Hàng thừa kế theo quy định của pháp luật việt nam hiện hành những vấn đề lý luận và thực tiễn

Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài Thừa kế là một chế định quan trọng trong luật dân sự nói riêng và trong pháp luật nói chung, bởi lẽ nó có mối quan hệ mật thiết, hữu cơ với quy

mở đầu

1 Tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài

Thừa kế là một chế định quan trọng trong luật dân sự nói riêng và trong pháp luật nói chung, bởi lẽ nó có mối quan hệ mật thiết, hữu cơ với quyền sở hữu tài sản- một trong những quyền cơ bản của con ng-ời Một bộ phận không thể thiếu trong chế định này là những quy phạm điều chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật- hình thức thừa kế theo hàng thừa kế, điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy

định Nh- vậy, quy định hàng thừa kế là một vấn đề then chốt trong điều chỉnh quan hệ thừa kế theo pháp luật Qua xác định hàng thừa kế, ng-ời ta có thể xem xét chủ thể nào có quyền h-ởng di sản của ng-ời chết để lại và phần di sản đ-ợc h-ởng

là bao nhiêu Do vậy, nếu pháp luật về hàng thừa kế có những quy định khoa học, phù hợp với thực tiễn sẽ giúp cho việc giải quyết vấn đề thừa kế đ-ợc nhanh gọn Ng-ợc lại, nó sẽ là nguyên nhân dẫn tới những tranh chấp, bất đồng Xuất phát từ ý nghĩa quan trọng đó, các n-ớc trên thế giới luôn quan tâm tới việc hoàn thiện quy

định pháp luật về hàng thừa kế Với công tác xây dựng pháp luật về thừa kế, hay cụ thể hơn là về hàng thừa kế cũng t-ơng tự việc xây dựng bất kỳ quy phạm nào khác, nắm vững pháp luật hiện hành, phân tích đ-ợc những thành công cũng nh- tồn tại của nó, hiểu rõ tình hình thực tiễn, cùng với một nhãn quan sâu rộng về tiến trình phát triển của lịch sử pháp luật n-ớc nhà cũng nh- pháp luật t-ơng ứng của các n-ớc trên thế giới sẽ giúp cho các nhà lập pháp xây dựng đ-ợc những quy định tốt,

có tính khả thi, đáp ứng nhu cầu xã hội một cách hiệu quả

ở n-ớc ta, pháp luật về thừa kế nói chung và pháp luật về hàng thừa kế nói riêng không ngừng đ-ợc xây dựng, sửa đổi bổ sung cho phù hợp với tình hình kinh

tế - xã hội Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005 đ-ợc ban hành và có hiệu lực từ ngày 01/01/2006 đánh dấu một b-ớc tiến quan trọng trong lịch sử pháp luật n-ớc nhà Trong đó, những quy định về hàng thừa kế cùng với toàn bộ chế định thừa kế

đã kế thừa nhiều quy phạm trong các văn bản tr-ớc đây song cũng có một số thay

đổi cơ bản Trải qua một thời gian thực hiện dù ch-a phải là dài nh-ng với số l-ợng các vụ việc thừa kế theo pháp luật vốn đã diễn ra phổ biến, cùng với sự phát triển đa dạng của các quan hệ sở hữu, nay lại xuất hiện ngày một nhiều với tính chất phức tạp gia tăng, các quy phạm cũng đã đ-ợc áp dụng nhiều lần trong cuộc sống, dần bộc lộ những -u điểm cũng nh- hạn chế của chúng Bởi vậy, b-ớc đầu, chúng ta cũng có thể đ-a ra một số đánh giá về thực trạng pháp luật, trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp nhằm hoàn thiện hơn nữa pháp luật hiện hành

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề hàng thừa kế theo pháp luật đã từng đ-ợc nhắc đến trong một số

công trình khoa học nh-: "Thừa kế theo pháp luật của công dân Việt Nam từ năm

1945 đến nay" của Tiến sĩ Phùng Trung Tập; "Bình luận khoa học về Thừa kế trong

Bộ luật Dân sự Việt Nam" của Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Điện; "Hỏi đáp về pháp luật thừa kế" của Giáo s-, Tiến sĩ Đinh Văn Thanh và Trần Hữu Biền; Luận văn Thạc sĩ

luật học "Diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự năm 2005" của

tác giả Phan Thị Kim Chi, Ngoài ra, nhiều bài viết về đề tài này cũng đã đ-ợc

đăng tải trên các tạp chí Luật học, Nhà n-ớc và pháp luật, Dân chủ và pháp luật, Tòa án nhân dân,

Những bình luận sâu sắc, những ý kiến xác đáng về h-ớng hoàn thiện pháp luật của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu đã đ-ợc ghi nhận làm cơ sở hoàn thiện pháp luật về thừa kế Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên chủ yếu khai thác trên phạm vi t-ơng đối rộng lớn, có khi là toàn bộ chế định thừa kế hoặc tất cả các vấn đề liên quan tới thừa kế theo pháp luật, hay công trình có phạm vi nghiên cứu

hẹp hơn cũng bao quát cả diện và hàng thừa kế Với đề tài "Hàng thừa kế theo quy

định của pháp luật Việt Nam hiện hành - Những vấn đề lý luận và thực tiễn",

chúng tôi tiếp tục nghiên cứu vấn đề thừa kế nh-ng chỉ đi vào những vấn đề xoay quanh hàng thừa kế trong pháp luật Việt Nam hiện nay

3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài

Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về hàng thừa kế theo pháp luật thực định Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi có tham khảo pháp luật thừa kế Việt Nam trong suốt quá trình lịch sử và pháp luật về thừa kế của một

số quốc gia khác trên thế giới, các tài liệu chuyên khảo và một số văn bản pháp luật liên quan,

4 Ph-ơng pháp nghiên cứu đề tài

Dựa trên cơ sở ph-ơng pháp luận là chủ nghĩa duy vật biện chứng, khi nghiên cứu đề tài này, chúng tôi kết hợp sử dụng nhiều ph-ơng pháp nh-: phân tích, tổng hợp, so sánh, để làm sáng tỏ từng vấn đề, đồng thời đối chiếu với những vấn đề liên quan, qua đó đ-a ra những nhận xét, đánh giá một cách đa diện

5 Mục đích, nhiệm vụ của việc nghiên cứu đề tài

Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi tr-ớc hết tập trung tìm hiểu về hàng thừa kế trong pháp luật Việt Nam hiện hành Việc nghiên cứu trong phạm vi hẹp nh- vậy hy vọng sẽ mang lại sự nhìn nhận t-ơng đối toàn diện và sâu sắc về vấn đề pháp lý quan trọng này Với cách tiếp cận vấn đề từ truyền thống đến hiện

đại, trên cơ sở tham khảo pháp luật một số n-ớc trên thế giới, xuất phát từ việc đi sâu phân tích những thành công và hạn chế trong pháp luật hiện hành về hàng thừa

kế trên cả ph-ơng diện luật thực định cũng nh- thực tiễn áp dụng, luận văn cũng h-ớng tới việc đ-a ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt Nam về hàng thừa kế

6 Những kết quả nghiên cứu mới của luận văn

Liên quan tới lĩnh vực thừa kế, cho tới nay, một số công trình khoa học đã công bố đều bình luận, đánh giá về thừa kế một cách khá toàn diện trên phạm vi

rộng Luận văn thạc sĩ luật học "Diện và hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật

Dân sự năm 2005" của tác giả Phan Thị Kim Chi khai thác t-ơng đối sâu sắc vấn

đề ng-ời thừa kế theo pháp luật nh-ng tập trung nhiều vào nội dung diện thừa kế

Do vậy, việc nghiên cứu vấn đề thừa kế với phạm vi khá hẹp là hàng thừa kế trong luận văn này sẽ đem lại những phân tích chuyên sâu hơn xung quanh vấn đề hàng thừa kế, tìm hiểu lý do, bản chất trong các quy định liên quan tới hàng thừa kế,

đánh giá những ý nghĩa của các quy định đó theo những cách nhìn nhận mới mẻ, từ

đó đ-a ra một số kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật Việt Nam hiện hành về hàng thừa kế

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của

luận văn gồm 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Những vấn đề chung

Ch-ơng 2: Pháp luật Việt Nam hiện hành về hàng thừa kế

Ch-ơng 3: Thực trạng áp dụng pháp luật về hàng thừa kế và những đề xuất

nhằm hoàn thiện pháp luật về hàng thừa kế

Ch-ơng 1

Những vấn đề chung

1.1 Khái niệm hàng thừa kế

Thừa kế là một chế định không thể thiếu trong hầu hết pháp luật dân sự của các n-ớc trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng qua các thời kỳ Nó đồng thời là "ng-ời anh em" với quyền sở hữu - chế định đ-ợc xem nh- nền tảng, cái

"gốc" trong dân sự, là một trong những căn cứ phát sinh, thay đổi, chấm dứt quyền

sở hữu Chế định thừa kế trong chừng mực nhất định là sự bổ sung cho chế định quyền sở hữu trong việc điều chỉnh quan hệ tài sản giữa các thành viên xã hội

Thừa kế đ-ợc hiểu là sự dịch chuyển tài sản của ng-ời chết sang cho những ng-ời còn sống Sự dịch chuyển tài sản này một mặt thể hiện sự chuyển giao về mặt vật chất, mặt khác mang ý nghĩa tinh thần lớn lao Di sản thừa kế nhiều khi có giá trị kinh tế, là "cơ nghiệp" của gia đình mà ng-ời thuộc thế hệ tr-ớc truyền lại cho con, cháu, cũng có khi chỉ là những kỷ vật cho thế hệ sau nhằm l-u giữ truyền thống gia đình Về mặt đạo đức, có thể xem di chuyển di sản chính là một cách thức "giúp" ng-ời để lại di sản thực hiện bổn phận ch-a tròn đối với gia đình, ng-ời thân Về mặt kinh tế, di sản là tài sản, là đối t-ợng của những giao l-u dân sự, có khả năng mang lại lợi nhuận, do vậy, việc di chuyển tài sản phải đảm bảo rằng tài sản đ-ợc chuyển giao có thể bảo tồn đ-ợc giá trị trao đổi và tiếp tục sinh lợi

Việc thực hiện quyền thừa kế chịu sự chi phối bởi rất nhiều yếu tố văn hóa, lịch sử, xã hội, Thừa kế tài sản đã xuất hiện từ thời kỳ sơ khai của loài ng-ời, trải qua mỗi giai đoạn phát triển, thừa kế lại mang những màu sắc khác, phản ánh chế

độ kinh tế - xã hội của thời kỳ đó Quan hệ thừa kế là quan hệ phát sinh giữa những ng-ời thừa kế với nhau trong việc phân chia di sản của ng-ời chết để lại kể từ thời

điểm mở thừa kế- thời điểm ng-ời có tài sản chết Trong đó, thông th-ờng, những

ng-ời thừa kế là những ng-ời cùng chung sống trong một gia đình hoặc những ng-ời bà con thân thích khác của ng-ời để lại di sản Do vậy, sự điều chỉnh pháp luật đối với loại quan hệ này bên cạnh tiêu chí bảo đảm sự chiếm hữu, sử dụng,

định đoạt di sản của những ng-ời thừa kế đ-ợc thuận lợi, cũng luôn cần tính đến yếu tố phù hợp với đạo đức truyền thống, văn hóa dân tộc, từ đó gìn giữ tình đoàn kết, th-ơng yêu giữa các thành viên trong gia đình, dòng tộc

Xuất phát từ ý nghĩa to lớn đó, pháp luật các n-ớc đều quan tâm tới vấn đề thừa kế nói chung và các hình thức chia thừa kế nói riêng, sao cho đảm bảo sự dịch chuyển tài sản t-ơng đối đặc biệt này vừa chặt chẽ, thuận lợi, vừa bảo vệ đ-ợc quyền hợp pháp của những ng-ời thừa kế Theo đó, hai hình thức thừa kế đ-ợc quy

định: thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật

Thừa kế theo di chúc là thừa kế theo ý chí đ-ợc thể hiện trong di chúc của ng-ời có tài sản Trong di chúc, ng-ời lập di chúc chỉ định một hoặc một số cá nhân, tổ chức là ng-ời thừa kế một phần hoặc toàn bộ tài sản của mình Tuy nhiên,

di chúc đó có đ-ợc thực hiện trên thực tế hay không phụ thuộc vào việc xác định tính hợp pháp của di chúc, đồng thời phải dựa trên khả năng những ng-ời thừa kế theo di chúc còn sống hay đã chết tr-ớc hoặc chết cùng một thời điểm với ng-ời lập

di chúc, cơ quan, tổ chức đ-ợc h-ởng thừa kế theo di chúc còn tồn tại hay không còn vào thời điểm mở thừa kế, ng-ời đ-ợc chỉ định làm ng-ời thừa kế theo di chúc

có quyền hay không đ-ợc quyền nhận di sản, đồng ý hay từ chối nhận di sản,

Pháp luật tr-ớc hết tôn trọng sự tự định đoạt của ng-ời lập di chúc cũng nh-

sự tự nguyện của những ng-ời h-ởng thừa kế theo di chúc Song, trong tr-ờng hợp ng-ời chết không để lại di chúc, di chúc không định đoạt toàn bộ di sản hoặc bản di chúc vì lý do chủ quan hay khách quan nào đó mà một phần hoặc toàn bộ nội dung của nó không thể thực hiện đ-ợc, pháp luật dự liệu việc chia thừa kế theo pháp luật

Đó là hình thức thừa kế theo điều kiện và trình tự thừa kế do pháp luật quy định Tr-ớc một vụ việc thừa kế theo pháp luật, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét

những ai là đối t-ợng có thể đ-ợc h-ởng thừa kế, và sắp xếp họ theo các trình tự nh- thế nào để nhận di sản trên thực tế Thừa kế theo pháp luật chỉ dành cho các cá nhân thuộc diện thừa kế- phạm vi những ng-ời đ-ợc thừa kế theo pháp luật, h-ởng

di sản của ng-ời chết để lại Những ng-ời đó có một hoặc một số quan hệ gia đình với ng-ời để lại di sản trong ba mối quan hệ: hôn nhân, huyết thống và nuôi d-ỡng Tuy nhiên, không phải tất cả những ng-ời thuộc diện thừa kế đều đ-ợc h-ởng di sản cùng một lúc mà họ đ-ợc h-ởng theo trình tự nhất định

D-ờng nh- ch-a có một nguyên tắc chung nhất trong việc quy định các trình tự thừa kế theo pháp luật Một số quốc gia quy định thứ tự thừa kế dựa trên các bậc quan hệ với ng-ời để lại di sản Theo đó, di sản chủ yếu đ-ợc phân chia cho những ng-ời theo huyết thống xuôi Con (cháu) trực hệ có quyền nhận di sản của ông bà, cha mẹ theo nguyên tắc con không h-ởng thì cháu h-ởng Cháu chỉ

đ-ợc thừa kế của ông bà khi cha (mẹ) chúng đã chết, từ chối h-ởng hay không có quyền h-ởng di sản Cứ nh- vậy đến các bậc, các đời sau Một số quốc gia, trong

đó có Việt Nam hiện nay không chia thừa kế dựa trên các bậc thừa kế nh- vậy mà quy định các hàng thừa kế độc lập, mỗi hàng thừa kế bao gồm một số ng-ời, việc h-ởng di sản của hàng thừa kế tr-ớc sẽ loại trừ quyền h-ởng di sản của những ng-ời thuộc hàng thừa kế sau Do vậy, không khi nào có tr-ờng hợp những ng-ời thừa kế ở các hàng thừa kế khác nhau lại cùng h-ởng thừa kế theo pháp luật Cũng

có n-ớc lại quy định thứ tự thừa kế theo cách kết hợp hàng và bậc thừa kế Với cách này, quyền h-ởng thừa kế của những ng-ời thừa kế theo hàng sẽ bị ảnh h-ởng bởi thứ tự bậc của ng-ời đó và có thể có tr-ờng hợp những ng-ời thừa kế ở các hàng khác nhau lại cùng h-ởng di sản theo pháp luật do xem xét tới yếu tố bậc thừa kế

Luật thực định các n-ớc có quy định các hàng thừa kế song ch-a có quy

định thế nào là hàng thừa kế Tuy nhiên, khái niệm này cũng ít nhiều đ-ợc đề cập tới trong một số tài liệu chuyên khảo

Theo Từ điển giải thích thuật ngữ luật học - Đại học Luật Hà Nội, "Hàng thừa kế là nhóm ng-ời có quan hệ cùng tính chất gần gũi với ng-ời để lại di sản thừa kế" [32, tr 64] Khái niệm này đã nêu bật vấn đề cơ bản là hàng thừa kế theo pháp luật luôn luôn bao gồm những ng-ời có quan hệ gần gũi với ng-ời để lại di sản Tuy nhiên, hiểu nh- thế nào là "nhóm ng-ời có quan hệ cùng tính chất gần gũi" không phải là vấn đề đơn giản Nhiều quan điểm thừa nhận những ng-ời cùng một bậc trong quan hệ với ng-ời để lại di sản là những ng-ời có quan hệ cùng tính chất gần gũi Nh-ng những ng-ời thuộc về các bậc khác nhau có quan hệ cùng tính chất gần gũi với ng-ời để lại di sản hay không? Trong cùng một hàng thừa kế cha,

mẹ, vợ, chồng và con của ng-ời để lại di sản; ông bà nội, ngoại và các anh, chị, em ruột của ng-ời để lại di sản; các cụ và bác, chú, cậu, cô, dì, ruột có phải là những ng-ời có quan hệ cùng tính chất gần gũi? Họ là những ng-ời có quan hệ hôn nhân hoặc quan hệ huyết thống với nhau, những ng-ời trong dòng tộc lại thuộc các bậc khác nhau, có khi là quan hệ huyết thống trực hệ, có khi là quan hệ huyết thống bàng hệ, Trong nhiều tr-ờng hợp nh- vậy, quả không dễ dàng có đ-ợc một quan

điểm đồng nhất

Theo cuốn Từ điển Luật học- Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa, "Trong tr-ờng hợp không có di chúc thì hàng thừa kế là thứ tự -u tiên h-ởng di sản theo quy định của pháp luật" [35, tr 182-183] Định nghĩa đã hàm chứa trong nó yêu cầu phân chia những ng-ời thuộc diện thừa kế thành các hàng thừa kế khác nhau với mức -u tiên h-ởng di sản khác nhau Nh-ng, chúng ta thấy quan điểm này lại

"mắc" phải một vấn đề khác: Đâu chỉ có tr-ờng hợp không có di chúc thì vấn đề thừa kế theo pháp luật mới đ-ợc đặt ra Nhiều tr-ờng hợp, mặc dù ng-ời thừa kế có

để lại di chúc nh-ng di chúc đó không đ-ợc thực hiện hoặc không thực hiện đ-ợc thì việc phân chia di sản thừa kế cũng phải đ-ợc tiến hành theo hình thức thừa kế theo pháp luật Nh- vậy, khái niệm này đã không bao quát hết các tr-ờng hợp thừa

kế theo pháp luật

Tác giả Phan Thị Kim Chi trong một công trình nghiên cứu về thừa kế lại

đ-a ra khái niệm:

Hàng thừa kế là thứ tự những ng-ời thuộc diện thừa kế đ-ợc h-ởng di sản theo trình tự tuyệt đối trên nguyên tắc hàng gần loại trừ hàng xa, tùy thuộc vào mức độ thân thích với ng-ời để lại di sản, không phân biệt giới tính, độ tuổi, địa vị xã hội, không phụ thuộc vào mức độ năng lực hành vi dân sự và những ng-ời trong cùng một hàng thừa kế đ-ợc h-ởng phần di sản ngang nhau [22, tr 11]

Có thể nói, đây là kết quả của một nghiên cứu khá sâu sắc, khái niệm không chỉ đ-a ra thuộc tính của những ng-ời thừa kế mà còn nêu đ-ợc nguyên tắc phân chia di sản thừa kế theo hàng Điều này hoàn toàn phù hợp trong pháp luật Việt Nam hiện nay, nh-ng nếu xét tới một vài quy định của pháp luật Việt Nam d-ới chế độ cũ và pháp luật của một số n-ớc trên thế giới, quyền h-ởng di sản đôi khi phụ thuộc vào giới tính, thân thế và trình tự h-ởng di sản tuyệt đối trên nguyên tắc hàng gần loại trừ hàng xa có lẽ không đ-ợc đảm bảo Các n-ớc khác nhau, thậm chí trong cùng một quốc gia nh-ng vào những thời điểm cụ thể lại quy định số l-ợng hàng thừa kế khác nhau Từng hàng thừa kế đôi khi bao gồm nhiều đối t-ợng, có những ng-ời có quan hệ thân thích t-ơng đồng với ng-ời để lại di sản thừa kế, có khi không t-ơng đồng Nguyên tắc phân chia di sản trong cùng một hàng và giữa các hàng cũng có nhiều khác biệt

Bởi thế, hàng thừa kế là một khái niệm động và mang tính lịch sử, khó có thể đ-a ra một định nghĩa luôn đúng trong mọi hoàn cảnh Theo quan điểm cá nhân, xét trên bình diện chung nhất, tôi cho rằng hàng thừa kế là nhóm ng-ời có quan hệ thân thích với ng-ời để lại di sản, đ-ợc quy định thứ tự -u tiên h-ởng di sản trong tr-ờng hợp chia thừa kế theo pháp luật, dựa trên những nguyên tắc nhất

định trong pháp luật của mỗi n-ớc ở từng giai đoạn lịch sử Tuy nhiên, trong khuôn khổ của luận văn này, với tiêu chí tìm hiểu về pháp luật Việt Nam hiện hành về hàng thừa kế, chúng tôi xin đ-a ra khái niệm sau đây: Hàng thừa kế là một nhóm

ng-ời thừa kế theo pháp luật có quyền ngang nhau trong việc nhận di sản Các hàng thừa kế đ-ợc sắp xếp theo một trật tự tuyệt đối trên nguyên tắc những ng-ời ở hàng thừa kế tr-ớc có mối quan hệ thân thích gần gũi hơn với ng-ời để lại di sản so với những ng-ời ở hàng thừa kế sau Việc h-ởng di sản của hàng thừa kế tr-ớc loại trừ quyền h-ởng di sản của hàng thừa kế sau

Để nhìn nhận đa chiều về vấn đề hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam hiện hành, trong phần nội dung tiếp theo, chúng tôi xin trình bày về tiến trình phát triển của pháp luật Việt Nam về hàng thừa kế và vấn đề hàng thừa kế trong pháp luật một số n-ớc trên thế giới

1.2 Sơ l-ợc tiến trình phát triển của pháp luật Việt Nam về hàng thừa kế

1.2.1 Giai đoạn tr-ớc năm 1945

D-ới chế độ phong kiến, pháp luật ch-a dành nhiều sự quan tâm điều chỉnh quan hệ thừa kế, đặc biệt là thừa kế theo pháp luật Thừa kế mặc dù đã bắt đầu đ-ợc

đề cập trong pháp luật của triều đại nhà Lý; tuy nhiên, khi đó ch-a có bất kỳ quy

định nào về hàng thừa kế Phải tới thế kỷ XV, d-ới triều đại nhà Lê, vấn đề hàng thừa kế mới đ-ợc đặt ra Bộ luật Hồng Đức quy định khi cha mẹ chết không có chúc th- hoặc chúc th- không hợp pháp thì di sản đ-ợc chia theo luật Mặc dù ch-a thật rõ ràng, nh-ng theo tinh thần các điều 374, 375, 376, 380, 388 và một số điều khoản khác, có thể thấy pháp luật quy định hai hàng thừa kế:

- Hàng thừa kế thứ nhất là các con (bao gồm cả con trai, con gái, con vợ cả, con vợ lẽ, con nàng hầu; con nuôi cũng đ-ợc thừa kế nếu trong văn tự nhận nuôi có ghi rõ cho thừa kế điền sản)

- Hàng thừa kế thứ hai là cha mẹ hoặc ng-ời thừa tự

Nh- vậy, ng-ời vợ hoặc ng-ời chồng góa không thuộc bất kỳ hàng thừa kế nào ở trên song nếu ng-ời chồng hoặc ng-ời vợ chết đi, ng-ời kia có quyền thừa