SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: SỬ DỤNG NHỮNG MẨU CHUYỆN NGẮN RÈN KĨ NĂNG CHO HỌC SINH TRONG MÔN GDCD 8

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM: SỬ DỤNG NHỮNG MẨU CHUYỆN NGẮN RÈN KĨ NĂNG CHO HỌC SINH TRONG MÔN GDCD 8 I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: Trong những năm gần đây, vai trò, vị trí của môn GDCD ở trường THCS đã có những thay đổi rõ rệt. Trong chỉ thị số 301998CTBGDĐT của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo ngày 20 tháng 5 năm 1998 xác định: “Môn giáo dục công dân ở trường phổ thông có vị trí hàng đầu trong việc định hướng phát triển nhân cách học sinh thông qua việc cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về giá trị đạo đức, nhân văn, đường lối chính sách lớn của Đảng, nhà nước và pháp luật, kế thừa các truyền thống đạo đức, bản sắc dân tộc Việt Nam; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại và thời đại”. Nhưng thực tế lại cho thấy, môn GDCD ở các trường phổ thông hiện nay lại luôn được xem là một môn phụ. Chính vì vậy mà học sinh có tâm lý xem thường không muốn học. Để cải thiện tình hình trên, các giáo viên bộ môn GDCD không ngừng trau dồi nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ sư phạm, thực hiện đổi mới phương pháp dạy và học để gây hứng thú học tập đối với học sinh. Rất nhiều phương pháp mới đã được các giáo viên áp dụng và trong đó phương pháp đưa những mẩu chuyện ngắn vào trong bài dạy đã đem lại những hiệu quả giáo dục đáng kể. Như chúng ta đã biết, kho tàng truyện kể của Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng cùng với những câu chuyện thực tế trong đời sống xã hội mang nội dung giáo dục sâu sắc. Từ những mẩu chuyện ngắn nhưng lại chứa đầy tính chất nhân văn về cách sống, cách làm người, cách đối nhân xử thế giữa con người với nhau. Mỗi câu chuyện là một bài học cho tất cả mọi người về mọi mặt của đời sống. Bên cạnh đó, kho tàng truyện kể về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh chứa đầy giá trị nhân văn, triết lý sống của một con người vĩ đại. Mỗi câu chuyện là một lời dạy đối với mỗi người dân Việt Nam nói chung và đối với tầng lớp thanh thiếu niên nói riêng. Nếu người giáo viên biết cách lựa chọn, dẫn dắt và kể những câu chuyện sao cho phù hợp với bài học và đối tượng học sinh khi dạy chắc hẳn sẽ giúp học sinh say mê, hứng thú, học tập đạt kết quả tốt hơn. Những câu chuyện sẽ tác động trực triếp đến nhận thức, thái độ, hành vi của các em. Từ đó các em nhận thức được vai trò và nghĩa vụ của mình đối với bản thân, gia đình và xã hội. Hơn nữa, sử dụng truyện kể không chỉ có tác dụng tích cực đến kết quả học tập bộ môn của học sinh mà còn có tác dụng trong việc giữ gìn văn hóa dân tộc, giáo dục truyền thống lịch sử, khơi gợi lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc. Đối với những bài học về đạo đức, đạo làm người trong chương trình GDCD thì việc sử dụng những mẩu chuyện về người thật, việc thật càng trở nên thiết thực và có ý nghĩa hơn. Bên cạnh đó, một trong những mục tiêu mà môn GDCD hướng tới đó là trang bị cho học sinh một số kĩ năng sống cơ bản. Trong thời buổi đất nước mở cửa hội nhập với thế giới, đòi hỏi tất cả học sinh phải tự trang bị cho mình những kĩ năng sống phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Đặc biệt học sinh THCS đang ở trong giai đoạn có những thay đổi cả về mặt tâm lý lẫn sinh lý, các em dễ thay đổi theo những chiều hướng không tích cực. Chính từ thực tế đó, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ngày càng trở nên cấp thiết nhằm góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mĩ, nhân, lễ, nghĩa, trí, tín”. Thông qua các câu chuyện ẩn chứa đầy ý nghĩa nhân văn về đạo đức làm người sẽ giúp học sinh nhận thức được ý thức trách nhiệm của các em đối với bản thân mình, đối với cộng đồng và đất nước. Từ đó giúp các em rèn được một số kĩ năng cơ bản và cần thiết để các em dễ dàng thích ứng với cuộc sống hiện tại của bản thân. Giúp các em bước đầu xây dựng hành trang để bước vào đời với tương lai tươi sáng, rực rỡ hơn. Chính vì lý do trên mà tôi thực hiện đề tài: “Sử dụng những mẩu chuyện ngắn rèn kĩ năng cho học sinh trong môn GDCD 8”.

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

SỬ DỤNG NHỮNG MẨU CHUYỆN NGẮN RÈN KĨ NĂNG

CHO HỌC SINH TRONG MÔN GDCD 8

I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Trong những năm gần đây, vai trò, vị trí của môn GDCD ở trường THCS

đã có những thay đổi rõ rệt Trong chỉ thị số 30/1998/CT-BGD&ĐT của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo ngày 20 tháng 5 năm 1998 xác định: “Môn giáo dục công dân ở trường phổ thông có vị trí hàng đầu trong việc định hướng phát triển nhân cách học sinh thông qua việc cung cấp hệ thống tri thức cơ bản về giá trị đạo đức, nhân văn, đường lối chính sách lớn của Đảng, nhà nước và pháp luật, kế thừa các truyền thống đạo đức, bản sắc dân tộc Việt Nam; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; tiếp thu những giá trị tốt đẹp của nhân loại và thời đại”

Nhưng thực tế lại cho thấy, môn GDCD ở các trường phổ thông hiện nay lại luôn được xem là một môn phụ Chính vì vậy mà học sinh có tâm lý xem thường không muốn học Để cải thiện tình hình trên, các giáo viên bộ môn GDCD không ngừng trau dồi nâng cao năng lực chuyên môn nghiệp vụ sư phạm, thực hiện đổi mới phương pháp dạy và học để gây hứng thú học tập đối với học sinh Rất nhiều phương pháp mới đã được các giáo viên áp dụng và trong đó phương pháp đưa những mẩu chuyện ngắn vào trong bài dạy đã đem lại những hiệu quả giáo dục đáng kể

Như chúng ta đã biết, kho tàng truyện kể của Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng cùng với những câu chuyện thực tế trong đời sống xã hội mang nội dung giáo dục sâu sắc Từ những mẩu chuyện ngắn nhưng lại chứa đầy tính chất nhân văn về cách sống, cách làm người, cách đối nhân xử thế giữa con người với nhau Mỗi câu chuyện là một bài học cho tất cả mọi người về mọi mặt của đời sống Bên cạnh đó, kho tàng truyện kể về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh chứa đầy giá trị nhân văn, triết lý sống của một con người vĩ đại Mỗi câu chuyện là một lời dạy đối với mỗi người dân Việt Nam nói chung và đối với tầng lớp thanh thiếu niên nói riêng Nếu người giáo viên biết cách lựa chọn, dẫn dắt và kể những câu chuyện sao cho phù hợp với bài học và đối tượng học sinh khi dạy chắc hẳn sẽ giúp học sinh say mê, hứng thú, học tập đạt kết quả tốt hơn Những câu chuyện sẽ tác động trực triếp đến nhận thức, thái độ, hành vi của các

em Từ đó các em nhận thức được vai trò và nghĩa vụ của mình đối với bản thân, gia đình và xã hội Hơn nữa, sử dụng truyện kể không chỉ có tác dụng tích cực đến kết quả học tập bộ môn của học sinh mà còn có tác dụng trong việc giữ gìn văn hóa dân tộc, giáo dục truyền thống lịch sử, khơi gợi lòng yêu nước, lòng tự hào dân tộc Đối với những bài học về đạo đức, đạo làm người trong chương trình GDCD thì việc sử dụng những mẩu chuyện về người thật, việc thật càng trở nên thiết thực và có ý nghĩa hơn

Bên cạnh đó, một trong những mục tiêu mà môn GDCD hướng tới đó là trang bị cho học sinh một số kĩ năng sống cơ bản Trong thời buổi đất nước mở cửa hội nhập với thế giới, đòi hỏi tất cả học sinh phải tự trang bị cho mình

những kĩ năng sống phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Đặc biệt học sinh THCS đang ở trong giai đoạn có những thay đổi cả về mặt tâm lý lẫn sinh lý, các em dễ thay đổi theo những chiều hướng không tích cực Chính từ thực tế đó, việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh ngày càng trở nên cấp thiết nhằm góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mĩ, nhân, lễ, nghĩa, trí, tín” Thông qua các câu chuyện ẩn chứa đầy ý nghĩa nhân văn về đạo đức làm người sẽ giúp học sinh nhận thức được ý thức trách nhiệm của các em đối với bản thân mình, đối với cộng đồng và đất nước

Từ đó giúp các em rèn được một số kĩ năng cơ bản và cần thiết để các em dễ dàng thích ứng với cuộc sống hiện tại của bản thân Giúp các em bước đầu xây dựng hành trang để bước vào đời với tương lai tươi sáng, rực rỡ hơn Chính vì lý

do trên mà tôi thực hiện đề tài: “Sử dụng những mẩu chuyện ngắn rèn kĩ năng cho học sinh trong môn GDCD 8”.

II/ THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP CỦA ĐỀ TÀI:

1 Cơ sở lí luận:

Môn GDCD là môn học trực tiếp giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh Qua những kiến thức về đạo đức và pháp luật có điều kiện để trực tiếp hình thành tư tưởng, tình cảm đạo đức và hành vi đạo đức cho học sinh

Do đặc điểm môn học gắn liền với đời sống thực tế, trong quá trình giảng dạy người giáo viên phải trau dồi kiến thức cho bản thân, đổi mới cách thức lên lớp sao cho có hiệu quả Để thu hút học sinh vào bài học, giáo viên GDCD phải linh hoạt trong việc sử dụng các phương pháp Vì là môn học trang bị kiến thức

về đạo đức và pháp luật nên chủ yếu giáo viên đưa ra những câu chuyện hay về những tấm gương để giúp học sinh hiểu vấn đề một cách trọn vẹn nhất Đó là những câu chuyện đời thường, hay những câu chuyện về danh nhân, những câu chuyện mang tính thời sự đều được người giáo viên vận dụng một cách linh hoạt trong quá trình truyền tải nội dung kiến thức cho học sinh

Giáo dục kĩ năng sống là một nội dung quan trọng được thực hiện một cách có hệ thống trong các nhà trường Giáo dục kĩ năng sống giúp học sinh rèn luyện hành vi có trách nhiệm đối với bản thân và cộng đồng, đối phó với những sức ép của cuộc sống, phòng ngừa những hành vi có hại cho thể chất và tinh thần của các em Giáo dục kĩ năng sống giúp tăng cường khả năng tâm lí, khả năng thích ứng, giúp các em có cách thức ứng phó với những thách thức của cuộc sống

Rèn kĩ năng sống trong môn GDCD ở trường THCS nhằm giúp học sinh: + Hiểu được sự cần thiết của các kĩ năng sống giúp cho bản thân có thể sống tự tin, lành mạnh, phòng tránh được các nguy cơ gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển thể chất và tinh thần

+ Có kĩ năng làm chủ bản thân, biết xử trí linh hoạt trong các tình huống giao tiếp hằng ngày; có kĩ năng tự bảo vệ mình; rèn luyện lối sống có trách nhiệm với bản thân, bè bạn, gia đình và cộng đồng

+ Có nhu cầu rèn luyện kĩ năng sống trong cuộc sống hằng ngày; ưa thích lối sống lành mạnh, có thái độ phê phán đối với những biểu hiện thiếu lành mạnh; tích cực, tự tin tham gia các hoạt động, có quyết định đúng đắn trong cuộc sống

2 Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài:

Do nhu cầu của xã hội ngày nay đòi hỏi ngành giáo dục phải đào tạo ra những con người phát triển toàn diện về mọi mặt nên các môn học ngày càng nhiều, số lượng kiến thức các em phải tiếp thu ngày càng tăng Đặc biệt, khi học môn GDCD đòi hỏi các em phải liên hệ với thực tiễn cuộc sống đang diễn ra hàng ngày Chính vì vậy đây là nét đặc thù của môn GDCD Để trang bị một số

kĩ năng sống cho học sinh, người giáo viên phải khéo léo sử dụng các hình thức cũng như các phương pháp dạy học sao cho học sinh tiếp thu bài một cách nhanh nhất, hiệu quả nhất và biết ứng dụng thực tế tốt nhất Trong phương pháp đưa các mẩu chuyện vào bài học, mỗi bài đều rèn cho các em một số kĩ năng cần thiết, biết ứng dụng thực tiễn một cách linh hoạt Do đó trong quá trình giảng dạy, tôi đã căn cứ theo nội dung bài học để lựa chọn các mẩu chuyện sao cho phù hợp với mục đích bài học đưa ra để mang lại hiệu quả giáo dục tốt nhất

2.1 Sử dụng những mẩu chuyện ngắn để giới thiệu bài học

Mục đích: Để thu hút học sinh vào bài dạy của mình, ngay khâu đầu tiên, người giáo viên phải làm cho học sinh hứng thú với bài học Bằng những mẩu chuyện ngắn, xúc tính, mang nội dung giáo dục thực tiễn cao, người giáo viên khéo léo đưa các em vào bài học một cách nhẹ nhàng, khơi dậy sự hứng thú, tích cực học tập của các em

Cách thực hiện: Khi giới thiệu bài học mới, giáo viên kể hoặc yêu cầu học sinh kể một vài mẩu chuyện ngắn liên quan đến bài học mới mà các em đã sưu tầm được Từ đó khéo léo giới thiệu bài học đồng thời rèn cho học sinh một

số kĩ năng cần thiết trong cuộc sống

Ví dụ 1: Khi dạy bài 1: Tôn trọng lẽ phải, giáo viên đưa ra mẩu chuyện

ngắn: Ngày 29/7/2004, báo An ninh Thủ đô đã đưa thông tin: Lần đầu tiên, Viện

kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội đã công khai xin lỗi một công dân bị oan

12 năm Đó là ông Hoàng Minh Tiến, phường Trương Định, quận Hai Bà Trưng

- Hà Nội

Hỏi: Qua việc làm của Viện kiểm sát nhân dân, em có suy nghĩ gì về pháp luật của nước ta?

TL: Việc làm đó chững tỏ nước ta rất tôn trọng sự thật, tôn trọng lẽ phải

Từ đó giáo viên giới thiệu: Trong cuộc sống để duy trì tôn ti trật tự, xây dựng các mối quan hệ lành mạnh giữa người với người, việc tôn trọng lẽ phải là

vô cùng cần thiết và có ý nghĩa quan trọng Vậy tôn trọng lẽ phải là gì? Tôn trọng lẽ phải có ý nghĩa như thế nào trong đời sống xã hội của mỗi con người?

Là công dân - học sinh, em cần làm gì để rèn luyện tính tôn trọng lẽ phải? Để giải đáp những vấn đề này, chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu qua bài học ngày hôm nay Bài 1: Tôn trọng lẽ phải

Qua đoạn thông tin ngắn trên, các em dần định hình cho mình lẽ phải

có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống Từ đó các em sẽ biết bản thân mình cần phải cư xử như thế nào trong các mối quan hệ xã hội với mọi người xung quanh Khi đi vào tìm hiểu nội dung bài học, các em sẽ không bị bỡ ngỡ

mà tiếp thu bài học nhanh hơn Qua đó, các em đã dần rèn được cho mình kĩ năng trình bày suy nghĩ/ ý tưởng, kĩ năng thể hiện sự tự tin trong cuộc sống

Ví dụ 2: Khi dạy bài 2: Liêm khiết Để dẫn dắt học sinh vào bài học mới, giáo viên đưa ra mẩu chuyện ngắn: Vào ngày 18/07/2009, tại Siêu thị số 2

ở 292 Tây Sơn - Hà Nội, đang trong lúc làm việc thì anh Diệu tình cờ nhìn thấy chiếc ví rơi ở dưới đất, anh đoán chắc là của khách hàng đến mua sắm tại siêu thị vô tình đã đánh rơi Trong ví có tiền, bằng lái, giấy đăng ký xe, chứng minh nhân dân, thẻ ATM và một số giấy tờ quan trọng khác Anh đã tìm cách liên hệ cho chủ nhân là chị Tống Thị Oanh đang công tác tại Công ty Xây dựng Nhà Việt để trả lại chiếc ví trên

Hỏi: Em có nhận xét gì về việc làm của anh Diệu? Qua việc làm này, em thấy anh Diệu là người như thế nào?

TL: Việc làm của anh Diệu vô cùng có ý nghĩa Điều đó cho thấy anh là người luôn sống trong sạch, không tham lam, là người có nhân cách cao đẹp

Từ đó giáo viên dẫn dắt vào bài mới: Trong cuộc sống này cần lắm những người như anh Diệu Sự liêm khiết, lối sống không tham lam luôn giúp cho con người ta sống thanh thản, thoải mái, làm được nhiều việc tốt cho đời Mối quan hệ của mọi người trong xã hội trở nên gần gũi hơn, gắn bó hơn và đó cũng là nền tảng xây dựng một xã hội văn minh, lành mạnh Vậy để hiểu rõ hơn

về đức tính liêm khiết cũng như là học sinh, các em cần làm gì để trở thành những người công dân biết sống liêm khiết, đề cao chính nghĩa, phê phán sự tham lam dối trá, cô và các em sẽ cùng tìm hiểu bài học ngày hôm nay: Bài 2: Liêm khiết

Qua câu chuyện này, bước đầu giáo viên giúp các em hiểu được người

có đức tính liêm khiết là người sống như thế nào Qua việc làm của anh Diệu, các em đang dần rèn cho mình kĩ năng xác định giá trị của sự liêm khiết

Ví dụ 3: Khi dạy bài 11: Lao động tự giác và sáng tạo, khi giới thiệu bài mới, giáo viên đưa ra mẩu chuyện ngắn: Một chiếc máy thái rau củ quả cho chăn

nuôi có thể thay thế 20 người… Chủ nhân của ý tưởng sáng tạo ấy là em Nguyễn Trọng Đoàn, lớp 11 chuyên Lý, Trường THPT chuyên Lương Văn Tuỵ

(TP Ninh Bình) Năm 2010, sáng chế của em vừa được chọn là 1 trong 5 ý

tưởng sáng tạo của Tỉnh để tham dự: “Cuộc thi dành cho thanh thiếu niên toàn quốc lần thứ V” Và cũng là 1 trong 10 em thay mặt cho hàng triệu thanh thiếu

niên, nhi đồng cả nước đi dự triển lãm sáng tạo tuổi trẻ lần thứ 6 tại Nigeria Đoàn thanh niên cộng sản HCM đã trao tặng em danh hiệu: “Tuổi trẻ sáng tạo” và giải 3 về giải pháp giảm thiểu nặng lượng Quốc gia cùng Cúp do Ban tổ chức cuộc thi trao tặng

? Em có nhận xét gì về tinh thần học tập và làm việc của bạn Nguyễn Trọng Đoàn?

TL: Đoàn là một học sinh có tinh thần học tập và lao động một cách tự giác, sáng tạo

GV: Nhờ có tinh thần học tập, lao động tự giác và nhờ có sự kiên trì, quyết tâm và sự đam mê với khoa học, Đoàn đã sáng tạo ra một loại công cụ

phục vụ cho chăn nuôi mang lại lợi nhuận cho người nông dân Và không chỉ có Đoàn, hiện nay trong xã hội có rất nhiều người như thế Hàng ngày họ đã lao động một cách miệt mài, không mệt mỏi, họ dành hết thời gian của mình để sáng tạo cho thế giới nhiều giá trị vật chất, tinh thần vĩ đại góp phần làm cho xã hội ngày càng phát triển phồn vinh hơn Vậy là học sinh và trong tương lai các

em sẽ là những người lao động, các em cần phải làm gì để rèn luyện bản thân mình trở thành người lao động có tinh thần tự giác và luôn có ý thức sáng tạo trong công việc, cô và các em sẽ cùng đi tìm hiểu vấn đề này trong bài học hôm nay Bài 11: Lao động tự giác và sáng tạo

Qua mẩu chuyện ngắn này, giáo viên giúp cho học sinh thấy được tầm quan trọng của việc lao động tự giác và sáng tạo để các em dần hình dung ra nội dung bài học mà các em sắp tìm hiểu và bắt đầu định hình cho mình một số cách rèn luyện phù hợp với lứa tuổi Qua đó các em cũng tự rèn cho mình kĩ năng đặt mục tiêu, quản lí thời gian, đảm nhận trách nhiệm để trở thành người lao động

có ích cho đất nước

2.2 Sử dụng những mẩu chuyện ngắn để khai thác nội dung bài học Mục đích: Có rất nhiều phương tiện giáo viên có thể linh hoạt áp dụng

trong bài dạy của mình Nhưng đối với đặc thù môn GDCD thì luôn yêu cầu người giáo viên linh hoạt, nhạy bén trong việc sử dụng các phương tiện dạy học Với đặc thù là môn học mang tính chất liên hệ thực tế nhiều nên người giáo viên nên sử dụng những câu chuyện người thật việc thật để minh chứng cho nội dung bài học Chính việc làm đó sẽ giúp các em khắc sâu kiến thức hơn và khả năng vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống cũng trở nên dễ dàng hơn Ngoài mục đích trang bị cho các em một số kiến thức cơ bản thì người giáo viên cũng không quên rèn cho các em các kĩ năng sống cơ bản nhất

Cách thực hiện: Trong khi nghiên cứu, tìm hiểu nội dung bài học, giáo

viên khéo léo đưa những mẩu chuyện ngắn vào bài học hoặc yêu cầu học sinh trình bày trước lớp một vài mẩu chuyện ngắn liên quan đến nội dung bài học do các em sưu tầm được để giúp cho tiết học sinh động hơn, hứng thú hơn

Ví dụ 1: Khi dạy bài 3: Tôn trọng người khác Khi tìm hiểu về ý nghĩa của việc tôn trọng người khác, giáo viên có thể kể chuyện: “Những vị khách tí hon” (Trích Kể chuyện Bác Hồ Sđd, T.4)

Có một lần, vào dịp sinh nhật Bác Hồ, vừa mới sáng sớm, đồng chí Kỳ -thư kí cùng các con mình và con đồng chí Cẩn - người nấu ăn cho Bác, mang hoa vào để chúc thọ Bác Thấy các cháu đến, Bác Hồ rất vui, nhưng vì đang làm

dở công việc nên Bác bảo đồng chí Kỳ đưa các cháu xuống nhà lấy nước và bánh kẹo mời các cháu, làm việc xong Bác sẽ xuống gặp và vui với các cháu Đồng chí Kỳ dẫn các “vị khách tí hon” xuống nhà nhưng nghĩ đây là con mình

và con anh Cẩn nên không mời các cháu vào phòng mà để các cháu chơi ngoài vườn Một lúc sau, Bác xuống, nhìn thấy thế, Bác tỏ ý không bằng lòng, Người hỏi đồng chí thư kí: “Sao chú không lấy bánh kẹo, rót nước mời các cháu?” Đồng chí Kỳ thưa với Bác: “Thưa Bác, đây là con cháu trong nhà nên xin Bác

cứ để các cháu chơi ở sân, không cần phải tiếp bánh kẹo gì Bác ạ” Biết đồng chí thư kí nghĩ chưa đúng, Bác ôn tồn nói, có ý phê bình: “Các cháu là con của các chú, nhưng là khách của Bác Bác đang bận, thì chú phải tiếp giúp Bác” Lời

Bác nói nhẹ nhàng nhưng thật thấm thía Hiểu

được ý nghĩa lớn lao trong câu Bác nói và thấy

khuyết điểm của mình chưa làm đúng ý Bác,

nên đồng chí liền mời các “vị khách tí hon”

vào phòng, lấy bánh kẹo và pha nước tiếp các

cháu như những khách người lớn đến gặp Bác

Hỏi: Em có nhận xét gì về cách đối xử

của Bác Hồ với mọi người?

TL: Sự quan tâm của Bác là không phân

biệt tuổi tác, Bác quan tâm và tôn trọng tất cả

mọi người dù đó là trẻ em

Qua đó, GV giúp HS thấy được Bác là

tấm gương lớn về tấm lòng nhân hậu, hết mực

yêu thương con người Qua câu chuyện học

sinh sẽ hiểu được ý nghĩa của việc tôn trọng

người khác trong cuộc sống thường ngày, cố

gắng rèn luyện để học tập đức tính này của Bác Từ đó giúp các em rèn kĩ năng

ra quyết định, kiểm soát cảm xúc của bản thân, kĩ năng giao tiếp với mọi người xung quanh

Ví dụ 2: Khi dạy bài 19: Quyền tự do ngôn luận, khi tìm hiểu Một số quy định của pháp luật về quyền tự do ngôn luận Sau khi tìm hiểu một số quy định

của Bộ luật hình sự 1999 về tội tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, GV kể cho HS nghe câu chuyện của chị Lê Thị Hoài Nam

gửi từ Email: lehoainam1976@gmail.com cho trang wed của Tòa án nhân dân tỉnh Thừa Thiên Huế Chị chia sẻ: Vừa qua chị đã bị kẻ xấu loan tin đồn thất thiệt xúc phạm đến danh dự Họ vu khống chị đã quan hệ đồi bại với người khác

bị chồng bắt được đánh đập Chị đang công tác tại trường mầm non với chức vụ hiệu trưởng Tin đồn đã lan rộng khắp nơi làm cho toàn thể phụ huynh hoang mang không tin tưởng chị Danh dự của chị bị chà đạp nặng nề Qua quá trình điều tra, hai vợ chồng chị đã tìm ra những người gây ra tin đồn

Hỏi: Theo các em, người cố tình đưa tin đồn thất thiệt làm ảnh hưởng xấu đến danh dự, nhân phẩm của người khác có vi phạm pháp luật không? Vì sao?

TL: Đây là hành vi vi phạm pháp luật vì đã xúc phạm đến danh dự của người khác

Sau đó giáo viên cho học sinh quan sát khoản 1, khoản 3 điều 122 Bộ luật hình sự năm 1999 về Tội vu khống:

1 Người nào bịa đặt, loan truyền những điều biết rõ là bịa đặt nhằm xúc phạm danh dự hoặc gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác hoặc là bịa đặt người khác phạm tội và tố cáo họ trước cơ quan có thẩm quyền thì bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến hai năm hoặc phạt tù từ ba tháng đến hai năm”

3 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ một triệu đồng đến mười triệu đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ một năm đến năm năm”

Hỏi: Đối với những hành vi sai trái kể trên, chúng ta cần phải có thái độ

như thế nào?

TL: Cần phải phê phán, lên án mạnh mẽ và gay gắt

Qua đó giáo dục học sinh cần tránh đưa tin đồn thất thiệt, nói xấu làm ảnh hưởng danh dự, nhân phẩm của người khác

Hỏi: Qua những câu chuyện kể trên, các em hãy cho biết công dân cần phải thực hiện quyền tự do ngôn luận như thế nào?

TL: Tự do ngôn luận phải tuân thep quy định của pháp luật nếu không thì

xã hội sẽ rối loạn, mọi người mất quyền tự do cá nhân

Sau khi nghe xong những câu chuyện này, học sinh sẽ rút ra được bài học cho bản thân Cần thực hiện quyền tự do ngôn luận đúng với quy định của pháp luật, phát huy được sức mạnh của ngôn luận trong học tập và trong cuộc sống Đồng thời thông qua những câu chuyện này, các em cũng rèn được một số kĩ năng như tư duy phê phán, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin

2.3 Sử dụng những mẩu chuyện ngắn trong thảo luận nhóm

Mục đích: Giáo viên sử dụng những mẩu chuyện ngắn kết hợp với

phương pháp thảo luận nhóm nhằm phát huy tư duy sáng tạo, tính tích cực của

HS trong hoạt động tập thể Qua hoạt động chung, các em sẽ có thái độ, cách nhìn nhận vấn đề rõ ràng hơn, sâu sắc hơn, khắc sâu nội dung, ý nghĩa của bài học

Cách thực hiện: Trong quá trình giảng dạy, GV đưa ra nội dung các câu

chuyện sau đó kết hợp cho các em làm việc nhóm để các em nêu lên quan điểm, cách nhìn nhận vấn đề, cách đánh giá nội dung câu chuyện Từ đó, dẫn dắt học sinh vào nội dung bài học một cách nhẹ nhàng Đồng thời giúp các em rút ra cho mình những bài học quý giá áp dụng vào trong cuộc sống thực tiễn của bản thân

Ví dụ 1: Khi dạy bài 6: Xây dựng tình bạn trong sáng, lành mạnh Khi tìm hiểu về một số biểu hiện của tình bạn trong sáng, lành mạnh, GV kể cho HS

nghe câu chuyện “Chín năm cõng bạn đến trường” Nói đến em Nguyễn Thị

Lân, học sinh Lớp 11B8, Trường THPT Lê Văn Hưu (Thiệu Hóa, Thanh Hóa), chín năm liên tục cõng bạn bị bại liệt đến trường, thầy cô giáo và các bạn luôn dành cho Lân những lời trìu mến Hoàn cảnh khó khăn nên bố mẹ Lân phải đi vào miền Nam làm thuê Ông bà nội bị mù lòa, hai đứa em còn nhỏ nên mỗi buổi sáng Lân phải thức dậy rất

sớm dọn dẹp nhà cửa và lo cho

các em đi học, sau đó vòng về

cuối xã để cõng bạn là Nguyễn

Thị Liên bị bại liệt tới trường

Mặc dù vất vả nhưng Lân luôn

cố gắng giúp bạn và là con

ngoan, trò giỏi Những năm học

tiểu học và THCS, Lân luôn đạt

học sinh tiên tiến Đặc biệt,

năm lớp 9 em đạt học sinh giỏi

cấp huyện môn Ngữ văn Em

còn là đoàn viên xuất sắc trong Cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương

đạo đức Hồ Chí Minh” của huyện Thiệu Hóa

Sau khi nghe xong câu chuyện GV đưa câu hỏi thảo luận: Em có nhận xét

gì về việc làm của bạn Lân trong câu chuyện trên? Em học tập được gì từ việc làm của Lân?

TL: Việc làm của Lân vô cùng có ý nghĩa không chỉ thể hiện sự tương thân tương ái giữa con người mà còn là một tình bạn đẹp, thắm thiết, chân thành,

hy sinh quyền lợi vì bạn Đó là sự thông cảm và đồng cảm sâu sắc với nhau Cần học tập Lân đức tính chân thành, cởi mở, sẵn sàng giúp đỡ bạn vượt qua khó khăn

Qua câu chuyện này, giáo viên giúp HS nhận ra giá trị đích thực của tình bạn chân chính Chỉ có tình bạn chân chính mới giúp người ta sống có mục đích,

có lý tưởng tươi đẹp, họ giám sẵn sàng hy sinh cho nhau, giúp đỡ nhau trong những hoàn cảnh khó khăn Qua đó các em biết cần phải có cách đối xử chân tình với bạn bè, sẵn sàng giúp đỡ bạn trong mọi hoàn cảnh khó khăn mà bạn cần mình Làm được như thế mới xây dựng được tình bạn trong sáng, lành mạnh Qua việc giúp HS hiểu về một tình bạn tốt, GV đã giúp học sinh rèn được kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng ứng xử giao tiếp, kĩ năng kiên định

Ví dụ 2: Khi dạy bài 12: Quyền và nghĩa vụ của công dân trong gia đình, khi tìm hiểu Một số quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân trong gia đình, Quyền và nghĩa vụ của con cháu đối với ông bà, cha mẹ, GV có thể sử dụng mẩu chuyện ngắn

vào bài học để học sinh thảo

luận: Năm 2012, người dân thôn

Cao Xá (Đức Thượng, Hoài

Đức, Hà Nội) đi đâu cũng bàn

tán chuyện bà Nhưng bị vợ

chồng cô con gái cả đánh và

nhét bùn đất vào mồm Chuyện

là bà có hai cô con gái Bà bán

đi mảnh đất của gia đình để chia

tài sản cho các con Số tiền bà bán được là 1,35 tỷ đồng, chia cho mỗi cô con gái

600 triệu, còn 150 triệu định gửi ngân hàng lấy lãi hàng tháng chi tiêu cho cuộc sống Lúc đó vợ chồng chị Sâm (con gái lớn của bà Nhưng) đã hỏi vay số tiền còn lại và hứa sẽ đứng ra phụng dưỡng mẹ Bà nói: “Cứ tưởng mọi chuyện cứ thế êm đềm trôi qua nhưng từ lúc tôi đưa tiền cho chúng nó thì chúng nó chẳng những không chăm lo cho tôi mà còn nhiều lần đối xử thậm tệ, chửi bới lăng mạ tôi” Ngoài ra chị Sâm còn hùa với chồng mình nhét đất vào mồm bà Nhưng Người con gái thứ hai ra bênh mẹ cũng bị vợ chồng chị gái đánh tím mắt, sưng mồm

Câu hỏi thảo luận: Theo em, hành vi của vợ chồng người con gái lớn của

bà Nhưng có vi phạm pháp luật hay không? Vì sao? Đối với những hành vi này, chúng ta cần phải tỏ thái độ như thế nào?

TL: Hành vi này là hành vi vi phạm pháp luật: Thứ nhất họ đã xúc phạm đến thân thể, sức khỏe của bà Nhưng Thứ hai, họ đã vi phạm pháp luật về hôn nhân, gia đình, ngược đãi, xúc phạm cha mẹ mình Đối với các hành vi sai trái

này, chúng ta cần phải lên án mạnh mẽ và pháp luật phải xử lí nghiêm minh.

Sau đó GV giới thiệu Điều 2 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000 và Điều 151 Bộ luật hình sự

Điều 2 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000: Cha mẹ có nghĩa vụ nuôi dạy con thành công dân có ích cho xã hội; con có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, nuôi dưỡng cha mẹ; cháu có nghĩa vụ kính trọng, chăm sóc, phụng dưỡng ông bà; các thành viên trong gia đình có nghĩa vụ quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ nhau

Điều 151 Bộ luật hình sự: Người nào ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha

mẹ, vợ chồng, con cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình, gây hậu quả nghiêm trọng hoặc đã bị xử phạt hành chính về hành vi này mà còn vi phạm thì

bị phạt cảnh cáo, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến

3 năm

Qua mẩu chuyện ngắn trên và qua hai điều luật mà giáo viên giới thiệu, học sinh hiểu được rằng mình cần phải có trách nhiệm như thế nào với ông bà, cha mẹ Nếu không thực hiện đúng quy định của pháp luật thì sẽ bị xứ lí nghiêm minh, dư luận xã hội lên án, chê cười Đồng thời, qua câu chuyện này, các em được bày tỏ quan điểm, thái độ của mình về những hành vi sai trái và sẽ kiên định trong việc thực hiện bổn phận đúng đắn đối với gia đình Điều đó có nghĩa

là các em đang rèn cho mình kĩ năng trình bày suy nghĩ/ ý tưởng, kĩ năng kiên định và kĩ năng tư duy phê phán

Ví dụ 3: Khi dạy bài 19: Quyền tự do ngôn luận, khi tìm hiểu Một số quy định của pháp luật về quyền tự do ngôn luận Để giúp HS hiểu được khi sử dụng quyền tự do ngôn luận, các em cần phải tuân theo đúng các quy định của pháp luật, không sử dụng quyền này vào các mục đích xấu như tuyên truyền nói xấu Đảng, nhà nước và nhân dân GV

đưa ra câu chuyện: Nguyễn

Phương Uyên (SN 1992, tại Bình

Thuận) là sinh viên năm 3, cán

bộ đoàn Trường Đại học Công

nghệ Thực phẩm TP.HCM và

Đinh Nguyên Kha (SN 1988 ở

TP.Tân An, tỉnh Long An) hành

nghề sửa chữa máy vi tính

Tháng 5/2012 Kha và Uyên làm

quen với Nguyễn Thiện Thành

(đối tượng đang bị TP.HCM truy

nã do liên quan đến hoạt động

chống phá nhà nước) hiện đang sinh sống tại Thái Lan Qua thời gian liên lạc trên facebook, Thành đã rủ rê Kha và Uyên tham gia tổ chức “Tuổi trẻ yêu nước” thực tế là tổ chức phản động chống phá nhà nước Thành đã chuyển cho Kha và Uyên các tài liệu phản động, Kha đem dán tại khu vực công cộng, các trục đường chính tại thành thị, nông thôn kèm theo cờ vàng 3 sọc đỏ (in trên giấy A4) của chế độ VN cộng hòa trước đây Kha và Uyên còn rải rất nhiều truyền đơn có nội dung kích động, xuyên tạc Đảng, nhà nước trên quy mô rộng

ở những nơi đông người Và tất cả đều được chụp hình lại sau đó chuyển cho

Thành và các hình ảnh này đều được đăng tải trên trang wed “Tuổi trẻ yêu nước” Sau đó GV đưa ra câu hỏi thảo luận nhóm:

Hỏi: Em có suy nghĩ gì về việc thực hiện quyền tự do ngôn luận của những đối tượng trên?

Sau khi các em làm việc nhóm, các em sẽ đưa ra câu trả lời: Đây là những hành vi lợi dụng quyền tự do ngôn luận nhằm mục đích xấu: phá hoại chính trị, chống phá nhà nước, phủ nhận sự hy sinh xương máu của ông cha ta => hành vi

vi phạm pháp luật

GV giới thiệu khoản 1, khoản 2 điều 88 Bộ luật hình sự 1999: Tội tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam:

1 Người nào có một trong những hành vi sau đây nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì bị phạt tù từ 3 năm đến 12 năm:

• Tuyên truyền xuyên tạc, phỉ báng chính quyền nhân dân;

• Tuyên truyền những luận điệu chiến tranh tâm lý, phao tin bịa đặt, gây hoang mang trong nhân dân;

• Làm ra, tàng trữ, lưu hành các tài liệu, văn hóa phẩm có nội dung chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2 Phạm tội trong trường hợp đặc biệt nghiêm trọng thì bị phạt tù từ mười năm đến hai mươi năm

=> Với những tội danh gây ra, Kha bị kết án 10 năm tù còn Uyên bị kết

án 6 năm tù

? Qua câu chuyện này, các em rút ra được bài học gì cho bản thân?

- Tham gia các trang mạng xã hội nhưng luôn phải có ý thức cảnh giác trước những lời dụ dỗ kích động, mua chuộc của những kẻ xấu gây hại cho bản thân và nhà nước Phải luôn có sự tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và nhà nước đối với đất nước ta

Thông qua việc thảo luận nhóm, các em đã đưa ra được quan điểm của bản thân và cũng rút ra được bài học cho mình Các em biết phê phán những hành vi trái với quy định của pháp luật và từ đó cũng rèn cho mình thói quen sống và làm việc theo pháp luật; đồng thời rèn kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin, kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng thể hiện sự tự tin

2.4 Sử dụng những mẩu chuyện ngắn để nêu gương, liên hệ, vận dụng thực tế.

Mục đích: Trong dạy học GDCD, việc giáo dục nêu gương có vai trò

quan trọng trong việc giáo dục nhân cách học sinh Thông qua việc kể chuyện nêu gương, giáo viên dùng ngôn ngữ tác động đến nhận thức của học sinh Từ

đó, các em biết phân biệt những việc làm đúng, việc làm sai để có cái nhìn toàn diện cũng như cách ứng xử đúng đắn trong cuộc sống, thực hành mọi việc luôn tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật và tiêu chuẩn đạo đức của con người

Cách thực hiện: Giáo viên kết hợp với học sinh cùng sưu tầm và đưa

vào bài học những mẩu chuyện ngắn viết về những tấm gương, những con người

có nhân cách cao đẹp trong cuộc sống Để từ đó nêu cao giá trị trong việc thực hiện một số phẩm chất đạo đức của con người, đồng thời tìm ra một số cách rèn luyện phù hợp cho lứa tuổi học sinh Thông quá đó, giáo viên cũng thực hiện được mục đích rèn cho học sinh một số kĩ năng cần thiết, cơ bản nhất trong cuộc