động và thiếu kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng ứng phó với những bất thường của thời tiết Vì vậy, việc giáo dục cho học sinh thích ứng với sự biến đổi toàn cầu là một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành giáo dục trong thời kỳ mới

Thực tế là một tỷ lệ lớn người dân Việt Nam còn chưa có đầy đủ hiểu biết cũng như sự quan tâm tới vấn đề này Cùng với đó là sự thiếu hụt về những kỹ năng cần thiết để thích ứng với biến đổi khí hậu toàn cầu Do đó, một yêu cầu bức thiết lúc này là cần phải tuyên truyền giáo dục bằng mọi hình thức cho người dân hiểu được nguyên nhân, hậu quả và cách khắc phục sự biến đổi khí hậu Trong đó hình

thức giáo dục cho học sinh ở nhà trường là thiết thực nhất Vì học sinh là những chủ nhân tương lai của đất nước

Qua quá trình giảng dạy môn Địa lý 9 tôi đã sử dụng một số phương pháp thích hợp để giáo dục học sinh và đã đạt được hiệu quả cao và xin được chia sẻ qua đề tài “Một số phương pháp tích hợp biến đổi khí hậu trong giảng dạy Địa lý 9” ở Trường THCS Vĩnh Tân

II TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI:

1 Cơ sở lý luận

Việt Nam nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, lại gần 1 trong 5 ổ bão lớn của thế giới Bão lũ xảy ra thường xuyên ở nhiều vùng trong cả nước, gây thiệt hại

cả về người và của Trong đó, ngành giáo dục phải gánh chịu những tác hại không nhỏ, ảnh hưởng trực tiếp đến các hoạt động dạy và học của học sinh và giáo viên Thời gian qua, ngành giáo dục đã triển khai thực hiện, cụ thể hóa Chiến lược quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai đến năm 2020 và đề ra một số đề án, chương trình mục tiêu ứng phó biến đổi khí hậu của Chính phủ

Bộ cũng đã ban hành “Kế hoạch hành động thực hiện chiến lược quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai của ngành giáo dục giai đoạn 2011-2020” và

“Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của ngành Giáo dục giai đoạn 2011-2015”

Từ năm học 2014 - 2015, theo chỉ đạo của Bộ giáo dục và sở giáo dục các trường đưa nội dung biến đổi khí hậu vào các bài giảng và các hoạt động thường xuyên của nhà trường bằng nhiều hình thức như: Giảng dạy chuyên đề, lồng ghép, tích hợp kiến thức ứng phó thiên tai vào bài giảng đối với các môn có liên quan; Triển khai các cuộc thi, các cuộc hành trình dã ngoại tìm hiểu thiên nhiên có liên quan đến biến đổi khí hậu và phòng ngừa rủi ro thiên tai…tùy theo điều kiện thực tiễn của từng trường

2 Nội dung và biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài :

Với mỗi phương pháp sẽ có hình thức dạy học tương ứng Dưới đây tôi xin đưa

ra một số phương pháp dạy học mà theo tôi thì các phương pháp tổ chức dạy học

có nhiều khả năng để tích hợp biến đổi khí hậu qua môn Địa lý 9

2.1

Sử dụng tranh, ảnh địa lí

Việc sử dụng tranh, ảnh có nội dung về biến đổi khí hậu giúp HS có thể dễ dàng nhận biết được nguyên nhân, biểu hiện và hậu quả của biến đổi khí hậu Cùng với tranh, ảnh giáo khoa, GV nên sử dụng những ảnh minh họa có nội dung liên quan đến biến đổi khí hậu gắn với bài học

Bản chất của phương pháp sử dụng tranh, ảnh địa lý là hướng dẫn HS quan sát, phân tích tranh, ảnh để lĩnh hội kiến thức

Ví dụ 1: Chủ đề kinh tế: Nội dung 2: Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố nông nghiệp.

Khi dạy mục 2: Tài nguyên khí hậu: Sau khi tìm hiểu xong những thuận lợi của khí hậu

Gv yêu cầu HS quan sát một số hình ảnh: Bão, lũ lụt, hạn hán, sương muối, rét hại … kết hợp nội dung kiến thức SGK để trả lời:

H: Nêu một số khó khăn do khí hậu gây ra đối với sản xuất nông nghiệp ở nước ta ?

Hs dựa vào tranh ảnh và kiến thức của bản thân để trả lời

=>Từ những khó khăn trên giáo viên yêu cầu hs: Nêu một số biện pháp để khắc phục những khó khăn do khí hậu gây ra đối với sản xuất nông nghiệp ở nước ta ?

* Gv yêu cầu học sinh liên hệ với địa phương: Em hãy cho biết ở Đồng Nai khó khăn nào do khí hậu gây ra ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp ? (nắng nóng, hạn hán  thiếu nước đối với cây trồng)

Sau đó giáo viên giáo dục hs cách ứng phó với những thiên tai do khí hậu đem lại ở địa phương mình đang sinh sống bằng cách đặt câu hỏi

H: Bản thân các em cần phải làm gì để phòng, chống nắng nóng và hạn hán ?

- Phòng: Theo dõi dự báo thời tiết để tuyên truyền cần dự trữ nguồn nước Tích cực trồng cây xanh

- Chống: Tiếp tục theo dõi dự báo thời tiết để tiết kiệm nước, sử dụng nguồn nước đã dùng trong sinh hoạt để tưới cây

Ví dụ 2: Chủ đề kinh tế: Nội dung 7: Sự phát triển và phân bố công nghiệp

Khi dạy mục 2: Công nghiệp điện: Sau khi tìm hiểu về công nghiệp điện

Hạn hán Bão

Lũ lụt

Rét đậm

Sương muối Rét hại

Gv yêu cầu HS quan sát một số hình ảnh kết hợp kiến thức bản thân để trả lời câu hỏi:

H: Hiện nay chúng ta đang khai thác nguồn năng lượng vô tận nào để thay thế cho

nguồn năng lượng hoá thạch?

Gv: Hiện nay việc khai thác nguồn năng lượng vô tận (sức gió, năng lượng Mặt Trời ), thay thế nguồn năng lượng hoá thạch (dầu mỏ, than ) là rất cần thiết, vì nó

sẽ góp phần hạn chế việc suy giảm tài nguyên, giảm phát thải khí nhà kính, sẽ góp phần giảm nhẹ BĐKH Nằm trong khu vực cận nhiệt đới gió mùa với bờ biển dài, Việt Nam có thuận lợi cơ bản để phát triển năng lượng gió So sánh tốc độ gió trung bình trong vùng biển Đông của Việt Nam và các vùng biển lân cận cho thấy gió tại biển Đông khá mạnh và biến đổi nhiều theo mùa Trong chương trình đánh giá về năng lượng của Châu Á, Ngân hàng Thế giới đã khảo sát chi tiết về năng lượng gió khu vực Đông Nam Á mà trong đó có Việt Nam

Sau đó GV giáo dục ý thức tiết kiệm điện cho học sinh

H: Là học sinh chúng ta cần có những việc làm gì để tiết kiệm điện?

Hs sẽ trả lời: Tắt điện khi ra khỏi lớp học, tiết kiệm nước…

Như vậy, khi sử dụng tranh, ảnh GV cần chuẩn bị những câu hỏi hướng dẫn

HS khai thác nội dung được thể hiện trên bức tranh, ảnh và những câu hỏi yêu cầu

Khai thác điện từ

năng lượng Mặt Trời Khai thác điện từ gió

HS vận dụng những kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng được thể hiện trên bức tranh, ảnh có liên hệ trực tiếp hoặc gián tiếp với vấn đề biến đổi khí hậu

Ví dụ 3: Chủ đề sự phân hóa lãnh thổ: Nội dung 12: Vùng Tây Nguyên

Khi dạy mục II: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên Sau khi tìm hiểu xong những thuận lợi của điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của vùng Tây Nguyên

Gv yêu cầu HS quan sát một số hình ảnh kết hợp kiến thức bản thân để trả lời

câu hỏi:

H: Về mặt tự nhiên, Vùng Tây Nguyên có khó khăn gì so với các vùng đã học ? (Mùa khô kéo dài thiếu nước nghiêm trọng đối với cây trồng và sinh hoạt, nguy cơ cháy rừng cao.)

H:Theo em có thể làm gì để giảm nhẹ và thích ứng với các khó khăn trên? ( Xây dựng các hồ chứa nước, thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng, sử dụng nước tiết kiệm, nâng cao đời sống các dân tộc…)

GV nhấn mạnh :

Việc BVMT tự nhiên khai thác hợp lý tài nguyên, đặc biệt là thảm thực vật rừng

là một nhiệm vụ quan trọng của vùng

Hiện nay BĐKH ngày càng gia tăng, những khó khăn của Tây Nguyên càng nặng

nề hơn Chúng ta cần có những hành động và việc làm thiết thực trong cuộc sống hằng ngày để góp phần giảm nhẹ những khó khăn do biến đổi khí hậu mang lại: + Biết tiết kiệm điện

+ Tiết kiệm nước

+ Giữ gìn vệ sinh và môi trường sống xung quanh ta

Hạn hán

Cháy rừng

2.2 Phương pháp sử dụng biểu đồ, số liệu thống kê

* Phương pháp sử dụng biểu đồ: Giúp HS dễ dàng nắm bắt được đặc điểm của các

đối tượng, hiện tượng địa lí tự nhiên và kinh tế – xã hội

Ví dụ 1: Chủ đề dân cư: Nội dung 2: Dân số và gia tăng dân số

Yêu cầu hs quan sát biểu đồ:

H: Nhận xét về tình hình gia tăng dân số của nước ta?

H: Dân số đông và tăng nhanh đã gây ra những hậu quả gì?

Hs cần nói được:

+ Ảnh hưởng tới môi trường(Chất thải sinh hoạt, chất thải do các hoạt động kinh tế) + Cạn kiệt các loại tài nguyên ( Đất, nước, khoáng sản, rừng)

H: Em hãy lấy một số ví dụ chứng minh dân số đông và tăng nhanh làm cạn kiệt các loại tài nguyên đất, nước, khoáng sản, rừng?

H: Sự cạn kiệt các loại tài nguyên đó tác động như thế nào đến thiên nhiên?

H: Hãy liên hệ đến tình hình gia tăng dân số ở địa phương em và cho biết địa phương

em đã có những biện pháp gì để thực hiện chính sách về dân số?

* Phương pháp sử dụng số liệu thống kê:

Bản thân các số liệu thống kê không phải là kiến thức địa lí, song nó có một ý nghĩa nhất định đối với việc hình thành các tri thức địa lí Vì vậy, bản chất của phương pháp này là sử dụng các số liệu thống kê để minh hoạ, cụ thể hoá các khái niệm và nêu bật ý nghĩa của những kiến thức địa lí

Sử dụng số liệu thống kê còn là minh chứng để HS thấy được những biểu hiện, nguyên nhân và hậu quả của BĐKH

Gv hướng dẫn học sinh cách đọc bảng số liệu thống kê Khi đọc bảng số liệu thống kê cần đọc theo chiều ngang

Ví dụ 2: Chủ đề kinh tế: Nội dung 4: Sự phát triển và phân bố lâm nghiệp, thủy sản.

Khi dạy mục 1: Tài nguyên rừng: Gv yêu cầu HS quan sát bảng số liệu thống kê

để trả lời câu hỏi:

H:Tỷ lệ độ che phủ rừng ở nước ta từ năm 1945 đến năm 2002 thay đổi như thế nào? Có sự biến động…

H: Tỷ lệ độ che phủ rừng ở nước ta đang bị suy giảm sẽ ảnh hưởng đến đời sống và nhân dân ta như thế nào ?

HS: Môi trường bị biến đổi, thiên tai thường xảy ra (lũ lụt, bão, lở đất, hạn hán …) gây ảnh hưởng đến tính mạng và tài sản của nhân dân

H: Để góp phần giảm nhẹ thiên tai và bảo vệ môi trường chúng ta cần làm gì ?

HS: Cần bảo vệ và trồng rừng là biện pháp hàng đầu góp phần giảm nhẹ thiên tai và bảo vệ môi trường

2.3.

Phương pháp sử dụng phim

Phim là một loại phương tiện trực quan có nhiều ưu điểm trong việc cung cấp

những thông tin động về BĐKH và phòng chống thiên tai, tạo điều kiện thuận lợi cho

HS khai thác kiến thức

Ví dụ 1 : Chủ đề 3: Sự phân hoá lãnh thổ nội dung 1 : Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ

Khi dạy mục II: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

3 Khó khăn

H:Vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ có những khó khăn nào?

Địa hình bị chia cắt, thời tiết diễn biến thất thường, khoáng sản có trữ lượng nhỏ và điều kiện khai thác phức tạp, xói mòn đất, sạt lỡ đất, lũ quét

Sau đó gv cho học sinh xem đoạn phim về sạt lở đất

H: Sạt lở đất gây ra những hậu qủa nghiêm trọng như thế nào?

Giáo dục hs biết cách ứng phó với sạt lở đất

H: Bản thân các em cần phải làm gì ứng phó với sạt lở đất?

Hãy sơ tán khi có yêu cầu Chú ý lắng nghe dự báo thời tiết và thông tin từ truyền hình Tránh xa dòng chảy của sạt lở đất……

Ví dụ : Chủ đề 3: Sự phân hoá lãnh thổ nội dung 16 : Vùng Đông Nam Bộ

Khi dạy mục II: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

3 Khó khăn

H: Nêu những khó khăn của điều kiên tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên của vùng?

H: Kể tên một số thiên tai chủ yếu ở vùng ĐNB?

Gv: Ngoài những khó khăn trên vùng Đông Nam Bộ còn có hiện tượng triều cường, nước dâng, sạt lở xảy ra ngày càng nhiều

Gv cho hs xem đoạn phim về triều cường ở tpHCM

Giáo dục hs biết cách ứng phó với triều cường

H: Nếu em sống ở vùng có hiện tượng triều cường, em sẽ làm gì để ứng phó với hiện tượng này?

Việc lồng ghép những đoạn phim vào bài học đúng lúc, đúng chỗ, vừa phải, phù hợp nội dung bài học sẽ góp phần làm cho bài học sinh động, hấp dẫn Tuy nhiên, việc lồng ghép đoạn phim vào bài học còn phụ thuộc vào điều kiện của từng trường (máy chiếu, đầu chiếu, điện ), trình độ công nghệ thông tin của GV

2 4 Phương pháp sử dụng tư liệu.

Phương pháp đọc tư liệu cũng là phương pháp sử dụng có hiệu quả trong quá trình giáo dục biến đổi khí hậu Trong các bài học, tùy theo nội dung mà giáo viên

có thể cho học sinh đọc các tư liệu để tìm ra kiến thức, bổ sung minh họa các bài học nhờ nội dung phản ánh các hiện tượng cụ thể

Ví dụ 1 : Chủ đề 3: Sự phân hoá lãnh thổ nội dung 9 : Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ

Khi dạy mục II: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

3 Khó khăn

Gv cho học đọc phần tư liệu

Tình trạng hạn hán vùng ven biển Nam Trung bộ không chỉ đe dọa các vụ đông-xuân, hè-thu với tổng diện tích chiếm tới 20,3% - 25% diện tích gieo trồng, mà còn

là tác nhân chính gây nên tình trạng hoang mạc hóa

Vùng khô hạn thường xuyên tại 2 tỉnh Ninh Thuận, Bình Thuận và phía Nam tỉnh Khánh Hòa có diện tích 200.000 - 300.000ha với lượng mưa hàng năm trung bình chỉ 500-700mm, khí hậu nắng nóng đã tạo thành vùng đất bán sa mạc, vùng cát vàng khô hạn với những trảng cây bụi thưa có gai rất khó phát triển sản xuất

Phân tích của các nhà khoa học cho thấy thoái hóa đất và hoang mạc hóa đã, đang và tiếp tục xảy ra khá nghiêm trọng ở vùng duyên hải Nam Trung bộ Quá trình hoang mạc hóa và thoái hóa đất ở khu vực này là kết quả của xói mòn đất, đá ong hóa, hạn hán, cát bay

Hậu quả của các quá trình đó là đất hoang hóa bị xói mòn mạnh và bị đá ong hóa

ở vùng đất dốc; đất bị khô hạn theo mùa hoặc vĩnh viễn ở nhiều vùng khác nhau; đất chịu tác động của cát di động và trượt lở đất dọc theo bờ biển Vì vậy, người dân trong vùng phải đối mặt và biết sống chung để khai thác những lợi thế nhằm tồn tại

và phát triển

H: Em hãy cho biết những thiên tai thường xảy ra ở vùng DHNTB?

H: Những thiên tai đó gây khó khăn gì cho đời sống và sản xuất của vùng?

H: Nêu biện pháp khắc phục những khó khăn đó?

H: Nếu em sinh sống ở vùng duyên hải Nam Trung bộ thì em sẽ làm gì để hạn chế những thiên tai?

Ví dụ 2 : Chủ đề 3: Sự phân hoá lãnh thổ nội dung 19 : Vùng đồng bằng sông Cửu Long.

Khi dạy mục II: Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

3 Khó khăn

Gv cho học đọc phần tư liệu

Đồng bằng sông Cửu Long là một trong ba đồng bằng trên thế giới dễ bị tổn thương nhất do nước biển dâng Hai đồng bằng còn lại là đồng bằng sông Nile (Ai Cập) và đồng bằng sông Hằng (Bangladesh)

Theo đánh giá của các chuyên gia khí tượng thủy văn, ĐBSCL sẽ là khu vực chịu tác hại nặng nề nhất do BĐKH gây ra Những năm gần đây, vào các tháng mùa

sản xuất nông nghiệp, nhiều địa phương rơi vào tình trạng thiếu nước ngọt sinh hoạt trầm trọng

Trước đây, ĐBSCL ít gặp bão ngoại trừ năm 1997, bão Linda đi qua khu vực này và năm 2006, đuôi bão Durian quét qua, gây thiệt hại nặng nề về người và của Đáng báo động là tình trạng ngập lụt không chỉ xảy ra vào mùa mưa mà còn diễn biến bất thường trong mùa khô Theo thông tin từ Viện Khoa học thủy lợi miền Nam, hiện nước mặn từ 6 cửa sông thuộc hệ thống sông Mêkông đã xâm nhập sâu vào đất liền vùng ĐBSCL khoảng 70km Tháng 2/2010, triều cường dâng cao, xâm nhập mặn sâu tới 35-70km vào vùng ngọt ổn định, làm ảnh hưởng nhiều diện tích lúa đông xuân đang trong giai đoạn làm đòng, trổ bông của khu vực ĐBSCL Tại tỉnh Bạc Liêu, xâm nhập mặn đã ảnh hưởng đến 20.000 ha lúa của huyện Hồng Dân Theo tính toán của các chuyên gia nghiên cứu về BĐKH, đến năm 2100 nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có thể tăng lên 300C và mực nước biển dâng đến 1m Theo

đó, khoảng 40.000km2 đồng bằng ven biển Việt Nam sẽ bị ngập, trong đó 90% diện tích các tỉnh thuộc đồng bằng sông Cửu Long ngập hầu như toàn bộ và có khoảng 10% dân số bị ảnh hưởng trực tiếp, tổn thất đối với GDP khoảng 10% Nếu mực nước biển dâng 3m sẽ có khoảng 25% dân số bị ảnh hưởng…

Sau đó giáo viên đặt câu hỏi:

H: Nêu một số khó khăn về tự nhiên ở đồng bằng sông Cửu Long

HS: Lũ lụt, đất nhiễm mặn, nhiễm phèn chiếm diện tích lớn……

Mùa lũ gây ngập úng trên diện rộng

H: Em hãy nêu một số giải pháp khắc phục những khó khăn trên ?

HS: Cải tạo đất: thau chua, rửa mặn…

- Thoát lũ, chứa nước ngọt cho mùa khô

- Nâng cao nền nhà, lập các khu tránh lũ cho dân

- Chung sống với lũ, khai thác lợi thế do lũ đem lại

- Chuyển hình thức canh tác sang nuôi trồng thủy sản, nuôi cá bè, nuôi tôm

H: Ý nghĩa của việc cải tạo đất phèn, mặn?

- Mở rộng diện tích đất trồng, góp phần phát triển nông nghiệp

- Cách cải tạo: xây dựng hệ thống bờ bao kênh rạch thoát lũ, giữ ngọt mùa cạn

 Gv cho học sinh quan sát bản đồ vùng đồng bằng sông Cửu Long có nguy cơ bị ngập lụt khi mực nước biển dâng đến 1m