Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường trung học phổ thông nọi trú đồ sơn, thành phố hải phòng

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi lựa chọn đề tài: "Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng" để nghiên cứ

Đại học Quốc gia Hà Nội Khoa Sư phạm

Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở Trường Trung học phổ thông nọi trú Đồ Sơn,

thành phố Hải Phòng

Luận văn ThS Quản lý giáo dục

Phạm Thị Khanh

Hà Nội 2008

MỤC LỤC

Trang

Mở đầu

1 Lý do chọn đề

tài………

1 2 Mục đích nghiên cứu………

3 3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu………

3 4 Giả thuyết khoa học……… 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu……… 4

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu………

4 7 Phương pháp nghiên cứu………

4 8 Cấu trúc luận văn……… 5

Chương 1: cơ sở lý luận của các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường trung học phổ thông 6 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề ………

6 1.1.1 Trên thế giới 6

1.1.2 Trong nước 7

1.2 Lí luận chung về quản lý quá trình giáo dục đào tạo ……… 9

1.2.1 Khái niệm quản lý 9

1.2.2 Khái niệm quản lý giáo dục 11

1.2.3 Quản lý trường học 12

1.2.4 Quản lý quá trình đào tạo 14

1.3 Quản lý các hoạt động ngoại khoá 16

1.3.1 Hoạt động ngoại khoá ……… 16

1.3.2 Mối quan hệ giữấ hoạt động ngoại khoá với các hoạt động giáo dục 16

1.3.3 Vai trò của hoạt động ngoại khoá đối với hoạt động giáo dục học sinh Trung học phổ thông ở trường nội trú ………

17 1.3.4 Quản lý đối với học sinh Trung học phổ thông nội trú………… 20

Kết luận chương 1……… 29

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường trung học phổ thông nội trú đồ sơn, thành phố hải phòng………

30 2.1 Khái quát về trường Trung học phổ thông nội trú Đồ Sơn, Thành phố Hải Phòng ………

30 2.1.1 Đặc điểm của trường ……… 30

2.1.2 Hệ thống các môn học trong nhà trường……… 34

2.2 Thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá ở nhà trường…………

34 2.2.1 Khái quát chung ……… 34

2.2.2 Đánh giá cụ thể thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khoá………

37 2.3 Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khoá ở nhà trường …………

39

2.3.1 Giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò của hoạt động ngoại khoá 40

thúc đẩy công tác giáo dục………

2.3.2 Quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt động ngoại khoá 47

2.3.3 Quản lý nội dung hoạt động ngoại khoá 49 2.3.4 Quản lý hình thức và phương pháp hoạt động ngoại

khoá

51

2.3.5 Quản lý điều kiện đảm bảo cho hoạt động ngoại khoá 52

2.4 Kết quả quản lý tổ chức hoạt động ngoại khoá ở nhà

trường……

57

2.4.1 Đánh giá chung……… 57 2.4.2 Những ưu điểm

………

58

2.4.3 Những hạn chế……… 59 Kết luận chương 2……… 60

Chương 3: một số biện pháp tăng cường quản lý hoạt động ngoại

khoá ở trường THPT nội trú đồ sơn, thành phố hải

3.1 Cơ sở đề xuất các biện pháp

………

62

3.1.1 Cơ sở lý luận ……… 62 3.1.2 Cơ sở thực tiễn……… 63 3.2 Hệ thống các biện pháp ……… 64 3.2.1 Biện pháp 1: Tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức về tác

dụng của hoạt động ngoại khoá và thúc đẩy hoạt động ngoại

khoá ở nhà trường

….………

64

3.2.2 Biện pháp 2: Cải tiến quản lý kế hoạch tổ chức hoạt động ngoại

khoá ở nhà trường………

67

3.2.3 Biện pháp 3: Cải tiến quản lý phương pháp, hình thức hoạt động

ngoại khoá ở nhà trường………

69 3.2.4 Biện pháp 4: Cải tiến quản lý nội dung hoạt động ngoại khoá ở nhà trường………

74 3.2.5 Biện pháp 5: Đổi mới việc kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động ngoại khoá ở nhà trường ………

76 3.2.6 Biện pháp 6: Tăng cường các điều kiện đảm bảo cho hoạt động ngoại khoá

78 3.2.7 Biện pháp 7: Tăng cường công tác xã hội hoá giáo dục thông qua hoạt động ngoại khoá

83 3.2.8 Mối quan hệ của các biện pháp trên ………

88 3.3 Kết quả khảo nghiệm 89

3.3.1 Đối tượng khảo nghiệm 89

3.3.2 Kết quả khảo nghiệm 90

3.4 Thực nghiệm sư phạm ………

92 Kết luận chương 3 ……… 95

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ……… 96

1 Kết luận……… 96

2 Khuyến nghị……… 97

DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 99 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Xuất phát điểm lý luận

Những năm đầu của thế kỷ XXI đã được đánh dấu bằng sự phát triển mới về chất lượng với những thành tựu to lớn của khoa học công nghệ, song con người cũng đang đứng trước nhiều vấn đề sống còn của xã hội công nghiệp và nền kinh tế tri thức đặt ra Đảng và nhà nước ta đã coi sự nghiệp giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu Để đảm bảo thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất

nước thì phải: "Ưu tiên hàng đầu cho việc nâng cao chất lượng dạy và học Đổi mới chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học, nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên và tăng cường cơ sở vật chất của nhà trường, phát huy khả năng sáng tạo và độc lập suy nghĩ của học sinh, sinh viên Coi trọng bồi dưỡng cho học sinh, sinh viên khát vọng mãnh liệt xây dựng đất nước giàu mạnh, gắn liền lập nghiệp của bản thân với tương lai cộng đồng, dân tộc, trau dồi cho học sinh, sinh viên bản lĩnh, phẩm chất và lối sống của thế hệ trẻ Việt Nam hiện đại Triển khai thực hiện hệ thống kiểm định khách quan, trung thực chất lượng giáo dục đào tạo"

Giáo dục phải không ngừng đổi mới, đổi mới cả về nội dung chương trình, về phương pháp giảng dạy Một trong nhiều phương pháp giáo dục được áp dụng, trong đó có tổ chức HĐNK trong nhà trường HĐNK là một hoạt động quan trọng trong quá trình nhận thức của con người nhằm chiếm lĩnh tri thức, khám phá ra các quy luật khoa học HĐNK còn là hoạt động quan trọng của người học sinh nhằm

bổ sung, ôn luyện, củng cố, khắc sâu, mở rộng kiến thức, vốn sống cho người học, chính vì vậy HĐNK phải được định hướng, tổ chức, quản lý có phương pháp đối với học sinh Đặc biệt HĐNK là một bộ phận quan trọng trong hoạt động giáo dục

ở trường phổ thông, góp phần tích cực vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục của nhà trường Hoạt động này là sự tiếp nối các hoạt động dạy học ở trên lớp, nhằm

giáo dục học sinh một cách toàn diện, góp phần hình thành nhân cách, kỹ năng sống cho học sinh

Hiện nay HĐNK tại các trường THPT còn yếu thường là tự phát chưa được quản lý chặt chẽ, chưa xây dựng được nề nếp, chưa có hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục

Vấn đề đặt ra là cần phải hình thành ý thức tham gia các HĐNK của học sinh một cách có mục đích, nội dung rõ ràng và được quản lý chặt chẽ, đưa vào nề nếp, đầy đủ, mạnh mẽ, góp phần củng cố, nâng cao kiến thức, làm rõ thêm nội dung của môn học Từ đó học sinh có ý thức tham gia một cách tự giác các HĐNK của nhà trường

1.2 Xuất phát điểm thực tiễn

Trường THPT Nội trú Đồ Sơn có 450 học sinh nội trú với 13 lớp (4 lớp THCS, 9 lớp THPT) với 28 giáo viên, 20 CB-CNV, trong đó có 3 cán bộ quản lý Học sinh của trường là học sinh của các huyện đảo, vùng sâu, vùng xa có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn không nơi nương tựa Phần lớn các em ngoan, chăm học nhưng cũng có một số lượng không nhỏ học yếu, thiếu ý thức tự giác, thiếu sự dạy bảo, kèm cặp của người lớn như học sinh các huyện: Bạch Long Vỹ, Cát Hải, các

em quen sống tự do Đặc biệt học sinh nội trú ăn, nghỉ, sinh hoạt, học tập tại trường, ngoài thời gian học chính khoá, các em còn nhiều thời gian rảnh rỗi, nếu không được định hướng vào những hoạt động có mục đích dễ dẫn đến hành vi tự phát ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục của nhà trường HĐNK là hết sức cần thiết, phải được xác lập các biện pháp quản lý kịp thời trong việc hướng dẫn, tổ chức HĐNK và nâng cao khả năng tự nhận thức, tự rèn luyện của học sinh

Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn trên, tôi lựa chọn đề tài: "Biện pháp

quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng" để nghiên cứu trong luận văn tốt nghiệp khoá đào tạo thạc

sỹ chuyên ngành quản lý giáo dục

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp quản lý HĐNK ở Trường THPT Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng nhằm góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý hoạt động giáo dục trong trường Trung học phổ thông

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý HĐNK ở Trường THPT Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

3.3 Đối tượng được khảo sát

- 200 em học sinh nội trú của Trường THPT Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

- Các tổ chức, đoàn thể trong trường THPT Nội trú Đồ Sơn: BGH, Chi bộ, Công đoàn, Đoàn thanh niên, Quản sinh, Tổ, nhóm chuyên môn, cán bộ lớp, GVCN

4 Giả thuyết khoa học

Trong trường THPT Nội trú Đồ Sơn có nhiều cán bộ giáo viên còn yếu về biện pháp quản lý HĐNK và chưa thống nhất về mặt yêu cầu sư phạm Thực hiện mục đích nghiên cứu trên sẽ nâng cao năng lực tổ chức và quản lý HĐNK của ban giám hiệu và các đoàn thể trong trường, đồng thờigóp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện học sinh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hoá cơ sở lý luận về các biện pháp quản lý hoạt động ngoaị khoá đối với học sinh bậc trung học, các yếu tố ảnh hưởng chi phối nếu xây dựng các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá đối với học sinh trung học phổ thông 5.2.Khảo sát và phân tích thực trạng công tác quản lý hoạt động ngoại khoá của trường trung học phổ thông nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

5.3 Đề xuất một số biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động ngoại khoá đảm bảo cho bộ máy quản lý của trường trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng hoàn thành được mục tiêu của ngành, của trường Khảo nghiệm nhận thức về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã nêu

6 Giới hạn và phạm vi nghiên cứu

Đề tài này chỉ nghiên cứu khảo sát thực trạng các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá của đội ngũ BGH trong trường THPT Nội trú Đồ Sơn từ năm học

2006-2007, 2007 -2008; đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động ngoại khóa cho những năm học tiếp theo

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

7.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Gồm các phương pháp

Phương pháp quan sát; Phương pháp phỏng vấn sâu; Phương pháp trò chuyện; Phương pháp điều tra viết bằng bảng hỏi; Phương pháp mô hình hóa; Phương pháp điều tra kiểm chứng; Phương pháp thử nghiệm

7.3 Nhóm phương pháp xử lý số liệu nghiên cứu: sử dụng thống kê toán học

8 Cấu trúc luận văn: Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, phụ lục, luận

văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận của các biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động ngoại khoá ở trường Trung học phổ thông Nội trú Đồ Sơn, thành phố Hải Phòng

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT

ĐỘNG NGOẠI KHOÁ 1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Trên thế giới

HĐNK là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục ở hầu hết tất cả các nước trên thế giới Hoạt động này được chú trọng nghiên cứu và thực hiện như

là một công cụ hữu ích để giúp học sinh học tập có kết quả hơn và phát triển toàn diện hơn nhân cách của các em

Các công trình nghiên cứu đã làm nổi rõ tầm quan trọng của các HĐNK nhưng chưa chỉ ra biện pháp cần thiết cho nhà quản lý phải làm gì để tổ chức và quản lí tốt các hoạt động này nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

1.1.2 Trong nước

Nhìn chung các tác giả trên thế giới và trong nước đều đề cao vai trò và tác dụng của HĐNK trong quá trình giáo dục học sinh, xem HĐNK là một trong những hình thức tổ chức dạy học quan trọng, không thể thiếu trong quá trình dạy học và giáo dục học sinh

Tuy nhiên bên cạnh việc khẳng định tính cần thiết của tổ chức HĐNK, những công trình nghiên cứu này chưa chỉ ra một cách cụ thể việc cần tổ chức và quản lý HĐNK ra sao? Làm thế nào để HĐNK trong nhà trường trung học phổ thông thực sự là một họat động thường xuyên có kết quả tốt? Cách thức cho nhà quản lý khi tổ chức hướng dẫn thực hiện các tổ nhóm chuyên môn đưa HĐNK vào trong kế hoạch năm học?

Vì thế việc xây dựng cơ sở lý luận cho quản lý HĐNK giúp nhà quản lý có

cơ sở điều hành công tác chuyên môn của nhà trường nói chung, HĐNK nói riêng đạt kết quả tốt hơn

1.2 Lí luận chung về quản lý quá trình giáo dục - đào tạo

1.2.1 Khái niệm quản lý

Quản lý là một quá trình tác động có định hướng, có tính chất lựa chọn các tác động phù hợp dựa trên các thông tin về tình trạng của đối tượng và môi trường nhằm tạo cho đối tượng vừa vận hành trong thế ổn định, vừa tạo sự phát triển theo mục đích đề ra được thực hiện thông qua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá

1.2.2 Khái niệm quản lý giáo dục

Quản lí giáo dục về thực chất là quản lí có hiệu quả chất lượng giáo dục (bao gồm dạy học và giáo dục theo nghĩa hẹp) được thực hiện thông qua các tác động

có mục đích, có kế hoạch, qua các chức năng tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá

để đào tạo thế hệ trẻ thông minh sáng tạo, năng động, tự chủ, biết sống và phấn đấu vì hạnh phúc của bản thân và xã hội

1.2.3 Quản lý nhà trường

Quản lí nhà trường là việc người hiệu trưởng xây dựng mục tiêu, kế hoạch,

tổ chức, chỉ đạo thực hiện và kiểm tra đánh giá các kết quả đạt được so với yêu cầu và chuẩn mực đề ra trong chương trình giáo dục và nhiệm vụ năm học về chất lưọng phát triển toàn diện nhân cách của học sinh

1.2.4 Quản lí quá trình đào tạo

Nội dung của quản lý quá trình đào tạo với tư cách là một hệ thống khá phức tạp và toàn vẹn Gồm các nội dung chủ yếu sau:

- Quản lý mục tiêu đào tạo:

- Quản lý nội dung chương trình đào tạo:

- Quản lý phương pháp đào tạo:

- Quản lý hình thức tổ chức đào tạo:

- Quản lý kết quả đào tạo:

- Quản lý các điều kiện đảm bảo:

1.3 Quản lý các hoạt động ngoại khoá

1.3.1 Hoạt động ngoại khóa

Ngoại khoá là một hình thức tổ chức học tập ngoài giờ lên lớp có kế hoạch có phương hướng xác định được học sinh tiến hành theo nguyên tắc tự nguyện ở ngoài giờ lên lớp chính khoá, dưới sự điều khiển, hướng dẫn của giáo viên, nhằm

bổ sung, củng cố, mở rộng và nâng cao kiến thức, kỹ năng bộ môn đã được học trong chương trình chính khoá, đồng thời góp phần giáo dục học sinh một cách toàn diện

1.3.2 Mối quan hệ giữa hoạt động ngoại khoá với các hoạt động giáo dục

Việc tổ chức hoạt động trên lớp và tổ chức ngoài giờ lên lớp là hai bộ phận hữu cơ hợp thành một thể thống nhất trong quá trình giáo dục học sinh nhằm đạt mục tiêu đào tạo của nhà trường THPT

1.3.3 Vai trò của hoạt động ngoại khoá đối với hoạt động giáo dục học sinhảtung học phổ thông ở trường nội trú

HĐNK có một tầm quan trọng đặc biệt, đem lại nhiều tác dụng to lớn, góp phần đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, nâng cao chất lượng giáo dục

1.3.4.1 Hoạt động ngoại khoá giúp học sinh mở rộng, nâng cao kiến thức

1.3.4.2 Hoạt động ngoại khoá giúp việc phát hiện năng khiếu của học sinh:

1.3.4.3 Hoạt động ngoại khoá hướng hứng thú vào các hoạt động bổ ích, làm giảm thiểu tình trạng yếu kém về đạo đức của học sinh

1.3.4.4 Hoạt động ngoại khoá tạo sự gắn bó đoàn kết trong tập thể 1.3.4.5 Hoạt động ngoại khoá là con đường quan trọng để hình thành, phát triển nhân cách cho học sinh, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi mới để Việt Nam có thể hội nhập với giáo dục khu vực và thế giới

1.3.4.6 Hoạt động ngoại khoá huy động các lực lượng xã hội tham gia vào việc giáo dục học sinh

1.3.4 Quản lý Hoạt động ngoại khoá đối với học sinh trung học phổ thông ở trường nội trú

1.3.4.1 Cơ sở tâm lý học– giáo dục học của việc tổ chức hoạt động ngoại khoá

 Cơ sở tâm lí:

+) HĐNK phải dựa trên sự hứng thú, tự nguyện của học sinh

+) Phù hợp với đặc điểm tâm lí lứa tuổi của học sinh THPT nội trú:

 Cơ sở giáo dục học

HĐNK trong nhà trường trung học phổ thông phải xuất phát từ mục tiêu giáo dục của nhà trường: đào tạo học sinh thành con người phát triển toàn diện, có khả năng thích ứng nhanh với hoàn cảnh xã hội hiện nay

1.3.4.2 Quản lý các hoạt động ngoại khoá

Quản lý các HĐNK trong trường THPT về thực chất là quản lí mục tiêu, nội dung chương trình, kế hoạch, phương pháp và các hình thức tổ chức HĐNK, đánh giá kết quả, tạo điều kiện về nguồn lực để thực hiện các HĐNK