Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học tiếng anh của khoa tại chức – đại học hà nội trong giai đoạn hiện nay

Là giảng viên giảng dạy nhiều năm môn Tiếng Anh thuộc khoa Tại chức, tr-ờng Đại học Hà Nội, tôi nhận thấy vấn đề chất l-ợng việc dạy và học ch-a thực sự đáp ứng mục tiêu nâng cao chất l-

Đại học quốc gia hà nội

khoa s- phạm

Thân Thị Hoa Chi

Các Biện pháp quản lý hoạt động dạy học

Tiếng anh của khoa tại chức - đại học hà nội

trong giai đoạn hiện nay

luận văn thạc sĩ quản lý giáo dục Chuyên ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 60 14 05

Ng-ời h-ớng dẫn khoa học: PGS.TS.Nguyễn Thị Mỹ Lộc

Hà Nội - 2008

Lời cảm ơn

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

Khoa S phạm - Đại học Quốc gia Hà Nội

PGS.TS.Nguyễn Thị Mỹ Lộc

Các thầy, cô giáo trực tiếp giảng dạy đã trang bị và t vấn cho tôi những kiến thức về quản lý giáo dục trong suốt quá trình học tập

Các cán bộ giáo viên trờng Đại học Hà Nội, những ngời thân trong gia đình và bạn bè đã tận tình hớng dẫn, giúp đỡ, góp ý kiến, cung cấp tài liệu, số liệu và tạo mọi điều kiện về vật chất và tinh thần cho tôi hoàn thành luận văn của mình

Luận văn không tránh khỏi thiếu sót, kính mong đợc sự chỉ dẫn và góp ý Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 12 năm 2008

Mục lục

Trang

Mở đầu 1

Chơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 5

1.1 Những khái niệm cơ bản của đề tài 6

1.1.1 Quản lý, quản lý giáo dục 6

1.1.2 Dạy học, hoạt động dạy học 11

1.1.3 Quản lý hoạt động dạy học 12

1.1.4 Đào tạo tại chức và những đặc điểm của nó 17

1.2 Tầm quan trọng của Tiếng Anh trong đời sống hiện đại 18

1.2.1 Mục đích và vai trò của ngoại ngữ 18

1.2.2 Vai trò của Tiếng Anh ở Việt Nam 19

1.3 Quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh bậc đại học theo hình thức vừa học vừa làm 22

1.3.1 Đặc thù của chơng trình đào tạo tại chức (vừa học vừa làm) 22

1.3.2 Những nội dung quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh 23

1.3.3 Đặc thù quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh ở khoa Tại chức các trờng đại học 30

1.4 Tiểu kết 32

Chơng 2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh ở Khoa Tại chức - Đại học Hà Nội 2.1 Tình hình phát triển Đại học Hà Nội và Khoa Tại chức - Đại học Hà Nội 33

2.1.1 Sự phát triển của Đại học Hà Nội 33

2.1.2 Sự phát triển của Khoa Tại chức Tiếng Anh - Đại học Hà Nội 35

2.2 Thực trạng hoạt động dạy học Tiếng Anh tại khoa Tại chức 36

2.2.1 Chơng trình đào tạo Tiếng Anh của Khoa Tại chức - Đại học Hà Nội 36

2.2.2 Đội ngũ giáo viên của khoa tại chức Tiếng Anh - Đại học Hà Nội 39

2.2.3 Về số lợng sinh viên của khoa tại chức Tiếng anh- Đại học Hà Nội 44

2.2.4 Về nội dung, chơng trình, học liệu 45

2.2.5 Về cơ sở vật chất, thiết bị dạy học 48

2.3 Thực trạng quản lý, dạy học Tiếng Anh của Khoa tại chức-Đại học Hà Nội 49

2.3.1 Quản lý chơng trình nội dung 49

2.3.2 Quản lý hoạt động dạy học của giáo viên 50

2.3.3 Quản lý hoạt động học tập của sinh viên 54

2.3.4 Quản lý hoạt động kiểm tra đánh giá 57

2.3.5 Quản lý phơng pháp dạy học 59

2.3.6 Phân tích, đánh giá công tác quản lý dạy học Tiếng Anh của Khoa tại chức - Đại học Hà Nội 61

2.4 Tiểu kết 65

Chơng 3 Biện pháp quản lý dạy học Tiếng Anh ở Khoa Tại chức - Đại học Hà Nội 66

3.1 Nguyên tắc chọn lựa biện pháp 67

3.1.1 Nguyên tắc tính kế thừa 67

3.1.2 Nguyên tắc tính hiệu quả 68

3.1.3 Nguyên tắc tôn trọng tính đặc thù của quá trình tổ chức đào tạo 68

3.2 Các nhóm biện pháp 69

3.2.1 Nhóm nhận thức 69

3.2.2 Nhóm tổ chức quá trình dạy học 74

3.2.3 Nhóm biện pháp bổ trợ 87

3.3 Kiểm chứng sự nhận thức về tính cấp thiết và khả thi của các biện pháp 94

3.3.1 Kết quả khảo sát tính cần thiết của các biện pháp 94

3.3.2 Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp 95

Kết luận và khuyến nghị 97

1 Kết luận 97

2 Khuyến nghị 98

Tài liệu tham khảo 99 Phụ lục

Đất n-ớc ta đã và đang thực hiện công cuộc đổi mới đất n-ớc với mục tiêu xây dựng một xã hội dân chủ, công bằng, văn minh nhằm thực hiện lý t-ởng dân giàu, n-ớc mạnh, xã hội phát triển bền vững Công cuộc đổi mới

đó đến nay đã đạt đ-ợc những thành tựu đáng kể và giáo dục cũng không nằm ngoài sự phát triển đó Tuy nhiên, Nghị quyết Trung -ơng II khoá VIII của Đảng Cộng sản Việt Nam đã nêu, so với yêu cầu của thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội ở Việt Nam: "Giáo dục - đào tạo n-ớc ta còn nhiều yếu kém, bất cập cả về quy mô lẫn cơ cấu và nhất là về chất l-ợng, hiệu quả ch-a đáp ứng kịp những đòi hỏi lớn ngày càng cao về nhân lực của công cuộc đổi mới kinh tế, xã hội, xây dựng và bảo vệ tổ quốc, thực hiện công nghiệp hoá - hiện

đại hoá đất n-ớc theo định h-ớng xã hội chủ nghĩa" Nghị quyết Trung -ơng

II khoá VIII còn nhấn mạnh: "Đáng quan tâm nhất là chất l-ợng và hiệu quả giáo dục - đào tạo còn thấp Trình độ kiến thức, kỹ năng thực hành, ph-ơng pháp t- duy khoa học, trình độ ngoại ngữ và thể lực của đa số học sinh, sinh viên còn yếu"

Trong chiến l-ợc phát triển con ng-ời toàn diện, Đảng và nhà n-ớc ta đã rất quan tâm đến chất l-ợng của việc dạy và học ở các cấp, ngành học và ở các hình thức đào tạo Với xu thế hội nhập, ngoại ngữ đóng một vai trò quan trọng trong mọi lĩnh vực: khoa học kỹ thuật, giáo dục, du lịch, th-ơng mại và

đời sống hàng ngày Ngoại ngữ là một môn văn hoá cơ bản, có vị trí quan trọng trong sự nghiệp giáo dục Ngoại ngữ không chỉ góp phần trang bị cho học sinh, sinh viên những tri thức cần thiết về các đối t-ợng nhận thức thế giới khách quan thuộc các lĩnh vực chuyên ngành mà còn là một công cụ rất quan trọng giúp cho họ nắm chắc hơn các tri thức cơ sở của các chuyên ngành khác, đồng thời giúp cho việc phát triển năng lực trí tuệ của họ đ-ợc phát triển hơn Ngoại ngữ là công cụ giao tiếp mới, giúp ng-ời học nâng cao và

mở rộng tầm hiểu biết của mình qua việc tiếp xúc, tìm hiểu và chọn lọc những tri thức văn hoá không những của riêng dân tộc đó mà còn của cả loài ng-ời Ngoại ngữ nói chung và Tiếng Anh nói riêng đ-ợc coi là điều kiện tiên quyết, là một công cụ, ph-ơng tiện đắc lực và hữu hiệu trong quá trình hội nhập và phát triển Vấn đề dạy và học ngoại ngữ trở lên cấp thiết hơn và

quyết liệt hơn trong những năm gần đây Chính vì vậy, mở rộng các mô hình

đào tạo phù hợp cho mọi đối t-ợng ng-ời học ngoại ngữ là nhiệm vụ hàng

đầu của ngành Giáo dục nói chung và các tr-ờng đại học nói riêng

Khoa Tại chức chuyên ngành Tiếng Anh - Đại học Hà Nội đ-ợc thành lập 45 năm cùng với sự hình thành và phát triển của tr-ờng Đại học Ngoại ngữ Hà Nội (nay đổi thành Đại học Hà Nội) Do đặc thù của khoa là đào tạo ngành Tiếng Anh hệ tại chức nên đối t-ợng sinh viên của khoa chủ yếu là vừa đi học vừa đi làm, học chủ yếu ngoài giờ hành chính hay học tập trung vào 2 ngày Thứ Bảy và Chủ nhật Ch-ơng trình đào tạo rút ngắn còn 70% so với khoa Anh chính quy Hàng năm số l-ợng đầu vào tăng cao do nhu cầu của ng-ời học nh-ng chất l-ợng đầu ra lại thấp Nhiều sinh viên đã tốt nghiệp

đại học tại chức Tiếng Anh nh-ng không sử dụng đ-ợc ngôn ngữ này nh- là một ph-ơng tiện giao tiếp cũng nh- không nghiên cứu đ-ợc tài liệu chuyên ngành bằng Tiếng Anh

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này nh- giảng viên không

đ-ợc đào tạo chuyên ngành Tiếng Anh một cách bài bản, chủ yếu là giảng viên từ khoa Nga chuyển sang, ch-a tâm huyết với nghề, ch-a có ph-ơng pháp dạy phù hợp với ch-ơng trình và đối t-ợng của hệ tại chức, cơ sở vật chất còn nghèo nàn, nhà tr-ờng ch-a quan tâm nhiều đến việc phát triển của Khoa Tâm lý ng-ời học th-ờng xem nhẹ chất l-ợng của mô hình tại chức, thái độ học tập không nghiêm túc, họ chỉ quan tâm đến việc có thêm một văn bằng tại chức Tiếng Anh để làm ph-ơng tiện xin việc

Là giảng viên giảng dạy nhiều năm môn Tiếng Anh thuộc khoa Tại chức, tr-ờng Đại học Hà Nội, tôi nhận thấy vấn đề chất l-ợng việc dạy và học ch-a thực sự đáp ứng mục tiêu nâng cao chất l-ợng đào tạo của nhà tr-ờng Để đảm bảo và nâng cao chất l-ợng dạy học ngành Tiếng Anh, tôi nghĩ cần phải đánh giá đúng thực trạng, trên cơ sở đó, xây dựng kế hoạch dạy học và các biện pháp quản lý hoạt động dạy Tiếng Anh hiệu quả, tạo nên sự

đổi mới trong việc dạy và học ngoại ngữ, cũng nh- nâng cao nhận thức nghiêm túc về tầm quan trọng của việc học Tiếng Anh Đ-ợc nghiên cứu và học tập tại Khoa S- phạm, Đại học Quốc Gia Hà Nội, với luận văn tốt nghiệp

của mình, tôi chọn đề tài "Các biện pháp quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh của khoa Tại chức - Đại học Hà Nội trong giai đoạn hiện nay"

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích lý luận và kinh nghiệm thực tế, đề xuất các biện pháp quản lý dạy học Tiếng Anh của khoa Tại chức - Đại học Hà Nội nhằm nâng cao chất l-ợng dạy học

3 Khách thể và đối t-ợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu: Vấn đề dạy học Tiếng Anh hệ tại chức của

tr-ờng Đại học Hà Nội

3.2 Đối t-ợng nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh ở Khoa

Tại chức, Đại học Hà Nội

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của đề tài

- Khảo sát, đánh giá thực trạng quản lý dạy học Tiếng Anh tại Khoa Tại chức, Đại học Hà Nội

- Đề xuất những biện pháp quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh ở Khoa Tại chức, Đại học Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

5 Giả thuyết khoa học

Nếu có đ-ợc các biện pháp quản lý đồng bộ, hợp lý và khả thi đối với công tác quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh thì chất l-ợng đào tạo tại Khoa Tại chức, Đại học Hà Nội sẽ đ-ợc nâng cao

6 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh ở Khoa Tại chức ngành Tiếng Anh, Đại học Hà Nội trong 5 năm trở lại đây

7 ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài là t- liệu tham khảo đối với các nhà quản

lý hoạt động dạy học và các cơ ngoại ngữ hệ tại chức ngành Tiếng Anh - Đại học Hà Nội và các cơ sở đào tạo t-ơng tự

8 Ph-ơng pháp nghiên cứu

- Các ph-ơng pháp nghiên cứu lý thuyết: Các ph-ơng pháp phân tích, tổng hợp và hệ thống những vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài qua hệ thống sách báo và tài liệu tham khảo

- Các ph-ơng pháp nghiên cứu thực tiễn: Ph-ơng pháp điều tra phiếu hỏi: sử dụng các mẫu phiếu điều tra đối với sinh viên, giảng viên và cán bộ quản lý để thu thập thông tin về thực trạng dạy học ngoại ngữ; những thuận lợi, khó khăn và mức độ sử dụng ngoại ngữ trong học tập và phát triển chuyên môn nghiệp vụ; thực tế công tác quản lý chất l-ợng dạy học

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài các phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn đ-ợc trình bày thành 3 ch-ơng:

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận của đề tài

Ch-ơng 2: Thực trạng việc quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh tại

Khoa Tại chức, Đại học Hà Nội

Ch-ơng 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học Tiếng Anh tại Khoa

Tại chức, Đại học Hà Nội

Ch-ơng 1: Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

Ngôn ngữ đóng một vai trò quan trọng trong lịch sử phát triển xã hội

đến độ không có ngôn ngữ thì lối sống của chúng ta sẽ khác biệt hẳn với lối sống nh- hiện nay Lý do tại sao con ng-ời đã trở thành chúa tể của trái đất

là do con ng-ời đ-ợc tạo hóa ban tặng cho trí thông minh -u việt hơn nhiều

so với trí thông minh của bất cứ một động vật nào khác đó chính là con ng-ời

đã biết sử dụng "tiếng nói", biết dùng ngôn ngữ để thể hiện cảm xúc vui buồn, lo lắng, hay chia sẻ sự sáng tạo, trinh phục thiên nhiên và siêu nhiên Ngôn ngữ là một sản phẩm xã hội - lịch sử đặc biệt, gắn liền với nền văn hóa dân tộc trong quá trình hành chức của mình Bên cạnh chức năng làm công cụ giao tiếp và thể hiện t- t-ởng tình cảm của con ng-ời, ngôn ngữ còn thực hiện chức năng tích lũy, phản ánh nền văn hóa dân tộc Ngôn ngữ là

"một th- viện bảo tàng, l-u trữ chứa chất những phản ánh hiện thực xung quanh con ng-ời, hiện t-ợng xã hội, hiện t-ợng thiên nhiên, những phản ánh mang tính đặc thù của từng dân tộc "Bản thân ngôn ngữ cũng là một thành

tố của nền văn hóa dân tộc, do đó mọi hiện t-ợng của ngôn ngữ từ hệ thống

âm thanh đến chữ viết, kho từ vựng, các quy tắc ngữ pháp và cách sử dụng thực tiễn các ph-ơng tiện ngôn ngữ trong giao tiếp luôn thể hiện đậm đà bản sắc dân tộc

Mỗi đất n-ớc, mỗi một dân tộc đều có một ngôn ngữ riêng của họ Để chinh phục và mở rộng các mối quan hệ trong kinh doanh, đầu t-, giao l-u hữu nghị họ phải học tiếng nói của nhau Chính vì vậy mà việc học tiếng n-ớc ngoài càng trở nên cần thiết đối với mỗi quốc gia, mỗi cá nhân trong cuộc sống hiện tại, khi quá trình toàn cầu hóa diễn ra nhanh chóng trong hầu hết tất cả các lĩnh vực hoạt động của con ng-ời Vấn đề đặt ra là làm thế nào

để đẩy nhanh quá trình học ngoại ngữ và làm cho quá trình đó trở nên thực

sự hiệu quả

Trong xu thế phát triển nhanh chóng của xã hội hiện nay, tiếng Anh ngày càng trở nên thông dụng và phổ biến trong các hoạt động đối ngoại, th-ơng mại và trao đổi thông tin quốc tế Tiếng Anh đã trở thành ngôn ngữ

quốc tế, một tiếng nói chung cho 350 n-ớc và thậm chí tiếng Anh có mặt trên từng góc nhỏ của thế giới - ngôi nhà chung của chúng ta

Tr-ớc những diễn biến toàn cầu trên, nh- nhận định chung của các nhà chuyên môn, việc dạy và học ngoại ngữ nói chung và tiếng Anh nói riêng

đang vận hành theo xu thế:

- Sự tăng vọt về số l-ợng sinh viên

- Sự đa dạng hóa các loại hình đào tạo: (Tại chức, chuyên tu, từ xa…)

- Sự ràng buộc, lúng túng và hạn chế về tài chính, trình độ chuyên môn

- Sự yếu kém trong quản lý chất l-ợng dạy và học ngoại ngữ

Tr-ớc những thách thức mới do xu thế phát triển giáo dục đại học trong phạm vi toàn cầu đặt ra, sự nghiệp đào tạo chuyên gia ngoại ngữ cần phải

đ-ợc định h-ớng phù hợp với sự phát triển của thị tr-ờng sức lao động đầy biến động và có những đòi hỏi cao Chúng ta sẽ phải đổi mới mục đích - nội dung - ph-ơng pháp cũng nh- quản lý tốt hoạt động dạy và học ngoại ngữ d-ới tất cả các loại hình đào tạo để mang lại cho thị tr-ờng những sản phẩm giáo dục có chất l-ợng, đáp ứng nhu cầu thực sự của xã hội nói chung và Việt Nam nói riêng

1.1 Những khái niệm cơ bản của đề tài

1.1.1 Quản lý, quản lý giáo dục

1.1.1.1 Quản lý:

Các Mác đã từng khẳng định: "Bất cứ lao động xã hội hay cộng đồng trực tiếp nào đ-ợc thực hiện ở quy mô t-ơng đối lớn đều cần ở chừng mực nhất định đến sự quản lý Quản lý là xác lập sự t-ơng hợp giữa các công việc cá nhân và hình thành những chức năng chung, xuất hiện trong toàn bộ cơ chế sản xuất, khác với sự vận động của bộ phận riêng lẻ của nó" [22.tr.195]

Harold Koontz, trong tác phẩm “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” viết: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cá nhân, nhằm đạt đ-ợc các mục đích của nhóm Mục tiêu của mọi nhà quản

lý là nhằm hình thành một môi tr-ờng mà trong đó con ng-ời có thể đạt đ-ợc các mục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc và sự bất mãn cá nhân ít nhất.”[16.tr.188]