ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ PHẠM THỊ THANH HÀ Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong các trường cao đảng và trung học chuy
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ
PHẠM THỊ THANH HÀ
Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong các trường cao đảng và trung học chuyên nghiệp ở tỉnh Gia Lai hiện nay
Luận văn Thạc sỹ chủ nghĩa xã hội khoa học
Mã số: 5 01 02
Người hướng dẫn khoa học: TS Tô Ngọc Thắng
Hà Nội - 2004
Trang 2MỤC LỤC
Trang
Mở đầu 1
Chương 1 Vị trí, vai trò của tầng lớp trí thức và đội ngũ trí thức
nữ trong công cuộc đổi mới, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. 11
1.1 Về khái niệm trí thức, tầng lớp trí thức và trí thức nữ
nước ta
11
1.2 Quá trình hình thành và phát triển lý luận về giải phóng
phụ nữ, thực hiện bình đẳng nam nữ của chủ nghĩa xã hội khoa học 15 1.3 Một số đặc điểm của đội ngũ trí thức nữ nước ta trong
mới
18
1.4 Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong sự nghiệp
đổi mới đất nước là yêu cầu khách quan hiện nay
23
Chương 2 Thực trạng và xu hướng phát triển của đội ngũ trí
thức nữ trong các trường cao đẳng và trung học chuyên nghiệp Tỉnh Gia lai hiện nay 32 2.1 Vài nét về đặc điểm, tình hình, môi trường hoạt động của
nữ trí thức trong các trường cao đẳng và trung học chuyên nghiệp tỉnh Gia Lai 32 2.2 Thực trạng đội ngũ trí thức nữ trong các trường cao đẳng
và trung học chuyên nghiệp tỉnh Gia Lai hiện nay 40
Trang 32.3 Xu hướng vận động và những vấn đề đặt ra 49
Chương 3 Phương hướng và một số giải pháp nhằm phát huy vai
trò của đội ngũ trí thức nữ trong các trường cao đẳng
và trung học chuyên nghiệp ở tỉnh Gia Lai hiện nay
59 3.1 Phương
hướng
59
3.2 Một số giải pháp cơ bản để phát huy vai trò của đội ngũ
trí thức nữ trong các trường cao đẳng và trung học chuyên nghiệp tỉnh Gia Lai hiện nay 75
Kết luận 89
Danh mục tài liệu tham khảo 91
Trang 4BẢNG QUY ƯỚC CHỮ VIẾT TẮT
- Chủ nghĩa xã hội: CNXH
- Công nghiệp hóa, hiện đại hóa: CNH, HĐH
- Chủ nghĩa tư bản: CNTB
- Đế quốc chủ nghĩa: ĐQCN
- Chủ nghĩa xã hội khoa học : CNXHKH
- Phổ thông trung học : PTTH
Trang 5MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Trong quá trình dựng nước và giữ nước, phụ nữ Việt Nam đã có những đóng góp to lớn vào sự nghiệp chấn hưng, trường tồn của dân tộc Có rất nhiều phụ nữ đã hy cả cuộc đời mình cho sự sống còn của Tổ quốc, để lại những tấm gương mãi mãi sáng ngời trong lịch sử phụ nữ Việt Nam Rồi cũng chính họ - phụ nữ - là những người quyết định đến sự phát triển giống nòi, hạnh phúc gia đình, sự phát triển sản xuất xã hội cũng như sự ổn định chính trị đất nước
Tiếp thu những quan điểm đúng đắn của Chủ nghĩa Mác - Lênin về trí thức và truyền thống tốt đẹp của dân tộc, từ khi ra đời đến nay, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn coi trọng trí thức, trong đó có trí thức nữ
Đại hội lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (1986) đã đề ra đường lối đổi mới toàn diện của đất nước, trong đó đặc biệt coi trọng vai trò của trí thức, coi liên minh công nông trí thức là nền tảng chính trị của Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam
Với tinh thần ấy, Đảng và Nhà nước ta đã ra nhiều văn bản quan trọng trực tiếp liên quan đến việc nâng cao vai trò đội ngũ trí thức: Nghị quyết TW 4 (khoá VII), Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ VIII, IX, thực sự nhấn mạnh Giáo dục - Đào tạo là quốc sách hàng đầu, là động lực quan trọng trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá (CNH), hiện đại hoá( HĐH) đất nước Trong tình hình đó vai trò đội ngũ trí thức nói chung, đội ngũ trí thức nữ nói riêng trong lĩnh vực Giáo dục - Đào tạo lại càng được chú ý
Cũng như các địa phương trong cả nước, để phát triển kinh tế, xã hội đi lên ngang bằng với các tỉnh khác, tỉnh Gia Lai càng phải coi trọng và phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nói chung, đội ngũ trí thức nữ nói riêng Song không
Trang 6phải lúc nào thực tế cũng diễn ra như ý muốn của con người Mặc dù đã có nhiều
cố gắng song ở tỉnh Gia Lai vẫn xảy ra tình trạng chưa có nhận thức đầy đủ và những giải pháp hữu hiệu để phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nói chung, đội ngũ trí thức nữ nói riêng nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới Là một tỉnh Tây nguyên kinh tế - xã hội còn gặp nhiều khó khăn, kinh phí đầu tư cho giáo dục đào tạo còn hạn hẹp, mạng lưới các trường Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp ở Gia Lai chưa có điều kiện phát triển như các địa phương khác trong cả nước
Vấn đề đặt ra là làm thế nào để đội ngũ trí thức nữ Gia Lai thực hiện tốt chức năng của mình, có thể cống hiến được nhiều nhất tài năng và trí tuệ cho địa phương, đất nước đang là vấn đề trăn trở của số đông phụ nữ, đặc biệt là phụ nữ trí thức Gia Lai đang hoạt động trong lĩnh vực Giáo dục - Đào tạo và những người quan tâm đến vấn đề trên
Để góp phần vào tiếng nói chung của đội ngũ trí thức nữ tỉnh Gia Lai,
chúng tôi chọn đề tài: "Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong các trường Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp ở tỉnh Gia Lai hiện nay - Thực trạng và giải pháp" làm luận văn Thạc sĩ Chuyên ngành CNXHKH của mình
2 Tình hình nghiên cứu
Sự hưng thịnh hay suy vong của một quốc gia phụ thuộc rất lớn vào việc nhà cầm quyền sử dụng và đãi ngộ đội ngũ trí thức của mình như thế nào Vì vậy, vấn đề trí thức nói chung, tầng lớp trí thức XHCN nói riêng, vị trí vai trò tầng lớp trí thức trong Cách mạng XHCN, đã được các nhà kinh điển của Chủ nghĩa Mác - Lênin đề cập trong nhiều tác phẩm
Ở nước ta, vấn đề trí thức luôn thu hút sự quan tâm của các cấp lãnh đạo Đảng, Nhà nước và sự tìm tòi nghiên cứu của các nhà khoa học với những khía
Trang 7cạnh khác nhau Đó là những Văn kiện của Đảng tại Đại hội toàn quốc (lần IV,
V, VII, IX), những bài viết, bài nói chuyện của Hồ Chủ tịch và các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước về trí thức Đến nay, các công trình nghiên cứu về trí thức, trí thức nữ đã được công bố tương đối phong phú Bàn về vấn đề này có một số bài viết như: “Phát huy vai trò của các nhà khoa học nữ trong công cuộc đổi mới hiện nay" của GS Lê Thi, Tạp chí Khoa học về phụ nữ số 2/1993;
“Những động lực mới của các nhà khoa học nữ trong cơ chế thị trường” TS Lê Thị Muội, Tạp chí Khoa học về phụ nữ số 2/1994; “Trí thức Việt Nam thực tiễn
và triển vọng”, Phạm Tất Dong, NXB Chính trị quốc gia, tháng 4/1995; “Vai trò của các nhà khoa học nữ trong nền kinh thế thị trường ở Việt Nam”, Tạp chí Khoa học về phụ nữ, số 2/1996; “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục trí thức khoa học cho nhân dân”, Trần Trọng Lưu, Tạp chí Sinh hoạt lý luận số 6/1996;
“Phát biểu của đồng chí Trương Thị Mỹ Hoa, Bí thư TW Đảng, Chủ tịch Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam tại Hội thảo “Nâng cao năng lực quản lý của phụ nữ trong cơ chế thị trường”, Hà Nội 9/2/1996; “Phụ nữ tham gia lãnh đạo quản lý”, Viện Khoa học lao động và các vấn đề xã hội nghiên cứu khoa học lao động nữ, NXB Chính trị Quốc gia Hà Nội, 1997; “Một số vấn đề về trí thức Việt Nam”, PTS Nguyễn Thanh Tuấn, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998; “Gia đình và người phụ nữ”, Lê Minh, NXB Lao động năm 2000 và nhiều công trình khác
Nội dung của những công trình trên rất đa dạng, đề cập đến nhiều góc độ khác nhau của vấn đề trí thức Trong đó, các công trình nghiên cứu về vấn đề trên có thể chia thành các nhóm sau:
Một là: Nghiên cứu về vai trò, vị trí của trí thức đối với sự phát triển của
đất nước qua các giai đoạn lịch sử Bàn về vấn đề này có một số bài viết như:
Trang 8“Khi trí thức là nguồn lực phát triển” của Phan Thanh Khôi cho rằng nếu chúng ta biết khai thác tiềm năng của lực lượng trí thức, coi họ là nguồn lực phát triển thì chắc chắn chúng ta sẽ gặt hái được những thành công trong sự nghiệp CNH, HĐH đất nước
“Phát triển đất nước nhanh và bền vững theo định hướng XHCN” của Thủ tướng Phan Văn Khải cho rằng: Muốn đưa Việt Nam thoát khỏi thực trạng: là nước nông nghiệp nghèo, đất hẹp, người đông, tài nguyên có hạn… thì động lực
cơ bản giúp chúng ta vượt qua thử thách ấy là ý chí kiên cường và trí tuệ sáng tạo của dân tộc ta được phát huy trên nền tảng văn hoá Việt Nam Trong đó nhiệm vụ lịch sử lớn lao được đặt lên vai các nhà trí thức
“Tôn vinh trí thức trẻ tài năng” của Hà Thanh Minh đăng trên báo Quân đội nhân dân, ra ngày 20/08/2004 lại đề cập đến trí thức ở góc độ mới Ngoài việc Hà Thanh Minh mô tả buổi “Bái đường” tại “Quốc tử giám” của 112 gương mặt sinh viên tiêu biểu trên các lĩnh vực và tốt nghiệp thủ khoa tại gần 50 trường Đại học, Cao đẳng trên địa bàn thành phố Hà Nội, tác giả đã nêu lên suy nghĩ của sinh viên về chính sách “Chiêu hiền đãi sĩ”, những chính sách đã thực hiện
và chưa thực hiện, họăc còn bất cập khi sử dụng đối với đội ngũ trí thức trẻ Bài viết còn nhấn mạnh “Tài năng và trí tuệ của thế hệ trẻ chỉ có ý nghĩa khi đem phục vụ cho sự nghiệp bảo vệ độc lập dân tộc, phát triển kinh tế xã hội" Sự nghiệp CNH, HĐH đất nước còn đòi hỏi các em phải không ngừng học tập, rèn đức, luyện tài để phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân”
“Trí thức với Đảng, Đảng với trí thức trong sự nghiệp giải phóng và xây dựng đất nước” của PGS TS Nguyễn Văn Khánh chỉ rõ: “Dân tộc ta trân trọng ghi công và tôn vinh trí thức, những hiền tài của đất nước… Sự nghiệp vẻ vang của Đảng, của dân tộc không thể thành công nếu không được sự ủng hộ tích cực
Trang 9và tham gia đông đảo của trí thức” Công trình đã phân tích quan điểm Chủ nghĩa Mác - Lênin về trí thức và vai trò của họ trong sự nghiệp Cách mạng của giai cấp vô sản; giới thiệu khái quát về trí thức Việt Nam thời phong kiến, những đóng góp của họ trong xây dựng và phát triển nền văn hóa dân tộc, trong phong trào giải phóng dân tộc (trước khi có Đảng) cũng như trình bày những họat động của trí thức Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh Đặc biệt tác phẩm đã nêu bật sự quan tâm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, của Đảng, Nhà nước đối với trí thức, đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ trí thức cách mạng đáp ứng những đòi hỏi của thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước
Hai là, nhóm các bài viết về vai trò vị trí của trí thức nữ trong CNH, HĐH
đất nước Các công trình nghiên cứu tiêu biểu về nhóm này gồm có: “Phụ nữ tham gia lãnh đạo quản lý” của Trần Thị Tuy Hòa và Tập thể cán bộ Trung tâm Nghiên cứu khoa học lao động nữ đã chỉ ra rằng “Cho dù ở bất kỳ cương vị nào, làm công việc gì thì người phụ nữ luôn tỏ rõ vai trò và năng lực của giới mình” Tác giả trên cơ sở tìm hiểu thực trạng và những chính sách đối với lao động nữ, nhất là trong lĩnh vực lãnh đạo quản lý nhằm đánh giá đúng thực trạng của phụ
nữ trong lĩnh vực này, đã đưa ra một số giải pháp nâng cao năng lực của phụ nữ trong công tác lãnh đạo, quản lý
“Xây dựng đội ngũ cán bộ nữ đáp ứng yêu cầu sự nghiệp CNH, HĐH đất nước” của TS Trương Thị Minh Thông đăng trên Tạp chí Lịch sử Đảng (số 2/2004, trang 9) nghiên cứu trí thức nữ trên lĩnh vực cán bộ lãnh đạo là nữ Bài viết đã chứng minh: Phụ nữ ngày càng trưởng thành, đảm nhận nhiều vị trí quan trọng trong bộ máy lãnh đạo của Đảng, chính quyền các cấp từ Trung ương đến
cơ sở, số nữ trong Ban Chấp hành Trung ương Đảng ngày càng tăng lên, từ đó đưa ra những giải pháp căn bản nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ nữ trong thời kỳ mới
Trang 10“Bài phát biểu của Thứ trưởng Bộ Giáo dục - Đào tạo Đặng Thị Huỳnh Mai”, đăng trên báo Giáo dục - Thời đại ra ngày 16/10/2004 đã chỉ ra “Lực cản lớn nhất của phụ nữ ngành Giáo dục - Đào tạo cũng có phần chính là từ phía chủ quan của chị em…”, từ đó Thứ trưởng khẳng định “muốn thành công chị em phải vượt qua trở ngại ấy, tự lực vươn lên, tự ý thức về năng lực trình độ bản thân…”
“Tổng kết 9 năm thực hiện Chỉ thị 37 của Ban bí thư về công tác cán bộ nữ” - Báo Đà Nẵng - ra ngày 12/11/2003 đã chỉ ra những bước chuyển của trí thức nữ Tỷ lệ cán bộ nữ được cử đi đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ chuyên môn tăng hơn so với trước Đào tạo sau đại học 10,71%, đào tạo đại học 56,18%, đào tạo trung cao cấp, Cử nhân chính trị chiếm 27,54%…, bên cạnh đó cũng nêu ra một số hạn chế trong công tác cán bộ nữ
Ba là, nhóm các bài viết đề cập đến chiến lược phát triển trí tuệ con người
ở thế kỷ XXI:
“Chuẩn bị sẵn sàng đội ngũ trí thức mới đủ sức đủ tài”, bài phát biểu của đồng chí Đỗ Mười, đăng trên báo Giáo dục - thời đại số 42/2003 đã khẳng định Việt Nam cần phải chuẩn bị sẵn sàng đội ngũ trí thức mới đủ sức đủ tài trên cơ
sở phân tích tầm quan trọng của trí thức và thực trạng trí thức hiện nay
“Hội thảo Quốc tế về phụ nữ trong chiến lược phát triển con người ở thế
kỷ XXI được tổ chức từ ngày 14 đến ngày 16/9/2000 tại Hà Nội Hội thảo tập trung vào 3 lĩnh vực chính: Tiếp cận chủ đề trên bình diện lý luận và lịch sử, tình hình đội ngũ chuyên gia khoa học nữ hiện nay và một số phương hướng giải pháp cho ngày mai Đặc biệt, Hội thảo nhấn mạnh giải pháp “Tăng cường hợp tác đào tạo quốc tế, nhất là đào tạo cao học cho nữ, giáo dục cần được gắn với kinh tế mà trước hết coi nhà trường như một thiết chế trong chuỗi thiết chế của
Trang 11nền kinh tế quốc dân Giáo dục không những tạo nguồn nhân lực mà còn là “cỗ máy tạo việc làm” của xã hội
Bốn là nhóm bài viết đề cập về bình đẳng nam nữ trong lĩnh vực giáo dục:
“Bình đẳng nam nữ trong lĩnh vực Giáo dục - Đào tạo” của TS Lê Thị Vinh Thi cập nhật trên báo Nhân dân điện tử (3/12/2003) Tác giả đã nêu bật được những thành tựu đã đạt được ở Việt Nam trong lĩnh vực giáo dục như: “Đạt
tỉ lệ rất cao cho người biết chữ cả nam và nữ… khắc phục tệ phân biệt đối xử với phụ nữ khi thực hiện chương trình cung cấp giáo dục cơ bản, có chất lượng cho toàn dân… Giáo dục đại học và trên đại học được mở rộng dần cả hai phía cho
cả nam và nữ” Tác giả khẳng định có được điều này là do “Việt Nam đã khơi dậy sự đa dạng phong phú các hình thức và phương pháp giáo dục - đào tạo Nhờ vậy, phụ nữ chẳng những đã hỗ trợ để thực hiện các chức năng sản suất, tái sản xuất mà còn được hưởng lợi từ nhiều chính sách đặc biệt, khuyến khích họ tích cực tham gia quá trình giáo dục - đào tạo và tự đào tạo dưới nhiều hình thức”
Nhìn chung, những công trình nghiên cứu về trí thức ở nước ta chưa phải
là nhiều, còn rất ít tác giả bàn đến trí thức nữ và hầu như chưa có đề tài nào chuyên bàn về thực trạng và những giải pháp nhằm phát huy vai trò đội ngũ trí thức nữ trong các trường chuyên nghiệp ở tỉnh Gia Lai hiện nay Vì thế, chúng
tôi chọn đề tài "Phát huy vai trò của đội ngũ trí thức nữ trong các trường Cao đẳng và Trung học chuyên nghiệp ở tỉnh Gia lại hiện nay - thực trạng và giải pháp" làm đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích