Biện pháp xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn trường trung học cơ sở huyện xuân trường tỉnh nam định trong giai đoạn hiện nay

Báo cáo số 1534/CP-KG ngày 14/10/2004 của Chính phủ về tình hình giáo dục gửi Quốc hội khoá XI Để khắc phục những bất cập của giáo dục nói chung, của thanh tra giáo dục nói riêng, hiện

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ ĐIỆP

BIỆN PHÁP XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ CỘNG TÁC VIÊN THANH TRA CHUYÊN MÔN TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN XUÂN TRƯỜNG TỈ NH NAM ĐỊ NH

TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số : 60 14 05

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS ĐẶNG QUỐC BẢO

Hà Nội, năm 2009

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trước yêu cầu của sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước, đổi mới sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo là tất yếu khách quan Trong chiến lược đào tạo

và phát triển con người, Đảng ta xác định giáo dục là "Quốc sách hàng đầu"

Trong đổi mới sự nghiệp Giáo dục và Đào tạo, việc cần thiết và cấp bách trước hết là đổi mới công tác quản lý giáo dục

Quản lý nhà nước về Giáo dục và Đào tạo là vấn đề bao trùm, liên quan hầu hết đến các lĩnh vực thuộc phạm vi ngành giáo dục Nhiều văn kiện của Đảng, Nhà nước về Giáo dục và Đào tạo đều coi đổi mới công tác quản

lý giáo dục là yêu cầu tiên quyết của đổi mới giáo dục nói chung Trong đó, công tác thanh tra giáo dục là một trong những khâu thiết yếu của công tác quản lý Nhà nước về Giáo dục và Đào tạo nói riêng

Hoạt động thanh tra giáo dục là một trong những nội dung chủ yếu của chức năng kiểm tra trong quản lý giáo dục nhằm: Phòng ngừa, phát hiện

và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật, phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách, pháp luật về giáo dục để kiến nghị với cơ quan nhà nước

có thẩm quyền các biện pháp khắc phục; phát huy nhân tố tích cực trong hoạt động giáo dục; nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý Nhà nước

về giáo dục; bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức cá nhân tham gia hoạt động giáo dục

Theo lập luận trên, chất lượng và hiệu quả của thanh tra giáo dục phụ thuộc chủ yếu vào lực lượng thanh tra Như vậy, đứng ở góc độ quản lý, thì chất lượng, hiệu quả hoạt động thanh tra phụ thuộc vào hoạt động xây dựng

và phát triển lực lượng thanh tra giáo dục

Trong vài năm gần đây, công tác thanh tra giáo dục tuy đã có những thành tựu nhất định, nhưng vẫn còn có những bất cập.Cụ thể: "Công tác thanh

tra giáo dục còn quá yếu, thiếu những biện pháp hữu hiệu để kiểm tra đánh giá chất lượng đào tạo, chậm phát hiện và thiếu nghiêm túc trong xử lý và khắc phục những biểu hiện tiêu cực trong ngành giáo dục đào tạo, " [9] "Công tác kiểm tra, thanh tra giáo dục, đặc biệt là thanh tra chuyên môn còn bất cập, kém hiệu quả Trình độ và năng lực của một bộ phận cán bộ quản lý giáo dục còn thấp, chưa theo kịp yêu cầu đổi mới mạnh mẽ sự nghiệp giáo dục" (Báo cáo số

1534/CP-KG ngày 14/10/2004 của Chính phủ về tình hình giáo dục gửi Quốc hội khoá XI)

Để khắc phục những bất cập của giáo dục nói chung, của thanh tra giáo dục nói riêng, hiện nay, ngành Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đang tiếp tục quán triệt Nghị quyết Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng, kết luận của Hội nghị Trung ương 6 (khoá XI) và Nghị quyết số 37 của Quốc hội về giáo dục nhằm: Nâng cao nhận thức, thống nhất hành động, tăng cường quản lý nhà nước về Luật Giáo dục, thiết lập trật tự, kỷ cương giáo dục, thực hiện một cách có hiệu lực Luật Thanh tra, tăng cường bộ máy thanh tra giáo dục các cấp, coi trọng xây dựng lực lượng cả về số lượng và chất lượng, nâng cao trách nhiệm, đổi mới phương thức hoạt động, phát huy hiệu quả thanh tra để nâng cao hiệu lực quản lý; quy định trách nhiệm cụ thể

và tăng thêm quyền của Thanh tra giáo dục trong việc xử lý kết quả thanh tra, kiểm tra Bổ sung biên chế và nâng cao chất lượng đội ngũ thanh tra viên, đồng thời xây dựng chương trình đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra viên để chuyên nghiệp hoá đội ngũ này

Như vậy, phát triển lực lượng thanh tra giáo dục nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về năng lực quản lý nhà nước của ngành là một đòi hỏi hết sức cấp bách; là một trong những mặt hoạt động quản lý không thể thiểu của Nhà nước đối với lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo

Thực tiễn công tác thanh tra, kiểm tra nói chung, thanh tra chuyên môn của Phòng GD&ĐT huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định trong những năm học

qua còn một số bất cập, chưa phát huy được hiệu quả, chưa có tác dụng điều chỉnh và định hướng các hoạt động quản lý dạy học cho các trường học và cơ

sở giáo dục trong huyện Công tác thanh tra, kiểm tra dù được tiến hành song chưa thường xuyên, chất lượng hoạt động chưa cao, chưa đóng được vai trò

"chức năng thiết yếu của cơ quan quản lý nhà nước", chưa tương xứng với vai

trò của hoạt động thanh tra trong việc chấn chỉnh công tác quản lý nhà nước đối với sự nghiệp giáo dục, chưa đáp ứng được nhu cầu đánh giá của cán bộ, giáo viên, làm giảm động cơ lao động sáng tạo, xu hướng phấn đấu vươn lên của các tập thể, cá nhân trong ngành GD&ĐT của huyện

Xuất phát từ các lý do trên, tác giả chọn đề tài nghiên cứu: "Biện pháp

xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn trung học cơ sở huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định trong giai đoạn hiện nay" với mong

muốn đóng góp một phần nhỏ bé công sức và sự hiểu biết của mình vào việc nâng cao hiệu quả quản lý của Phòng GD&ĐT, tạo tiền đề vững chắc để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện ở các trường THCS trong toàn huyện

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng công tác thanh tra chuyên môn THCS huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định, luận văn đề xuất một số biện pháp xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn THCS nhằm đổi mới hoạt động thanh tra chuyên môn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục cũng như nâng cao chất lượng dạy và học ở các

trường THCS huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động thanh tra giáo dục đối với THCS

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Xây dựng đội ngũ công tác viên thanh tra chuyên môn THCS huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết 4 nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về thanh tra giáo dục và lực lượng thanh

tra giáo dục

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác xây dựng đội ngũ cộng tác viên

thanh tra chuyên môn các trường THCS huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định

- Đề xuất biện pháp xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn

ở các trường THCS huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định giai đoạn hiện nay

- Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất

5 Giả thuyết khoa học

Việc xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn THCS của

Phòng GD&ĐT huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định trong thời gian qua đã

có nhiều cố gắng, góp phần đáng kể vào việc định hướng, chỉ đạo các trường

học và cơ sở giáo dục hoàn thành kế hoạch nhiệm vụ được giao Song, so với

yêu cầu của công cuộc đổi mới công tác thanh tra giáo dục, mà nhất là đổi

mới giáo dục phổ thông hiện nay thì các biện pháp xây dựng đội ngũ cộng

tác viên thanh tra chuyên môn của Phòng GD&ĐT còn bất cập, chưa thật

đồng bộ, hiệu quả chưa cao Nếu xác lập được các biện pháp xây dựng đội

ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo

dục hiện nay thì hiệu quả quản lý công tác thanh tra giáo dục của Phòng

GD&ĐT nói chung và quản lý xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra

chuyên môn THCS nói riêng sẽ được nâng cao

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

Nghiên cứu đề tài sẽ là cơ hội để tìm hiểu, đánh giá và đề xuất các biện

pháp xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn THCS với Phòng

GD&ĐT huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định và các biện pháp đề xuất trong

luận văn sẽ đóng góp một phần cho công tác quản lý giáo dục và bồi dưỡng

nghiệp vụ cho đội ngũ cộng tác viên thanh tra theo tinh thần khoa học, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo ngày một tốt hơn

7 Phạm vi nghiên cứu

Trong phạm vi đề tài này, tác giả chỉ tập trung vào vấn đề: Thực trạng hoạt động thanh tra chuyên môn ở các trường THCS và công tác xây dựng đội ngũ thanh tra của Phòng GD&ĐT huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định

từ năm 2003 đến nay để làm cơ sở xây dựng các biện pháp

8 Phương pháp nghiên cứu

Để triển khai hết các nhiệm vụ nghiên cứu đã đặt ra, tác giả đã kết hợp các nhóm phương pháp nghiên cứu sau:

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp, phân loại

tài liệu nhằm xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra, quan sát sư phạm,

tổng kết kinh nghiệm; phương pháp chuyên gia; nghiên cứu sản phẩm hoạt động nhằm khảo sát, đánh giá thực trạng xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn THCS của huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định

- Phương pháp thống kê toán học: Sử dụng toán thống kê kết hợp

để tổng hợp kết quả điều tra và xử lý số liệu

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được trình bày trong 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về thanh tra giáo dục và lực lượng thanh tra

giáo dục

Chương 2: Thực trạng công tác xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra

chuyên môn THCS huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định giai đoạn hiện nay

Chương 3: Biện pháp xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên

môn THCS huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định giai đoạn hiện nay

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THANH TRA GIÁO DỤC VÀ LỰC LƯỢNG THANH TRA GIÁO DỤC

1.1 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Ngày 29/10/1988 Bộ Giáo dục (nay là Bộ Giáo dục và Đào tạo) đã có quyết định số 1019/QĐ ban hành bản quy định về tổ chức và hoạt động của hệ thống thanh tra giáo dục Ngày 28/9/1992 Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) ra Nghị định 358/HĐBT về tổ chức và hoạt động của thanh tra giáo dục Sau đó Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có quyết định số 478/QĐ ngày 11/3/1993 ban hành quy chế tổ chức và hoạt động của hệ thống thanh tra Giáo dục và Đào tạo Tháng 12 năm 1998, Luật Giáo dục nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam được ban hành, (ở mục 4 chương VII từ điều 98 đến điều 103) đã quy định rõ nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của thanh tra giáo dục và đối tượng thanh tra

Từ năm 2005 Luật Giáo dục mới ra đời cùng với Luật Thanh tra 2004, thanh tra chính phủ và Bộ GD&ĐT đã có những văn bản cụ thể về công tác thanh tra giáo dục Những văn bản đang có hiệu lực thực hiện là:

Nghị định số 85/2006/NĐ-CP ngày 18/08/2006 về tổ chức và hoạt động của thanh tra giáo dục

Thông tư số 43/2006/TT Bộ GD&ĐT ngày 20/10/2006 hướng dẫn thanh tra toàn diện nhà trường, cơ sở giáo dục khác và thanh tra hoạt động sư phạm của nhà giáo

Từ trước đến nay đã có nhiều tác giả bàn về vấn đề thanh, kiểm tra giáo dục nói chung và công tác phát triển đội ngũ thanh tra giáo dục nói

riêng Tác giả Nguyễn Ngọc Quang trong "Những khái niệm cơ bản về lý

luận quản lý giáo dục"- Trường Cán bộ quản lý Trung ương I - 1989 cho

rằng chương trình quản lý gồm 5 giai đoạn: Chuẩn bị kế hoạch hoá, kế hoạch hoá, chỉ đạo, kiểm tra Kiểm tra là giai đoạn cuối cùng của chu trình quản lý Kiểm tra giúp thuyết Xibecnetic, kiểm tra giữ vai trò liên hệ nghịch trong

quá trình quản lý Nó giúp cho chủ thể quản lý điều khiển một cách tối ưu hệ quản lý Không có kiểm tra không có quản lý" [40, tr.73]

Tác giả Đặng Quốc Bảo trong tài liệu "Những vấn đề quản lý nhà

nước và quản lý giáo dục" đã xác định: Quản lý giáo dục có 4 chức năng cụ

thể: Kế hoạch hoá, chỉ huy, điều hành, kiểm tra Trong đó "Kiểm tra là công

việc gắn bó với sự đánh giá tổng kết kinh nghiệm giáo dục, điều chỉnh mục tiêu" (Đặng Quốc Bảo, Những vấn đề quản lý nhà nước và quản lý giáo dục

– Trường Cán bộ quản lý Giáo dục và Đào tạo TW1, 1998)

Về quản lý trường học, tác giả Trần Kiểm trong cuốn "Khoa học quản

lý nhà trường phổ thông" đã viết: "Hiệu quả quản lý nhà trường phụ thuộc nhiều vào chừng mực người hiệu trưởng sử dụng thông tin khách quan, đáng tin cậy, toàn diện, đầy đủ và kịp thời của mỗi giáo viên về chất lượng kiến thức, về mức độ được giáo dục và tính kỷ luật của học sinh" [37, tr.123]

Thông tin khách quan thu được chủ yếu qua kết quả thanh tra

Với đề tài thanh tra giáo dục, đã có nhiều tác giả đề cập Các bài viết đăng trên tạp chí thông tin quản lý giáo dục, các bài giảng của trường Đại học giáo dục, các lớp huấn luyện thanh tra trường cán bộ quản lý GD&ĐT Trung ương I của các tác giả Đặng Quốc Bảo Nguyễn Trọng Hậu, Dương Chí Trọng

đã đề cập nhiều vấn đề liên quan đến công tác kiểm tra, thanh tra giáo dục Năm

2003, hai tác giả Quang Anh - Hà Đăng đã xuất bản cuốn: "Những điều cần biết

trong hoạt động thanh tra, kiểm tra Giáo dục và Đào tạo" có tính chất tổng hợp

các vấn đề cơ bản về thanh tra Giáo dục và Đào tạo.[23]

Ngoài ra một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục, các đề tài về thanh tra giáo dục trong các lớp huấn luyện cán bộ thanh tra của một số tác giả cũng đề cập đến vấn đề thanh, kiểm tra, bồi dưỡng đội ngũ thanh tra

Các đề tài và bài viết nêu trên đã đề cập đến các vấn đề chung của công tác thanh tra giáo dục, chủ yếu là các khía cạnh thanh tra đánh giá giáo viên, nhà trường, quản lý công tác thanh tra và là những tài liệu có giá trị, bổ ích

Tuy nhiên chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách chi tiết, cụ thể về cách thức nhằm xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn THCS cho ngành giáo dục nói chung và ngành giáo dục huyện Xuân Trường tỉnh Nam Định nói riêng Do vậy vấn đề xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn THCS và các cấp học khác lúc này là rất cần thiết, thanh tra giáo dục huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định cần được nghiên cứu làm sáng

tỏ về cả lý luận và thực tiễn Tác giả chọn nghiên cứu đề tài này với mong muốn góp phần xây dựng đội ngũ cộng tác viên thanh tra chuyên môn THCS huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định nhằm đáp ứng đủ về số lượng, đồng bộ

về cơ cấu, mạnh về chất lượng, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu công tác thanh tra chuyên môn trong các trường THCS, đóng góp tích cực vào công cuộc đổi mới sự nghiệp GD&ĐT tỉnh Nam Định nói chung, GD&ĐT huyện Xuân Trường nói riêng

1.2 Các khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu

1.2.1 Kiểm tra, thanh tra

1.2.1.1 Kiểm tra

Kiểm tra là một trong những chức năng cơ bản của quản lí, nó giữ vai trò cực kì quan trọng đối với hoạt động quản lí xã hội Kiểm tra là giai đoạn kết thúc của một chu trình quản lí, nhưng đồng thời nó cũng bắt đầu việc chuẩn bị tích cực cho chu trình quản lí tiếp theo Mặt khác, kiểm tra còn thực hiện ngay trong từng giai đoạn (chức năng) của chu trình quản lí

Trên bình diện của khoa học quản lí, khái niệm kiểm tra có nhiều cách định nghĩa khác nhau:

+ "Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét" [38] + Theo tác giả Hà Thế Ngữ: "Kiểm tra là xem xét thực tế để tìm ra

những sai lệch so với quyết định, kế hoạch và chuẩn mực đã quy định; phát hiện ra trạng thái thực tế; so sánh trạng thái đó với khuôn mẫu đã đặt ra, khi

phát hiện ra những sai sót thì cần phải điều chỉnh, uốn nắn và sửa chữa kịp thời" (Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục số 4 - 1984)

+ Theo tác giả Nguyễn Phúc Châu: "Kiểm tra trong giáo dục nhìn

chung là kiểm tra nội bộ, do chủ thể quản lí của các cơ sở giáo dục thực hiện

và đối tượng chính là cơ sở giáo dục đó" [26]

Từ những cách định nghĩa trên đây, chúng ta có thể hiểu: Kiểm tra là công việc đo lường và điều chỉnh các hoạt động của cá nhân và các bộ phận phối hợp để tin rằng công việc và các hoạt động tiến hành có phù hợp với kế hoạch và mục tiêu hay không; chỉ ra những lệch lạc và đưa ra những tác động để điều chỉnh, uốn nắn, giúp đỡ, đảm bảo hoàn thành kế hoạch Kiểm tra trong quản lý là hệ thống những hoạt động đánh giá - phát hiện - điều chỉnh nhằm đưa toàn bộ hệ thống được quản lí tới mục tiêu dự kiến và đạt trình độ chất lượng cao hơn

1.2.1.2 Thanh tra

"Thanh tra là kiểm soát, xem xét tại chỗ việc làm của địa phương, cơ quan, xí nghiệp" [38]

"Thanh tra là sự tác động của chủ thể đến đối tượng đã và đang thực hiện thẩm quyền được giao nhằm đạt được mục đích nhất định - Sự tác động

có tính trực thuộc" [38]

Chủ tịch Hồ Chí Minh huấn thị tại hội nghị Thanh tra toàn miền Bắc

lần thứ nhất năm 1957 đã nói: "Thanh tra là tai mắt của trên, là người bạn

của dưới; theo dõi chỉ thị, chính sách, thông tư đưa xuống cho đến lúc kết thúc" [41, tr.8]

Theo Luật Thanh tra năm 2004 thì: "Thanh tra là việc xem xét, đánh

giá, xử lý của cơ quan quản lý nhà nước đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu quản lý theo thẩm quyền, trình tự, thủ tục được quy định trong luật này và các quy định khác

của pháp luật " [42, tr.198]