Phát triển ý thức chính trị của sinh viên trường đại học hàng hải việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ BÙI QUỐC HƯNG PHÁT TRIỂN Ý THỨC CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI VIỆT NAM HIỆN NAY LU

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÙI QUỐC HƯNG

PHÁT TRIỂN Ý THỨC CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI

VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2005

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

BÙI QUỐC HƯNG

PHÁT TRIỂN Ý THỨC CHÍNH TRỊ CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC HÀNG HẢI

VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: CNDVBC & CNDVLS

Mã số: 5.01.02

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2005

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS TS Nguyễn Văn Tài Các số liệu, tài liệu nêu ra trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học Các tài liệu tham khảo có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Hà Nội, ngày 01 tháng 7 năm 2005

Tác giả luận văn

Bùi Quốc Hưng

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hiện nay, công cuộc đổi mới toàn diện đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa đang diễn ra trong lúc cuộc cách mạng khoa học công nghệ trên thế giới phát triển mạnh mẽ đã có tác động to lớn, tạo điều kiện thúc đẩy nhanh sự phát triển kinh tế và nâng cao đời sống chung của xã hội Nhưng bên cạnh đó cũng xuất hiện không ít những khó khăn thử thách như: sự phân hoá giàu nghèo tăng nhanh, sự biến đổi những giá trị đạo đức truyền thống, văn hoá bản sắc dân tộc bị xói mòn, lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ

Cùng lúc đó, tình hình quốc tế và trong nước có nhiều diễn biến phức tạp Chủ nghĩa đế quốc và các thế lực thù địch đang đẩy mạnh chiến lược "diễn biến hoà bình" với những âm mưu thủ đoạn hết sức tinh vi, xảo quyệt hòng xoá bỏ hoàn toàn chủ nghĩa xã hội ở nước ta, trong đó chúng coi học sinh, sinh viên là một đối tượng cần tập trung chống phá Và thực tế ngày nay, đáng lo ngại là một

bộ phận học sinh, sinh viên suy thoái đạo đức, quan tâm nhiều đến lợi ích kinh

tế, chạy theo lối sống đua đòi, thực dụng, mờ nhạt lý tưởng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp vì tương lai của bản thân và tiền đồ đất nước

Trong điều kiện như đã nói ở trên, để góp phần vào sự thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước đòi hỏi chúng ta phải đào tạo học sinh, sinh viên trở thành những cán bộ khoa học "vừa hồng, vừa chuyên", không những giỏi về chuyên môn nghiệp vụ mà còn vững vàng ý thức chính trị để kế tục xứng đáng sự nghiệp cách mạng của cha anh, đáp ứng được những yêu cầu ngày càng cao của đất nước đang được đặt ra Sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam là một lực lượng trí thức trẻ tương lai, họ sẽ góp một phần trong công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước Trong những năm qua Trường Đại học Hàng hải Việt Nam đã đào tạo được nhiều sĩ quan - kỹ sư Hàng hải có chuyên môn giỏi, có

phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, đáp ững yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Song một bộ phận sinh viên cũng bộc lộ không ít những hạn chế, yếu kém, trong đó có sự yếu kém về ý thức chính trị Điều đó ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đào tạo và sự phát triển nhân cách sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam

Từ những vấn đề trên, việc nghiên cứu làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực

tiễn, đề xuất các giải pháp phát triển ý thức chính trị của sinh viên Trường Đại

học Hàng hải Việt Nam là vấn đề có tầm quan trọng trong sự nghiệp Giáo dục -

Đào tạo của nhà trường

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Hiện nay vấn đề ý thức chính trị và đạo đức của sinh viên đã có nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở những góc độ khác nhau Trong đó có một số công trình mà đề tài chúng tôi quan tâm

Trịnh Trí Thức (1994) “Những nhân tố khách quan tác động đến tính tích cực xã hội chủ nghĩa của sinh viên”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận

án đã tập trung làm rõ tính tích cực và những nhân tố khách quan tác động đến tính tích cực xã hội của sinh viên trong thời kỳ đổi mới

Dương Văn Lượng (1995) “Nâng cao chất lượng chính trị quân nhân của Quân đội nhân dân Việt Nam”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận án tập trung khái quát bản chất, đặc trưng, vai trò của phẩm chất chính trị quân nhân trong sức mạnh chiến đấu và trong hoạt động của quân đội ta hiện nay; khái quát những yêu cầu, nội dung mới của phẩm chất chính trị quân nhân trong giai đoạn xây dựng và bảo vệ Tổ quốc theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đề xuất những phương hướng, biện pháp cơ bản nhằm nâng cao phẩm chất chính trị quân nhân trong tình hình mới

Nguyễn Đình Đức (1996) “Những nhân tố khách quan và chủ quan tác động đến tư tưởng chính trị của sinh viên, thực trạng và giải pháp”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận án đã tập trung nghiên cứu các yếu tố khách quan

và chủ quan tác động đến tư tưởng chính trị của sinh viên hiện nay và đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm định hướng giáo dục và bồi dưỡng tư tưởng chính trị cho sinh viên

Nguyễn Phương Hoàng (1997) “Thanh niên, học sinh, sinh viên với sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”, công trình đã nghiên cứu các biện pháp nhằm phát huy vai trò xã hội của học sinh, sinh viên trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Phạm Văn Đồng (1999) “Một số vấn đề cần quan tâm về giáo dục đại học nước ta hiện nay”, đây là một công trình khoa học thể hiện cái nhìn khái quát về giáo dục đại học được tích luỹ qua nhiều năm kinh nghiệm hoạt động lý luận và thực tiễn của tác giả, và nhấn mạnh đến yêu cầu về giáo dục đại học phải gắn liền với triển khai ứng dụng và đào tạo nhân cách người sinh viên mới

Trần Sĩ Phán (1999) “Giáo dục đạo đức với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay”, luận án Phó tiến sĩ khoa học triết học Luận án đi sâu phân tích làm sáng tỏ bản chất và vai trò của giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Đưa ra một số đề nghị về việc định hướng giá trị đạo đức cho sinh viên, cho rằng vai trò của công tác giáo dục đạo đức như là yếu tố quan trọng nhất trong việc hình thành và phát triển nhân cách sinh viên

Nguyễn Văn Tài (2002) “Phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ nước ta hiện nay”, công trình khoa học đã đi sâu nghiên cứu thực chất quá trình phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ, vai trò nhân tố con người của đội ngũ cán bộ và tình hình phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ hiện

nay Trên cơ sở đó đưa ra một số vấn đề cơ bản nhằm phát huy tính tích cực xã hội của đội ngũ cán bộ hiện nay

Bộ Giáo dục và Đào tạo (2003) “Báo cáo tổng kết công tác sinh viên giai đoạn 1998 - 2000”, bản báo cáo đã đánh giá tình hình sinh viên trong những năm gần đây, trong đó có những nhận định về vấn đề tư tưởng, đạo đức, lối sống của sinh viên, mặt tích cực và hạn chế

Dương Văn Duyên (2003), “Đạo đức học Mácxít với việc giáo dục đạo đức sinh viên hiện nay ở nước ta”, công trình khoa học đã sơ lược tình hình đạo đức sinh viên và đề xuất một vài ý kiến về việc giáo dục đạo đức cho sinh viên

Các công trình nghiên cứu kể trên đã nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực tiễn trong giáo dục ý thức chính trị, đạo đức nói chung và của sinh viên nói riêng có thể kế thừa, vận dụng Tuy nhiên, do mục đích nghiên cứu của mỗi công trình khác nhau nên chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt về việc phát triển ý thức chính trị của sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích: Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển ý thức chính trị sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam, từ đó đề xuất một số giải pháp

cơ bản nhằm phát triển ý thức chính trị của sinh viên trong tình hình hiện nay

- Nhiệm vụ của luận văn:

+ Phân tích một số vấn đề có tính quy luật trong phát triển ý thức chính trị của sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam

+ Đánh giá thực trạng và dự báo những nhân tố tác động đến phát triển ý thức chính trị của sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam

+ Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển ý thức chính trị của sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng: Nghiên cứu vấn đề phát triển ý thức chính trị của sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam

- Phạm vi của đề tài là nghiên cứu phát triển ý thức chính trị xã hội chủ nghĩa của sinh viên chính quy Trường Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

5 Cơ sở lý luận, thực tiễn và phương pháp nghiên cứu

- Cơ sở lý luận: luận văn được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng ta về xây dựng con người nói chung và xây dựng ý thức chính trị của thanh niên, sinh viên nói riêng

- Cơ sở thực tiễn: Luận văn dựa vào cơ sở những báo cáo tổng kết thực tiễn và tình hình giáo dục, đào tạo, xây dựng ý thức chính trị, đạo đức của sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam Luận văn còn dựa vào kết quả trực tiếp khảo sát thực tiễn của tác giả về những vấn đề liên quan

- Phương pháp nghiên cứu: luận văn sử dụng phương pháp luận của triết học Mác-Lênin, đồng thời sử dụng các phương pháp phân tích - tổng hợp, lôgíc, điều tra xã hội học, tổng kết thực tiễn và phương pháp chuyên gia để nghiên cứu

6 Ý nghĩa của luận văn

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo và vận dụng vào giáo dục chính trị

tư tưởng nhằm phát triển ý thức chính trị của sinh viên Trường Đại học Hàng hải Việt Nam hiện nay

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương với 4 tiết

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Lê Quý An (2003), Một số ý kiến bình luận về báo cáo phát triển thế giới

năm 2003, Hà Nội

2 Phạm Văn Ba (2003), "Sự nghiệp đổi mới và vấn đề giáo dục truyền thống

dân tộc cho thế hệ trẻ", Tạp chí Khoa học Chính trị, (2)

3 Ban Tư tưởng Văn hóa Trung ương - Trung tâm Thông tin công tác tư

tưởng (2004), Tài liệu tham khảo, (9)

4 Nguyễn Thanh Bình (2002), "Một số vấn đề nghiên cứu lý luận giáo dục

trong 10 năm qua", Tạp chí Thông tin Khoa học giáo dục, (88)

5 Bộ Giáo dục và Đào tạo (1993), Quy chế công tác học sinh, sinh viên trong

các trường đào tạo, NXB Giáo dục, Hà Nội

6 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2/3/2003), Báo cáo tổng kết công tác sinh viên

giai đoạn 1998 - 2002, Hà Nội

7 Các tổ chức Liên Hợp Quốc tại Việt Nam (2003), Những thách thức về việc

làm cho thanh niên ở Việt Nam, Hà Nội

8 Lương Minh Cừ (2003), "Một số ý kiến về công tác giáo dục chính trị, tư

tưởng cho sinh viên hiện nay", Tạp chí Giáo dục, (60)

9 Nguyễn Như Chiến (2002), "Tự đánh giá của sinh viên về phẩm chất trí

tuệ", Tạp chí Tâm lý học, (5)

10 Nguyễn Trọng Chuẩn (2000), “Xây dựng con người Việt Nam trong giai

đoạn cách mạng mới", trong Văn hóa Việt Nam, xã hội và con người, NXB

Khoa học xã hội, Hà Nội

11 Dương Tự Đam (1994), “Hiện trạng tâm lý thanh niên sinh viên thời kỳ

mới", Tạp chí Thông tin khoa học thanh niên, (5)

12 Đảng Cộng sản Việt Nam (18/2/1995), Nghị quyết của Bộ Chính trị về một

số định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay, số 09 - NQ/TW, Hà

Nội

13 Đảng Cộng sản Việt Nam (1997), Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII, NXB

Chính trị quốc gia, Hà Nội

14 Đảng Cộng sản Việt Nam (1999), Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, NXB Sự thật, Hà Nội

15 Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần

thứ IX, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

16 Đảng Cộng sản Việt Nam (2004), Văn kiện Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp

hành Trung ương khóa IX, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

17 Đảng bộ Trường Đại học Hàng hải Việt Nam (1999), Nghị quyết của Đảng

bộ Nhà trường nhiệm kỳ 22

18 Đảng bộ Trường Đại học Hàng hải Việt Nam (2001), Nghị quyết của Đảng

bộ Nhà trường quý III và quý IV năm 2004

19 Nguyễn Khoa Điềm (2003), "Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị và của nhiều giải pháp trong giáo dục đạo đức, lối sống cho cán bộ

đảng viên", Tạp chí Tư tưởng văn hoá (10)

20 Chu Xuân Diên (2001), "Ý thức cộng đồng và ý thức cá nhân trong sự hình

thành tâm lý - tính cách người Việt Nam", trong Văn hóa Việt Nam, đặc trưng và cách tiếp cận, NXB Giáo dục, Hà Nội

21 Điều lệ Hội sinh viên Việt Nam (1999), NXB Thanh niên, Hà Nội

22 Phạm Văn Đồng (1999), Một số vấn đề cần quan tâm về giáo dục đại học

nước ta hiện nay, NXB Giáo dục, Hà Nội

23 Phạm Văn Đồng (1995), Văn hóa và đổi mới, NXB Chính trị quốc gia, Hà

Nội

24 Dương Văn Duyên (2003), "Đạo đức học mác xít với việc giáo dục đạo đức

sinh viên hiện nay ở nước ta" trong học thuyết Mác với việc sự nghiệp đổi mới ở Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

25 Nguyễn Đình Đức (1996), Những yếu tố khách quan và chủ quan tác động

đến tư tưởng chính trị của sinh viên, thực trạng và giải pháp, Luận án phó tiến sĩ khoa học triết học, Viên nghiên cứu chủ nghĩa Mác - Lênin và tư

tưởng Hồ Chí Minh, Hà Nội

26 Trần Văn Giàu (1993), Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam,

NXB Thành phố Hồ Chí Minh

27 Phạm Mạnh Hà (2003), "Đổi mới phương pháp dạy học ở bậc đại học", Tạp

chí Giáo dục, (5)

28 Phạm Minh Hạc (1999), Giáo dục Việt Nam trước ngưỡng cửa thế kỷ XXI,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

29 Nguyễn Hoàng Hải (2002), "Để trí thức trẻ tiến vào kinh tế tri thức", Tạp

chí Cộng sản, (7)

30 Nguyễn Minh Hiển (2000), Tiếp tục thi đua dạy tốt và học tốt đáp ứng yêu

cầu của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Bộ Giáo dục và

Đào tạo, Hà Nội

31 Đoàn Đức Hiếu (2003), Sự phát triển của cá nhân trong nền kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

32 Lê Như Hoa (2003), Bản sắc dân tộc trong lối sống hiện đại, NXB Văn hóa

thông tin, Hà Nội

33 Lê Quang Hoan (2002), Tư tưởng Hồ Chí Minh về con người, NXB Chính

trị quốc gia, Hà Nội

34 Nguyễn Phương Hoàng (1997), Thanh niên, học sinh, sinh viên với sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, NXB Chính trị quốc gia,

Hà Nội

35 Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh (1996), Mấy vấn đề về chủ nghĩa

Mác - Lênin trong giai đoạn hiện nay, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

36 Hội đồng Trung ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn

khoa học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh (1999), Giáo trình triết học

Mác - Lênin, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

37 Hội sinh viên Việt Nam (2003), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc Hội

sinh viên Việt Nam lần thứ VII, Hà Nội

38 Đặng Hữu (2002), "Phát triển kinh tế tri thức, rút ngắn quá trình công

nghiệp hóa, hiện đại hóa", Tạp chí Cộng sản, (22)

39 Trần Hậu Kiêm (Chủ biên, 1997), Giáo trình đạo đức học, NXB Chính trị

quốc gia, Hà Nội

40 V.I Lênin (1977), Toàn tập, tập 41, NXB Tiến bộ, Matxcơva

41 V.I Lênin (1983), Toàn tập, tập 21, NXB Tiến Bộ Matxcơva

42 Dương Văn Lượng (1995), Nâng cao chất lượng chính trị quân nhân của

Quân đội nhân dân Việt Nam, Luận án Phó tiến sĩ Triết học, Hà Nội

43 Hồ Chí Minh (1972), Bàn về công tác giáo dục, NXB Sự thật, Hà Nội

44 Hồ Chí Minh (1980), Giáo dục thanh niên, NXB Thanh niên, Hà Nội

45 Hồ Chí Minh (1984), Lời kêu gọi nhân kỷ niệm 6 tháng kiến quốc, Toàn tập,

tập 4, NXB Sự thật, Hà Nội

46 Hồ Chí Minh (1990), Về vấn đề giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội

47 Hồ Chí Minh (1996), Đạo đức Cách mạng, Toàn tập, tập 9, NXB Chính trị

quốc gia, Hà Nội

48 Đỗ Mười (1995), Trí thức Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nước,

NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội

49 Đỗ Mười (1997), "Bài phát biểu tại Hội nghị khoa giáo toàn quốc ngày

13/02/1992", Tạp chí Triết học, (2)

50 Hoàng Khắc Nam (2002), "Một số vấn đề về khái niệm hội nhập quốc tế",

Tạp chí Nghiên cứu Châu Âu, (2)