Nghiên cứu đưa nội dung giáo dục về biển đổi khí hậu vào chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ ngành điện trong trường cao đẳng nghề

Thực hiện Chiến lược quốc gia về BĐKH, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký Quyết định Số 4619/QĐ- BGDĐT ngày 12 tháng 10 năm 2010 về việc phê duyệt Dự án “Đưa các nội dung ứng phó vớ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC

PHẠM HUỲNH ĐỨC

NGHIÊN CỨU ĐƯA NỘI DUNG GIÁO DỤC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀO CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHUYÊN MÔN - NGHIỆP VỤ

NGÀNH ĐIỆN TRONG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA SAU ĐẠI HỌC

PHẠM HUỲNH ĐỨC

NGHIÊN CỨU ĐƯA NỘI DUNG GIÁO DỤC VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀO CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHUYÊN MÔN - NGHIỆP VỤ

NGÀNH ĐIỆN TRONG TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ

LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Chuyên ngành: BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Mã số: Chương trình đào tạo thí điểm

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Trần Khánh Đức

Hà Nội - 2016

iii

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này công trình nghiên cứu do cá nhân tôi thực hiện dưới

sự hướng dẫn khoa học của PGS TS Trần Khánh Đức, không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác Số liệu và kết quả của luận văn chưa từng được công bố ở bất

kì một công trình khoa học nào khác

Các thông tin thứ cấp sử dụng trong luận văn là có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đầy đủ, trung thực và đúng quy cách

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận văn

Tác giả

Phạm Huỳnh Đức

iv

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận văn: “Nghiên cứu đưa nội dung giáo dục về biến đổi khí hậu vào chương trình đào tạo chuyên môn - nghiệp vụ ngành Điện trong trường cao đẳng nghề”, tác giả đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ của

nhà trường, thầy cô, gia đình, đồng nghiệp và bạn bè

Trước tiên tác giả luận văn xin gửi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc nhất đến nhà trường, các thầy cô giáo, cán bộ Khoa Sau Đại học – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tạo điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tác giả trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn Tác giả cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến PGS.TS Trần Khánh Đức đã nhiệt tình trực tiếp hướng dẫn, định hướng nghiên cứu khoa học, góp ý, chỉnh sửa để tác giả có thể hoàn thành luận văn

Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu cùng các Thầy Cô giáo, các bạn sinh viên tại trường Cao đẳng nghề Yên Bái, Cao đẳng Xây dựng Công trình đô thị, Cao đẳng nghề Công nghiệp Hà Nội; các đồng nghiệp là giảng viên, nghiên cứu viên, chuyên viên

và cán bộ quản lý của một số đơn vị trực thuộc Tổng cục Dạy nghề; ThS Trịnh Tiến Thanh, ThS Phạm Thị Kim Hoa đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện và hỗ trợ cho tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thiện luận văn

Cuối cùng tác giả xin gửi lời cảm ơn đến bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã động viên

và giúp đỡ trong suốt quá trình thực hiện luận văn

Do thời gian và sự hiểu biết của tác giả còn nhiều hạn chế nên trong quá trình thực hiện luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy tác giả rất mong nhận được nhiều sự tham gia góp ý của thầy cô và đồng nghiệp

Hà Nội, ngày 28 tháng 6 năm 2016

Tác giả

Phạm Huỳnh Đức

v

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN

2 ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

3 BĐKH Biến đổi khí hậu

4 Bộ GD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

5 Bộ TN&MT Bộ Tài nguyên và Môi trường

6 Bộ LĐTB&XH Bộ Lao động – Thương binh & Xã hội

7 CĐ Cao đẳng

8 CĐN Cao đẳng nghề

9 ĐH Đại học

10 GDNN Giáo dục nghề nghiệp

11 GIZ Hiệp hội Hợp tác Quốc tế CHLB Đức

12 ICCPR Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị

13 ICESCR Công ước Quốc tế về các Quyền Kinh tế, Xã hội và Văn hóa

14 ILO Tổ chức Lao động quốc tế

15 IPCC Intergovernmental Panel on Climate Change (Ủy ban Liên

chính phủ về Biến đổi Khí hậu)

16 KNK Khí nhà kính

17 LHQ Liên Hợp quốc

18 Luật DN Luật Dạy nghề

19 Luật GDNN Luật Giáo dục nghề nghiệp

20 LULUCF Lĩnh vực thay đổi sử dụng đất và lâm nghiệp

21 MOET Ministry of Education and Traning

vii

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN iii

LỜI CẢM ƠN iv

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT v

MỤC LỤC vii

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH VẼ ix

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 4

1.1 Tổng quan về BĐKH 4

1.1.1 Khái niệm, biểu hiện và đặc điểm của BĐKH 4

1.1.2 Nguyên nhân chính của BĐKH hiện đại 5

1.1.3 Tác động của BĐKH đối với ngành Điện 6

1.2 Tổng quan các chương trình, dự án, nghiên cứu về BĐKH trong lĩnh vực giáo dục 7

1.2.1 Các chương trình, dự án, nghiên cứu trong nước 7

1.2.2 Các chương trình nước ngoài 11

1.3 Tiểu kết 17

Chương 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 19

2.1 Cơ sở lý luận 19

2.1.1 Sự cần thiết phải nghiên cứu đưa kiến thức về BĐKH vào chương trình đào tạo ngành Điện trong trường CĐN 19

2.1.2 Các nhân tố cấu thành của giáo dục BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong trường CĐN 26

2.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong trường CĐN 33

2.1.4 Vấn đề giáo dục BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong trường CĐN 37

2.2 Phương pháp nghiên cứu 38

2.2.1 Phương pháp tiếp cận nghiên cứu 38

2.2.2 Phương pháp nghiên cứu 38

Chương 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 42

viii

3.1 Cơ sở pháp lý 42

3.2 Thực tiễn 43

3.2.1 Thực trạng giáo dục về BĐKH tại các trường CĐN 43

3.2.2 Kết quả khảo sát nhận thức về BĐKH 45

3.2.3 Phương thức và ý nghĩa của giáo dục về BĐKH 61

3.3 Giải pháp đề xuất 64

3.3.1 Nội dung kiến thức và hình thức xây dựng nội dung giáo dục; 64

3.3.2 Thời lượng và phương thức thực hiện giáo dục; 65

3.3.3 Hình thức kiểm tra đánh giá 66

3.4 Đánh giá sau thử nghiệm 67

3.4.1 Mục đích của thử nghiệm 67

3.4.2 Đối tượng và nội dung thử nghiệm 67

3.5 Kết quả thử nghiệm 68

3.5.1 Kết quả đánh giá nhận thức của sinh viên trước khi thử nghiệm; 68

3.5.2 Kết quả đánh giá nhận thức của sinh viên sau khi thử nghiệm; 70

3.6 Tiểu kết 80

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 81

TÀI LIỆU THAM KHẢO 85

PHỤ LỤC 1 92

PHỤ LỤC 2 98

PHỤ LỤC 3 103

PHỤ LỤC 4 105

PHỤ LỤC 5 110

ix

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH VẼ

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Bảng tổng hợp các nghiên cứu về BĐKH trong lĩnh vực giáo dục tại một số

quốc gia trên thế giới ……… 11

Bảng 1.2 Bảng tổng hợp các phương thức giáo dục BĐKH của một số tổ chức nước ngoài ……… 16

Bảng 3.1 Kết quả khảo sát mức độ tiếp cận thông tin và kênh tiếp nhận thông tin về BĐKH 45

Bảng 3.2 Kết quả khảo sát các nhóm đối tượng về mức độ hiểu biết về BĐKH 49

Bảng 3.3 Bảng tổng hợp Kết quả khảo sát nhận thức của 2 nhóm A và B về nguyên nhân của BĐKH 52

Bảng 3.4 Bảng tổng hợp Kết quả khảo sát nhận thức của 2 nhóm A và B về biểu hiện của BĐKH 55

Bảng 3.5 Bảng tổng hợp Kết quả khảo sát nhận thức của 2 nhóm A và B về hậu quả của BĐKH 56

Bảng 3.6 Kết quả khảo sát các nhóm đối tượng về các tác động qua lại của ngành Điện và BĐKH 59

Bảng 3.7 Kết quả khảo sát về phương thức giáo dục BĐKH 62

Bảng 3.8 Kết quả tìm hiểu nhận thức về ý nghĩa giáo dục BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong trường CĐN 63

Bảng 3.9 Kết quả đánh giá nhận thức của sinh viên ở 2 nhóm A và B trước khi thử nghiệm 68

Bảng 3.10 Kết quả đánh giá về mức độ cần thiết của kiến thức về BĐKH 70

Bảng 3.11 Kết quả đánh giá về sự phù hợp của kiến thức về BĐKH 72

Bảng 3.12 Kết quả đánh giá nhận thức sinh viên sau thử nghiệm 73

Bảng 3.13 Kết quả đánh giá nhóm A (nhóm thử nghiệm) trước và sau thử nghiệm 75

Bảng 3.14 Kết quả đánh giá nhóm B (nhóm đối chứng) trước và sau thử nghiệm 78

x

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 2.1 Phương án giáo dục phổ biến được sử dụng trong lĩnh vực giáo dục đào tạo và

dạy nghề ……….30

Hình 3.1 Mức độ tiếp nhận thông tin của nhóm A về BĐKH 46

Hình 3.2 Mức độ tiếp nhận thông tin của nhóm B về BĐKH 47

Hình 3.3 Tỷ lệ các kênh thông tin của nhóm A về BĐKH 48

Hình 3.4 Tỷ lệ các kênh thông tin của nhóm B về BĐKH 49

Hình 3.5 Kết quả khảo sát nhận thức của 2 nhóm A và B về nguyên nhân của BĐKH 52

Hình 3.6 Kết quả khảo sát nhận thức của 2 nhóm A và B về biểu hiện của BĐKH 54

Hình 3.7 Kết quả khảo sát nhận thức của 2 nhóm A và B về hậu quả của BĐKH 56

Hình 3.8 Kết quả khảo sát nhận thức của 2 nhóm A và B về các hành động để giảm nhẹ BĐKH 58

Hình 3.9 Kết quả khảo sát nhận thức 2 nhóm A và B về các tác động của BĐKH đối với ngành Điện 60

Hình 3.10 Kết quả khảo sát nhận thức 2 nhóm A và B về các tác động của ngành Điện đối với BĐKH 61

Hình 3.11 Biểu đồ tỷ lệ lựa chọn cách thức giáo dục về BĐKH 63

Hình 3.12 Đánh giá nhận thức của sinh viên ở 2 nhóm A và B trước khi thử nghiệm đối với nội dung: “Những kiến thức cơ bản về BĐKH” 69

Hình 3.13 Đánh giá nhận thức của sinh viên ở 2 nhóm A và B trước khi thử nghiệm đối với nội dung: “Tác động qua lại của BĐKH và ngành Điện” 69

Hình 3.14 Đánh giá nhận thức của sinh viên ở 2 nhóm A và B trước khi thử nghiệm đối với nội dung: “Ứng phó với BĐKH trong ngành Điện ở Việt Nam” 70

Hình 3.15 Đánh giá nhận thức sinh viên 2 nhóm A và B sau khi thử nghiệm đối với nội dung: “Những kiến thức cơ bản về BĐKH” 74

Hình 3.16 Đánh giá nhận thức sinh viên 2 nhóm A và B sau khi thử nghiệm đối với nội dung: “Những tác động qua lại của BĐKH và ngành Điện” 74

Hình 3.17 Đánh giá nhận thức sinh viên 2 nhóm A và B sau khi thử nghiệm đối với nội dung: “Ứng phó với BĐKH trong ngành Điện ở Việt Nam” 75

Hình 3.18 Đánh giá nhóm A trước và sau thử nghiệm đối với nội dung: “Những kiến thức cơ bản về BĐKH” 76

xi

Hình 3.19 Đánh giá nhóm A trước và sau thử nghiệm đối với nội dung: “Tác động qua lại của BĐKH và ngành Điện 77 Hình 3.20 Đánh giá nhóm A trước và sau thử nghiệm đối với nội dung: “Ứng phó với BĐKH trong ngành Điện ở Việt Nam” 77 Hình 3.21 Đánh giá nhóm B trước và sau thử nghiệm đối với nội dung: “Những kiến thức

cơ bản về BĐKH” 79 Hình 3.22 Đánh giá nhóm B trước và sau thử nghiệm đối với nội dung: “Tác động qua lại của BĐKH và ngành Điện” 79 Hình 3.23 Đánh giá nhóm B trước và sau thử nghiệm đối với nội dung: “Ứng phó với BĐKH trong ngành Điện ở Việt Nam” 80

Trong báo cáo này, các thống kê liên quan đến thảm họa tự nhiên cho Việt Nam đã được công bố Theo đó, theo phương pháp chuyển đổi giá trị trung bình trong vòng 10 năm, từ năm 2005 đến 2014, trung bình hàng năm ở Việt Nam có đến khoảng 649 đợt thiên tai xảy ra như lũ lụt, mưa đá, bão, lũ quét, lốc xoáy, sạt lở Trong các thiên tai này,

lũ lụt xảy ra nhiều nhất, chiếm tổng số 49% số đợt thiên tai xảy ra trung bình trong một năm ở Việt Nam Các cơn bão cũng chiếm khoảng 13% Cũng theo thống kê từ Báo cáo này, trung bình hàng năm Việt Nam phải gánh chịu 469.526 ngôi nhà bị phá huỷ, 174.653 ngôi nhà bị hư hỏng, và khoảng 2.715 thiệt hại về tính mạng con người do tất cả các thảm hoạ tự nhiên gây ra Tổng số người bị thiệt hại dù nặng hay nhẹ do các thảm hoạ tự nhiên gây ra tính trung bình khoảng 3 triệu người mỗi năm Về tổng thiệt hại kinh tế được đo lường bằng tiền, trung bình hàng năm trong vòng 10 năm từ 2005 đến 2014, nền kinh tế Việt Nam phải gánh chịu khoảng 5,2 tỷ USD Trong tổng số thiệt hại này, thiệt hại kinh tế

do lũ lụt gây ra chiếm tỷ phần lớn nhất với 58% Xếp sau đó, thiệt hại kinh tế do các trận bão hàng năm gây ra khoảng 29%, xếp ở vị trí thứ hai [25]

Việt Nam được xem là một trong những quốc gia dễ bị tổn thương bởi các thảm họa

tự nhiên ở Đông Nam Á nói riêng và trên thế giới nói chung, hàng năm Việt Nam phải gánh chịu các cơn bão lớn, lốc xoáy, các trận lũ lụt và các thảm họa tự nhiên khác Hơn thế nữa, Việt Nam được xem là một trong những nước bi ̣ ảnh hưởng nghiêm tro ̣ng bởi BĐKH và nước biển dâng Với vị thế là một nước nông nghiệp, với 2 vựa lúa là vùng đồng bằng sông Hồng và vùng đồng bằng sông Cửu Long, Việt Nam chịu sự đe dọa nghiêm trọng của BĐKH đến an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp, cụ thể:

2

BĐKH làm thu hẹp diện tích đất nông nghiệp; tác động lớn đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng, làm tăng nguy cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng; ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng, tăng khả năng sinh bệnh, truyền dịch của gia súc, gia cầm Với tốc độ ảnh hưởng của BĐKH ngày càng tăng, mức độ nghiêm trọng và trên diện rộng, kịch bản cho Việt Nam có thể diễn biến ở mức độ cao nhất Theo nghiên cứu của Ngân hàng thế giới (World Bank), vào cuối thế kỷ 21 nhiệt độ có thể tăng khoảng 4oC, nước biển dâng cao trong khoảng 1m [57] Với kịch bản này, theo các mô hình nghiên cứu, sẽ ngập khoảng 40% diện tích đồng bằng sông Cửu Long, 11% diện tích đồng bằng sông Hồng, 3% diện tích các tỉnh khác vùng ven biển, 20% diện tích Thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) và khoảng 10 đến 12% dân số nước ta bị ảnh hưởng trực tiếp

Ứng phó với BĐKH là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị, của toàn xã hội, của các cấp, các ngành, các tổ chức, mọi người dân và cần được tiến hành với sự đồng thuận

và quyết tâm cao, từ phạm vi địa phương, vùng cho đến các tỉnh, thành phố lớn Giáo dục nâng cao nhận thức về BĐKH là một trong những giải pháp tốt nhất để ứng phó với BĐKH Thông qua giáo dục tạo sự thay đổi về nhận thức, hành vi và thái độ đối với BĐKH toàn cầu

Trong Chiến lược Quốc gia về BĐKH, tại nhiệm vụ 7c của nội dung 3 đã chỉ rõ:

“Nâng cao nhận thức, giáo dục và đào tạo: …Đưa kiến thức cơ bản về BĐKH vào trong các chương trình, bậc giáo dục, đào tạo ” [41] Thực hiện Chiến lược quốc gia về

BĐKH, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ký Quyết định Số 4619/QĐ- BGDĐT ngày

12 tháng 10 năm 2010 về việc phê duyệt Dự án “Đưa các nội dung ứng phó với BĐKH vào các chương trình giáo dục và đào tạo giai đoạn 2011-2015” với mục tiêu về biên

soạn chương trình, giáo trình, tài liệu giảng dạy và học tập về BĐKH và ứng phó BĐKH, bồi dưỡng giáo viên, giảng viên và trang bị kiến thức về BĐKH và ứng phó với BĐKH cho sinh viên [4] Sinh viên các trường CĐN nói chung và sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN nói riêng, sau khi tốt nghiệp sẽ là những người tham gia sản xuất, phát triển kinh tế xã hội, vì vậy họ cần phải được trang bị các kiến thức giúp họ hiểu được nguyên nhân, biểu hiện của BĐKH, những hậu quả do tác động của BĐKH đến đời sống của con người; hướng họ tới mục đích thay đổi những hành vi mà họ đang góp phần làm gia tăng các khí nhà kính (KNK) vào khí quyển cũng như tuyên truyền để cộng đồng cùng thống nhất chung tay hành động giảm phát thải KNK trong chính công việc mà họ đang trực tiếp tham gia

Để thực hiện Chiến lược Quốc gia về BĐKH, vấn đề đưa nội dung giáo dục về BĐKH vào chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ ở các trường CĐN là một nhiệm

vụ cần thiết Tuy nhiên đây thực sự cũng là một công việc khó khăn vì BĐKH là một nội dung mới Vì vậy giải pháp đưa nội dung giáo dục về BĐKH vào chương trình đào tạo

3

chuyên môn nghiệp vụ ở các trường CĐN là một vấn đề cấp thiết cần được nghiên cứu,

đề xuất để giúp các trường CĐN thực hiện được nhiệm vụ trong Chiến lược Quốc gia của Chính phủ

Góp phần giải quyết một phần trong vấn đề trên chính là lý do để tác giả lựa chọn

hướng nghiên cứu và thực hiện luận văn: “Nghiên cứu đưa nội dung giáo dục về Biến đổi khí hậu vào chương trình đào tạo chuyên môn - nghiệp vụ ngành Điện trong trường Cao đẳng nghề” Tuy nhiên, theo quy định các trường CĐN có nhiệm vụ đào tạo các trình độ:

CĐ, TC, sơ cấp và đào tạo nghề dưới 3 tháng Trong khuôn khổ luận văn tốt nghiệp cao học, tác giả chỉ nghiên cứu đối với trình độ CĐ nghề Điện trong trường CĐN; nhằm nghiên cứu, đề xuất góp phần giúp các trường CĐN thực hiện được nhiệm vụ trong Chiến lược Quốc gia về BĐKH

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá được những nội dung cần thiết về BĐKH cần đưa vào chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ ngành Điện trong trường CĐN

- Đề xuất và lựa chọn được phương thức xây dựng chương trình học phần; xây dựng được nội dung học phần “giáo dục về BĐKH” để đưa vào chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ ngành Điện trong trường CĐN

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng: các kiến thức về BĐKH; các phương thức giáo dục trong lĩnh vực đào tạo và dạy nghề; các tác động qua lại giữa BĐKH và ngành Điện; trình độ CĐ nghề Điện trong trường CĐN

- Phạm vi không gian: thực hiện nghiên cứu, lấy ý kiến khảo sát đánh giá tại trường CĐN Yên Bái, CĐ Xây dựng Công trình đô thị, CĐN Công nghiệp Hà Nội; một số đơn vị trực thuộc Tổng cục Dạy nghề;

- Phạm vi thời gian: các nghiên cứu, khảo sát, đánh giá được thực hiện trong năm học 2015 – 2016

4 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội dung nghiên cứu gồm 3 chương:

Chương 1: Tổng quan các vấn đề nghiên cứu ;

Chương 2: Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu;

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

- Theo Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH (2008): BĐKH là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình và/hoặc giao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn [13]

Theo Công ước khung của Liên hiệp quốc, BĐKH là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi, sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên Hiện nay trên thế giới, BĐKH không chỉ là lời cảnh báo mà đã trở thành mối hiểm họa thường xuyên như bão lũ, nước biển dâng, sa mạc hóa… với tần suất ngày càng tăng, cường độ ngày càng mạnh Hầu hết những thảm họa thiên nhiên này đều có nguyên nhân từ tình trạng BĐKH do chính con người gây nên, làm ảnh hưởng lớn đến các lĩnh vực kinh tế, xã hội, nguy cơ phát sinh dịch bệnh và sức khỏe con người [26]

 Các biểu hiện và đặc điểm của BĐKH

Những biểu hiện của BĐKH là sự nóng lên của khí quyển và trái đất nói chung; sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường sống của con người

và các sinh vật trên trái đất; sự dâng cao mực nước biển do băng tan, dẫn tới sự ngập úng

ở các vùng đất thấp và các đảo nhỏ trên biển; sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người; sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác; sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển, địa quyển

Các đặc điểm của BĐKH:

- BĐKH diễn ra chậm, từ từ, khó ngăn chặn và đảo ngược;

5

- BĐKH diễn ra trên phạm vi toàn cầu có ảnh hưởng đến đời sống và hoạt động của con người;

- BĐKH diễn ra với cường độ ngày một tăng và hậu quả khó lường;

- BĐKH là nguy cơ lớn nhất mà con người phải đối mặt với tự nhiên trong suốt lịch

sử phát triển của mình

1.1.2 Nguyên nhân chính của BĐKH hiện đại

BĐKH hiện đại do sự gia tăng các hoạt động tạo ra chất thải KNK, khai thác quá mức các bể hấp thụ KNK như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền

khác (KNK là các khí thải sản sinh trong quá trình hoạt động của con người, trong đó chủ yếu là khí CO 2 Đó chính là nguyên nhân làm nóng bầu không khí bao quanh trái đất, tạo ra BĐKH, đe dọa sự tồn tại của loài người)

Nhằm hạn chế sự BĐKH, Nghị định thư Kyoto khuyến cáo hạn chế và ổn định sáu loại KNK chủ yếu bao gồm: CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs và SF6 [29]

- CO2 phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí) và là nguồn KNK chủ yếu do con người gây ra trong khí quyển CO2 cũng sinh ra từ các hoạt động công nghiệp như sản xuất xi măng và cán thép;

- CH4 sinh ra từ các bãi rác, lên men thức ăn trong ruột động vật nhai lại, hệ thống khí, dầu tự nhiên và khai thác than;

- N2O phát thải từ phân bón và các hoạt động công nghiệp;

- HFCs được sử dụng thay cho các chất phá hủy ôzôn (ODS) và HFC-23 là sản phẩm phụ của quá trình sản xuất HCFC-22;

- PFCs sinh ra từ quá trình sản xuất nhôm;

- SF6 sử dụng trong vật liệu cách điện và trong quá trình sản xuất magiê

 Khái quát về phát thải KNK tại Việt Nam

Qua kiểm kê quốc gia KNK tại Việt Nam năm 2010, đã xác định và phân tích 28 nguồn phát thải, hấp thụ chính trong trường hợp không có lĩnh vực sử dụng đất, thay đổi

sử dụng đất và lâm nghiệp (LULUCF) và 33 nguồn phát thải, hấp thụ chính trong trường hợp có LULUCF [12]

Trong năm 2010, tổng lượng phát thải KNK tại Việt Nam là 246,8 triệu tấn CO2 tương đương bao gồm LULUCF và 266 triệu tấn CO2 tương đương không bao gồm LULUCF Đặc biệt, phát thải KNK trong lĩnh vực năng lượng chiếm tỷ trọng lớn nhất là 53,05% tổng lượng phát thải không tính LULUCF, tiếp theo là lĩnh vực nông nghiệp chiếm 33,20% Tổng phát thải KNK trong năm 2010 là 141.170.800 tấn CO2 tương

Trong quy hoạch phát triển điện lực TP.HCM giai đoạn đến 2015 có xét tới 2020, nhu cầu điện năng thương phẩm bình quân đầu người năm 2015 là 3.130 kWh/người; năm

2020 là 4.395 kWh/người; như vậy có thể ước tính được lượng điện thương phẩm tương ứng với các năm 2015, 2020 và 2025 là khoảng 27 tỷ kWh/năm, 42,5 tỷ kWh/năm và 52,5

tỷ kWh/năm, tương đương với việc phát thải 14,5 triệu tấn CO2/năm, 23 triệu tấn CO2/năm và 28 triệu tấn CO2/năm Dự báo đến năm 2025 lượng phát thải có thể gấp khoảng 2,5 lần so với năm 2013 [23][35] Như vậy, nếu như TP.HCM nói riêng và Việt Nam nói chung không thực hiện các biện pháp giảm nhẹ phát thải KNK trong lĩnh vực điện năng thì mức độ phát thải sẽ ngày càng tăng theo nhu cầu tiêu thụ điện (bao gồm cả sản xuất, truyền tải và tiêu thụ điện năng)

1.1.3 Tác động của BĐKH đối với ngành Điện

Đối với ngành Điện, BĐKH có tác động trực tiếp trên cả 3 phương diện: sản xuất, truyền tải và tiêu thụ điện năng

- Tác động đối với sản xuất điện năng

+ Thủy điện: Do tác động của BĐKH làm thay đổi dòng chảy của các lưu vực sông, sản lượng điện sản xuất từ các nhà máy thuỷ điện sẽ bị ảnh hưởng đáng kể Khi dòng chảy tăng, về lý thuyết khả năng phát điện sẽ tăng, tuy nhiên thực tế ở nhiều nhà máy do hạn chế về dung lượng hồ chứa và công suất phát điện, nên đã hạn chế khả năng phát điện Ngược lại, dòng chảy giảm về mùa cạn tác động lớn đến giảm phát điện

+ Nhiệt điện: Sự thay đổi về nhiệt độ, không khí và nước sẽ ảnh hưởng tới hiệu suất phát điện của nhà máy nhiệt điện Khi nhiệt độ không khí cao hơn sẽ làm giảm hiệu suất phát điện của nhà máy nhiệt điện, dẫn tới làm giảm sản lượng phát điện, điều này đôi khi lại trùng hợp với nhu cầu sử dụng điện đỉnh trong giai đoạn nắng nóng

+ Điện mặt trời, phong điện: Các thay đổi về tốc độ và chiều hướng gió, mây che phủ và vùng xoáy của khí quyển có thể tác động tới sản lượng điện

- Tác động đối với truyền tải điện năng

7

+ Gây tổn thất trên đường dây: Khi nhiệt độ môi trường tăng sẽ ảnh hưởng đến khả năng truyền tải của đường dây Khi dòng điện chạy qua dây truyền tải sẽ làm nóng đường dây, và một phần điện năng sẽ chuyển thành nhiệt năng tổn thất ra môi trường Tổn thất điện năng phụ thuộc vào cường độ dòng điện và điện trở dây dẫn Tổn thất đường dây tăng khi nhu cầu phụ tải tăng hoặc khi nhiệt độ ngoài trời tăng Nhu cầu tăng, sẽ làm tăng dòng phụ tải qua dây dẫn vì thế tổn thất tăng Khi nhiệt độ môi trường tăng sẽ là giảm khả năng truyền nhiệt từ đường dây ra môi trường Chính vì vậy vào mùa hè, nhu cầu phụ tải tăng cùng với nhiệt độ môi trường tăng sẽ càng làm tăng tổn thất dây dẫn + Ảnh hưởng đến khả năng mang tải của máy biến áp: các máy biến áp được thiết

kế với khả năng tải định mức ở điều kiện môi trường làm việc nhất định, vì vậy khi nhiệt

độ bên ngoài tăng sẽ ảnh hưởng đến khả năng mang tải

- Tác động đối với nhu cầu tiêu thụ điện năng

+ Việt Nam là khu vực chịu tác động khá lớn của BĐKH, do đó khi nhiệt độ tăng sẽ tác động trực tiếp đến nhu cầu sử dụng điện cho điều hoà nhiệt độ Bản chất, hiệu suất của máy lạnh phụ thuộc vào chênh lệch nhiệt độ giữa hai nguồn nóng và lạnh Khi nhiệt

độ nguồn nóng (nhiệt độ không khí bên ngoài) tăng thì hiệu suất máy lạnh sẽ giảm, có nghĩa là khi nhiệt độ buồng lạnh không đổi, nhiệt độ ngoài trời tăng thì tiêu thụ điện sẽ tăng

+ Ngoài khía cạnh hiệu suất năng lượng của điều hoà, mức độ tiêu thụ điện tăng thêm còn phụ thuộc vào vị trí địa lý (có điều kiện khí hậu, thời tiết khác nhau), mức độ sử dụng điều hoà và thu nhập của các hộ gia đình Ở các hộ gia đình có thu nhập cao, khi nhiệt độ tăng, số giờ sử dụng điều hoà và số lượng điều hoà đưa vào vận hành sẽ cao hơn các hộ có thu nhập thấp [1]

1.2 Tổng quan các chương trình, dự án, nghiên cứu về BĐKH trong lĩnh vực giáo dục

1.2.1 Các chương trình, dự án, nghiên cứu trong nước

 Giáo dục mầm non

Ngày 12/5/2014 của Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ban hành quyết định số

1607/QĐ-BGDĐT về việc giao nhiệm vụ và kinh phí thực hiện dự án “Đưa các nội dung ứng phó với BĐKH vào các chương trình giáo dục và đào tạo giai đoạn 2011-2015” Thực hiện quyết định này, Bộ GD&ĐT đã biên soạn tài liệu "Giáo dục ứng phó với BĐKH và phòng, tránh thiên tai cấp học mầm non" và tổ chức tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo

viên mầm non cốt cán trên cả nước, tại 2 địa điểm là Hà Nội và TP.HCM Với mục đích hướng dẫn thực hiện nội dung giáo dục trẻ mẫu giáo ứng phó với BĐKH và phòng chống thiên tai cho trẻ mẫu giáo trong trường mầm non [7]

 Giáo dục tiểu học

Từ năm 2012, Bộ TN&MT phối hợp với Bộ Công Thương và Đại sứ quán Đan

Mạch đã triển khai chương trình “Nâng cao nhận thức của học sinh tiểu học về BĐKH và Tiết kiệm năng lượng” tại 10 trường tiểu học trên địa bàn Hà Nội với số học sinh tham gia

khoảng 6.000 em, nhằm giáo dục thế hệ tương lai về những thách thức của BĐKH và những hành động có thể thực hiện nhằm giảm thiểu những tác động đối với môi trường Bên cạnh đó, chương trình còn có một cuộc thi ảnh trong đó các em được mời ghi lại những khoảnh khắc bảo tồn năng lượng và bảo vệ môi trường của chính mình

Năm học 2012-2013, Bộ GD&ĐT, Đại sứ quán Anh tại Việt Nam và Trung tâm Live & Learn, Hội đồng Anh đã triển khai thí điểm dự án đưa giáo dục BĐKH vào tất cả các trường tiểu học trên địa bàn tỉnh Hoà Bình thông qua các hoạt động ngoại khóa như: hội thi vẽ tranh, chiếu phim về chủ đề môi trường; hội thi tuyên truyền về bảo vệ môi trường cho các em học sinh, hoạt động trồng cây, phân loại rác, làm đồ lưu niệm từ các vật phẩm tái chế, thành lập thư viện lưu động từ sách báo cũ, biểu diễn thời trang, và hoạt động văn nghệ về chủ đề môi trường [22] Nội dung giáo dục về BĐKH thông qua tài liệu

và ví dụ thực tế từ nước Anh [81]

Theo PGS TS Lê Trọng Hùng trong “Kế hoạch động ứng phó với BĐKH của ngành giáo dục giai đoạn 2011-2015”, báo cáo tại hội thảo “Chia sẻ kinh nghiệm

và tăng cường hợp tác trong giáo dục về BĐKH tại Việt Nam” ngày 29 tháng 3

năm 2011, Hà Nội Nội dung BĐKH được tích hợp trong các môn học như: Tự nhiên và

xã hội lớp 1,2,3; khoa học lớp 4, 5; lịch sử & địa lí lớp 4, 5; mĩ thuật và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Một số nội dung cơ bản về BĐKH có thể lựa chọn để tích hợp vào các môn học là: Sự khác nhau giữa thời tiết, khí hậu ? BĐKH là gì? Nguyên nhân gây ra BĐKH; Nhiệt độ trung bình trái đất đang tăng lên; thực hiện lối sống thân thiện với môi trường; Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả ở gia đình ở trường học, nơi công cộng;

Sử dụng các phương tiện giao thông hợp lý [22]

 Giáo dục THCS và THPT

9

Trong khuôn khổ hợp tác với một số tổ chức quốc tế và trong nước, nội dung giáo dục BĐKH đã được lồng ghép thông qua hoạt động ngoại khóa, giáo dục kỹ năng sống, giáo dục môi trường với các tài liệu như: sổ tay về giáo dục môi trường trong 3 môn học (sinh học, địa lý và giáo dục công dân) cho học sinh cấp 2 và cấp 3 (GIZ Bạc Liêu); chương trình giáo dục sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Bộ GD&ĐT); sổ tay ABC về BĐKH (MOET, Live&Learn and Plan); câu hỏi toán học cho học sinh cấp 2 và các hoạt động liên quan với chủ đề khí hậu (THCS Kiến Hưng- Hà Nội); em học sống xanh (C&E); sách năng lượng tái tạo cho trẻ em (Go Green); tài liệu dạy và học ứng phó với BĐKH (MOET, Live&Learn and Plan) [64]

Năm học 2012-2013, Bộ GD&ĐT, Đại sứ quán Anh tại Việt Nam và Trung tâm Live & Learn, Hội đồng Anh đã triển khai thí điểm dự án đưa giáo dục BĐKH tại 5 trường THCS trên địa bàn Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Đà Nẵng và TP.HCM thông qua hoạt động ngoại khóa Nội dung giáo dục về BĐKH thông qua tài liệu và các ví dụ thực tế của Anh [81] Trong khuôn khổ Dự án hợp tác Việt Nam - Thụy Điển về giáo dục BĐKH trong các trường phổ thông và sự phạm đã được triển khai thí điểm tại 6 trường: Nguyễn Huệ, Nguyễn Tri Phương (Huế), Thái Phiên (Hải Phòng), Thiên Hộ Dương (Đồng Tháp), Lê Quý Đôn và Nguyễn Tất Thành (Hà Nội) với mục đích giúp các trường tiếp cận với giáo trình BĐKH đang được áp dụng trong giáo dục tại Thụy Điển [22] Hai trong những nghiên cứu gần đây nhất đối với cấp THCS và THPT là luận văn

tốt nghiệp cao học chuyên ngành BĐKH của Thạc sỹ Ngô Minh Hà: “Nghiên cứu giải pháp lồng ghép giáo dục BĐKH trong môn Sinh học tại trường THPT Trần Phú - Hoàn Kiếm” (2016) và Thạc sỹ Nguyễn Linh Vân: “Nghiên cứu lồng ghép BĐKH trong chương trình giáo dục môi trường tại trường THCS Vĩnh Hưng, Hoàng Mai, Hà Nội”

(2016)

 Giáo dục Trung cấp Chuyên nghiệp (TCCN)

Ngày 26 tháng 7 năm 2013 Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ban hành thông tư số

30/2013/TT- BDGĐT ban hành “Chương trình học phần giáo dục ứng phó với

BĐKH trong chương trình đào tạo Khối ngành Công nghệ kỹ thuật và Khối ngành Nông, Lâm nghiệp, Thủy sản” [3] Đồng thời tổ chức các khóa tập huấn bồi dưỡng

giáo viên cốt cán các trường TCCN và các cơ sở có đào tạo TCCN về ứng phó với BĐKH và phòng, chống thiên tai.

Một trong những nghiên cứu gần đây nhất là luận văn tốt nghiệp cao học chuyên

ngành BĐKH của Thạc sỹ Phạm Thị Kim Hoa: “Nghiên cứu đề xuất giải pháp giáo dục BĐKH trong các trường TCCN” (2014) [21]

 Giáo dục Dạy nghề

10

Riêng đối với hệ giáo dục dạy nghề thì giáo dục BĐKH tập trung vào nội dung ứng phó và chủ yếu là thông qua các sáng kiến chú trọng vào vai trò của con người trong việc giảm phát thải KNK Tuy nhiên, chưa có một giải pháp đồng bộ nào được nghiên cứu, đề xuất để thực hiện giáo dục BĐKH trong các trường CĐN

Một số trường CĐN như trường CĐN Kiên Giang có có thử nghiệm đưa nội dung giáo dục môi trường và BĐKH vào nội dung giảng dạy chuyên môn một số nghề đào tạo trong nhà trường nhưng còn ở phạm vi hẹp ở một trường CĐN và trong khuôn khổ hỗ trợ ngắn hạn của Dự án GIZ Kiên Giang

Ngoài ra, trong khuôn khổ hợp tác với Cơ quan phát triển Pháp (AFD), từ ngày 8 đến 15 tháng 4 năm 2015 tại trường CĐN cơ khí nông nghiệp Vĩnh Phúc đã tổ chức triển lãm ảnh“60 giải pháp ứng phó với BĐKH”, tuy nhiên chỉ dừng lại ở mức giới thiệu,

tuyên truyền

 Giáo dục Đại học

Năm 2014, với sự hỗ trợ của Cơ quan phát triển Quốc tế của Hoa Kỳ (USAID), dự

án “Rừng và Đồng bằng Việt Nam” (VFD), chương trình Giảm phát thải ở rừng Châu Á

(LEAF) 3 trường ĐH Lâm nghiệp, ĐH Vinh và ĐH Đà Lạt (là 3 trong số 12 trường ĐH

ở vùng sông Mê Công) đã được chọn để thực hiện Dự án “Lồng ghép giảng dạy về BĐKH

(BĐKH) trong Chương trình đào tạo trình độ đại học” [14]

Trong khuôn khổ dự án, Việt Nam đã tổ chức thành công hội thảo “Lồng ghép giảng dạy về BĐKH trong chương trình đào tạo trình độ Đại học” tại ĐH Lâm nghiệp, ĐH Vinh, ĐH Đà Lạt và ĐH Hồng Đức [51] Tại các hội thảo này các đại biểu, các nhà khoa học, giảng viên, học viên đã trao đổi ý kiến, quan điểm khoa học về vấn đề ứng phó với BĐKH nhằm đưa ra những giải pháp liên quan tới BĐKH Cùng với việc trình bày các kết quả nghiên cứu và tham luận trong từng lĩnh vực chuyên sâu của các tác giả, Hội thảo tập trung trao đổi về gói tài liệu đào tạo về BĐKH cũng như phương pháp phát triển chương trình đào tạo mà LEAF cùng với các chuyên gia của mình đã phát triển trong các

năm qua, bao gồm 4 học phần là “Đại cương về biến đổi khí hậu”, “Các biện pháp đảm

bảo an toàn về xã hội và môi trường”, “Giảm phát thải thông qua qui hoạch sử dụng đất” và “Đo đạc và giám sát trữ lượng cacbon rừng” Đồng thời xác định nhu cầu và

xây dựng kế hoạch đào tạo chuyên sâu về BĐKH tại Việt Nam trong thời gian sắp tới Sau hội thảo, trường ĐH Đà Lạt đã thực hiện thử nghiệm 24 buổi giảng dạy về BĐKH và ứng phó với thiên tai (mỗi buổi 4 tiết) cho khoảng 8000 sinh viên các khóa trong toàn trường Mục tiêu của hoạt động này là cung cấp cho sinh viên các thông tin hệ thống và cập nhật nhất về BĐKH và ứng phó với thiên tai, góp phần nâng cao nhận thức

11

và trách nhiệm của thế hệ trẻ với công tác ứng phó với BĐKH của đất nước trong hiện tại

và tương lai [50]

Các nội dung giảng dạy xoay quanh các chủ đề:

- Khí hậu của trái đất đang biến đổi;

- Tác động của BĐKH trong hiện tại và tương lai;

- Các giải pháp ứng phó với BĐKH

Thực hiện chương trình giảng dạy này là đội ngũ giảng viên thuộc khoa Môi trường

và Tài nguyên và khoa Nông lâm của trường ĐH Đà Lạt Tài liệu giảng dạy được phát triển trên cơ sở kế thừa nguồn tài liệu về BĐKH mà dự án “Giảm phát thải từ rừng khu vực Châu Á (LEAF)” đã xây dựng với sự đóng góp của 12 trường ĐH vùng hạ lưu sông

Mê Kông, trong đó trường ĐH Đà Lạt là một thành viên

Hoạt động này của trường ĐH Đà Lạt không chỉ góp phần hiện thực hóa Đề án

“Thông tin, tuyên truyền về ứng phó với BĐKH và phòng, chống thiên tai trong trường học giai đoạn 2013-2020” của Bộ GD&ĐT mà còn là sự thể hiện quyết tâm lồng ghép giảng dạy về BĐKH vào chương trình đào tạo mà trường ĐH Đà Lạt đã cam kết với Dự

án LEAF trước đây

1.2.2 Các chương trình nước ngoài

Hiện nay giáo dục BĐKH ở nước ngoài được thực hiện bởi nhiều tổ chức khác nhau

và hiện đã có nhiều giải pháp được áp dụng để thực hiện giáo dục BĐKH ở các bậc học Liên quan đến nội dung của luận văn, tác giả tham khảo một số giải pháp giáo dục BĐKH

ở các trường thuộc hệ thống giáo dục phổ thông là những chương trình giáo dục liên quan trực tiếp đến kiến thức của học sinh là đối tượng tuyển sinh đầu vào của các trường CĐN, trên cơ sở đó để lựa chọn giải pháp đề xuất trong luận văn

1.2.2.1 Các chương trình tại một số quốc gia trên thế giới

Bảng 1.1 Bảng tổng hợp các nghiên cứu về BĐKH trong lĩnh vực giáo dục tại một số quốc gia trên thế giới

(England)

Giáo dục BĐKH đều được tích hợp trong các môn học chính khóa như: giáo dục công dân, địa lý và khoa học Các môn học này được đưa vào giáo dục trong trường ở giai đoạn 3 (lứa tuổi

từ 11-14 tuổi, tương đương với THCS ở Việt Nam) [80]

12

Bắc len

Ai-Một chương về giáo dục BĐKH và năng lượng tái tạo được đưa vào trong các môn học địa lý, công nghệ và khoa học Các nội dung BĐKH được tích hợp gồm: Tác động của con người đối với môi trường tự nhiên theo thời gian; tác động tích cực và tiêu cực của người dân trên địa bàn sinh sống; sự thay đổi theo thời gian[80]

Scotland Giáo dục BĐKH ở được đưa vào các môn khoa học và khoa

học xã hội [80]

Thụy Điển

Vấn đề giáo dục về BĐKH là một yếu tố trong nội dung giáo dục phát triển bền vững trong các trường học tại Thụy Điển Chính phủ Thụy Điển thành lập nhiều giải thưởng để khuyến khích giảng dạy về sinh thái bền vững trong trường mầm non, tiểu học và THCS Một nửa số lớp ở bậc học THCS được học

về ứng phó với vấn đề khí hậu một cách tổng quát, phần lớn các trường THPT có giảng dạy chuyên sâu về vấn đề BĐKH, [67]

Ukraina Nội dung ứng phó với BĐKH được đưa vào giáo dục cho học

sinh từ lớp 1 đến lớp 12 trong môn học phát triển bền vững, các nội dung chính là các giải pháp giảm phát thải KNK thông qua các hoạt động cụ thể như: phân loại, tái chế rác; tiết kiệm điện; tiết kiệm nước… Hình thức được lựa chọn để thực hiện

là thành lập các câu lạc bộ kiểm toán năng lượng tại trường học, các cá nhân thực hiện kiểm toán năng lượng tại gia đình theo các bài tập kiểm toán liên quan đến từng chủ đề giáo dục như: dấu chân sinh thái; phong cách sống; rác; nước; mua sắm

và năng lượng…[36]

13

Xứ Wales Nội dung giáo dục BĐKH tích hợp vào các môn học như: địa

lý, khoa học và phát triển bền vững

Tất cả học sinh khi tham gia học tập đóng vai trò học tập như một “công dân toàn cầu” Thông qua các hoạt động học sinh được tìm hiểu nguyên nhân tại sao môi trường sống thay đổi; tầm quan trọng của phát triển bền vững; tại sao các quốc gia lại phụ thuộc lẫn nhau và ý thức trách nhiệm của một công dân toàn cầu trong bảo vệ môi trường sinh thái Các tác động của toàn cầu hóa, gia tăng dân số và BĐKH đến môi trường và phát triển bền vững [80]

Châu Á Nhật Bản - Nhật Bản là nước đưa giáo dục về rủi ro thiên tai và thảm họa

môi trường từ sớm nhất và phạm vi giáo dục cũng rộng nhất (kể cả học sinh, sinh viên, giáo viên và phụ huynh)[69] Vấn

đề giáo dục về BĐKH được phát triển mạnh mẽ trong các trường học từ khi Nhật Bản thông qua kế hoạch thực hiện thập

kỷ phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc (2005-2014)

- Các nội dung về BĐKH được thực hiện thông qua nội dung giáo dục môi trường và được tích hợp trong các môn học: đạo đức, khoa học, giáo dục nghề nghiệp (đối với THCS và THPT), các nội dung tiết kiệm nguyên liệu, nhiên liệu, cải tiến máy móc công nghệ được đưa vào nội dung giáo dục nghề nghiệp từ năm 1991 [75]

- Học sinh Nhật Bản từ lớp 3 đến lớp 9 được yêu cầu phải tham dự các lớp tích hợp nghiên cứu trong đó học sinh và giáo viên cùng nhau lập kế hoạch dự án, các chuyến đi thực địa, và

"thực hành" các hoạt động khác Ngoài ra học sinh còn được tham gia các khóa học dã ngoại, tìm hiểu thiên nhiên, thực hành tự ứng phó với thiên tai, thảm họa

- Các hình thức giáo dục bảo vệ môi trường, ứng phó BĐKH tại Nhật Bản:

+ Thông qua kênh truyền hình: NHK, NET [69]

+ Mở các câu lạc bộ hoạt động môi trường: do Hiệp hội Môi

14

trường Nhật Bản tổ chức + Cộng tác giữa các trường ở cấp địa phương với các tổ chức phi chính phủ

- Công tác đào tạo giáo viên giáo dục môi trường đã được Nhật Bản thực hiện tại các trang web (GLOBE và EILNet) và thông qua các hội thảo từ năm 1993 [75]

- Về tài liệu giảng dạy và tài liệu học tập được khuyến khích

sử dụng phương tiện truyền thông khác nhau như hình ảnh và sách truyện, phim hoạt hình, trò chơi và Internet [75]

Châu Mỹ Brazil Tại Brazil chương trình giáo dục môi trường quốc gia (A

National Environmental Education Program - PRONEA) được thực hiện thường xuyên với các hoạt động của chương trình

được tổ chức dựa trên quan điểm: “Giáo dục môi trường cho các thế hệ hiện tại và tương lai thông qua hệ thống trường học” Mục tiêu là mở rộng giáo dục, nâng cao nhận thức và

đào tạo về các vấn đề BĐKH

Bên cạnh đó nội dung ABC về BĐKH bao gồm những kiến thức cơ bản nhất về BĐKH được đưa vào giảng dạy như một nội dung tự chọn trong trường tiểu học, với các nội dung giáo

dục như: bảo vệ rừng, vai trò của rừng đối với bầu khí quyển; tác hại của khí thải từ các phương tiện giao thông và giáo dục

sử dụng nhiên liệu xanh, cải tiến công nghệ để giảm phát thải

từ phương tiện giao thông; vấn đề rác thải làm ô nhiễm môi trường nước, chất thải công nghiệp và tác hại của chúng, vấn

đề thu gom rác thải, tái chế, tái sử dụng, vấn đề liên kết giữa các quốc gia… và các bài tập điền từ rất phù hợp với nhận

thức và tâm lý lứa tuổi của học sinh tiểu học (7-14 tuổi) [70] [79]

Ngoài ra, các trang web chính phủ hoạt động về BĐKH cũng góp phần nâng cao nhận thức của mọi người về vấn đề này [63]

Canada Nội dung giáo dục BĐKH được tích hợp trong tất cả các môn

15

học từ mẫu giáo đến lớp 6

Ở lớp 7 nội dung giáo dục BĐKH được tích hợp trong các môn

học như: khoa học, khoa học xã hội, ngôn ngữ nghệ thuật, tiếng Pháp cơ sở, toán, mĩ thuật, giáo dục thể chất, sức khỏe

và giáo dục nghề nghiệp

Từ lớp 8 đến lớp 12, nội dung giáo dục BĐKH được tích hợp

trong các môn học: khoa học, khoa học xã hội, tiếng Anh, ngôn ngữ quốc tế, toán, mĩ thuật và giáo dục thể chất [59] [78]

Châu Phi Nam Phi - Tại Nam Phi, từ năm 2006, giáo dục BĐKH được đưa vào

trường THCS bằng cách tích hợp vào môn Vật lý

- Các hình thức đào tạo giáo viên về phương pháp giảng dạy BĐKH

+ Sử dụng hoạt động sắm vai như một thành viên tham gia ký kết Nghị định thư Kyoto

+ Sử dụng các tranh vẽ của học viên, thông qua việc yêu cầu người học vẽ những điều họ suy nghĩ hoặc biết về nguyên nhân/tác động của BĐKH

+ Phát triển nội dung cốt lõi trong giáo dục BĐKH

- Những kiến thức giáo dục BĐKH cho học sinh THCS: Sự khác biệt giữa khí hậu và thời tiết; các thành phần của hệ thống khí hậu và mối liên hệ giữa chúng; khái niệm, nguyên nhân và tác động của BĐKH

- Hình thức dạy học: yêu cầu học sinh viết các bài luận về tác động của khí hậu và thời tiết trong cuộc sống của họ hay hình thành các nhóm nhỏ để điều tra, thống kê về một yếu tố gây BĐKH và viết báo cáo

- Hình thức thực hành: đọc thông tin đo thời tiết tại các trạm khí hậu [65]

Zealand

- Giáo dục về BĐKH được thực hiện trong chương trình giáo dục vì sự phát triển bền vững ở các lớp từ tiểu học đến trung học bám sát các khung chương trình giảng dạy ở từng cấp học

16

và từng địa phương theo sự chỉ đạo chung của Chính phủ

- Nội dung giáo dục: Chiến lược tiết kiệm nước, trồng rừng, quản lý vật liệu độc hại, bảo tồn năng lượng và giao thông vận tải, kiểm toán chất thải, mua sắm tiết kiệm, tái chế, ủ phân vi sinh từ chất thải hữu cơ

- Hình thức giáo dục: hoạt động nhóm, học qua trải nghiệm thông qua tham quan, thực địa, viết báo cáo đánh giá Ngoài ra còn một hình thức khác là thông qua các hoạt động ngoại khóa

của trường học bằng các dự án (tạo cơ hội cho học sinh tham gia học tập và thực hành về phát triển bền vững dựa trên những kiến thức đã được học ở các môn học cơ sở trong trường học cùng với những kiến thức bản địa mà học sinh học được trong quá trình tham gia thực địa tại cộng đồng) [71]

Các sự kiện đặc biệt như: “Ngày hội trồng cây”, “Ngày Môi trường thế giới”, “Tuần bảo tồn” và các hoạt động cộng đồng như làm sạch bãi biển hoặc bảo quản di tích lịch sử được tổ chức để học sinh trực tiếp tham gia [68]

1.2.2.2 Phương thức giáo dục BĐKH của một số tổ chức nước ngoài

Bảng 1.2 Bảng tổng hợp các phương thức giáo dục BĐKH của một số tổ chức nước ngoài

Anh

Phương thức giáo dục BĐKH của Hội đồng Anh là xây dựng các module giáo dục BĐKH làm cơ sở dữ liệu để giáo viên ở 4 quốc gia (Anh, Bắc Ai-len, Scotlad và Xứ Wales) tham khảo và giảng dạy theo luật định [80]

Learn

Từ năm 1992, Live & Learn bắt đầu giáo dục môi trường bằng hình thức giáo dục cho học sinh địa phương ở Queensland Australia về bảo tồn rạn san hô và rừng nhiệt đới, tuy nhiên điều đó chưa đảm bảo dẫn đến kết quả bảo tồn thiên nhiên tốt hơn trong cộng đồng Từ

đó Live& Learn đã thay đổi chương trình, thiết kế lại hoạt động và tăng cường quảng bá, giáo dục hành động tập trung vào môi trường

17

ở khu vực Nam Thái Bình Dương

Trong những năm gần đây, giáo dục BĐKH đã được đưa vào chương trình hành động của Live&Learn, các nội dung về BĐKH được biên soạn và đưa vào giáo dục trong các trường trung học cơ

sở ở các quốc gia như: Úc, Campuchia, Fiji, Eritrea, Kiribati, Maldives… và cả ở Việt Nam [81]

tế Bảo vệ

Thiên nhiên

(WWF)

Giáo dục BĐKH chủ yếu được tích hợp trong hoạt động ngoại khóa

ở các trường THCS như: tham quan các khu bảo tồn thiên nhiên, giáo dục về bảo vệ các động vật hoang dã, giáo dục tiết kiệm năng lượng… [82] Hình thức giáo dục BĐKH dưới dạng phim hoạt hình cũng được khuyến khích [79]

4 UNESCO Unesco thực hiện chương trình phát triển bền vững để giáo dục

BĐKH nhằm giúp mọi người hiểu được tác động của sự nóng lên toàn cầu hiện nay và nâng cao nhận thức về BĐKH trong giới trẻ Điều này được thực hiện bằng cách:

- Nâng cao nhận thức về BĐKH

- Tăng cường năng lực của các nước thành viên về BĐKH,

- Khuyến khích phương pháp tiếp cận tích hợp giáo dục BĐKH trong nhà trường

- Tăng cường các chương trình giáo dục không chính quy thông qua các phương tiện truyền thông, mạng, giảng dạy sáng tạo và quan hệ đối tác [77]

1.3 Tiểu kết

BĐKH là thách thức phức tạp và lớn nhất mà thế giới đang phải đối mă ̣t, có tác động rất lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội của tất cả các quốc gia trên thế giới Đối với ngành Điện, cả BĐKH và ngành Điện đều có những tác động tiêu cực

qua lại lẫn nhau (BĐKH làm giảm sản lượng điện sản xuất, giảm tuổi thọ thiết bị

truyền tải điện; các hoạt động trong ngành Điện làm gia tăng phát thải KNK…)

Giáo dục nâng cao nhận thức về BĐKH là một trong những giải pháp tốt nhất

để ứng phó với BĐKH Thông qua giáo dục có thể tạo sự thay đổi về nhận thức, hành vi và thái độ đối với BĐKH toàn cầu Qua tổng quan về các chương trình, dự

án, nghiên cứu về BĐKH trong lĩnh vực giáo dục cả trong nước và nước ngoài, có thể nhận thấy giải pháp giáo dục BĐKH chủ yếu hiện nay đang được các quốc gia,

18

tổ chức trên thế giới và khu vực thực hiện là giải pháp lồng ghép giáo dục BĐKH trong các môn học như: sinh học, địa lý, công nghệ, giáo dục công dân… hoặc xây dựng môn học “phát triển bền vững” như ở Thụy Điển, Ukraina với các nội dung chính là các giải pháp giảm phát thải KNK thông qua các hoạt động cụ thể như: phân loại, tái chế rác; tiết kiệm điện; tiết kiệm nước…

Ở Việt Nam, giải pháp giáo dục BĐKH trong trường học nói chung là tích hợp, lồng ghép trong các môn học và trong các hoạt động ngoại khóa ngoài ra còn đưa thêm vào chương trình học tự chọn với các nội dung trọng tâm là các hoạt động ứng phó với tác động của BĐKH Đối với hệ đào tạo nghề thì giáo dục BĐKH tập trung vào nội dung ứng phó và chủ yếu là thông qua các sáng kiến chú trọng vào vai trò của con người trong việc giảm phát thải KNK Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, vẫn chưa có một tài liệu đầy đủ các nội dung: nguyên nhân, biểu hiện, tác động của BĐKH, tác động qua lại giữa BĐKH với ngành nghề và giải pháp ứng phó cũng như chưa có một giải pháp đồng bộ nào được nghiên cứu, đề xuất để thực hiện giáo dục BĐKH cho sinh viên trong các trường CĐN nói chung

và sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN nói riêng

ra và thực hiện ráo riết

Nhận thức rõ những ảnh hưởng lớn do BĐKH gây ra, Thủ tướng Chính phủ nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã phê duyệt Chương trình Mục tiêu Quốc gia ứng phó với BĐKH (Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg ngày 2/12/2008), tại nhiệm vụ 7c của

nội dung 3 đã chỉ rõ: “Nâng cao nhận thức, giáo dục và đào tạo: …Đưa kiến thức cơ bản

về BĐKH vào trong các chương trình, bậc giáo dục, đào tạo ” [43] Thực hiện Chiến

lược quốc gia về BĐKH, Bộ trưởng Bộ GD&ĐT đã ký Quyết định Số 4619/QĐ- BGDĐT

ngày 12 tháng 10 năm 2010 về việc phê duyệt Dự án “Đưa các nội dung ứng phó với BĐKH vào các chương trình giáo dục và đào tạo giai đoạn 2011-2015” với mục tiêu về

biên soạn chương trình, giáo trình, tài liệu giảng dạy và học tập về BĐKH và ứng phó BĐKH, bồi dưỡng giáo viên, giảng viên và trang bị kiến thức về BĐKH và ứng phó với BĐKH cho sinh viên [4] Từ đó, việc nghiên cứu đưa nội dung này vào các chương trình đào tạo đã bước đầu được nghiên cứu để triển khai

Bên cạnh đó ngành Điện là một trong những ngành có lượng phát thải KNK cao ở Việt Nam Với lượng phát thải như hiện tại, nếu ngành Điện không thực hiện các giải pháp giảm nhẹ phát thải KNK trong lĩnh vực điện năng thì mức độ phát thải sẽ ngày càng tăng theo nhu cầu tiêu thụ điện, góp phần đẩy nhanh tốc độ của BĐKH dẫn đến nhiều hậu quả nặng nề Chính vì vậy vấn đề nghiên cứu đưa nội dung giáo dục về BĐKH vào chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ ngành Điện ở các trường CĐN là một nhiệm

vụ cần thiết và cấp bách

2.1.1 Sự cần thiết phải nghiên cứu đưa kiến thức về BĐKH vào chương trình đào tạo ngành Điện trong trường CĐN

2.1.1.1 Xét theo yêu cầu xã hội

Chiến lược phát triển công nghiệp

Ngày 09/06/2014, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 879/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược phát triển công nghiệp Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn đến năm 2035 [40]

và Quyết định số 880/QĐ-TTg phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển các ngành công

20

nghiệp Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 [44] Chiến lược này nhằm huy động hiệu quả mọi nguồn lực từ các thành phần kinh tế trong nước và từ bên ngoài để phát triển, tái cơ cấu ngành công nghiệp theo hướng hiện đại; chú trọng đào tạo nguồn nhân lực công nghiệp có kỹ năng, có kỷ luật, có năng lực sáng tạo; ưu tiên phát triển và chuyển giao công nghệ đối với các ngành, các lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh và công nghệ hiện đại, tiên tiến ở một số lĩnh vực chế biến nông, lâm, thủy sản, điện tử, viễn thông, năng lượng mới và tái tạo, cơ khí chế tạo và hóa dược; điều chỉnh phân bố không gian công nghiệp hợp lý nhằm phát huy sức mạnh liên kết giữa các ngành, vùng, địa phương

để tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu Trong chiến lược, Chính phủ đã xác định quy hoạch tập trung vào 10 ngành công nghiệp chủ yếu: ngành cơ khí - luyện kim; ngành hóa chất; ngành điện tử, công nghệ thông tin; ngành dệt may - da giày; ngành chế biến nông lâm thủy sản, thực phẩm, đồ uống; ngành sản xuất vật liệu xây dựng; ngành khai thác và chế biến khoáng sản; ngành than; ngành dầu khí và ngành điện

Trong phần Giải pháp đột phá tại Điều 1 của Chiến lược phát triển công nghiệp cũng

đã nêu rõ quan điểm về phát triển nguồn nhân lực: “Đổi mới chương trình đào tạo, đặc biệt là đào tạo nghề; Đẩy mạnh hợp tác giữa các cơ sở đào tạo nghề với doanh nghiệp thông qua các chương trình hợp tác đào tạo, tham vấn nội dung chương trình đào tạo, tăng cường thời lượng thực hành”[40]

Sự ra đời của cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)

Theo Báo cáo Dạy nghề Việt Nam 2011; 2012 và 2013 – 2014, trong 3 năm gần đây nhất nước ta có khoảng 40 nghìn học sinh CĐN tốt nghiệp (năm 2011: 49.055; năm 2012: 32.125 và năm 2013 là 45.822) [45], [46], [47] Đây chính là một trong những nguồn nhân lực đã qua đào tạo góp phần đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực hiện nay

AEC được thành lập vào cuối năm 2015 nhằm tạo dựng một thị trường thống nhất cho các quốc gia thành viên ASEAN, thúc đẩy dòng chu chuyển tự do của hàng hóa, dịch

vụ, đầu tư, lao động có tay nghề trong ASEAN là một bước ngoặt đánh dấu sự hòa nhập toàn diện của các nền kinh tế Đông Nam Á Hình thành AEC giúp thị trường lao động trong ASEAN sôi động hơn, thúc đẩy tạo việc làm cho từng quốc gia thành viên Cũng theo dự báo của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), khi tham gia AEC, số việc làm của Việt Nam sẽ tăng lên 14,5% vào năm 2025 Tuy nhiên, do trình độ phát triển không đồng đều, nên hiện nay, lao động có tay nghề và kỹ năng cao trong khối ASEAN chủ yếu di chuyển vào thị trường Singapore, Malaysia và Thái Lan Còn lại, hầu hết các lao động di chuyển trong phạm vi ASEAN là lao động trình độ kỹ năng thấp hoặc không có kỹ năng [38]

Có thể khẳng định đây vừa là cơ hội vừa là thách thức lớn đối với lao động Việt Nam

21

Khi tham gia AEC, Việt Nam có những lợi thế nhất định, nhưng đồng thời có những hạn chế, những thách thức không nhỏ Lợi thế lớn nhất của Việt Nam là có lực lượng lao động dồi dào và cơ cấu lao động trẻ Theo số liệu của Tổng cục Thống kê [49], tính đến giữa năm 2014, quy mô lực lượng lao động từ 15 tuổi trở lên ở Việt Nam là 53,8 triệu người, trong đó số người trong độ tuổi lao động là 47,52 triệu người

Tuy nhiên, do xuất phát điểm thấp, cơ cấu kinh tế chủ yếu vẫn là nông nghiệp, do vậy, tỷ lệ lao động tham gia vào thị trường lao động chính thức còn thấp, đạt khoảng 30% Chất lượng và cơ cấu lao động vẫn còn nhiều bất cập so với yêu cầu phát triển và hội nhập Khoảng 45% lao động trong lĩnh vực nông nghiệp hầu như chưa qua đào tạo Chất lượng nguồn nhân lực nước ta còn thấp, là một trong những “điểm nghẽn” cản trở sự phát triển Cũng theo số liệu của TCTK, năm 2012, lao động phổ thông không có chuyên môn kỹ thuật chiếm 83,28% tổng số lao động; lao động đã qua đào tạo nghề chỉ chiếm tỷ

lệ 4,84%; lao động có trình độ TCCN là 3,61% và lao động có trình độ từ CĐ, ĐH trở lên chiếm 8,26% Theo Bộ LĐTB&XH, lao động qua đào tạo nghề (gồm cả dạy nghề chính quy và thường xuyên, phi chính quy, dạy nghề dưới 3 tháng và dạy nghề tại doanh nghiệp) chiếm khoảng 34% tổng số lao động trong cả nước Trên thực tế, chất lượng nguồn nhân lực của Việt Nam còn thấp và có khoảng cách khá lớn so với các nước trong khu vực Ngân hàng Thế giới đánh giá Việt Nam đang thiếu lao động có trình độ tay nghề, công nhân kỹ thuật bậc cao Nếu lấy thang điểm là 10 thì chất lượng nhân lực của Việt Nam chỉ đạt 3,79 điểm, xếp thứ 11/12 nước châu Á tham gia xếp hạng của Ngân hàng Thế giới [38]

Nguyên nhân chủ yếu của hiện trạng chất lượng nguồn nhân lực thấp là do công tác đào tạo hiện nay chưa phù hợp, chất lượng đào tạo còn hạn chế, chưa thực sự đáp ứng yêu cầu sử dụng nhân lực và nhu cầu của người học, chưa theo kịp sự chuyển biến của đất nước trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa số lượng và chất lượng, giữa dạy chữ với dạy người, dạy nghề

Đưa nội dung giáo dục về BĐKH vào chương trình đào tạo chuyên môn – nghiệp vụ cho sinh viên nói chung và sinh viên ngành Điện trong trường CĐN nói riêng, thông qua các chương trình, hoạt động cụ thể sẽ giúp sinh viên có được các kiến thức cơ bản về BĐKH, đồng thời tích lũy thêm được các kỹ năng nghề nghiệp, tạo cơ hội cho sinh viên đáp ứng được yêu cầu của các nhà tuyển dụng, đảm bảo được năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động trong nước và khu vực ASEAN Mặt khác, ứng phó với BĐKH là nhiệm

vụ của toàn hệ thống chính trị, của toàn xã hội, của các cấp, các ngành, các tổ chức, mọi người dân và cần được tiến hành với sự đồng thuận và quyết tâm cao, từ phạm vi địa phương, vùng miền Mỗi sinh viên ngành Điện trong trường CĐN khi tốt nghiệp sẽ là một công dân tham gia sản xuất, phát triển kinh tế xã hội ở địa phương nơi họ đang sinh sống

cụ thể trong luận văn này là sinh viên CĐN ngành Điện là biện pháp đưa các giải pháp ứng phó với BĐKH thông qua những hoạt động cụ thể, thiết thực gắn liền với các ngành học mà sinh viên đang theo học

Đối với ngành Điện, thông qua nội dung giáo dục về BĐKH giúp sinh viên nắm được các kiến thức và áp dụng được những biện pháp kỹ thuật để giảm thiểu lượng KNK phát thải và giảm thiểu mức độ ô nhiễm đến môi trường Có thể khẳng định rằng, đối với sinh viên CĐN ngành Điện, giáo dục ứng phó với BĐKH trên nền tảng kiến thức chuyên ngành mà sinh viên đang theo học là hướng đi tốt nhất để thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH vì chỉ có thông qua những hoạt động cụ thể, thiết thực, gắn liền với thực tiễn công việc mà người học đang được định hướng khi ra trường thì mới có thể thành công trong việc giáo dục ứng phó với BĐKH cho sinh viên CĐN ngành Điện Mặt khác thông qua các nội dung giáo dục về BĐKH chúng ta còn có thể đạt được các mục tiêu sau:

- Thứ nhất, giáo dục BĐKH giúp nâng cao chất lượng đầu ra cho sinh viên CĐN, tạo lợi thế cạnh tranh với nguồn lao động chất lượng cao trên thị trường kinh tế ASEAN (AEC);

- Thứ hai, thực hiện giáo dục BĐKH thông qua những phương pháp lấy người học làm trung tâm và phương pháp dạy học tương tác sẽ có những tác động tích cực đối với những mối quan hệ giữa người dạy và người học, người học với người học Khi người học cảm thấy họ được tham gia vào các vấn đề có liên quan đến cuộc sống của bản thân,

họ sẽ thích thú và học tập tích cực hơn Như vậy có thể nói rằng giáo dục BĐKH cho sinh viên CĐN là một việc làm đa mục tiêu cần được thực hiện để góp phần đổi mới toàn diện giáo dục Việt Nam

2.1.1.3 Xét từ góc độ an ninh, chính trị và quyền con người

 Xét từ góc độ an ninh, chính trị

Dưới tác động của BĐKH, thiên tai ngày càng gia tăng (cả về tần suất, cường độ)

Mức độ thiên tai càng ngày càng lớn với nhiều tổn thất về: người, tài sản, các cơ sở hạ

23

tầng về kinh tế, văn hóa, xã hội; đồng thời tác động xấu đến môi trường BĐKH với

những tác động ngày một gia tăng và khó lường ở nhiều ngành, lĩnh vực, địa phương sẽ

làm gia tăng: mức độ cạn kiệt tài nguyên và suy thoái môi trường, khả năng bị tổn thương; là nguy cơ làm chậm quá trình phát triển kinh tế - xã hội; làm tổn hại nhiều thành

quả đã đạt được Chính vì vậy, các nguy cơ rủi ro do BĐKH gây ra cần phải được tính đến trong quá trình xây dựng; hoàn thiện; thực hiện các chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế xã hội của các ngành, địa phương

Xét từ góc độ an ninh, chính trị, BĐKH được xếp vào dạng vấn đề an ninh "phi truyền thống" và được xem như là một trong những thách thức lớn nhất đối với môi trường an ninh, phát triển toàn cầu trong thế kỷ XXI BĐKH có thể gây ra những thảm họa toàn cầu về thiên nhiên, môi trường; làm bùng nổ các làn sóng di cư; đe dọa mạng sống hàng triệu người; đe dọa sự tồn tại của nhiều quốc gia ở vị trí thấp so với mực nước

biển BĐKH có thể làm gia tăng sự khan hiếm các nguồn tài nguyên thiết yếu như: nước, đất trồng trọt…; làm nghiêm trọng thêm các thách thức an ninh phi truyền thống khác

đang nóng bỏng hiện nay như an ninh lương thực, an ninh năng lượng; làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo ; từ đó làm gia tăng nguy cơ bất ổn định, xung đột; làm sâu sắc thêm các mâu thuẫn chính trị xã hội ở nhiều nơi trên thế giới

 BĐKH và quyền con người

Mối liên hệ giữa BĐKH và quyền con người

Liên quan đến vấn đề BĐKH, quyền con người trên phạm vi toàn cầu được thể hiện qua ba khía cạnh: quyền sống, quyền về sức khỏe và quyền sinh tồn [68]

- Về quyền sống: trong Điều 6.1 của ICCPR ghi rõ: Mọi người đều có quyền cố hữu

là được sống Quyền này phải được pháp luật bảo vệ Không ai có thể bị tước mạng sống một cách tùy tiện [27] [73]

- Quyền về sức khỏe: Điều 12.1 của ICESCR ghi rõ: Các quốc gia thành viên Công

ước công nhận quyền của mọi người được hưởng tiêu chuẩn cao nhất có thể được về sức khỏe thể chất và tinh thần Điều 21.1 của Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1990 ghi rõ: Trẻ em có quyền được hưởng tiêu chuẩn sức khỏe ở mức cao nhất có thể được [28] [74]

- Quyền sinh tồn: Điều 11.1 của ICESCR quy định: Các quốc gia thành viên công

ước này công nhận quyền của mọi người đối với một mức sống thích đáng cho bản thân

và cho gia đình họ, bao gồm ăn, mặc, cư trú thích đáng và các điều kiện sống không ngừng được cải thiện; Điều 11.2 của ICESCR ghi rõ: Các quốc gia thành viên Công ước

sẽ tự mình thực hiện và thông qua hợp tác quốc tế để thực hiện các biện pháp cụ thể nhằm thực hiện quyền cơ bản của mọi người là không bị đói Ở cấp độ khu vực, quyền con

24

người được bảo đảm thông qua các diễn đàn và các hiệp ước khác nhau, từ châu Mỹ, châu

Âu và châu Phi, chủ yếu nhằm tìm kiếm sự bổ sung luật pháp đối với tình trạng vi phạm quyền con người ở các khu vực này [27]

Ngày 18-10-2009, Tổng thống Man-đi-vơ đã ký một văn bản để đệ trình Hội nghị Thượng đỉnh về khí hậu của Liên Hợp quốc (LHQ) diễn ra vào tháng 12-2009 Văn bản đưa ra cảnh báo toàn cầu về những việc đang và sẽ diễn ra ở Man-đi-vơ nếu không quan tâm đến BĐKH [60] Cùng với lời kêu gọi của Man-đi-vơ, Hội đồng Nhân quyền của LHQ đã thông qua Nghị quyết số 7/23 (Resolution 7/23) về quyền con người và BĐKH Sau đó, Nghị quyết số 10/4 vào tháng 3-2009 của Hội đồng Nhân quyền LHQ cũng được thông qua, khẳng định BĐKH có tác động trực tiếp và gián tiếp đến quyền lợi của con người, trong đó các cá nhân và các cộng đồng bị tổn thương sẽ là những đối tượng bị tác động nghiêm trọng nhất

Kiến nghị của Man-đi-vơ đại diện cho các nước đang chịu tổn hại nhiều nhất của BĐKH với các mối đe dọa nghiêm trọng đến quyền sống, quyền được bảo vệ sức khỏe và quyền sinh tồn của con người Hiện nay, nước biển ngày càng dâng cao khiến một số thành phố, như Dakar (Senegan), Buenos Aires (Argentina), New York và Los Angeles (Hoa Kỳ) … chịu ảnh hưởng trực tiếp, buộc con người phải có các hình thức di cư bắt buộc và các hình thức di cư khác ra khỏi nơi cư trú [66] Man-đi-vơ, quốc gia nằm ở vị trí thấp nhất trên Trái đất, với hơn 80% diện tích lãnh thổ chỉ cao trung bình khoảng 1,5m so với mực nước biển, được bao quanh bởi một bức tường biển cao 3,5m Bức tường này đã cứu thành phố khỏi thảm họa sóng thần năm 2004 [60] Các chuyên gia cảnh báo rằng, nếu mực nước biển vẫn tiếp tục dâng với tốc độ hiện nay thì Man-đi-vơ sẽ có khả năng chìm hoàn toàn dưới đại dương vào năm 2100

Như vậy, BĐKH có thể được nhìn nhận như một vấn đề an ninh phi truyền thống nghiêm trọng, đang tác động lớn đến quyền con người, đòi hỏi thế giới phải chung tay giải quyết trước hiểm họa của thiên nhiên bằng các khuôn khổ pháp lý Trong những năm gần đây, LHQ đã có những cuộc thảo luận sôi nổi về mối quan hệ giữa BĐKH và quyền con người, tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có hiệp ước hay công ước nào của LHQ và các tổ chức quốc tế khác đề cập chi tiết đến quyền con người được bảo vệ đầy đủ trước sự BĐKH [24]

Con người có quyền được bảo vệ trước sự BĐKH

Mặc dù cộng đồng quốc tế trong các hội nghị quốc tế đã công nhận mối liên hệ giữa BĐKH và quyền con người, song việc luật hóa quyền con người trước sự BĐKH dường như rất khó khăn Những khó khăn đó được Ủy ban Quốc tế về chính sách nhân quyền thuộc Ủy ban châu Âu đề cập như sau [61]:

25

- Khó khăn trong việc hiệu lực hóa quyền con người

- Khó xác định trách nhiệm ngoại giao

- Khó xác định trách nhiệm địa phương

- Hạn chế việc áp dụng luật về quyền con người trong các điều kiện khẩn cấp

- Quyền con người có thể gây ra xung đột

Dưới góc độ an ninh phi truyền thống, các tổ chức quốc tế, cho đến nay, cũng chưa thể đưa ra những định hướng đánh giá chính xác mà thường chỉ dựa vào các kịch bản mang tính chất giả định để đưa ra vấn đề con người cần được bảo vệ trước sự BĐKH Xét trên khía cạnh đạo đức học, BĐKH đang làm thay đổi cách ứng xử của con người với con người, giữa con người với môi trường, trong đó những nước giàu hiện nay đối xử bất bình đẳng với các nước nghèo đang chịu tác động bất lợi từ môi trường Mối quan hệ bất bình đẳng này đang xâm hại đến quyền sống, quyền về sức khỏe, quyền sinh tồn của con người, nhưng chưa có sự giải quyết hữu hiệu bằng luật pháp quốc tế

Hơn bao giờ hết, con người rất cần có quyền được bảo vệ trước những tác động của BĐKH Đòi hỏi này là hoàn toàn chính đáng, đặt ra yêu cầu cần nhanh chóng sửa đổi hệ thống luật pháp quốc tế Bảo vệ con người và quyền con người trước những tác động của BĐKH không chỉ dựa trên những tính toán chi phí - lợi ích, mà cần phải dựa trên thái độ đạo đức và trách nhiệm của mỗi cá nhân, mỗi quốc gia và toàn thế giới

Giáo dục BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN là góp phần

nâng cao năng lực thích ứng và giảm nhẹ tác động của BĐKH đến con người và hệ sinh thái, giảm tác động của con người làm thúc đẩy nhanh quá trình BĐKH thông qua các hành động giảm phát thải KNK trong chính các hoạt động sản xuất mà sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN sau khi tốt nghiệp sẽ trực tiếp tham gia Giáo dục BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN là giáo dục các hành động ứng phó với BĐKH nhằm đảm bảo thực hiện Nghị quyết Số 24-NQ/TW ngày 3 tháng 6 năm 2013 Hội nghị Trung ương 7 khóa XI về “chủ động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lí tài nguyên và bảo vệ môi trường” [17]

Thực hiện nhiệm vụ 53 trong Kế hoạch hành động quốc gia về BĐKH “Xây dựng và triển khai chương trình giáo dục và đào tạo về phòng chống thiên tai, BĐKH” [42] và nhiệm vụ 4 “Nâng cao nhận thức và phát triển nguồn nhân lực” trong Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH [13] Các hoạt động ứng phó BĐKH giúp con người được sống an toàn, phát triển sinh kế bền vững trước tác động bất lợi của BĐKH, đảm bảo thực hiện Nghị định thư Kyoto và Mục tiêu 7 “Đảm bảo bền vững môi trường” trong Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ của Việt Nam và LHQ [54]

+ Đưa kiến thức bản địa của các cộng đồng trong ứng phó với BĐKH vào trong chương trình giáo dục góp phần đa dạng hóa các hoạt động ứng phó và tạo điều kiện tăng cường giao thoa văn hóa trong giáo dục;

+ Giảm xung đột và bất ổn trong khai thác tài nguyên, giảm tải cho hệ thống y tế, giảm di dân do BĐKH;

+ Giảm nhẹ nguy cơ thảm họa, thiên tai, nâng cao năng lực tự cứu và giảm thiểu rủi

2.1.2 Các nhân tố cấu thành của giáo dục BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong

27

- Kiến thức: theo Từ điển Tiếng Việt có nghĩa là: “những điều trông thấy và hiểu

biết do từng trải và học tập mà thu được” (xem [52, trang 475])

- Kĩ năng: theo Từ điển Tiếng Việt có nghĩa là: “khả năng ứng dụng tri thức khoa

học vào thực tiễn” (xem [52, trang 483]) Theo cuốn Đào tạo nghề - Thuật ngữ chọn lọc

có nghĩa là: “khả năng thực tế đạt được, thường là thao tác chân tay, để thực hiện thành

công một công việc hoặc nghề nghiệp nhất định” (xem [48, trang 110])

- Thái độ: 1 Cách để lộ ý nghĩ và tình cảm trước một sự việc, trong một hoàn cảnh,

bằng nét mặt, cử chỉ, lời nói, hành động, ví dụ: có thái độ lạnh nhạt trước những …; thái

độ hoài nghi; thái độ hung hăng 2 ý thức đối với việc làm thường xuyên, ví dụ: thái độ

nghiên cứu khoa học nghiêm chỉnh (xem [52, trang 788])

Năng lực của sinh viên hiện nay được đánh giá trên cả ba khía cạnh: kiến thức, kỹ năng và thái độ Từ đó có thể nhận thấy rằng mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải

là khẩu hiệu chung chung mà phải là cái đích cụ thể, cái đích ấy phải hình dung được, xác định được, kiểm nghiệm được, đánh giá được Vì vậy khi giáo dục về BĐKH cho sinh viên ngành Điện trong trường CĐN cần phải đảm bảo được các yếu tố sau:

+ Vận dụng các hiểu biết, kỹ năng thu được để tham gia các hoạt động tuyên truyền

về ứng phó với BĐKH, tham gia các hoạt động nhằm ứng phó với BĐKH phù hợp với lứa tuổi

2.1.2.2 Nội dung giáo dục BĐKH trong ngành Điện các trường CĐN

Với yêu cầu cấp thiết của việc đưa nội dung giáo dục về BĐKH vào trong các chương trình, bậc giáo dục, đào tạo Bộ GD&ĐT đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học,

28

nhiều đợt tập huấn về việc xây dựng nội dung chương trình học phần giáo dục BĐKH dành cho các bậc học Riêng đối với hệ đào tạo nghề thì giáo dục BĐKH tập trung vào nội dung ứng phó và chủ yếu là thông qua các sáng kiến chú trọng vào vai trò của con người trong việc giảm phát thải KNK Tuy nhiên, chưa có một giải pháp đồng bộ nào được nghiên cứu, đề xuất để thực hiện giáo dục BĐKH trong các trường CĐN Một số trường CĐN như trường CĐN Kiên Giang có có thử nghiệm đưa nội dung giáo dục môi trường và BĐKH vào nội dung giảng dạy chuyên môn một số nghề đào tạo trong nhà trường nhưng còn ở phạm vi hẹp ở một trường CĐN và trong khuôn khổ hỗ trợ ngắn hạn của Dự án GIZ Kiên Giang

Trên cơ sở những kiến thức đã được học trong chương trình thạc sĩ BĐKH và qua quá trình nghiên cứu, tham khảo các tài liệu về BĐKH như: Chương trình học phần giáo dục ứng phó với BĐKH trong chương trình đào tạo Khối ngành Công nghệ kỹ thuật và Khối ngành Nông, Lâm nghiệp, Thủy sản [3]; Tài liệu tập huấn giáo dục BĐKH cho giáo viên tiểu học [5]; Tài liệu tập huấn giáo dục BĐKH cho giáo viên TCCN [6]; Biến đổi khí hậu [30]; Khí hậu và tài nguyên khí hậu Việt Nam [31]; Những kiến thức cơ bản về BĐKH [55]; BĐKH và tác động ở Việt Nam [56]; Kịch bản BĐKH, nước biển dâng cho Việt Nam [11]; Kế hoạch hành động quốc gia về BĐKH [42]; Luận văn tốt nghiệp cao học: “Nghiên cứu đề xuất giải pháp giáo dục BĐKH trong các trường TCCN” Phạm Kim Hoa (2014)[21]; BĐKH & Năng lượng [32]; Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI [19]; BĐKH ở Việt Nam: Một số kết quả nghiên cứu, thách thức và cơ hội trong hội nhập quốc tế [37]

Tổng kết những nghiên cứu về nội dung giáo dục BĐKH từ các nền giáo dục ở các nước trên thế giới và trong nước những năm gần đây Tác giả luận văn đề xuất các nội dung về BĐKH cần đưa vào chương trình đào tạo chuyên môn – nghiệp vụ cho sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN là những kiến thức cơ bản nhất về biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả, tác động của BĐKH và ứng phó với BĐKH Cụ thể như sau:

- Biểu hiện của BĐKH: Các biểu hiện cơ bản của BĐKH cần đưa chương trình đào

tạo chuyên môn – nghiệp vụ cho sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN là: Băng tan - nước biển dâng; các hiện tượng thời tiết cực đoan gia tăng; Lượng mưa thay đổi và Tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu;

- Nguyên nhân của BĐKH: BĐKH hiện đại đã được xác định và chứng minh rõ ràng

là do con người, do sự phát thải KNK vào khí quyển thông qua việc triển công nghiệp, nông nghiệp, khai thác khoáng sản, giao thông vận tải, du lịch…Vì vậy nội dung chính về nguyên nhân của BĐKH hiện đại sẽ đưa vào chương trình đào tạo chuyên môn – nghiệp

vụ cho sinh viên ngành Điện trong các trường CĐN là những kiến thức cơ bản về những hoạt động phát thải KNK trong ngành Điện Từ đó, sinh viên vận dụng kiến thức chuyên

- Dự tính BĐKH trong thế kỷ 21 ở Việt Nam

- Tác động của BĐKH: Căn cứ vào mục đích giáo dục của ngành Điện bậc CĐN và trình độ nhận thức của sinh viên CĐN Nội dung tác động của BĐKH chỉ đề cập đến những tác động qua lại giữa ngành Điện và BĐKH;

- Ứng phó với BĐKH trong ngành Điện ở Việt Nam: Nội dung phần này cung cấp cho người học các khái niệm cơ bản trong ứng phó với BĐKH; các kiến thức về quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ ứng phó với BĐKH ở Việt Nam Giúp người học nắm được nguyên tắc cơ bản đối với thích ứng và giảm nhẹ BĐKH Đồng thời giới thiệu cho người học một số biện pháp ứng phó với BĐKH trong ngành Điện thông qua việc giảm phát thải KNK Với quan điểm giáo dục ứng phó với BĐKH nhằm nâng cao nhận thức đồng thời phải đạt được mục tiêu thay đổi hành vi và hướng tới tạo lập thói quen về các hành động giảm phát thải KNK trong cuộc sống hàng ngày và trong quá trình lao động sản xuất của mỗi sinh viên ngành Điện Có thể nhận thấy, vấn đề ứng phó với BĐKH trong ngành Điện ở Việt Nam là một nội dung quan trọng và cần thiết cần phải đưa vào chương trình đào tạo chuyên môn nghiệp vụ ngành Điện

2.1.2.3 Hình thức giáo dục BĐKH

Bên cạnh việc xây dựng nội dung, hình thức giáo dục như thế nào để hiệu quả nhất cũng là một vấn đề luôn được quan tâm và chú trọng Hiện tại, có 3 phương án phổ biến được sử dụng trong lĩnh vực giáo dục đào tạo và dạy nghề: