Đảng lãnh đạo tổ chức xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc từ năm 1993 đến năm 2007

Kế thừa và phát huy truyền thống đó, ngay từ ngày thành lập đến nay, Đảng ta luôn coi trọng và mở rộng khối Đại đoàn kết dân tộc, phát huy sức mạnh dân tộc, kết hợp sức mạnh truyền thống

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

PHẠM VĂN BÚA

ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT DÂN TỘC

(TỪ 1986 ĐẾN NAY)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Chuyên ngành : Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam

Người hướng dẫn : TS Bùi Kim Đỉnh

Hà Nội 2004

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN

LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

PHẠM VĂN BÚA

ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT DÂN TỘC

(TỪ 1986 ĐẾN NAY)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội 2004

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của tôi, dưới sự hướng dẫn của TS Bùi Kim Đỉnh

Các tài liệu, số liệu trích dẫn trong luận văn đều trung thực và có xuất xứ rõ ràng

Tác giả

Phạm Văn Búa

QUY ƯỚC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT

CMVS Cách mạng vô sản

CNXH Chủ nghĩa xã hội

XHCN Xã hội chủ nghĩa

CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa ĐĐKTD Đại đoàn kết toàn dân

ĐĐKDT Đại đoàn kết dân tộc

GCCN Giai cấp công nhân

MTTQVN Mặt trận Tổ quốc Việt Nam MTDTTN Mặt trận dân tộc thống nhất

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1 ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT DÂN TỘC TỪ 1986 ĐẾN 1991 6

1.1 Khái quát quá trình Đảng lãnh đạo xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc trước năm 1986 6

1.2 Đảng đề ra đường lối đổi mới - Bước tiến mới trong xây dựng khối Đại đoàn kết dân tộc .17

CHƯƠNG 2 ĐẢNG LÃNH ĐẠO XÂY DỰNG KHỐI ĐẠI ĐOÀN KẾT DÂN TỘC TỪ NĂM 1991 ĐẾN 2003 39

2.1 Bối cảnh lịch sử mới và chủ trương của Đảng để tăng cường xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc 39

2.2 Chính sách cụ thể của Đảng đối với các giai tầng xã hội 51

CHƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ KINH NGHIỆM 109

3.1 Kết quả 109

3.2 Một số nhận xét 127

3.3 Kinh nghiệm qua quá trình xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc của Đảng 129

KẾT LUẬN 150

TÀI LIỆU THAM KHẢO 154

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đoàn kết là một truyền thống quý báu của dân tộc ta trong lịch sử dựng nước và giữ nước, là một vấn đề chiến lược của cách mạng Việt Nam Kế thừa và phát huy truyền thống đó, ngay từ ngày thành lập đến nay, Đảng ta luôn coi trọng và mở rộng khối Đại đoàn kết dân tộc, phát huy sức mạnh dân tộc, kết hợp sức mạnh truyền thống với sức mạnh thời đại, lãnh đạo nhân dân

ta giành được những thắng lợi vĩ đại trong cuộc đấu tranh vì độc lập của tổ quốc, tự do, hạnh phúc của nhân dân Đoàn kết, đó là một chiến lược, là bài học lớn của cách mạng Việt Nam và đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh tổng kết:

"Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết; thành công, thành công, đại thành công" Hiện nay, đất nước ta đang đứng trước những vận hội và những thách thức mới Trên thế giới, sau khi Liên Xô và các nước XHCN Đông Âu sụp

đổ, một trật tự thế giới mới đang hình thành Vấn đề dân tộc càng trở nên cực

kỳ quan trọng Chúng ta vừa tiến hành cuộc đấu tranh rất khó khăn, phức tạp

để thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu, vừa phải chống lại các thế lực thù địch nhằm bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ diễn ra mạnh mẽ, tạo điều kiện thuận lợi để rút ngắn khoảng cách phát triển và đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Xu thế quốc tế hoá, vừa hợp tác vừa đấu tranh trong cùng tồn tại hòa bình, lấy lợi ích quốc gia làm mục đích đang phát triển Ở trong nước, đường lối đổi mới toàn diện của Đảng ta đã thu được những thành tựu bước đầu rất quan trọng, làm tăng thêm niềm tin, sự phấn khởi trong nhân dân, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tăng cường khối Đại đoàn kết dân tộc Tuy nhiên, cũng nảy sinh nhiều nguy cơ và nhiều vấn đề mới Đã xuất hiện các giai tầng

xã hội với mức sống chênh lệch vừa có quyền lợi và nguyện vọng chung giống nhau, vừa có lợi ích riêng khác nhau; nảy sinh nhiều mâu thuẫn mới, đặc biệt là các hiện tượng tiêu cực và các tệ nạn xã hội như: tham nhũng,

buôn lậu, làm giàu phi pháp, xa hoa, lãng phí, suy thoái đạo đức … làm xói mòn khối đại đoàn kết dân tộc từ bên trong Bên ngoài, các thế lực thù địch ngày càng xảo quyệt và tỏ ra có kinh nghiệm hơn đang công kích, ráo riết đẩy mạnh việc thực hiện âm mưu "diễn biến hoà bình" nhằm chia rẽ, phá hoại khối Đại đoàn kết dân tộc

Thời kỳ từ 1975 đến 1985, Đảng đã có nhiều thành công trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân, nhưng cũng có những khuyết điểm, sai lầm

Từ sau Đại hội VI (tháng 12-1986) cùng với việc đổi mới toàn diện công cuộc xây dựng CNXH trên đất nước ta, Đảng cũng có những đổi mới rất quan trọng về xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc Đây cũng là vấn đề mà Đảng ta hết sức quan tâm, nó trở thành một trọng tâm của Đại hội IX của Đảng, đặc biệt là Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung Ương Đảng khóa IX (tháng

01 - 2003) Với tầm quan trọng của vấn đề như vậy, cho nên tôi quyết định chọn đây làm đề tài luận văn tốt nghiệp cao học cho mình Việc nghiên cứu lịch sử quá trình Đảng xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc trong thời kỳ lịch

sử đặc biệt này, phân tích những ưu, nhược điểm của quá trình và rút ra những nhận thức, kinh nghiệm sẽ có ý nghĩa thiết thực nhằm tăng cường khối đoàn kết dân tộc, thực hiện thắng lợi những mục tiêu của cách mạng hiện nay

"Lúc này xây dựng nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh phải được coi là mục tiêu hàng đầu của đường lối Đại đoàn kết"

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đây là vấn đề chiến lược, vì vậy đã được nghiên cứu dưới nhiều góc

độ khác nhau, các công trình được công bố trên các sách,báo, tạp chí, Đó là:

- PGS Lê Ngọc - Về tư tưởng đại đoàn kết của chủ tịch Hồ Chí Minh, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 3-1993

- "Về Đại đoàn kết dân tộc và tăng cường MTDTTN" Nxb, CTQG, Hà Nội 1994

- PGS.PTS Phùng Hữu Phú: Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh Nxb, CTQG, Hà Nội, 1995

- Nguyễn Túc: "Thực hiện chiến lược Đại đoàn kết dân tộc, tăng cường MTDTTN vì sự nghiệp dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng văn

minh" (Tạp chí Thông tin lý luận, số 11-11- 1995)

- Uỷ ban Trung ương MTTQVN: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đại đoàn kết dân tộc và Mặt trận dân tộc thống nhất Nxb CTQG, Hà Nội, 1996

- GS.Đinh Xuân Lâm: Tư tưởng Đại đoàn kết và chiến lược Đại đoàn kết Hồ Chí Minh Tạp chí Lịch sử Đảng, số 3, 1999

- GS Văn Tạo: Đại đoàn kết trên lập trường giai cấp công nhân trong thời đại mới Báo Lao động và Công đoàn, số 5, 2002

- PGS TS Lê Doãn Tá, PGS.TS Trần Xuân Sầm, TS Nguyễn Văn Sáu (đồng chủ biên): Mối quan hệ giữa Đảng và nhân dân trong thời kỳ đổi mới đất nước - Vấn đề và kinh nghiệm Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội,

2002

Ngoài ra, đã có những luận văn về vấn đề này như:

- Hoàng Trang - Chiến lược đại đoàn kết của Đảng Cộng sản Việt Nam trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975) (Luận án Phó Tiến sỹ Lịch sử Đảng) Học viện CTQG Hồ Chí Minh

- Hoàng Thị Điều - Đảng Cộng sản Việt Nam thực hiện chiến lược đại đoàn kết dân tộc từ năm 1976 - 1991 (Luận án Tiến sỹ Lịch sử Đảng) Học viện CTQG Hồ Chí Minh, 1999

Các bài trên đều khẳng định vai trò của khối Đại đoàn kết dân tộc trong CMDTDCND và trong CMXHCN cũng như trong sự nghiệp đổi mới hiện nay nói riêng; đề cập đến những thành công, tồn tại của việc xây dựng khối ĐĐKDT trong thời kỳ mới Đây là những tài liệu có ích để người viết tham khảo, kế thừa khi nghiên cứu vấn đề Nhưng ĐĐKDT là một vấn đề rộng lớn, quan trọng, thực tiễn ĐĐKDT đang đặt ra nhiều vấn đề rất cần có

một cái nhìn tổng thể, lịch sử để góp phần luận giải cho việc xây dựng khối ĐĐKDT trong thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp CNH, HĐH đất nước, thời kỳ hội nhập và phát triển hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn

- Mục đích: Luận văn làm rõ những quan điểm và quá trình xây dựng

khối ĐĐKDT của Đảng trong thời kỳ đổi mới, rút ra những kinh nghiệm nhằm tăng cường khối ĐĐKDT hiện nay

- Nhiệm vụ: Làm rõ quá trình xây dựng khối ĐĐKDT của Đảng từ

năm 1986 đến nay, với các ưu, nhược điểm của quá trình, phân tích những kinh nghiệm cơ bản qua việc xây dựng khối ĐĐKDT của Đảng trong thời kỳ này

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng: ĐĐKDT là lĩnh vực lớn, liên quan đến các giai cấp, tầng

lớp, dân tộc, tôn giáo, trên cơ sở nắm vững quan điểm đó, đề tài tập trung nghiên cứu quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, chính sách của Nhà nước liên quan đến vấn đề và quá trình xây dựng khối ĐKDT của Đảng

- Phạm vi: Trong khuôn khổ thời gian cho phép, luận văn chỉ giới hạn trong việc trình bày “ Đảng Cộng Sản Việt Nam xây dựng khối Đại đoàn kết dân tộc trong sự nghiệp đổi mới từ 1986 đến 2003” Để bảo đảm tính

hệ thống và làm nổi bật những thành công của Đảng trong quá trình xây dựng khối ĐĐKDT, luận văn cũng trình bày khái quát quá trình xây dựng khối ĐĐKDT của Đảng ta từ năm 1930 đến năm 1985

5.Cơ sở lý luận, nguồn tài liệu và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: Luận văn dựa trên những quan điểm cơ bản của chủ

nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề đoàn kết

- Nguồn tài liệu: Dựa trên các tác phẩm của Mác – Lênin, Hồ Chí

Minh liên quan đến vấn đề đoàn kết; các văn kiện Đại hội, Hội nghị Trung Ương của Đảng; các báo cáo của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể; các công

trình nghiên cứu khoa học và các bài báo khoa học của các ngành, các địa phương liên quan đến đề tài

- Phương pháp: Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa

Mác-Lênin, luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử, lôgíc, đồng thời cũng vận dụng các phương pháp khác như: so sánh, phân tích, tổng hợp, thống kê

để nghiên cứu đề tài

6 Đóng góp của luận văn:

Luận văn trình bày một cách có hệ thống, tương đối toàn diện những chủ trương, chính sách của Đảng trong quá trình xây dựng khối ĐĐKDT trong sự nghiệp đổi mới đất nước từ 1986 đến 2003; chỉ ra những thành công

và hạn chế của quá trình xây dựng khối ĐĐKDT Từ đó rút ra một số kinh nghiệm cơ bản trong quá trình xây dựng khối ĐĐKDT của Đảng

Luận văn hoàn thành sẽ là tài liệu bổ ích cho việc nghiên cứu, học tập chuyên đề môn Lịch sử Đảng của Việt Nam, đồng thời cũng là gợi mở cho việc thực hiện Nghị quyết Đại hội IX và Hội nghị lần bảy (khoá IX) của Đảng

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo luận văn chia làm 3 chương, 7 tiết

Chương 1: Đảng lãnh đạo xây dựng khối Đại đoàn kết dân tộc từ năm

1986 đến 1991

Chương 2: Đảng lãnh đạo xây dựng khối Đại đoàn kết dân tộc từ năm

1991 đến 2003

Chương 3: Kết quả và kinh nghiệm

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Trần Thị Vân Anh (2002), “Tình hình nữ làm chủ nhiệm đề tài: Vấn

đề giới trong khoa học xã hội”, Tạp chớ Khoa học về phụ nữ (số 4)

[2] Phạm Ngọc Anh (2003), “Về đội ngũ cán bộ nữ lãnh đạo quản lý”,

Tạp chớ Khoa học về phụ nữ (số 5)

[3] Ban Dân vận Trung -ơng (1995), Báo cáo tình hình công tác dân vận

1994 và ch-ơng trình công tác năm 1995

[4] Ban Dân vận Trung -ơng (7/1996), Kỷ yếu hội nghị tổng kết 5 năm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung -ơng Đảng (khoá VI), Hà Nội

[5] Ban Dân vận Tỉnh Lạng Sơn (1996), Báo cáo tình hình thực hiện chính sách dân tộc 1991-1995

[6] Ban dân vận Tỉnh Lạng Sơn (1996), Báo cáo tổng kết công tác dân vận 1995, nhiệm vụ công tác dân vận năm 1996

[7] Ban dân vận Trung -ơng (2001), Đảng Cộng sản Việt Nam với công tác vận động thanh niên trong thời kỳ đẩy mạnh CNH - HĐH đất n-ớc, Nhà

xuất bản Chính trị Quốc Gia (NXBCTQG), Hà Nội (HN)

[8] Ban Dân tộc và Miền núi (2001), Về vấn đề dân tộc và công tác dân tộc ở n-ớc ta, NXBCTQG, HN

[9] Ban T- t-ởng - Văn hoá Trung -ơng (2002), Vấn đề dân tộc và chính sách dân tộc của Đảng CSVN, NXBCTQG, HN

[10] Ban T- t-ởng - Văn hoá Trung -ơng(2002), Vấn đề về tôn giáo và chính sách tôn giáo của Đảng CSVN, NXBCTQG, HN

[11] Ban T- t-ởng - Văn hoá Trung -ơng(2003), Tài liệu nghiên cứu các nghị quyết Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung -ơng Đản g (khoá IX),

NXBCTQG, HN

[12] Ban Vì sự tiến bộ của phụ nữ (2001), Vì sự tiến bộ của phụ nữ, NXB

Đồng Nai

[13] Bùi Đình Bôn (1991), “Thực trạng cơ cấu giai cấp công nhân hiện nay”, Tạp chí Thông tin lý luận (số 4)

[14] Trần Ngọc Bút (2002), Phát triển kinh tế t- nhân định h-ớng XHCN

NXBCTQG, HN

[15] Báo cáo phong trào phụ nữ và công tác vận động phụ nữ năm 1994 của Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam

[16] Bộ Giáo dục và Đào tạo (1991), Một số văn kiện của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, NXB Sự thật, Hà Nội

[17] PGS TS Nguyễn Sinh Cúc (2003), Nông nghiệp nông thôn Việt Nam thời kỳ đổi mới (1986 - 2002), NXB Thống kê, Hà Nội

[18] PGS TS Nguyễn Sinh Cúc (2002), “Tổng quan nông nghiệp và nông thôn Việt Nam đầu thế kỷ XXI”, Tạp chí Lao động và xã hội (số 8) [19] Linh Chi, Quốc Trung (8/2003), Phát triển Công nghiệp Việt Nam - Thực trạng và giải pháp Một số vấn đề LL-TT ở Việt Nam hiện nay, Học viện

Chính trị Quốc Gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

[20] “Cánh chim tìm về tổ ấm - Việt Kiều mong muốn góp sức xây dựng

quê h-ơng (1996)” , Thời báo Kinh tế Việt Nam, chuyên sâu

[21] Ch-ơng trình khoa học công nghệ cấp Nhà n-ớc KX 07, Đề tài KX 07-05 (1996), Những đặc tr-ng và xu thế biến đổi cơ cấu XHVN đang đổi mới,

Hà Nội

[22] CNH-HĐH ở Việt Nam và các n-ớc trong khu vực (1991), NNB

Thống kê, Hà Nội

[23] “Cộng đồng ng-ời Việt Nam ở n-ớc ngoài là một bộ phận không

tách rời của dân tộc Việt Nam” (30-8-1996), Báo nhân dân

[24] PTS Phạm Hữu Dật (1993), “Tìm hiểu t- t-ởng Đại đoàn kết trong

di sản Hồ Chí Minh”, Tạp chí Lịch sử Đảng (số 3)

[25] GS Phạm Tất Dong (1995), Trí thức Việt Nam thực tiễn và triển vọng NXBCTQG, HN

[26] Nguyễn Quang Du (1997), “Phát triển kinh tế - xã hội ở vùng núi và

vùng đồng bào dân tộc”, Tạp chí Lịch sử Đảng (số 10)

[27] - Lê Duẩn (1977), “Đại đoàn kết, chúng ta nhất định xây dựng thành

công CNXH”, Tạp chí Cộng sản (số 2)

- Phạm Thế Duyệt (1988), “Nâng cao chất l-ợng giai cấp công nhân Việt Nam”, Tạp chí Cộng sản (số 10)

[28] Nguyễn Trí Dũng (1995), “Chảy máu chất xám tại chỗ - một sự thật nhức nhối”, Tạp chí Cộng sản (số1)

[29] "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", một số vấn đề lý luận

và thực tiễn (1997), NXBCTQG, HN

[30] Đảng CSVN (1977), Báo cáo chính trị của Ban chấp hành Trung -ơng Đảng tại Đại hội IV, NXBST, HN

[31] Đảng CSVN (1982), Văn kiện Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ V, tập 1, NXBST, HN

[32] Đảng CSVN (1987), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ

VI, NXBST, HN

[33] Đảng CSVN (1989), Nghị quyết hội nghị Ban chấp hành Trung -ơng lần thứ 6 (khoá VI), NXBST, HN

[34] Đảng CSVN (1991), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, NXBST, HN

[35] Đảng CSVN (1991), Chiến l-ợc ổn định và phát triển kinh tế-xã hội

đến năm 2000 NXBST, HN

[36] Đảng CSVN (1993: Một số văn kiện của Đảng về phát triển nông nghiệp, NXBCTQG, HN

[37] Đảng CSVN (17-11-1993), Nghị quyết 07-NQ-TW (Khoá VII), Hà Nội NXBCTQG, HN

[38] Đảng CSVN (1994), Văn kiện hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ của Đảng (Khoá VII), Hà Nội