Bản tin thời sự phát thanh địa phương (khảo sát trên đài phát thanh truyền hình bắc giang, bắc ninh, lạng sơn từ tháng 10 2014 đến tháng 4 2015)

Những năm gần đây, các bản tin thời sự phát thanh phát trên các đài PT-TH của các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn đã có nhiều đổi mới về nội dung, hình thức, về sự nhanh nhạy trong th

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRƯƠNG THỊ HƯƠNG DIỄM

BẢN TIN THỜI SỰ PHÁT THANH ĐỊA PHƯƠNG

(Khảo sát trên đài phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn

từ tháng 10/2014 đến tháng 4/2015)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Báo chí học

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-

TRƯƠNG THỊ HƯƠNG DIỄM

BẢN TIN THỜI SỰ PHÁT THANH ĐỊA PHƯƠNG

(Khảo sát trên đài phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả điều tra nêu trong luận văn này hoàn toàn trung thực, ghi rõ nguồn gốc trích dẫn Đề tài nghiên cứu này chưa từng được công bố ở bất kỳ đâu

Hà Nội, tháng 6 năm 2016

Tác giả luận văn

Trương Thị Hương Diễm

LỜI CẢM ƠN

Đề tài “Bản tin thời sự phát thanh địa phương” (Khảo sát trên đài phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn từ tháng 10/2014 đến tháng 4/2015) được hoàn thành là nhờ sự hướng dẫn của TS Trần Bảo Khánh

Tôi xin chân thành cảm ơn TS Trần Bảo Khánh đã tận tình và nhiệt tâm hướng dẫn tôi tiến hành nghiên cứu đề tài luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS TS Đặng Thị Thu Hương, các thầy, cô giảng viên trong khoa Báo chí – Truyền thông và các thầy, cô giảng dạy các

bộ môn đã tạo điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo, các anh chị phóng viên, biên tập viên Đài PT-TH Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn đã cộng tác, cung cấp tư liệu, động viên tôi trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Trân trọng cảm ơn !

Hà Nội, tháng 6 năm 2016

Tác giả luận văn

Trương Thị Hương Diễm

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 8

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 9

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 9

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài 10

7 Cấu trúc của của luận văn 11

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢN TIN THỜI SỰ PHÁT THANH ĐỊA PHƯƠNG 12

1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 12

1.1.1 Khái niệm Tin, Tin phát thanh 12

1.1.2 Khái niệm bản tin, bản tin thời sự 15

1.2 Đặc điểm của Đài Phát thanh Truyền hình địa phương 19

1.2.1 Đặc điểm chung 19

1.2.2 Đối tượng tiếp nhận thông tin của các Đài phát thanh truyền hình địa phương 21

1.3 Vị trí, vai trò của bản tin thời sự đối với phát thanh trong bối cảnh cạnh tranh thông tin 25

1.3.1 Vai trò đáp ứng nhu cầu thông tin nhanh chóng 25

1.3.2 Vai trò định hướng tư tưởng 26

1.3.3 Vai trò ảnh hưởng tới xã hội 28

1.4 Tiêu chí xây dựng bản tin thời sự phát thanh của các đài phát thanh truyền hình địa phương 29

1.4.1 Tiêu chí lựa chọn của bản tin thời sự 29

1.4.2 Tiêu chí sắp xếp, bố trí thứ tự thông tin trong bản tin thời sự 34

Tiểu kết chương 1 37

Chương 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG BẢN TIN THỜI SỰ PHÁT

THANH TRÊN ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH BẮC GIANG,

BẮC NINH, LẠNG SƠN 38

2.1 Khái quát về các Đài Phát thanh truyền hình địa phương được khảo sát 38

2.1.1 Đài Phát thanh và Truyền hình Bắc Giang 38

2.1.2 Đài Phát thanh và Truyền hình Bắc Ninh 39

2.1.3 Đài Phát thanh và Truyền hình Lạng Sơn 40

2.2 Thực trạng bản tin thời sự phát thanh của Đài Phát thanh- Truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn 42

2.2.1 Số lượng bản tin thời sự ở ba đài PT-TH Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn 42

2.2.2 Nội dung các bản tin thời sự trên đài phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn 42

2.2.3 Thứ tự sắp xếp thông tin trong bản tin thời sự 48

2.3 Đánh giá ưu, nhược điểm của bản tin thời sự phát thanh địa phương 49

2.3.1 Ưu điểm của bản tin thời sự phát thanh địa phương 49

2.3.2 Hạn chế của Bản tin thời sự phát thanh địa phương 51

2.4 Nguyên nhân thành công và hạn chế của bản tin thời sự 58

2.4.1 Nguyên nhân thành công 58

2.4.2 Nguyên nhân hạn chế 60

Tiểu kết chương 2 63

Chương 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI BẢN TIN THỜI SỰ PHÁT THANH ĐỊA PHƯƠNG 64

3.1 Nhiệm vụ đặt ra đối với Đài Phát thanh-Truyền hình địa phương trong thời gian tới 64

3.1.1 Đòi hỏi từ thực tiễn 64

3.1.2 Đòi hỏi từ xu hướng phát triển của ngành phát thanh 65

3.2 Những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng bản tin thời sự phát thanh địa phương 66

3.2.1 Tiếp cận với các vấn đề lý luận trong phương pháp làm tin hiện đại 66

3.2.2 Thay đổi tư duy làm tin 68

3.2.3 Xây dựng hệ thống cộng tác viên ở cơ sở 70

3.3 Một số kiến nghị đề xuất riêng cho từng đài trong khảo sát 71

3.3.1 Đối với đài phát thanh truyền hình Bắc Giang 71

3.3.2 Đối với đài Phát thanh Truyền hình Bắc Ninh 73

3.3.3 Đối với đài Phát thanh Truyền hình Lạng Sơn 76

Tiểu kết chương 3 78

KẾT LUẬN 80

TÀI LIỆU THAM KHẢO 83

PHỤ LỤC 85

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Bảng tỷ lệ các lĩnh vực thông tin của bản tin thời sự phát thanh của đài PT-TH Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn 43Bảng 2.2: Hồ sơ bản tin thời sự phát thanh đài phát thanh truyền hình Bắc Giang (phát vào 20 ngày 10/3/2015) 45Bảng 2.3: Hồ sơ bản tin thời sự phát thanh đài phát thanh truyền hình Bắc Giang thay đổi thứ tự sắp xếp thông tin trong bản tin 49Bảng 2.4 Hồ sơ bản tin thời sự phát thanh 20h đài PT-TH Bắc Giang đưa tin hội nghị 54Bảng 2.5: Tỷ lệ tin bài liên quan đến các địa phương của tỉnh Bắc Giang 57

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong thời đại ngày nay, cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, các phương tiện báo chí truyền thông ở Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ, góp phần tạo nên một kỷ nguyên thông tin phong phú, đa dang Nằm trong xu thế chung đó, các đài Phát thanh – Truyền hình (PT- TH) địa phương cũng đang từng bước phát triển và khẳng định được chỗ đứng của mình

Là bộ phận quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí địa phương không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là cơ quan tuyên truyền, giải thích, vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách

mà còn định hướng chính trị, tư tưởng cho nhân dân trước các sự kiện, vấn đề trong tỉnh, thành, khu vực, trong nước cũng như quốc tế So với các cơ quan báo chí ở Trung ương và của ngành, báo chí ở địa phương có lợi thế là nắm chắc hoàn cảnh cụ thể, phong tục tập quán địa phương, đi sâu vào từng đối tượng riêng biệt, từ đó thông tin gần gũi, góp phần tác động vào tư tưởng, tình cảm của người dân địa phương một cách trực tiếp

Mỗi địa phương đều có những truyền thống và đặc điểm riêng về đời sống kinh tế, xã hội, có sắc thái riêng trong tâm lý của công chúng báo chí Công chúng địa phương thích đọc báo, nghe đài địa phương trước hết vì họ luôn luôn muốn biết được những thông tin của địa phương mình, những thông tin đã và đang diễn ra xung quanh mình Đó chính là lợi thế của hệ thống báo chí này

Trong suốt quá trình hình thành và phát triển, Đài PT-TH địa phương luôn chú trọng đầu tư và phát triển hệ thống các chương trình Thời sự, nhất là các bản tin thời sự là một phần nội dung của các chương trình thời sự Bởi những thông tin thời sự nóng hổi, những thông tin chính yếu trên mọi lĩnh vực như chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội … trong tỉnh, trong nước, quốc tế luôn là món ăn tinh thần không thể thiếu của mỗi người trong xã hội thông tin như hiện nay

Với thế mạnh là sự gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp cận nên bản tin thời sự phát thanh địa phương đã trở thành người bạn thân thiết trong mỗi gia đình và ngày càng khẳng định chỗ đứng của mình Thế mạnh của phát thanh không chỉ ở tin tức nhanh, trực tiếp, đa dạng và phong phú, mà bằng lời nói, âm nhạc, tiếng động, phát thanh đưa người nghe đến tới gần sự kiện, nhân vật như được hòa mình, cảm nhận đầy đủ sự kiện, sự vật đó Do đó, thông qua bản tin thời sự, phát thanh các địa phương thực hiện cung cấp liên tục thông tin thời sự trong tỉnh, trong nước một cách chính thống, chuẩn xác, kịp thời nhằm tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước, đáp ứng nhu cầu thông tin của nhân dân

Những năm gần đây, các bản tin thời sự phát thanh phát trên các đài PT-TH của các tỉnh Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn đã có nhiều đổi mới về nội dung, hình thức, về sự nhanh nhạy trong thông tin và phần nào đáp ứng được yêu cầu của công chúng thính giả các địa phương Tuy nhiên đánh giá một cách khách quan, các bản tin thời sự phát thanh ở đài PT-TH Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn vẫn chưa thực sự phong phú, hấp dẫn về mặt đề tài, nội dung phản ánh và tính thời sự chưa cao

Trong xu thế cạnh tranh thông tin giữa các loại hình báo chí như hiện nay, để thu hút công chúng thính giả theo dõi chương trình của đài mình, đòi hỏi các bản tin thời sự trong các chương trình thời sự phát thanh của các đài PT-TH các địa phương nói chung, đài PT-TH Bắc Giang, đài PT-TH Bắc Ninh và đài PT-TH Lạng Sơn nói riêng phải có sự thay đổi, phải được chú trọng vấn đề nâng cao chất lượng nội dung lẫn hình thức để phù hợp với thị hiếu của công chúng Trong đó để thực sự đáp ứng được yêu nhiệm vụ này đòi hỏi rất lớn sự đổi mới phù hợp về cả mặt nội dung, hình thức thể hiện và vấn đề liên quan đến các bản tin thời sự

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả chọn nghiên cứu vấn đề “Bản tin thời sự phát thanh địa phương” (Khảo sát trên đài phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn từ tháng 10/2014 đến tháng 4/2015) làm đề

tài nghiên cứu tốt nghiệp cao học chuyên ngành Báo chí học Với mong muốn qua việc triển khai đề tài này sẽ đánh giá đúng thực trạng chất lượng bản tin thời sự phát thanh, đồng thời góp phần thiết thực vào việc cải tiến và nâng cao chất lượng bản tin thời sự của các đài PT-TH địa phương

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Trên thế giới và ở Việt Nam, vấn đề chủ thể truyền thông và các sản phẩm truyền thông phải thay đổi để thích ứng với nhu cầu, thị hiếu của công chúng đã được nói tới trong các công trình nghiên cứu về công chúng Các tác giả trong khi phân tích vai trò quan trọng của công chúng trong quy trình truyền thông đều khẳng định vai trò tích cực, chủ động tác động trở lại của yếu tố này, trở thành động lực để truyền thông, báo chí phát triển Cuốn sách viết về sự phát triển của báo chí nói chung cũng khẳng định: khi công nghệ đã khác, khi đời sống và công chúng cũng đã khác thì báo chí cũng tự phải thay đổi để thích ứng Ngược lại sự thay đổi của báo chí cũng tác động trở lại, đáp ứng thỏa mãn và thúc đẩy nhu cầu công chúng đồng thời góp phần tích cực vào sự vận động, phát triển của đời sống xã hội nói chung Trong quá trình khảo sát nghiên cứu về bản tin phát thanh, tác giả luận văn nhận thấy đã có nhiều cuốn sách nghiên cứu cụ thể về tin và cách thức đưa tin cũng ít nhiều có liên quan đến đề tài

Trên thế giới, đề cập tới nguyên dẫn đến sự cần thiết phải thay đổi của

tin từ góc độ công chúng, cuốn giáo trình nổi tiếng News Reporting and Writing đã được tái bản 8 lần (tạm dịch là Cách viết và đưa tin) của Ban biên

soạn The Missouri Group thuộc Khoa báo chí Đại học Missouri có nhận

định: Người phán quyết tối hậu cái gì là quan trọng và sự kiện nào đáng được phản ánh chính là những người tiêu thụ báo chí, là công chúng Công chúng thay đổi, và điều đó đòi hỏi những nhà báo cũng phải thay đổi

Stuart Allan trong cuốn Online News (tạm dịch là Tin tức trực tuyến) đã

trích lời của ông Rupert Murdoch (Chủ tịch, giám đốc điều hành News

Corporation) phát biểu tại cuộc họp hàng năm của các tổng biên tập báo in

của Mỹ năm 2005: “Chúng ta cần phải nhận ra rằng những thế hệ tiếp tới sẽ tiếp cận tin tức dù từ các tờ báo in hay bất cứ nguồn nào khác cũng sẽ có một mong muốn khác đi về kiểu tin tức mà họ sẽ tiếp nhận”

Theo cuốn Cách viết tin năm 1987, ở những trang đầu tiên của cuốn

sách này, hai tác giả T.J.S Giooc và B Sumanta đã phân tích sự thay đổi cách làm tin do sự tác động của công nghệ đang không ngừng phát triển Người làm tin đã không sử dụng giấy và bút nữa mà sử dụng màn hình máy vi tính Đáng kể hơn là kỹ thuật điện tử đã làm cho việc gửi tin từ khắp nơi trên thế giới trở nên dễ dàng và nhanh chóng Nhà báo có thể sử dụng điện thoại để phỏng vấn và thu thập thông tin Kỹ thuật truyền tin qua vệ tinh đã khiến cho việc đưa tin được vượt ra ngoài các biên giới Từ việc chứng minh cách làm tin thay đổi, ông cũng nhận định, các yếu tố trong tin hiện nay đã có sự đổi mới rõ rệt so với trước đây

Một số tác giả khác đã so sánh cách làm tin trước đây so với hiện nay

Trong cuốn Chúng tôi làm tin, tác giả L.A Vaxilepva nhận định: tin tức hiện

nay đang quan tâm tới một số đặc tính trong sự kiện, đó là tính kịp thời, rõ nét; tính gần gũi; tính xung đột; quy mô của sự kiện, …v.v Ông cũng khẳng định, báo chí hiện đại tiếp cận và truyền tải thông tin một cách trực tiếp

Những thay đổi trong cách làm tin đó bắt nguồn từ nguyên nhân là: … người tiêu dùng tiếp xúc với thông tin luôn chờ những tin chân thực và mới lạ … về bản chất nội tại, mối quan tâm của người tiếp nhận hoạt động như một cái phin lọc, nó hoặc là để cho thông tin đi qua đến nhận thức của con người hoặc chặn nó lại, hoặc biến thể nó dưới tác động của những định hướng được hình thành chắc chắn ”

Trong cuốn Sau đây là bản tin chi tiết, các tác giả Marray Masterton và

Roger Patching đã phân tích cách thức để báo phát thanh ở Ôxtraylia vận động để thích ứng trong sự cạnh tranh với truyền hình, trong bối cảnh công

chúng đang thay đổi là hướng đến các bản tin đến với những nhóm công chúng riêng biệt, từ đó hình thành các phong cách đưa tin khác nhau trên các kênh phát thanh

Tác giả V.V Xmirnop trong cuốn Các thể loại báo chí phát thanh nhận

định: sự hình và phát triển của hệ thống các thể loại báo phát thanh, trong đó

có tin phát thanh là một quá trình phức tạp và “phụ thuộc vào đời sống chính trị của xã hội và sự hoàn thiện của kỹ thuật, vào sự phát triển nội tại của nó” Ông cho rằng: Quá trình này được đặc trưng bởi tính năng động của tất

cả các thành tố trong hệ thống các thể loại báo chí Quá trình này gắn chặt vai trò của phát thanh trong hệ thống các phương tiện thông tin đại chúng và đời sống con người, gắn liền với sự chuyển hóa của các thể loại phát thanh trong tiến trình khai thác các khả năng của báo chí phát thanh trong bối cảnh có sự thay đổi quan hệ với công chúng thính giả”

Ở Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến thể loại tin báo chí nói chung Nhận định chung của các nhà nghiên cứu là thể loại tin đã

và cần được tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng để đáp ứng tốt nhu cầu của

công chúng hiện đại Tác giả Đinh Hường trong chương Tin cuốn Thể loại báo chí đã nêu nhận định cụ thể: “Các dạng tin vẫn tiếp tục đổi mới, phát triển và sẽ xuất hiện những dạng tin mới trong hoạt động thực tiễn năng động, sôi động và sáng tạo của báo chí và người làm báo”

Trong chương Tin phát thanh thuộc cuốn Báo phát thanh (2002), tác giả Vũ Thúy Bình cũng có nhận định: Nhu cầu thông tin của người nghe đài ngày càng tăng về số lượng và chất lượng Nhịp sống hiện đại đòi hỏi con người lựa chọn hình thức thông tin nhanh gọn, trực tiếp, dễ hiểu, dễ nhớ … sao cho với một lượng thời gian vật chất nhỏ nhất có thể tiếp thu được một lượng thông tin lớn nhất”

Điều này dẫn đến những thay đổi về cách thức đưa tin phát thanh Và các đài phát thanh cũng xây dựng các dải chương trình tin tức liên tục với

các bản tin đầu giờ, bản tin thời sự nhằm tăng khả năng cập nhật tin tức, đáp ứng nhu cầu của thính giả và thực hiện định hướng dư luận xã hội

Đặc biệt, trong cuốn Phát thanh trực tiếp (2007), các tác giả đã phân

tích sâu về sự thay đổi của báo phát thanh nói chung, của thể loại tin phát thanh nói riêng từ khi phương thức sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp được đưa vào ứng dụng ở nước ta, bắt đầu từ năm 1993 Cuốn sách nêu rõ:

Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và công chúng có quá nhiều nguồn để lựa chọn thì các tác phẩm phát thanh đang có xu hướng co ngắn lại về mặt thời lượng … một tin ngắn trung bình chỉ nên dao động khoảng 30 giây Sự ngắn gọn này sẽ giúp người nghe tiếp nhận được nhiều thông tin hơn, làm cho phát thanh trực tiếp đảm bảo được tính thời sự, nhanh nhạy của thông tin, phát huy được tối đa đặc trưng của loại hình báo phát thanh” Cuốn sách này

cũng ghi lại những sự thay đổi lớn của Đài Tiếng nói Việt Nam từ khi ứng dụng phương thức sản xuất chương trình này và cho thấy Đài tiếng nói Việt Nam đã lấy các chương trình thời sự , trong đó thể loại tin chiếm ưu thế làm mũi nhọn để thực hiện những thay đổi đó

Ngoài ra còn một số công trình nghiên cứu như “Đổi mới cách viết tin

và đưa tin trên đài Tiếng nói Việt Nam” thực hiện năm 2008 đặt ra vấn đề cần

đẩy mạnh hiện đại hóa cách làm tin phát thanh Các tác giả phân tích những

hạn chế trong cách viết và đưa tin của Đài Tiếng nói Việt Nam như “hạn chế

về cấu trúc viết tin”, “hạn chế về sử dụng ngôn ngữ”, “hạn chế về sử dụng tiếng động”, từ đó kiến nghị những giải pháp để nâng cao chất lượng tin Đề

tài cũng cho thấy Đài Tiếng nói Việt Nam đã thực hiện một số cải tiến trong cách làm tin nhưng yêu cầu tiếp tục cải tiến vẫn đang được đặt ra mạnh mẽ

Ngoài ra, đề cập đến các chương trình tin tức, đề tài “Nghiên cứu xây dựng quy trình sản xuất bản tin và chương trình thời sự trên Hệ thời sự chính trị tổng hợp (VOV1)” (2005) của Đài Tiếng nói Việt Nam đã cho thấy những

nỗ lực cải tiến các chương trình thời sự, các bản tin và cách làm tin nhằm đáp

ứng tốt hơn nhu cầu của công chúng và tăng cường năng lực cạnh tranh với các loại hình báo chí khác Các đề tài này chỉ ra những cải tiến của Đài trong thời gian qua đã mang lại những khởi sắc trong cách tổ chức sản xuất tin, nâng cao chất lượng tin theo hướng đưa tin nhanh hơn, phong phú và sinh động hơn Các tác giả cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương pháp thể hiện tin, nâng cao chất lượng tin phát thanh để đáp ứng nhu cầu của công chúng hiện đại

Luận văn thạc sỹ Đổi mới và nâng cao chất lượng chương trình Thời

sự Đài Tiếng nói Việt Nam của tác giả Đồng Mạnh Hùng (bảo vệ năm 2008)

cũng đã phân tích chất lượng của các chương trình thời sự trong đó thể loại tin

là nòng cốt sau những bước cải tiến, đổi mới trong việc tổ chức sản xuất Theo đó, Tin của Đài Tiếng nói Việt Nam đã đi vào phản ánh nhiều lĩnh vực của đời sống, thể hiện tốt tính định hướng và đang từng bước phát huy những

ưu thế của phương thức sản xuất chương trình phát thanh trực tiếp để thông tin nhanh gọn hơn Tác giả cũng chỉ ra những bất cập trong quy trình tổ chức thực hiện các chương trình tin tức và đặt ra yêu cầu cần thiết phải nâng cao chất lượng tin tức nhằm khẳng định vai trò của Đài Tiếng nói Việt Nam trong lòng công chúng

Hay một số khóa luận đã đề cập đến đề tài này như “Thể loại Tin trong chương trình thời sự trên sóng phát thanh khảo sát trên đài PT-TH tỉnh Nghệ

An năm 2008 -7/2009” (Khóa luận tốt nghiệp cử nhân của tác giả Lê Thị

Nhung-2009) đã phân tích, đánh giá hiện trạng sử dụng thể loại tin trong chương trình thời sự của đài PT-TH Nghệ An Trong đó đã khái quát đầy đủ cách thức viết và đưa tin phát thanh của một đài địa phương Hay khóa luận

“Nâng cao chất lượng và hiệu quả bản tin Thời sự của Đài phát thanh huyện Nghĩa Hưng, Nam Định” (Khóa luận tốt nghiệp cử nhân của tác giả Hoàng

Thị Tư- 2004) Trong đó các đề tài này đã đề cập đến chất lượng và hiệu quả của bản tin thời sự trên đài phát thanh trong phạm vi cấp huyện

Như vậy, đối với vấn đề tin phát thanh, đã có một số tác giả trên thế giới cũng như Việt Nam đã đưa ra một số nhận định có liên quan đến bản tin thời sự Tuy nhiên, chưa có công trình nào nghiên cứu sâu về bản tin thời sự ở các đài PT-TH địa phương (nhất là chưa có đề tài nào nghiên cứu, khảo sát trên đài phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn) Vì vậy đề

tài “Bản tin thời sự phát thanh địa phương” (Khảo sát trên đài phát thanh

truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn từ tháng 10/2014 đến tháng

4/2015) là một đề tài mới, có ý nghĩa khoa học và giúp cho việc nhận diện,

đổi mới và nâng cao chất lượng bản tin thời sự trên sóng phát thanh ở các đài phát thanh- truyền hình địa phương

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của đề tài là trên cơ sở khảo sát về nội dung, hình thức và phương thức sản xuất bản tin thời sự của Đài PT-TH Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn, luận văn sẽ hình thành một khung lý thuyết cơ bản có thể chỉ rõ những ưu điểm, nhược điểm của bản tin thời sự phát thanh địa phương Từ đó đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng các bản tin thời sự sao cho đến được với thính giả nhiều hơn nữa, góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Nhà nước giao phó cho ngành PT-TH địa phương

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn phải thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Hệ thống hóa các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài như tin, bản tin, bản tin thời sự … để tạo thành một khung lý thuyết cơ bản tiếp cận vấn đề nghiên cứu

- Thông qua các phương pháp khảo sát, phân tích, so sánh, đánh giá một cách khoa học để đưa ra những nhận định về chất lượng của bản tin thời

sự trên sóng đài Phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn

- Từ việc nghiên cứu các yếu tố tác động đến quá trình sản xuất bản tin

để có thể đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng bản tin thời sự phát sóng trên đài PT-TH Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là bản tin thời sự phát thanh địa phương

Đối tượng nghiên cứu và khảo sát trực tiếp của luận văn là nội dung, hình thức và phương thức sản xuất các bản tin thời sự phát thanh phát trên sóng đài PT-TH Bắc Giang, đài PT-TH Bắc Ninh và đài PT-TH Lạng Sơn

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các bản tin thời sự với tư cách là một phần nội dung của chương trình thời sự phát thanh phát trên đài PT-TH Bắc Giang, Đài PT-TH Bắc Ninh và Đài PT-TH Lạng Sơn từ tháng 10/2014

Luận văn cũng sử dụng một số lý thyết về báo chí – truyền thông nói chung và một số lý luận về báo chí phát thanh nói riêng làm cơ sở cho việc nghiên cứu và đánh giá

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, người viết luận văn đa dử dụng một số phương pháp sau đây:

Phương pháp nghiên cứu tài liệu thứ cấp: được thực hiện trong việc khảo

sát các công trình nghiên cứu, các văn bản, chỉ thị, Nghị quyết, quyết định … có

liên quan đến đề tài Phương pháp này cũng được sử dụng để nghiên cứu các tài liệu lý luận báo chí cũng như hệ thống hóa những vấn đề lý luận báo chí, phát thanh để tạo cơ sở cho đề tài nghiên cứu Ví dụ như phân tích các dữ liệu thực tiễn của 57 bản tin phát trong tháng 3 và tháng 4 năm 2015 của đài PT-TH Bắc Giang, 52 bản tin phát trong tháng 3 và tháng 4 năm 2015 của đài PT-TH Lạng Sơn, 55 bản tin phát trong tháng 3 và tháng 4 năm 2015

Phương pháp khảo sát: dùng để khảo sát thực trạng các bản tin thời sự phát

thanh phát trên sóng phát thanh truyền hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn

Phương pháp phân tích, tổng hợp: dùng để nhận diện, phân tích các

yếu tố thể hiện nội dung và hình thức của các bản tin thời sự

Phương pháp thống kê: trong quá trình khảo sát, tác giả sử dụng

phương pháp này kết hợp với phương pháp phân tích, tổng hợp để rút ra các thông số về nội dung và hình thức của bản tin thời sự trong diện khảo sát

Phương pháp so sánh: dùng để so sánh số liệu giữa 03 đài được khảo

sát với nhau làm nổi bật lên những thành công, hạn chế trong nội dung và hình thức của bản tin thời sự phát thanh ở các đài thuộc diện khảo sát Tác giả cũng sử dụng phương pháp này để nhìn nhận điểm chung và sự khác biệt giữa bản tin thời sự của các đài địa phương với nhau

Phương pháp phỏng vấn: được thực hiện với các đối tượng là những

người làm lãnh đạo, quản lý, biên tập và các phóng viên đang trực tiếp tham gia thực hiện bản tin thời sự ở 03 đài khảo sát, qua đó có thêm căn cứ để đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng bản tin thời sự cho phù hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

6.1 Ý nghĩa lý luận:

Đề tài làm rõ những khái niệm và vấn đề lý luận liên quan đến bản tin thời sự của các đài phát thanh truyền hình địa phương Đề tài góp phần đưa ra những giải pháp, cách thức cụ thể, cơ bản nhằm nâng cao chất lượng bản tin thời sự phát thanh ở các đài phát thanh truyền hình địa phương

6.2 Ý nghĩa thực tiễn:

Về mặt ý nghĩa thực tiễn, đề tài sẽ đem đến cái nhìn sơ lược về thực trạng của bản tin thời sự phát thanh ở các đài phát thanh truyền hình địa phương hiện nay, giúp cho những người làm bản tin thời sự phát thanh thấy được những thành công, hạn chế của bản tin thời sự phát thanh địa phương

Đề tài đóng góp những đề xuất, giải pháp nhằm nâng cao chất lượng bản tin thời sự phát thanh phát trên các đài PT-TH Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn

Ngoài ra, đề tài là tài liệu tham khảo phục vụ cho sinh viên báo chí, đặc biệt là sinh viên chuyên ngành phát thanh, phóng viên, biên tập viên phát thanh và những người quan tâm đến lĩnh vực này

7 Cấu trúc của của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, luận văn này được kết cấu thành 03 chương với nội dung sau:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về bản tin thời sự phát thanh địa phương Chương 2: Thực trạng bản tin thời sự phát thanh trên đài phát thanh và truyền

hình Bắc Giang, Bắc Ninh, Lạng Sơn

Chương 3: Giải pháp đổi mới nâng cao chất lượng bản tin thời sự phát thanh

địa phương

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢN TIN THỜI SỰ PHÁT

THANH ĐỊA PHƯƠNG 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài

1.1.1 Khái niệm Tin, Tin phát thanh

1.1.1.1 Khái niệm Tin

Tin là thể loại cơ bản nhất của báo chí bởi “nếu tính theo tỷ lệ bài đăng trên mỗi tờ báo lượng tin có thể chiếm tới 70%” Ngược dòng lịch sử, tin còn

là thể loại ra đời sớm nhất và làm nền để hình thành nên những thể loại báo chí khác Mặc dù vậy, cho đến nay các nhà nghiên cứu vẫn chưa thống nhất một khái niệm chính thức của thể loại tin Liên quan đến định nghĩa về tin hiện có rất nhiều ý kiến

Đại từ điển Tiếng Việt giải nghĩa tin là: 1/ Điều báo cho biết về sự việc, tình hình xảy ra; 2/ Sự truyền đạt, sự phản ánh dưới các hình thức khác nhau , cho biết về thế giới xung quanh và những quá trình xảy ra trong nó”

Theo tác giả Đức Dũng: “ Tin là thể loại phổ biến nhất, năng động nhất

và thể hiện rõ nhất sự nhạy bén, tính xác thực của báo chí trong việc phản ánh một hiện thực luôn vận động, biến đổi” Tin “có nhiệm vụ thông tin kịp thời về những sự việc, sự kiện thời sự”, và “Tin có nhiệm vụ phản ánh các sự kiện mới chứ không có nhiệm vụ đi sâu vào giải quyết các vấn đề” [5 , tr.68]

Cũng có quan điểm cho rằng: “Tin là dữ kiện thực tế, được ghi lại một cách trung thực về các sự kiện xảy ra trên thế giới”

Trong cuốn Tác phẩm báo chí tập 1, tác giả Tạ Ngọc Tấn và Nguyễn Tiến Hài định nghĩa tin là “thể loại thông dụng nhất của báo chí Nó phản ánh nhanh những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời sống xã hội với ngôn ngữ cô đọng, ngắn gọn, trực tiếp và dễ hiểu” [17, tr.50]

Tác giả Đinh Văn Hường trong bài giảng Thể loại Tin (tại khoa Báo

chí trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội)

định nghĩa: “Tin là một trong những thể loại thuộc nhóm thông tấn báo chí, trong đó thông báo, phản ánh, bình luận có mức độ một cách ngắn gọn, chính xác và nhanh chóng nhất về sự kiện, vấn đề, con người, có ý nghĩa chính trị

xã hội nhất định”[ 14, tr.15]

Như vậy qua phân tích, chắt lọc những điểm tương đồng từ những quan niệm khác nhau về tin, tác giả đưa ra một khái niệm về tin như sau:

+ Tin là một thể loại thông dụng, cơ bản của báo chí

+ Tin phản ánh nhanh sự kiện thời sự

+ Tin được thể hiện một cách ngắn gọn, xúc tích

+ Tin có ý nghĩa chính trị xã hội nhất định

1.1.1.2 Khái niệm Tin phát thanh

Nói đến tin phát thanh, trước hết nói đến một thể loại của báo chí – thể loại tin với những đặc điểm về nội dung và hình thức của thể loại này Ngoài

ra thể loại tin phát thanh còn chịu tác động từ những đặc trưng của loại hình báo phát thanh như: sử dụng âm thanh tổng hợp; thông tin nhanh, tiếp nhận đồng thời; tỏa sóng rộng khắp; tiếp nhận theo trình tự thời gian Do vậy, ngoài những đặc điểm của thể loại báo chí nói chung, tin phát thanh còn mang những đặc điểm riêng

Năm 1993, tác giả Nguyễn Đình Lương trong cuốn Nghề báo nói xuất bản năm 1993 cho rằng: “Tin tức phát thanh là sự kiện hoặc sự biến của con người, sự vật và hiện tượng được truyền đạt đến người tiếp nhận bằng phương tiện truyền thông radio” [15, tr.73]

Khái niệm này đề cập đến một khía cạnh nội dung của tin là phản ánh

sự kiện, sự biến đồng thời chỉ ra con đường tác động của tin phát thanh là thông qua phương tiện truyền thông radio Tuy nhiên, theo chúng tôi, định nghĩa này còn mang tính chung chung bởi chưa chỉ ra những đặc điểm cụ thể

của tin trong khi mọi thể loại được sử dụng trên báo phát thanh đều phản ánh

sự kiện, sự biến và được truyền đạt tới người tiếp nhận thông qua phương tiện truyền thông radio

Năm 2002, tác giả Vũ Thúy Bình trong chương Tin phát thanh cuốn Báo phát thanh định nghĩa: “Tin phát thanh là sự kiện mới, biến cố mới, tình hình mới về con người, sự vật hiện tượng đã xảy ra, đang tiếp diễn được truyền đạt một cách ngắn gọn, trực tiếp, dễ hiểu tới người nghe bằng phương tiện truyền thông radio” [8, tr.245]

Định nghĩa này đã làm rõ hơn tin phát thanh ở đặc điểm, có nội dung phản ánh nhanh những sự kiện, biến cố mới, có hình thức ngắn gọn, trực tiếp,

dễ hiểu, và con đường tác động của thể loại này là bằng phương tiện truyền thông radio Tuy nhiên định nghĩa trên còn có điểm chưa nhận được sự thống nhất của các nhà nghiên cứu do cách gọi tin phát thanh là sự kiện, biến cố mới Bởi tin phát thanh trước hết là một thể loại của báo phát thanh, tức là một chỉnh thể nội dung và hình thức tương ứng Sự kiện là nội dung của tin nhưng không phải mọi sự kiện đều là tin bởi có những sự kiện không được nhà báo nhận thức, khám phá, phản ánh vào tác phẩm Đời sống diễn ra với

vô số sự kiện xuất hiện mỗi ngày, chỉ những sự kiện phản ánh trong tin mới trở thành nội dung của tin

Trong cuốn sách Hướng dẫn sản xuất chương trình phát thanh của trường phát thanh truyền hình điện ảnh – Australia cho rằng: “Tin phát thanh

là nói súc tích, rõ ràng trong một thời gian khá ngắn để diễn tả được cái gì xảy ra, cái gì đang diễn ra và nếu có thể cái gì sắp xảy ra dựa trên những suy đoán độc lập”

Trong cuốn “Thể loại báo chí: Tin, Tường thuật, ghi nhanh”, nhà xuất bản

Chính trị - Hành chính năm 2013, T.S Phạm Thị Thanh Tịnh có viết: “Tin phát thanh, truyền hình là một thể loại báo chí có nhiệm vụ phản ánh sự kiện mới, biến

cố mới, tình hình mới về con người, sự vật, hiện tượng đã xảy ra, đang tiếp diễn

được truyền đạt một cách ngắn gọn, trực tiếp, dễ hiểu tới công chúng bằng phương tiện truyền thông Radio và Tivi” [19, tr 17] Theo TS Phạm Thị Thanh Tịnh thì

“tin thời sự trên sóng phát thanh, truyền hình có thời lượng thường khoảng 20-40 giây Tin có tiếng động, lời nói nhân vật thường một phút” [19, tr 23]

Theo đó, tác giả luận văn có thể đúc rút những điểm chính gắn với cách hiểu về tin phát thanh:

+ Tin phát thanh là một thể loại cơ bản, thông dụng nhất của báo phát thanh

+ Nó phản ánh nhanh những sự kiện mới vừa, đang, sắp, sẽ xảy ra + Nó được thể hiện dưới dạng âm thanh với ngôn ngữ cô đọng, ngắn gọn, dễ hiểu, trực tiếp và được truyền tải trên sóng phát thanh

1.1.2 Khái niệm bản tin, bản tin thời sự

1.1.2.1 Khái niệm bản tin, bản tin thời sự

Báo chí ra đời chính từ các bản tin Và cho đến bây giờ, thể loại tin vẫn luôn khẳng định được vai trò quan trọng không thể thiếu của mình đối với bất

kỳ loại hình báo chí nào Phần tin thời sự là chương trình có tính bắt buộc v à quyết định sự tồn tại định hướng cảu một tờ báo nói chung Với phát thanh, các chương trình thời sự luôn thu hút sự quan tâm của thính giả nhiều nhất, tiếp đó mới đến các chuyên mục giải trí

Bản tin là một trong những hình thức chuyển tải thông tin báo chí Đối với một đài phát thanh với tư cách là cơ quan báo chí, bản tin là tồn tại ở hai hình thức Thứ nhất là một chương trình phát thanh độc lập Thứ hai, bản tin

là một phần nội dung của chương trình thời sự phát thanh Trong nghiên cứu của luận văn này, do tác giả luận văn nghiên cứu theo hướng thứ hai, vì bản tin là một phần nội dung của chương trình thời sự trên các đài phát thanh địa phương chiếm đa số

Theo trang www.wattpad.com nói về bản tin đã có định nghĩa: bản tin

là một thể loại của văn bản báo chí nhằm thông tin một cách chân thực, kịp

thời những sự kiện thời sự có ý nghĩa trong đời sống Bản tin thường có 3

phần: tiêu đề, phần mở đầu bản tin, phần triển khai chi tiết bản tin Trong đó, tiêu đề và phần mở đầu thường nêu trực tiếp, chứa đựng những thông tin khái quát quan trọng nhất Phần triển khai chi tiết bản tin có thể chi tiết hóa, giải thích nguyên nhân hoặc kết quả, tường thuật chi tiết sự kiện

Còn trang luonluon.com cho rằng: bản tin là đơn vị cơ sở của thông tin báo chí nhằm truyền đạt, phản ánh về một sự kiện mới xảy ra được mọi người hoặc một số người quan tâm

Yếu tố cốt lõi của bản tin thời sự là thông tin Mọi chức năng của báo chí (trong đó có phát thanh) đều được thực hiện thông qua con đường thông tin Hiểu khái quát, thông tin là lượng tri thức mà người này hoặc đối tượng này muốn chuyển cho người khác hoặc đối tượng khác, là cái mà A nghĩ là B chưa biết và cần biết, B muốn biết và A muốn chuyển Đối với báo chí, thông tin trở thành phần tri thức, tư tưởng (do nhà báo sáng tạo, tái tạo từ hiện thực) được chuyển dịch từ nhà báo đến công chúng để cung cấp kiến thức, thay đổi nhận thức và cảm biến hành vi Nói cách khác thông tin chính là điểm khởi đầu, gốc rễ cơ bản nhất của quá trình truyền thông, quyết định hiệu quả - kết quả so với mục đích ban đầu của người làm truyền thông

Trong thời đại ngày nay, do nhu cầu nắm bắt, trao đổi thông tin của xã hội là hết sức cấp thiết nên bản tin có vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống hàng ngày Trong đó cũng phân loại bản tin có nhiều loại nhưng có hai loại chủ yếu là tin ảnh và tin chữ Trong đó tin chữ gồm có tin vắn, tin thường, tin tường thuật, tin tổng hợp Ở dạng đầy đủ nhất, bản tin thường có cấu trúc hai phần là đầu đề (tít bài, tiêu đề, tên tin) và nội dung Trong đó yêu cầu đầu đề phải ngắn gọn, gây tò mò, hấp dẫn, hé lộ lượng thông tin quan trọng nhất Còn nội dung phải chính xác về thời gian, địa điểm, diễn biến, kết quả của các sự kiện, hiện tượng đã xảy ra Các sự kiện quan trọng hơn được nêu trước

Theo Từ điển Tiếng Việt của Trung tâm từ điển học, Nhà xuất bản Đà Nẵng năm 1998 giải thích: “Thời sự là tổng thể nói chung những sự việc ít nhiều quan trọng trong một lĩnh vực nào đó, thường là xã hội- chính trị, xảy ra trong một thời gian gần nhất và đang được nhiều người quan tâm” [20, tr.956]

Còn theo Từ điển Tiếng Việt của Trung tâm ngôn ngữ và văn hóa Việt

Nam, nhà xuất bản Văn hóa Thông tin năm 1999: Thời sự là toàn bộ sự việc ít nhiều quan trọng vừa mới xảy ra được nhiều người quan tâm” [21, tr.159]

Bản tin thời sự là sự ghi lại những sự kiện lịch sử theo thời gian bao gồm các thể loại tin được phát bằng lời

1.1.2.2 Phân biệt bản tin thời sự phát thanh và chương trình thời sự

Theo tác giả G.V Cu dơ nhet xốp, X.L Xvich, A.La.Iu rốp xki trong cuốn

Báo chí truyền hình: “chương trình thời sự” đơn giản giống như một bản tin trên

báo, thông báo các sự việc, hơn nữa đó là những sự việc được phân tích, khái quát, … Trên thực tế, chủ đề của bản tin là không giới hạn: nông nghiệp, nghệ

thuật, kinh doanh, sáng chế, các sự kiện trong đời sống quốc tế ”[22, tr.83-84]

Như vậy nói đến “thời sự” là nói đến sự mới mẻ, cập nhật, nhanh chóng Trên cơ sở những tìm hiểu và phân tích nêu trên, tác giả luận văn xin đưa ra một quan niệm như sau về thuật ngữ “chương trình thời sự phát thanh”: chương trình thời sự phát thanh là chương trình chuyển tải một cách nhanh chóng, kịp thời những thông tin về các sự kiện, vấn đề đang được nhiều người quan tâm trên sóng phát thanh

Thuật ngữ “chương trình” thường được nhắc tới phổ biến ở loại hình phát thanh và truyền hình Ở loại hình truyền hình cũng có “chương trình thời sự”, ở loại hình phát thanh cũng có “chương trình thời sự” Tuy nhiên dạng chương trình này ở mỗi loại hình sẽ có những đặc trưng riêng do đặc điểm loại hình, do phương thức truyền tải chi phối Thực tế, dù hai loại hình khác nhau nhưng trong bối cảnh cạnh tranh thông tin gay gắt như hiện nay, chương trình thời sự của hai loại hình này đều luôn phấn đấu để đưa nội dung thông tin đến với công chúng nhanh nhất

Các tác giả G.V Cu dơ nhet xốp, X.L Xvich, A.La.Iu rốp xki trong

cuốn Báo chí truyền hình quan niệm về “bản tin thời sự” như sau: Nhiều khi

người ta còn gọi “bản tin thời sự” là “bản tin ngắn” “Bản tin thời sự” là sự ghi lại những sự kiện lịch sử theo trình tự thời gian Trong báo chí, thể loại thời sự là thông tin ngắn về sự việc Vậy nên bản tin ngắn và bản tin thời sự

trở nên đồng nhất” [22,tr21-22]

Trên thực tiễn, ở các đài phát thanh truyền hình ở các tỉnh trong cả nước có sự phân biệt nhất định giữa “bản tin thời sự” và “chương trình thời sự” Trên thực tiễn, ở các đài phát thanh truyền hình các tỉnh trong cả nước có

sự nhận diện về “bản tin thời sự” và “chương trình thời sự” Trong đó có thể nhận diện “bản tin thời sự” là bản tin thường chủ yếu là sử dụng các thể loại tin như tin ngắn, tin tường thuật và có thời lượng ngắn hơn chương trình thời

sự Thực tế, bản tin thời sự phát thanh đa số thường xuất hiện là bản tin hoặc phần nội dung của chương trình thời sự Còn chương trình thời sự thường có thời lượng dài hơn và sử dụng bản tin thời sự ngay đầu của chương trình và nhiều thể loại báo chí khác như phóng sự, phỏng vấn trong một chương trình

1.1.2.3 Bản tin thời sự phát thanh địa phương

Theo Từ điển tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học: Địa phương là những

vùng đất nhất định nằm trong một quốc gia, có những sắc thái đặc thù riêng,

là bộ phận cấu thành đất nước Có thể hiểu địa phương là những đơn vị hành chính như các xã, huyện, tỉnh, thành phố Có ý kiến quan niệm theo cách đơn giản đó là tất cả những gì không phải là của trung ương hay quốc gia đều được coi là địa phương Như vậy thủ đô của một quốc gia hay từng khu vực của thủ đô cũng được xem là địa phương

Ở Việt Nam hiện nay có 66 Đài phát thanh, truyền hình, trong đó có 02 đài trung ương và 64 đài địa phương Sự đóng góp của các đài địa phương trong sự nghiệp báo chí cách mạng và trong đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của địa phương là rât lớn Là cơ quan ngôn của của cấp ủy, chính quyền, là

diễn đàn của nhân dân Thực tế tùy theo năng lực và nhiệm vụ tuyên truyền của mỗi đài phát thanh địa phương, bản tin thời sự phát thanh sản xuất mỗi ngày cũng khác nhau về số lượng, thời lượng, tính phong phú về nội dung cũng như khả năng việc mở rộng địa bàn phản ánh sự kiện … sẽ được xây dựng khác nhau Trong một ngày có đài xây dựng nhiều chương trình thời sự hoặc bản tin thời sự, có thời lượng và thời gian phát sóng khác nhau

Bản tin thời sự phát thanh địa phương có nhiệm vụ chủ yếu tuyên truyền nhiệm vụ chính trị của địa phương, đồng thời còn có chức năng giải trí, khai sáng, phục vụ đời sống tinh thần và góp phần nâng cao dân trí cho nhân dân trong địa phương đó Có thể thấy phạm vi phản ánh của những thông tin thời sự chủ yếu giới hạn trong địa giới hành chính của địa phương nhất định Đây chính là những đặc điểm chính chi phối toàn bộ những yếu tố cấu thành nên một bản tin thời sự phát thanh của địa phương

Tuy nhiên cho đến nay, việc nghiên cứu phát thanh địa phương mới chỉ dừng ở việc nghiên cứu về chất lượng chương trình phát thanh, còn việc đưa

ra một khái niệm, định nghĩa về bản tin phát thanh địa phương và bản tin thời

sự địa phương là gần như chưa có

Trên cơ sở lý luận về bản tin thời sự phát thanh và thực tiễn hoạt động

phát thanh địa phương hiện nay, theo tác giả: Bản tin thời sự phát thanh địa phương là bản tin chứa các thông tin về các sự kiện, vấn đề của một địa

phương nhất định, được cập nhật liên tục theo chu kỳ, đảm bảo kết cấu thông

Ở các địa phương, cơ quan Báo của Đảng bộ tỉnh do Tỉnh ủy trực tiếp lãnh đạo, quản lý, còn các đài Phát thanh – Truyền hình do Ủy ban Nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quản lý Ngoài ra ở các địa phương còn có các văn phòng đại diện của các cơ quan báo chí Trung ương và một số nơi còn có báo cấp sở, ngành của tỉnh Là bộ phận quan trọng của báo chí cách mạng Việt Nam, báo chí địa phương không chỉ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân, là cơ quan tuyên truyền, giải thích vận động nhân dân thực hiện đường lối, chính sách mà còn định hướng chính trị, tư tưởng cho nhân dân trước các sự kiện, vấn đề trong tỉnh, thành, khu vực, trong nước cũng như quốc tế

So với các cơ quan báo chí ở Trung ương và các ngành, báo chí ở địa phương có lợi thế là nắm chắc hoàn cảnh cụ thể, phong tục tập quán địa phương, đi sâu vào từng đối tượng riêng biệt, từ đó thông tin gần gũi, góp phần tác động vào tư tưởng, tình cảm của người dân địa phương một cách trực tiếp

Mỗi địa phương đều có những truyền thống và đặc điểm riêng về đời sống kinh tế, xã hội, có sắc thái riêng trong tâm lý công chúng báo chí Công chúng địa phương thích đọc báo, nghe đài địa phương trước hết vì họ luôn luôn muốn biết được những thông tin của địa phương mình, những thông tin đã và đang diễn ra xung quanh mình Đó chính là lợi thế của hệ thống báo chí này

Riêng đối với Đài Phát thanh – Truyền hình cấp tỉnh, là cơ quan chuyên môn thuộc Ủy ban Nhân dân Tỉnh Tham mưu giúp UBND tỉnh và Đài quốc gia thực hiện chức năng quản lý nhà nước trên lĩnh vực thông tin đại chúng, xây dựng quản lý và phát triển sự nghiệp phát thanh, truyền hình trên phạm vi toàn tỉnh

Đài Phát thanh – Truyền hình tỉnh cũng là cơ quan ngôn luận của Đảng

bộ tỉnh, là diễn đàn của nhân dân, là tớ báo nói, báo hình phát hàng ngày trên sóng Phát thanh, Truyền hình đặt dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy trực tiếp là Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy và hoạt động theo Luật báo chí quy định Chịu sự

quản lý về tổ chức, biên chế và hoạt động của UBND tỉnh, đồng thời chịu sự chỉ đạo, hướng dẫn và kiểm tra chuyên môn, nghiệp vụ báo chí của Ban Tuyên giáo Tỉnh ủy, Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam, Bộ Thông tin – Truyền thông và quản lý nhà nước của Sở Thông tin – Truyền thông địa phương

Như vậy có thể thấy, các đài Phát thanh – Truyền hình địa phương có vai trò quan trọng trong việc giữ vững sự ổn định chính trị, thúc đẩy công cuộc đổi mới về mọi phương diện, nhất là phát triển kinh tế, góp phần nâng cao dân trí và dân chủ hóa mọi mặt đời sống xã hội ở địa phương Đồng thời cùng với các đài quốc gia, đài khu vực … làm tốt nhiệm vụ tuyên truyền, phổ biến đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; đưa các Nghị quyết, chính sách vào cuộc sống, góp phần nâng cao dân trí, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc; góp phần xây dựng hệ thống chính trị, tăng cường dân chủ hóa đời sống cơ sở; thực hiện chức năng làm cầu nối giữa Đảng, Nhà nước, các đoàn thể xã hội với nhân dân, củng cố và tăng cường niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước

1.2.2 Đối tượng tiếp nhận thông tin của các Đài phát thanh truyền hình địa phương

Báo chí ra đời do nhu cầu thông tin – giao tiếp, giải trí và nhận thức của con người Cũng như các hình thái ý thức xã hội, báo chí luôn lấy hiện thực

khách quan làm đối tượng phản ánh “Thông tin trong báo chí là một quá trình liên tục, xuyên suốt trong mối quan hệ chặt chẽ giữa Cuộc sống – Nhà báo – Tác phẩm – Công chúng” Thông tin báo chí khi chưa được công chúng

tiếp nhận mới chỉ là thông tin khả năng; công chúng không tiếp nhận các văn bản thông báo, không mua, không nghe sẽ phá vỡ mối quan hệ nhà báo - tác phẩm - công chúng Khi đó thành quả lao động báo chí của toàn thê cơ quan báo chí nói chung và từng phóng viên, nhà báo nói riêng chưa được đón nhận

và thưởng thức Như thế báo chí mới chỉ thực hiện được một nửa chức năng

của mình Việc đánh giá các tác phẩm báo chí đúng hay sai, có ý nghĩa hay chưa có ý nghĩa cũng là một điều không thể thiếu Do đó, công chúng cũng chính là người tham gia vào việc góp ý, đồng tình hay không đồng tình, biểu dương hay phê bình khi họ đã thẩm định được những giá trị đích thực của thông tin báo chí

Thước đo kết quả của báo chí không phải ở số lượng tin, bài đăng trên báo,

số lượng phát hành báo chí mà cốt yếu ở chỗ bạn đọc, bạn xem, bạn nghe tiếp nhận và làm theo như thế nào Bản thân công chúng là người hiểu rõ hơn ai hết nội dung mà báo chí đã đáp ứng đầy đủ hay chưa đầy đủ, kịp thời hay chưa kịp thời, những yêu cầu thiết thực của mình; đồng thời mới khẳng định được những vấn đề báo chí nêu ra có phù hợp với chân lý hay không, chính họ mới đánh giá được cách diễn đạt của báo chí có sát với trình độ của chúng hay không

Thông tin trong báo chí và có tính chất xã hội cao vừa có tính tư tưởng

và khuynh hướng rõ rệt Song cũng như các hình thái ý thức xã hội khác, báo chí có những đặc trưng riêng, mức độ và chức năng phản ánh hiện thực của

nó Đứng trước một thế giới hiện thực chứa đầy lượng thông tin, báo chí có những cách thức riêng của mình để phản ánh hiện thực với mục đích tác động tới nhiều tầng lớp xã hội với những mối quan tâm, sở thích, nhu cầu không giống nhau Chính điều đó đã khiến cho báo chí trở thành một hoạt động thông tin đại chúng rộng rãi và năng động nhất mà không một hình thái ý thức

xã hội nào có được

Bác Hồ đã từng nói: “Đối tượng của tờ báo là đại đa số dân chúng” Vì

vậy, cách viết bài báo phải đơn giản, dễ hiểu, ngôn ngữ phải trong sáng, tránh dùng từ nước ngoài Việc xác định đúng đối tượng phục vụ của báo chí cũng

có nghĩa là nhà báo phải biết chọn lựa những nội dung gì nên viết, cái gì không nên viết

Hiểu được đối tượng tác động của báo chí không hề đơn giản Bởi vì, thói quen áp đặt trong thời gian vận hành theo cơ chế quan liêu, bao cấp đã

ăn sâu vào suy nghĩ của chúng ta; mặt khác, muốn hiểu được công chúng hay đối tượng tác động của báo chí thì phải cầu thị và khoa học, nghiên cứu bài bản, công phu chứ không dựa vào báo cáo

Với các Đài Phát thanh – Truyền hình địa phương, đối tượng tiếp nhận thông tin báo chí nói chung và tiếp nhận thông tin trên sóng phát thanh truyền hình nói riêng tương đối phong phú, đa dạng Khán thính giả thuộc mọi thành phần cư dân trong xã hội Do vị trí xã hội, nghề nghiệp, trình độ văn hóa, sở thích, hiểu biết, mỗi người có sự quan tâm và nhu cầu thông tin với các mức

độ khác nhau

Xuất phát từ tâm lý lợi ích, có những nhóm công chúng cùng quan tâm những thông tin chung mang tính phổ biến; đồng thời xuất phát từ những lợi ích riêng, có thể người quan tâm thông tin này, người quan tâm thông tin kia Những cái riêng đó, đều có ảnh hưởng đến quá trình tiếp nhận cùng một thông tin Người làm phát thanh truyền hình luôn phải xác định biết mình đang viết cho đối tượng nào nghe, xem Bởi lẽ công chúng chỉ quan tâm đến những tin bài hữu ích đối với họ Nhất là trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, công chúng báo chí có quyền lựa chọn kênh thông tin mà mình yêu thích Đài Phát thanh – Truyền hình không thể áp đặt việc tiếp nhận thông tin nếu như bạn đọc nhận thấy thông tin đó không

bổ ích, không thiết thực

Mỗi cơ quan báo chí đều có mục đích của riêng mình và khán thính giả cũng có nhu cầu của riêng họ Đáp ứng được nhu cầu ấy là báo chí đã gặp khán, thính giả Báo chí được coi là sản phẩm hàng hóa đặc biệt, còn khán thính giả là n gười tiêu thụ đặc biệt các sản phẩm báo chí, là “đầu ra” của hoạt động báo chí Không có khán, thính giả tờ báo sẽ không tồn tại Người làm báo, người cộng tác viết bài cho báo chí phải luôn hiểu rõ ai là người đang tiêu thụ sản phẩm của mình; bám sát thực tế để nắm bắt được nhu cầu và những vấn đề khán, thính giả quan tâm để có những tin, bài đáp ứng nhu cầu

thông tin của họ “Một tờ báo không được đại đa số ham chuộng thì không xứng đáng là một tờ báo Muốn dân chúng ham chuộng coi tờ báo ấy là của mình thì: Nội dung tức là các bài viết phải đơn giản, dễ hiểu, phổ thông, thiết thực, hoạt bát Và Hình thức tức là cách sắp đặt các bài, cách in phải sạch sẽ, sáng sủa”

Những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhắc nhở những người

làm báo và viết báo cần tôn trọng công chúng của mình “Viết mà không rõ đối tượng, không rõ mục đích, không rõ nội dung đề cập là cái gì thì không tránh khỏi tình trạng lạc đề, lạc điệu và lạc giọng”

Tuy nhiên, ở một góc độ nào đó, các đài Phát thanh – Truyền hình dịa phương vẫn có những đối tượng tiếp nhận thông tin riêng, công chúng riêng Trừ những thành phố lớn trực thuộc Trung ương, thì phần lớn đối tượng tiếp nhận thông tin của các đài Phát thanh – Truyền hình địa phương ở các tỉnh là công nhân, nông dân và chỉ có số ít thuộc viên chức nhà nước Do vậy việc tiếp cận thông tin của mỗi đối tượng cũng có nhiều cách khác nhau, ở nhiều trình độ khác nhau Đặc biệt là đối với những tỉnh vùng sâu, vùng xa có nhiều đồng bằng dân tộc thiểu số sinh sống, trình độ dân trí thấp … những nơi này việc tuyên truyền trên sóng của các Đài Phát thanh – Truyền hình địa phương cần phải chi tiết, cụ thể, thậm chí phải tiến hành tuyên truyền bằng ngôn ngữ của riêng họ mới mang lại hiệu quả

Cơ sở lý luận báo chí truyền thông đã chỉ ra rằng, muốn hoạt động báo chí có hiệu quả thì nhất thiết người làm báo và đội ngũ cộng tác viên tham gia viết bài phải biết đến công chúng của mình, coi họ như đối tượng phục vụ đặc biệt; đồng thời qua họ để biết những nhu cầu thông tin mà họ cần, từ đó có biện pháp đáp ứng mối quan tâm đó Như vậy, người làm báo ở các đài Phát thanh – Truyền hình địa phương cũng phải có cách nhìn nhận khán, thính giả

và cách viết phù hợp với đối tượng tiếp nhận thông tin thì mới truyền đạt được hết nội dung, tư tưởng của tác phẩm báo chí

1.3 Vị trí, vai trò của bản tin thời sự đối với phát thanh trong bối cảnh cạnh tranh thông tin

1.3.1 Vai trò đáp ứng nhu cầu thông tin nhanh chóng

Nhu cầu về thông tin là một nhu cầu chính đáng của con người, nhằm đảm bảo cho sự tồn tại và phát triển Một số nghiên cứu khoa học gần đây cho thấy rằng, nhu cầu thông tin giao tiếp hình thành từ lúc con người còn trong bụng mẹ Con người càng văn minh, xã hội càng phát triển thì nhu cầu thông tin giao tiếp càng cao Họ không chỉ muốn biết những gì diễn ra trong nước,

mà còn muốn được thông tin về các sự kiện, vấn đề chính trị - thời sự quốc tế diễn ra thường xuyên và liên tục trên khắp thế giới Công chúng ở nước ta cũng không ngoại lệ, nhất là trong thời đại ngày nay, việc đáp ứng nhu cầu thông tin ngay trong khu vực họ sinh sống càng trở nên cấp thiết

Khi nói về vai trò của phát thanh, Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã khẳng định trong thông báo số 32 của Văn phòng Chính phủ:

“Phát thanh và truyền hình ngày càng có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin nhanh chóng và chính xác đến với mọi người dân ở bất cứ vùng nào của đất nước Đây là biện pháp, là phương tiện giúp cho nhân dân kịp thời nắm được đường lối, chính sách và pháp luật, góp phần nâng cao dân trí, trình độ, thẩm mĩ của nhân dân, là công cụ quan trọng tuyên truyền đối ngoại, đấu tranh chống các âm mưu và hoạt động của các thế lực thù địch đối với chế độ ta, đất nước ta …” [18, tr41]

Còn về vị trí và vai trò của phát thanh địa phương, theo GS.TS Vũ Văn

Hiền và PGS.TS Đức Dũng trong sách Phát thanh trực tiếp thì: Vị trí, vai trò

của các đài tỉnh, thành phố, huyện, thành, thị xã và các đài xã, phường, thị trấn

đã được khẳng định ngay từ lúc mới chào đời, đến nay vẫn đang ngày càng được cải tiến, nâng cao cho phù hợp với tiến trình phát triển của đất nước trong thời kỳ đổi mới Đó là món ăn tinh thần, là nơi bày tỏ tâm tư, nguyện vọng của nhân dân các địa phương, là nơi giáo dục, phổ biến chủ trương, chính sách của

Đảng, pháp luật của Nhà nước và cũng là nơi kiểm nghiệm tính đúng đắn và hiệu quả của những chủ trương, chính sách đó [4,tr.49]

Trong hệ thống chương trình phát thanh của các đài, bản tin thời sự có một vị trí và vai trò quan trọng trong đời sống chính trị, xã hội, là kênh thông tin cung cấp cho thính giả những thông tin cập nhật nóng hổi về mọi mặt của đời sống xã hội, vừa là kênh thực hiện hiệu quả công tác tuyên truyền đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước, của cấp ủy và chính quyền địa phương,

là diễn đàn của các tầng lớp nhân dân Bản tin thời sự là thế mạnh của phát thanh trong bối cảnh cạnh tranh thông tin

Trong xu thế toàn cầu hóa về thông tin, sự cạnh tranh về thông tin ngày càng diễn ra quyết liệt giữa các loại hình báo chí, các bản tin thời sự của đài phát thanh trong nước và nước ngoài ngày càng đi vào chiều sâu, được tăng lên về số lượng và không ngừng đổi mới nâng cao chất lượng theo hướng đa dạng, thiết thực, đáp ứng nhu cầu thông tin và giải trí của công chúng Đây là

sự phát triển tất yếu của trong xã hội hiện đại

Nhanh chóng và kịp thời là hai yếu tố làm nên giá trị thông tin báo chí Nếu thông tin nhanh và đảm bảo tính hợp thời sẽ đem lại khả năng tạo ra hiệu quả tác động của thông tin mà từ đó mà tăng hiệu quả công tác tuyên truyền Bản tin thời sự là kênh thông tin công chúng dễ dàng tiếp cận và qua đó nắm bắt được tình hình mọi mặt của địa phương Chính vì vậy, đây là chương trình được đầu tư nhiều nhất và có yêu cầu cao nhất về chất lượng nội dung cũng như hình thức thể hiện

1.3.2 Vai trò định hướng tư tưởng

Thông tin trong bản tin thời sự phát thanh có vai trò quan trọng trong việc định hướng tư tưởng, chính trị, góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao đời sống tinh thần của nhân dân Bản tin thời sự có nhiều tin phản ánh những vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội, kiên quyết đấu tranh chống tham nhũng, tiêu cực, quan liệu

lãng phí và suy thoái đạo đức lối sống Ngoài ra, thông tin trong bản tin thời

sự phát thanh có vai trò quan trọng trong tiến trình tham gia tổ chức xã hội, không chỉ tuyên truyền nâng cao nhận thức, hiểu biết của công chúng về chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà bước và các thông tin phản hồi từ cuộc sống, tâm tư nguyện vọng và những bức xúc của cuộc sống, nó còn tham gia trực tiếp vào quá trình tổ chức quản lý và quản lý xã hội cụ thể

Công tác tư tưởng có vai trò đặc biệt quan trọng nhất đối với các chính đảng, các hệ thống xã hội cũng như các giai cấp nắm quyền lãnh đạo xã hội Mục đích của công tác tư tưởng là nhằm tác động vào ý thức xã hội, hình thành một hệ thống tư tưởng thống trị với những định hướng nhất định Đây chính là một phương thức để phát huy những quyền lực trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội, tập hợp lực lượng quần chúng, phát huy được những tiềm năng to lớn của nhân dân nhằm xây dựng xã hội theo con đường đã định Với khả năng tác động mọt cách rộng lớn, nhanh chóng và mạnh mẽ vào xã hội, hoạt động báo chí nói chung cũng như của phát thanh nói riêng có vai trò và ý nghĩa rất lớn trong công tác tư tưởng

Bản tin thời sự phát thanh với những lợi thế đặc biệt về thông tin thời

sự, âm thanh có khả năng thể hiện một lượng thông tin lớn sinh động và cụ thể sẽ xây dựng một thế giới quan sinh động cho thính giả của phát thanh và

có tác dụng to lớn trong việc giáo dục tư tưởng cho người nghe

Bản tin thời sự phát thanh có tác động rất lớn đến nhận thức của người nghe, từ đó quyết định hành vi của họ Vì thế thông tin phải hết sức khách quan, trung thực thẳng thắn để đem đến cho thính giả nhận thức đúng đắn, phù hợp với đường lối của Đảng và Nhà nước Báo chí nước ta hoạt động dưới sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, nên mọi thông tin đều phải đảm bảo đáp ứng nhu cầu thông tin của công chính cũng như nhu cầu tuyên truyền Bản tin thời sự luôn bám sát đời sống thực tiễn, tập trung phản ánh những điển hình trong xã hội, đồng thời phê phán những cái tiêu cực trong xã hội

Theo dõi bản tin thời sự là nhu cầu thiết yếu của đa số thính giả phát thanh Chính vì vậy, thông tin trên bản tin thời sự có tác động rộng rãi tới thính giả Ví dụ khi bản tin thời sự đưa nhiều thông tin về chính sách điều hành tiền tệ cảu Chính phủ, của Ngân hàng Nhà nướ, người dân cảm thấy an tâm hơn với cách điều hành định hướng vĩ mô, từ đó cảm thấy an tâm hơn với đồng tiền, giảm bớt hiện tượng tích trữ vàng, tích trữ Đô la Mỹ, góp phần chống lại hiện tượng “vàng hóa”, “đô la hóa” nền kinh tế Ví dụ này đã cho thấy tác động to lớn của báo chí, đặc biệt là bản tin thời sự phát thanh trong việc tạo dư luận và định hướng dư luận

Với những nội dung tuyên truyền, bản tin thời sự của các đài địa phương đã thể hiện rõ chức năng định hướng tư tưởng của mình và trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu của đông đảo thính giả Đây vừa là nguồn động viên to lớn song cũng là một áp lực không nhỏ đối với đội ngũ những người làm chương trình trước những tiêu chí đặt ra nhằm không ngừng nâng cao chất lượng chương trình để đáp ứng kịp thời niềm mong mỏi của thính giả bạn nghe phát thanh

1.3.3 Vai trò ảnh hưởng tới xã hội

Báo chí nói chung và phát thanh nói riêng đang hàng ngày hàng giờ tham gia vào công tác tổ chức, quản lý xã hội Bản tin thời sự phát thanh góp phần tuyên truyền những chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước đến cho nhân dân, đồng thời cũng là diễn đàn để phản ánh những tâm tư nguyện vọng của người dân Ví dụ trong các kỳ họp Hội đồng nhân dân ở các tỉnh, bản tin thời sự phát thanh đều dành phần lớn thời lượng để chuyển tải thông tin được đưa ra tại các phiên họp, đồng thời chuyển tải ý kiến của các cử tri tới Hội đồng nhân dân

Ở góc độ khác, vai trò tổ chức của bản tin thời sự còn được thể hiện ở các khía cạnh khác như biểu dương nhân tố, hình mẫu tích cực tiên tiến và nhân rộng thành phong trào, làm cho cái đơn lẻ tích cực thành cái phổ biến,

uốn nắn nhận thức và hoạt động của con người và các tổ chức, trong sự phù hợp với định hướng phát triển Ví dụ như phong trào xây dựng nông thôn mới, phong trào Người Việt ưu tiên dùng hàng Việt … được thông tin liên tục trong các bản tin thời sự

Bản tin thời sự không chỉ thông tin, tuyên truyền để giáo dục nâng cao nhận thức, hiểu biết của công chúng về chủ trương chính sách, thông tin phản hồi từ cuộc sống, từ bước đi từ nhịp thở, tâm tư nguyện vọng và những vấn đề bức xúc của cuộc sống Xã hội càng phát triển, vai trò đó được thể hiện ở cả hai phương diện tổ chức và quản lý, đó là quản lý bằng pháp luật và bằng dư luận xã hội Mối quan hệ này có liên quan và gắn bó chặt chẽ để tạo hiệu quả cao trong sự phát triển của xã hội

Nhận thức về vai trò của bản tin thời sự đối với phát thanh cũng có nghĩa là đồng thời nhận thức về vai trò xã hội của những phóng viên phát thanh làm thời sự để không ngừng phấn đấu học tập và rèn luyện nhằm góp phần nâng cao năng lực và hiệu quả tác động của phát thanh Muốn có một nền phát thanh phát triển mạnh, hoạt động có hiệu lực và mang lại hiệu quả xã hội cao nhất thiết phải có đội ngũ nhà báo mạnh Tuy nhiên, có đội ngũ nhà báo giỏi, chưa hẳn đã có được nền báo chí mạnh Điều đó còn phụ thuộc vào năng lực quản lý, phụ thuộc vào kỷ cương phép nước và môi trường pháp lý

1.4 Tiêu chí xây dựng bản tin thời sự phát thanh của các đài phát thanh truyền hình địa phương

1.4.1 Tiêu chí lựa chọn của bản tin thời sự

+ Đề tài đa dạng, phong phú

Đề tài là phạm vi cuộc sống được thể hiện trong tác phẩm hay một chương trình phát thanh Đề tài báo chí nằm ngay trong cuộc sống, ở mọi nơi, mọi lúc Đề tài phải cho biết tác phẩm viết về ai ? về cái gì ? về lĩnh vực gì trong cuộc sống ? Có những đề tài xuất hiện rõ ràng, có những đề tài ẩn sâu dưới nhiều tầng sự kiện Nhiệm vụ của nhà báo là phải tìm và phát hiện ra đề tài, thể hiện nó trong tác phẩm của mình để mọi người cùng biết, cùng suy ngẫm về thời cuộc

Đề tài với những nội dung thông tin từ đa dạng góc độ khác nhau sẽ giúp cho thính giả có cái nhìn đa chiều, thậm chí cả những góc khuất Từ đó mỗi đố tượng tiếp nhận sẽ hiểu và có những hành vi phù hợp góp phần vào việc ổn định và phát triển xã hội

+ Chủ đề rõ ràng

Đề tài phong phú, đa dạng đã được xác định nhưng đề tài đó nếu không được khoanh vùng và gửi gắm một thông điệp rõ ràng bởi một chủ đề nhất định thì tác phẩm báo chí sẽ khiến cho công chúng khó tiếp nhận và như vậy tác phẩm, chương trình sẽ khó đạt chất lượng Chủ đề là vấn đề được nhà báo lựa chọn để thực hiện tác phẩm và được giới hạn trong một phạm vi nhất định Hay nói cách khác, chủ đề là thông điệp mà tác giả muốn gửi tới công chúng thông qua tác phẩm báo chí Chủ đề thể hiện tư tưởng, quan điểm, thái

độ, cách nhìn nhận, đánh giá của nhà báo về vấn đề nào đó Tác phẩm có nội dung liên quan đến bản tin thời sự, chủ đề tốt khi thông điệp rõ ràng, mang tính giáo dục, nhân văn sâu sắc Nghĩa là tác phẩm, bản tin đó phải hướng tới một đích, một nhận thức có ý nghĩa có thể là hướng con người đến chân, thiện, mỹ, tới lòng vị tha cao cả

Chỉ khi nhà báo xác định được đề tài, chủ đề tư tưởng của tác phẩm thì mới dễ dàng định hướng được việc khai thác và thu thập thông tin liên quan, cần thiết cho tác phẩm Xác định chủ đề cho tác phẩm, đây là khâu quan trọng

thứ hai, nó giúp nhà báo xác định và giới hạn vấn đề để triển khai các bước tiếp theo Nếu việc tìm hiểu thực tế được tiến hành tốt, có hiệu quả thì việc xác định đề tài, chủ đề sẽ bảo đảm chính xác và hiệu quả

Tính thời sự là đặc điểm chung của báo chí Tuy nhiên với phát thanh, tính thời sự mang đặc thù riêng Tính thời sự của phát thanh được coi là thế mạnh

của loại hình này “Khi một sự kiện diễn ra, phát thanh đưa tin, truyền hình diễn tả, báo in phân tích giảng giải”[17, tr.77]

+ Chi tiết đặc sắc

Theo cách hiểu thông thường, chi tiết là thành phần riêng lẻ hoặc tổ hợp đơn giản nhất của chúng, có thể tháo lắp được như đinh ốc, trục, bánh xe

… Với cách hiểu như vậy, chi tiết là một bộ phận nhỏ trong một cấu trúc, một

công trình lớn nào đó Trong báo chí, chi tiết được hiểu “là phần rất nhỏ, điểm nhỏ trong nội dung sự việc hoặc hiện tượng” [38, tr.79] Như vậy chi

tiết là một bộ phận nhỏ nhất, là một trạng thái cụ thể của diễn biến sự kiện, là hành vi, cử chỉ, lời nói, trạng thái tâm lý (hỉ, nộ, ái, ố) của con người; là sự tham gia của con người (nhân chứng, của chính nhà báo) trong sự kiện Chi tiết góp phần trả lời các câu hỏi: Ai ? Cái gì ? Ở đâu ? Khi nào ? Như thế nào

Như vậy, một tác phẩm báo chí nói chung, một tác phẩm phát thanh nói riêng, chi tiết có vai trò quan trọng trong việc tạo nên một tác phẩm có giá trị

Tác phẩm có chất lượng khi trong đó có những chi tiết điển hình cho biết bản chất của sự việc, sự kiện và các chi tiết được kết nối với nhau một cách logic thành chuỗi chi tiết để tái hiện, làm rõ một thông điệp, một vấn đề, một sự kiện Chi tiết là bằng chứng cơ sở khách quan đầu tiên để đánh giá tính xác thực (có thật) của sự kiện Điều này được thể hiện qua việc tác giả có đến hiện trường, có phải là người trực tiếp thực hiện tác phẩm hay không?

Chi tiết trong một tác phẩm trong một bản tin thời sự được đánh giá là tốt khi: (1) chi tiết đó góp phần làm rõ diễn biến và bản chất của sự việc; (2) chi tiết bộc lộ được quan điểm (biểu dương, phê phán, đồng tình ủng hộ hay đấu tranh quyết liệt, chia sẻ buồn vui với người trong cuộc hay căm ghét kẻ xấu … của nhà báo trước sự việc hoặc con người cụ thể; (3) chi tiết tạo sự lôi cuốn, hấp dẫn, nhớ lâu đối với thính giả

1.4.1.2 Thông tin đảm bảo điều kiện chính trị, khách quan, rõ ràng

Bản tin thời sự tạo độ tin cậy cho thính giả vì không hư cấu bịa đặt, có giá trị và tuổi thọ cao vì thông tin quan trọng, hấp dẫn và bổ ích Do đó thông tin của bản tin thời sự được sản xuất ra là dựa vào nhu cầu của công chúng cũng như sự kiện diễn biến hàng ngày, hàng giờ Do đó nó đảm bảo điều kiện chính trị và mang tính khách quan chân thật ở chỗ là nhà báo đứng trên lập trường của thính giả, bạn đọc để phản ánh sự kiện, vấn đề

Mỗi một cơ quan báo chí đều trực thuộc một cơ quan chủ quản, nó tuyên truyền cho đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước và của cơ quan

đó Nội dung tin, bài đều gắn với việc làm, hành động của Đảng, các cấp các ngành trong tỉnh hoặc mang tính định hướng về những vấn đề đang diễn ra trong xã hội mà dư luận quan tâm Bên cạnh đó, các hoạt động chính trị, kinh

tế xã hội cũng được phản ánh một cách nhanh chóng Ví dụ như đưa tin về hoạt động của các cấp các chính quyền diễn ra trong ngày Hay nội dung tuyên truyền phổ biến chính sách của Đảng, Nhà nước, những nội quy quy chế mà nhà nước ban hành