Lễ hội Hà Nội Tập 1 - Kỉ niệm Ngàn năm Thăng Long _ www.bit.ly/taiho123

Ngọc phả trong đến cịn ghi lại tiểu sử của cậu bé Giĩng được sinh ra do một lần người mẹ nghèo làng Giĩng ra đồng thấy một vết chân to lớn lạ thường, bà ướm thử vào chân mình, về nhà mẹ

Trang 2

Lễ Hội Hà Nội www.100hanoi.com

Hà Nội luơn là mộ địa danh văn hĩa, kinh tế, chính trị của cả nước Tìm hiểu các thơng tin về kinh tế, văn hĩa, giải trí….của Hà Nội luơn là một nhu cầu thiết yếu của nhiều tầng

lớp nhân dân Bên cạnh đĩ, năm 2010 là năm quan trọng, với rất nhiều những dịp lễ kỉ

niệm lớn, đặc biệt là đại lễ 1000 năm Thăng Long Đây là một cột mốc văn hĩa, lịch sửđược quan tâm của cả trong và ngồi nước Đĩ chính là lí do chúng tơi lựa chọn chủđề

về Hà Nội đểđịnh hướng nội dung cho dự án chuỗi website Hà Nội

Dự án chuỗi website về Hà Nội mang tên Hà N ộ i Tơi Yêu được cơng ty CP ĐT Hồng

Đạt triển khai thực hiện từ tháng 2 năm 2010 Với những nỗ ực, tâm huyết và tình yêu dành cho Hà Nội, các thành viên ban dự án đã cho ra những sản phẩm văn hĩa gây

được ấn tượng với độc giả yêu Hà Nội

Đại Lễ 1000 năm Thăng Long đang đến rất gần, dự án cũng đang đi vào giai đ ạn gấp rút hồn thành để hịa chung khơng khí của ngày Đại Lễ

Dự án là một bức tranh tổng thể đi từ những sự kiện gắn với Đại Lễ, cũng như những gĩc sâu trong tâm hồn Hà Nội, những nếp sống, những cảm xúc của người Hà Nội Bên cạnh việc xây dựng và hồn thiện chuỗi website về Hà Nội, Ban dự án cịn cho ra

mắt những ấn phẩm về Hà Nội Chúng tơi đã dành nhiều tâm huyế để xây dựng Tủ sách

Hà Nội với những ấn phẩm điện tửđược tặng miễn phí cho quý bạn đọc Chúng tơi hi

vọng những tâm huyết này sẽ mang lại cho quý bạn đọc yêu Hà Nội những điều thú vị

Tư liệu chúng tơi sử dụng để thực hiện những ấn phẩm này hồn tồn được sưu tầm và biên tập từ các nguồn trên Internet nên khơng tránh được những thiếu sĩt Một số ư liệu

do lấy ở các nguồn thứ cấp, nên chúng tơi khơng thể trích dẫn nguồn đầy đủ Chúng tơi mong nhận được sự thơng cảm từ các tác giả

Xin chân thành c ả m ơ n và mong nh ậ n đượ c nh ữ ng gĩp ý t ừ phía b ạ n đọ c!

Ban d án

Trang 3

Lễ Hội Hà Nội www.100hanoi.com M ụ c L ụ c Thư ngỏ 2

Ban d ự án 2

L hội Thánh Giĩng 3

Hội Giĩng 6

L hội Cổ Loa 9

Hội Đền Cổ Loa 11

Hội Lệ Mật 14

L hội gị Đống Đa 16

Hội làng Bát Tràng 18

Hội đền hai bà Trưng 21

L hội Đền Bà Tấm 24

Hội đền Trèm (Chèm) 29

Tục lệ rước lợn khao quân độc đáo ở La Phù 30

Hội đền Voi Phục 34

Hội Đền Thánh Cả 37

Đình Bái Ân 41

Hội đình Yên Phụ 44

Trang 4

Lễ hội Thánh Giĩng

L hội Thánh Giĩng hay cịn gọi là hội làng Phù Đổng (tên nơm là làng Giĩng) Đây là

một trong những hội lễ lớn nhấ ở đồng bằng Bắc bộ, một diễn trường lịch sử - văn hố,

diễn lại sự tích Thánh Giĩng đánh thắng giặc ân Từ Hà Nội muốn đi tới làng Phù Đổng

phải qua Gia Lâm, theo quốc lộ 1 về hướng Bắc Ninh thẳng tới cầu Đu ng Qua cầu rẽ

phải dọc theo đê khoảng 7 km thì tới Đứng trên bờđê đã cĩ thể trơng thấy đền Thượng

- một ngơi đền khá đồ sộ, kiến trúc theo lối xưa Đây chính là nơi thờ Thánh Giĩng - Phù

Đổng Thiên Vương

Ngọc phả trong đến cịn ghi lại tiểu sử của cậu bé Giĩng được sinh ra do một lần người

mẹ nghèo làng Giĩng ra đồng thấy một vết chân to lớn lạ thường, bà ướm thử vào chân mình, về nhà mẹ mang thai sinh ra Giĩng Cậu bé trong ba năm khơng nĩi khơng cười

ấy khi biết nạn nước lâm nguy đã yêu cầu nhà vua rèn ngựa sắt, áo giáp sắt, roi sắt cho mình rồi vươn vai đứng dậy thành người khổng lồăn hết bẩy nong cơm, ba nong cà, sau

đĩ nhảy lên ngựa sắt, mặc áo giáp sắt dùng gậy sắt, tre quê nhà làm vũ khí dẹp giặc

Giặc tan, Giĩng cho ngựa chạy lên núi Sĩc Tại đây Giĩng cởi bỏ áo giáp cả người và

ngựa cùng bay lên trời

Câu chuyện là cả một chủđề bất tuyệt về chủ nghĩa anh hùng của tuổi trẻ Việt Nam: tuổi

nhỏ mà trí lớn, bình thường mà phi thường, nước gặp nạn sẵn sàng ra cứu nước, tan

giặc rồi lại trở về là một người dân vơ danh

Trang 5

Kiến trúc đền cho biế đền được dựng từ thế kỷ XI thời Lý Hằng năm cứ đến ngày 9 tháng 4 âm lịch (ngày ơng Giĩng thắng giặc Ân), dân tứ xứ l i đổ về từ mọi ngả xa gần

để xem lễ, dự hội làng Lễ hội làng Giĩng được cử hành trên một diễn trường rộng lớn dài khoảng 3 km gồm đền Thượng, đền Mẫu (thờ mẹ Giĩng) và chùa Kiến Sơ

Hội bắ đầu từ ngày mồng 6 tháng 4 Trong những ngày này dân làng tổ chức lễ rước cờ

tới đền Mẫu, rước cơm chay (cơm cà - thức ăn mà Giĩng thích) lên đền Thượng Ngày chính hội (9-4) cĩ lễ rước kiệu võng từđền Mẫu lên đền Thượng và tổ chức hội trận (diễn lại trận phá giặc Ân) Ngày mồng 10 làm lễ duyệt quân tạơn Giĩng Ngày 11 lễ rửa khí giới Ngày 12 lễ rước cờ báo tin thắng trận với trời đất Cuối cùng là lễ khao quân,

đến đêm cĩ hát chèo Ngồi lễ hội chính tại làng Phù Đổng cịn cĩ một số nơi khác cũng

tổ chức hội Giĩng: Hội đền Sĩc (xã Xuân Đỉnh huyện Từ Liêm), hội Sĩc Sơn (huyện Sĩc

Sơn), hội Phù Giĩng; hội Giĩng BộĐầu

Trong các lễ hội Hà Nội cĩ lẽ hội Giĩng làng Phù Đổng là một lễ hội được tổ chức quy

mơ và hồnh tráng nhất Đây là cơ hội để người tham dựđược chứng kiến các nghi thức

của một hệ thống lễ với các thao tác thuần thục, uy nghi, mang tính nghệ thuật và biểu

tượng cao Cũng tại đây, mỗi người đều cĩ dịp cảm nhận mối quan hệ nhiều chiều giữa làng và nước, giữa cá nhân và cộng đồng, giữa quá khứ và hiện tại, giữa thực và ảo,

giữa thiêng liêng và trần tục, tất cả đều được gìn giữ như một tài sản văn hố để lưu truyền mãi về sau

Trang 6

Hội Giĩng

"Ai ơ i m ồ ng chín tháng t ư

Khơng đ i h ộ i Giĩng c ũ ng h ư m ấ đờ i"

Từ xưa người Kẻ Chợđã cĩ câu ngạn ngữ : “Nắng ơng Từa, mưa ơng Giĩng” Cĩ nghĩa

là cứ vào ngày hơị thánh Từa (tức Từ Đạo Hạnh) mồng 7 tháng 3 âm lịch thì thể nào

cũng nắng to, cịn vào hội thánh Giĩng, mồng 9 tháng 4 âm lịch thì cĩ mưa, vì bắ đầu mùa mưa dơng Lễ hội Thánh Giĩng hay cịn gọi là hội làng Phù Đổng là một trong

những lễ hội lớn nhấ ở khu vực đồng bằng Bắc Bộ Thánh Giĩng - Phù Đổng Thiên Vương một trong bốn vị thánh bất tử trong tâm tưởng

người Việt Bác Hồ kính yêu đã dành nhiều mĩ từ khi nhắc tới người anh hùng dân tộc này: "Đảng ta vĩđại thật Một ví dụ trong lịch sử ta cĩ ghi chuyện vị anh hùng dân tộc là Thánh Giĩng đã dùng gốc tre đánh đ ổi giặc ngoại xâm Trong những ngày đầu kháng chiến Đảng ta đã lãnh đạo hàng nghìn, hàng vạn anh hùng noi gương Thánh Giĩng dùng

g y tầm vơng đánh thực dân Pháp " Hồ Chí Minh (lời khai mạc lễ kỉ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng - 5/1/1960)

L hội Giĩng diễn ra trên một khu vực rộng lớn xung quanh những vết tích cịn lại của Thánh tại quê hương Cố Viên, tức vườn cũ nay ở giưã đồng thơn Đổng Viên, tương truyền là vườn cà của mẹ Giĩng, tại đây bà đã dẫm phải vết chân ơng Đổng, tảng đá cĩ

d u chân thần cũng ở vườn này Miếu Ban, thuộc thơn Phù Dực, tên cũ là rừng Trại Nịn, là nơi Ngài được sinh ra, hiện tại sau tồ miếu cịn cĩ một ao nhỏ, giữa ao cĩ gị

n i, trên gị cĩ một bể con bằng đá tượng trưng cho bồn tắm và một chiếc liềm bằng đá

là dụng cụ cắt rốn người anh hùng Đền Mẫu nơi thờ mẹ Giĩng, xây ở ngồi đê Chùa

Kiến Sơ nằm sát đền Thượng thờ cả Tam giáo (Phật Thích Ca – Lão tử – Khổng tử) là

nơi thửa nhỏ vua Lý Cơng Uẩn tu hành Và đặc là đền Thượng thờ Phù Đổng Thiên

Vương là một phức hợp kiến trúc, ngơi đền nằm sát chân đê bờ bắc sơng Đu ng được xây dựng từđời Lý, trong đền cịn cĩ nhiều câu đối, hồnh phi và những đồ thờ tự cĩ giá

trị từđời Lê để lại

Trang 7

Từ mồng 1 tháng 3 đến mồng 5 tháng 4 âm lịch là thời gian chuẩn bị l hội Hội bắ đầu

từ ngày mồng 6, trong những ngày này dân làng tổ chức lễ rước cờ tới đền Mẫu, rước

cơm chay (cơm cà) lên đền Thượng Mồng 8 cĩ lễ rước nước từđền Hạ vềđền Thượng

tượng trưng cho việc tơi luyện vũ khí trưĩc khi đánh giặc Mồng 9 vào chính hội cĩ múa hát thờ, cĩ hội trận và lễ khao quân Hát thờ diễn ra trước thuỷ đình phía trước đền

Thượng do phường hát ải Lao và hội Tùng Choặc biểu diễn chủ yếu là hát dân ca Hội

trận mơ phỏng lại cảnh Thánh Giĩng đánh giặc tại cả một khu vực cánh đồng rộng lớn (khoảng 3km) gọi là Soi Bia 28 cơ tướng từ 9 đến 12 tuổi mặc tướng phục thậ đẹp

tượng trưng cho 28 đạo quân thù 80 phù giá lưng đeo túi dết, chân quấn xà cạp là quân

ta Đi đầu đám rước là dăm ba bé trai cầm roi rồng, mặc áo đỏ đi dọn đường tượng

trưng cho đạo quân mục đồng Theo sau là ơng Hổ từng giúp Thánh phá giặc Trong

đám rước cịn cĩ cả ơng Trống, ơng Chiêng và 3 viên tiểu Cổ mặc áo xanh lĩnh xướng

Tại Soi Bia cịn cĩ cả đánh cờ người Trong khi ơng hiệu cờ đang say sưa múa cờ thì dân chúng xem hội đã tranh nhau những đồ t lễ n_ cả cái bát nước thờ, manh chiếu trải trên nền cỏ… Họ tin rằng như vậy đã được Thánh ban lộc, những vật dụng kia sẽ đem

lại may mắn cho cả năm trời Đám rước đi đến tận Đổng Viên, đi đến đâu cờ quạt tưng

bừng đến đấy Vào ngày mồng 10, vãn hội cĩ lễ duyệt quân tạơn Thánh Ngày 11 làm lễ

rửa khí giới và ngày 12 lễ ước cờ báo tin thắng trận với trời đất

L hội Giĩng khơng chỉ làm người xem được chứng kiến các nghi thức của một hệ thống

lễ với các thao tác thuần thục mang tính nghệ thuật và biểu trưng cao mà cịn là dịp để

mỗi người Việt Nam cĩ thể cảm nhận mối quan hệ nhiều chiều “tình làng nghĩa xĩm”,

giữa cá nhân và cộng đồng, giữa thực tại và hư vơ, giữa thiêng liêng và trần thế tất cả

đều được gìn giữ là một tài sản vơ giá lưu truyền mãi về sau

Phù Đổng giờ đã đổi thay nhiều Bây giờ về với Phù Đổng ngồi đường qua Gia Lâm, theo quốc lộ 1 về hướng Bắc Ninh thẳng tới Cầu Đu ng, qua cầu rẽ phải dọc con đê

Trang 8

tuyến đường đi Lạng Sơn mới đã gặp đựoc cây đa, bến nước, sân đình huyền thoại gắn

với sự tích vị anh hùng Phù Đổng là một trong những vành đai xanh cung cấp rau cho

thủđơ Chẳng những rau Phù Đổng trước đây từng nổi tiếng xa gần mà bây giờ bị sữa Phù Đổng, cây cảnh Phù Đổng, nghề trồng dâu nuơi tằm bán kén cũng đã được đầu tư

chăm chút phát triển Đúng như những điều căn dặn của Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu, trong dịp về dựĐại hội Đảng bộ Phù Đổng trung tuần tháng 9 năm 2000, trong tương lai

nơi đây sẽ trở thành khu du lịch sinh thái, tuyến đường nối liền quần thể di tích sẽđược

mở rộng và tiền trạm sẽ cĩ nhà khách với lượng hàng hố phong phú phục vụ khách

thập phương xa gần mỗi dịp hành hương vềđất Thánh

Trang 9

km về phía Tây Bắc, là một vùng thành trì lớn, mộ

d u tích vật chất về kiến trúc quân sự và thành cổ

cách ñây hơn 2 thiên niên kỷ Ðây là thủ ñô thứ hai

của Việt Nam, sau Phong Châu (tỉnh Phú Thọ hiện nay - là thủñô thời các vua Hùng)

Thành Cổ Loa gắn liền với câu chuyện An Dương Vương và Nhà nước Âu Lạc cuối

thời Hùng Vương

Tuy phải làm chứng cho một câu chuyện buồn về sự mất cảnh giác ñể nước rơi vào tay

giặc, song trải qua thời gian, thành Cổ Loa vẫn luôn mãi là niềm tự hào của người Việ

Nam về ịch sử chống ngoại xâm Hàng năm cứñến ngày mồng 6 tháng Giêng âm lịch, nhân dân Cổ Loa và khách du lịch trên khắp mọi miền Tổ quốc lại về dâng hương tưởng

niệm vua An Dương Vương và tổ chức trọng thể ễ hội ñền Cổ Loa với các cuộc thi và trò chơi dân gian

Làng Cổ Loa gồm 12 xóm nhưng hội Cổ Loa là của chung một cụm tám làng (ngày trước

g i là Bát Xã) gồm: Ðài Bi, Sàn Dã, Cầu Cả, Mạch Tràng, Văn Thượng, Thư Cưu, Cổ

Loa, Xép Cả 8 làng này ñều thờ Thục Phán nên ñều tham gia tổ chức hội Hội bắ ñầu

từ sáng sớm ngày 6 tháng Giêng âm lịch

Ngay từ sáng sớm hôm ñó, các chức sắc của 8 làng ñến nhà ông tiên chỉ của làng Văn

Thượng, là làng có ñặc quyền soạn thảo văn tế ñể rước văn tế Tại ñây có một cái giá

văn dán sẵn bài tế Tiên chỉ và các chức sắc áo mũ nghiêm chỉnh ñến trước giá văn làm

lễ rồi ñám rước văn gồm có phường bát âm ñi ñầu, ñến các chức sắc và 8 ông tiên chỉ 8 làng cùng các dân ñinh khiêng giá văn tế, kiệu long ñình, cờ l ng ñi ra ñền An Dương

Vương tức ñền Thượng Sân ñền ñược bài trí cờ quạt rực rỡ cho cuộc tế thần

Ngoài cửa ñền, có ngựa hồng, ngựa bạch (bằng gỗ) ñứng chầu Hai bên ñường ñi vào

ñền có các giá gỗ cắm cờ quạt và lộ bộ bát bửu (các ñồ thờ cúng làm theo kiểu dáng tám loại vũ khí) Kiệu của tám xã xếp theo thứ tự qui ñịnh Trước ñền ñặt một hương án

lớn, trên ñể hộp kính ñựng ñôi hia vàng và các ñồ thờ Trước hương án lớn là mộ

hương án nhỏ hơn trên bày những khí giới của vua Thục như cung, kiếm, tên, nỏ Tiếp

ñó trải một hàng chiếu cạp ñiều ñể làm chỗ ế thần

Trang 10

Khi đám rước tới, long đình được đặt trước hai

hương án Cuộc tế thần được tiến hành trong nền

nhạc của phường bát âm Tiên chỉ làng Văn

Thượng là chủ tế Sau cuộc tế đến lượt dân làng vào làm lễ Cuộc lễ kéo dài đến gần trưa mới xong

Sau đĩ chuyển sang cuộc rước thần Ði đầu cũng là

cờ quạt rồi đến long đình cùng các lộ bộ bát bửu

Tiếp theo là phường bát âm và các quan viên đội

mũ ế áo thụng, đai hia, tay bưng các vũ khí của nhà vua Liền sau đĩ là chức sắc và trai

đinh xĩm Chùa thuộc làng Cổ Loa khiêng long đình trên cĩ bài vị của nhà vua Rồi đến

chức sắc và dân của các làng khác, mỗi làng rước kiệu của mình, với cờ quạt, phường bát âm riêng Tồn bộ đám rước rất dài, lại đi rất chậm, đàn sáo tưng bừng Ðường đi

b t đầu từđền Thượng vịng quanh giếng Ngọc rồi theo đường chân thành Nội tới đình

Ngự Triều Ði sau mỗi kiệu cĩ 4 trai đinh mỗi người cầm một cây cờ đại, vừa đi vừa múa Tới ngã tưở cửa điếm làng Cổ Loa kiệu làng nào quay về làng ấy Riêng kiệu của làng Cổ Loa thì quay vào đình Ngự Triều, được đặt trước sân đình và dân Cổ Loa lại làm

lễ thần lần nữa Ðến lúc này là tối mịt, hết ngày lễ hội chính nhưng đĩ chỉ mới là phần lễ

Cịn phần hội thì kéo dài tới rằm tháng giêng bằng nhiều trị vui Tối ở đình làng cĩ đốt pháo hoa, hát ca trù, hát tuồng Ban ngày, các cụ ơng chơi bài, đánh cờ Các cụ bà đi lễ

đình lễ chùa Thanh thiếu niên nam nữ cĩ trị chơi: đánh đu, đấu vật, kéo co, leo dây,

b n cung nỏ, cờ người, thổi cơm thi, chọi gà, đánh đáo mẹt

Trong những ngày hội Cổ Loa, nhân dân quanh vùng cùng khách thập phương đến xem

thậ đơng, coi đây là dịp vui xuân cĩ ý nghĩa

Trang 11

Hội Đền Cổ Loa

Ðền thờ Cổ Loa cịn gọi là đền Chủ hay đền vua An Dương Vương, tọa lạc tại xã Cổ

Loa, huyện đơng Anh, ngoại thành Hà Nộị

Muốn trẩy hội Cổ Loa, các bạn nên đi tàu hỏa từ ga Hà Nội đến đơng Anh, xuống ga

đơng Kiều thì đến nơị Nếu đi bằng xe hơi thì phải qua Gia Lâm, ca6`u đ ống rẽ sang tay trái đến 15km, sau đĩ rẽ sang tay phải đi vào một km nữa thì đến Cổ Loạ

Ởđây cịn đi tích cái thành cổ gọi là Loa thành đắp từ thời An Dương Vương (207-208

trước Cơng Nguyên Thành đắp theo hình trơn ĩc nên mới gọi là thành Ốc hay Loa thành

Thành Cổ Loa cĩ ba lớp, xây bằng đất Vịng trong cùng hình chữ nhật dài 500m, rộng 350m, ởđây cĩ hình Cổ Loa, chùa và đền cùng mộ Mỵ Châụ Vịng thứ ba hình trái xoan, chu vi 10 km, là tuyến phịng ngự chính của Loa thành

Trước khi vào thành Cổ phải đi qua cây cầu gạch bắc qua con suối nhỏ Tục truyền nơi

đây thuở xa xưa, thần Kim Quy (Rùa Vàng) hiện ra và dâng lên nhà vua cái mĩng chân rùa để dùng làm cái lẩy của nỏ thần

Sau hai vịng ngồi, mỗi thành cách nhau chừng 200m, mới đến cổng than`h tro cùng

d n vào dinh Cổ Loạ Bên trái đình là mộ và đền Mỵ Châu nấp dưới cây đa cổ thụ đình

Cổ Loa cất theo lối cổ trong đơn sơ, giản dị nhưng rất trang nghiêm Trong hậu cung cĩ bài vị vua An Dương Vương làm bằng gỗ bạch đàn Trước bài vị cĩ tượng An Dương

Vương bằng đồng cao gần bằng người thật, đội mũ bình thiên Cịn đền Mỵ Châu cũng

cĩ hậu cung và tượng Mỵ Châu bằng đá, tục truyền, đĩ là thân thể nàng sau khi chế đã

biến dạng trơng giống như thiếu phụđã cụt mấ đầu

Trang 12

Hàng năm, hội đền Cổ Loa được mở vào sáng mồng 6 tháng giêng âm lịch đám rước cĩ

phường bát âm đi đầu, theo sau là 12 thơn và các trai làng, khiêng giá văn tế, kiệu long

đình, cờ quạt ra đến đền thờ Sân đền thật rộng rãi cĩ treo cờ xí trang nghiêm để chuẩn

bị cuộc tế thần long trọng Ngồi cửa đền, hai bên là ngựa hồng, ngựa bạch, yên cương thêu thuà sặc sỡ Hai bên

đường dẫn vào đền cĩ các giá gỗ cắm cờ quạt, các kiệu của 12 thơn nối tiếp nhau

Trước đền cĩ đặt bàn hương án lớn trên cĩ để các đồ ngũ sự và đơi hoa vàng Trước

hương án lớn là hương bán nhỏ hơn, bày những khí giới của vua Thục An Dương

Vương như cung, kiếm và mũi tên đồng Tiếp đĩ là hàng chiếu Cạp điều trải dài để cho

h i đồng kỳ mục 12 thơn làm lễ ế thần

L t được tiến hành trong tiếng nhạc của phường bát âm, trước là các chức sắc, sau đĩ

là dân làng thay phiên nhau cầu nguyện nhà vui phị hộ cho bà con làm ăn được thịnh

phượng, an hưởng cảnh thái bình

Buổi lễ ế thần kéo dài đến giờ ngọ thì xong

Sau đĩ, dân làng tổ chức đám rước cĩ đủ 12 thơn tham dựđơng đảọđi đầu là cờ quạ

rồi đến long đình, các tự khí, lộ bộ, bát bửu, phường bát âm Sau cùng là các chức sắ

các thơn ăn mặc quần áo thụng, đi hia, đội mũ hẳn hoi, bưng theo tự khí của nhà vua

g m cung, kiếm, nỏ

Trang 13

và ở xã ñông Cao, huyện Nghĩa Hưng, tỉnh Nam ñịnh, cũng có ñền thờ Mỵ Châụ

Những ngày hội ñền Cổ Loa lịch sử là những ngày ñể nhân dân trong vùng họp mặt ôn

lại những truyền thống ñánh giặc giữ nước của tổ tiên

Trang 14

Dân tr ạ i ta v ượ t Nh ị Hà th ă m quê

Kinh quán, c ự u quán đề hu ề

H ồ Tây cá nh ả y đ i v ề trong mây

Câu ca ấy đưa chúng ta trở về với truyền thuyết của một làng Việt cổ liên quan tới cốđơ

Thăng Long hơn 9 thế kỷ trước

Thần phả đình làng Lệ Mật cịn ghi lại câu chuyện đánh thuỷ quái cứu cơng chúa con vua Lý Thái Tơng (1072 - 1127) của chàng trai họ Hồng Người mà đã khước từ

mọi tặng vật vua ban chỉ xin được chiêu tập dân nghèo li tán đưa đến vùng ven đơ khai khẩn Và dải đất hoang phía Tây thành Thăng Long xưa, (Quận Ba Đình ngày nay) dưới bàn tay của chàng cùng lưu dân đã tạo thành

một vùng nơng nghiệp trù phú nổi tiếng vùng ven kinh thành Thăng Long xưa và vẫn cịn lưu dấu đến tận ngày nay: Cống Vị, Giảng Võ, Liễu Giai, Ngọc Hà, Hữu Tiệp, Vĩnh Phúc, Thủ Lệ, Kim Mã, Ngọc Khánh sử gọi đĩ là khu

thập tam trại Khi chàng trai họ Hồng qua đời, dân làng Lệ Mật cùng dân Thập tam trại

nhớ ơn người cĩ cơng mở đất đã tơn làm Thành hồng Từ đĩ cứ đến ngày kỵ của chàng (ngày 23 tháng 3), con cháu 13 trại xưa “dân kinh quán” (ở nơi kinh đơ) lại kéo về

làng cũ “cựu quán” dự lễ hội tưởng niệm người đã cĩ cơng mở làng lập ấp

Hội làng Lệ Mậ được bắ đầu vào sáng ngày 23, trong khung cảnh cờ, kiệu, trống chiêng giĩng giả báo ngày vui

tại sân đình Dân 13 trại lập thành 13 đồn, cử người đội mâm lễ vật cung kính từ kinh đơ về cùng dân làng mọi

Trang 15

Mở đầu lễ hội là tục rước nước, đám rước từ đình ra

giếng làng, nước được lấy đầy ché sứ lớn đặt trang trọng trên kiệu cĩ lọng che Lấy nước xong theo lệ cũ dân làng

lại đem vĩ ra giếng bắt một con cá chép lớn, đặt nguyên

cả con lên mâm đồng, phủ vải điều rước về đình làm lễ

vật dâng cúng Nghi thức này nhắc nhở con cháu hơm nay khơng được quên gốc cũ, và cơng lao người đã cĩ cơng khai phá mở mang trăm nghề cho dân làng Sau cuộc lễ long trọng và thành tâm,

h i Lệ Mật bao giờ cùng cĩ trị múa rắn tại sân đình Đội múa rắn thơng thường được

tập luyện từ hàng tháng trước và trị diễn là nhằm tái hiện lại chiến tích kỳ diệu của

người tráng sĩ họ Hồng năm xưa

Hội làng Lệ Mật khơng chỉ là lễ hội mang tính địa phương, nhằm tưởng niệm người cĩ cơng với dân làng, mà cịn mang những đặc điểm chung của các cư dân nơng nghiệp

Đĩ là tín ngưỡng vật linh giáo thể hiện trong điệu múa rắn - con vật mang tính nước và

là biểu tượng thế giới âm, thực ra đây là một biến thể của tục coi rắn là vật tổ, vật linh và

thờ rắn khá phổ biến ở các cư dân nơng nghiệp Đơng Nam á Song cái hay ở đây là nĩ

được khéo léo ẩn trong sự tích của chàng trai họ Hồng và cơng cuộc mở làng, lập ấp

tạo nên Thập tam trại trù phú trên đất kinh kỳ Điều đĩ khơng chỉ gĩp phần tạo niềm vui chung, là dịp ơn lại trang sử dựng làng đầy gian nan thử thách, mà cịn gĩp phần thúc

đẩy mối dây liên hệ cộng đồng, tạo tình gắn bĩ với quê hương, mảnh đất đã khơng chỉ

sinh ra những con người hay lam hay làm mà cịn tạo cho họ cĩ một bản lĩnh khơng phải vùng quê nào cũng cĩ được Người dân Lệ Mật cĩ biệt tài bắt rắn, nuơi rắn để chế biến

ra những thành phẩm cĩ giá trị cao về kinh tế cũng như y dược Về dự hội làng hơm nay,

du khách bao giờ cũng cĩ dịp được thăm các bể nuơi rắn theo phương pháp cổ truyền

để lấy nọc làm dược phẩm quý phục vụ cho trong nước và xuất khẩu, cũng như thưởng

thức một chén rượu rắn, thứđặc sản thứ thiệt chỉ cĩ ở vùng quê Lệ Mật, để khi tan hội

ra về vẫn nhớ mãi vịđậm đà độc đáo của chén rượu vùng quê!

Trang 16

Lễ hội gị Đống Đa

L hội gị Ðống Ða (thuộc quận Ðống Ða- Hà Nội) hàng năm diễn ra vào ngày mồng 5

Tết Nguyên Ðán (5/1 âm lịch) Ðây là lễ hội chiến thắng, mừng cơng tích lẫy lừng trong

lch sử chống ngoại xâm của dân tộc, do Hồng đế Quang Trung (Nguyễn Huệ) người anh hùng áo vải Tây Sơn lãnh đạo

Cách đây hơn 2 thế kỷ (1789), Ðống Ða là nơi hơn 29 vạn quân Thanh bị tiêu diệt Gị

Ðống Ða trở thành di tích lịch sử vẻ vang của dân tộc Việ

Nam

Sáng sớm ngày 5, đám rước thần mừng chiến thắng từ

đình Khương Thượng về Gị Ðống Ða trong rừng cờ, tàn, tán, lọng, kiệu, rực rỡ màu sắc cùng chiêng, trống, thanh la diễu hành chậm rãi mang tính hồnh tráng của

cuộc mừng đĩn chiến cơng Ðặc biệt nhất là rước "Rồng

lửa" được bện bằng nùi rơm, mo nang và giấy bồi trang trí thành hình con rồng, một tốp thanh niên bận võ phục đi quanh, biểu diễn cơn, quyền như tái hiện lại cuộc chiến đấu đã qua "Rồng lửa Thăng Long" trở thành biểu tượng chiến thắng của dân tộc Việt Nam

Trang 17

Khi đám rước về đến gị Ðống Ða, cĩ lễ dâng hương, lễ đọc văn kể lại sự tích chiến cơng năm Kỷ Dậu, ca ngợi thiên tài quân sự của anh hùng dân tộc Quang Trung

Hội cịn cĩ nhiều trị chơi vui khoẻ đua tài, đua trí trên bãi rộng trước gị

Trang 18

Thổ phường Trải theo năm tháng, nghề gốm ngày càng phát ñạt và những người ở Bồ

Bát (Ninh Bình) kéo ra ngày càng ñông

Vào thời cuối Lê, làng Bát Tràng ñã có 20 họ Cùng với sản xuất gốm sứ, làm ruộng, buôn bán, việc học ở làng cũng ñược người dân hết sức coi trọng Trong hơn 5 thế kỷ,

dưới thời học chữ Nho, Bát Tràng có 364 người ñỗ ñạt, trong ñó có Trạng nguyên Giáp

Hải (1506-1586), 8 người ñậu tiến sĩ cùng nhiều quan võ

Ban ñầu, làng chỉ có một ngôi miếu nhỏ làm bằng tranh tre ở ngoài bãi sông Năm 1720,

ñình ñược làm với quy mô lớn Đình xây kiểu chữ nhị, phía trong là tòa hậu cung 3 gian; phía ngoài là tòa ñại bái 5 gian 2 chái Cộ ñình bằng gỗ lim người ôm không hết vòng tay Gian giữa thấp bày hương án Các gian bên ñều lát gỗ thành bục cao Mặ ñình

hướng ra sông Hồng Trong kháng chiến, ñình ñã bị bom Mỹ phá hủy Năm 1993, dân làng ñã góp tiền của dựng lại ñình theo kiến trúc truyền thống Tại ñình còn giữ ñược

Trang 19

Bát Tràng là mộ điểm tụ cư, vì thế ngồi Thành hồng bản địa, nhân dân nơi khác đến

cũng rước thành hồng cũ của mình đến thờ Đĩ là thần Bạch Mã Đại vương; Trang Thuận Nghi Dung; Phan Đại tướng…

Trước đây, Bát Tràng vào đám từ ngày 15 đến ngày 22 tháng hai âm lịch Trước Tết, vào ngày 25 tháng Chạp, làng đem lễ vậ đến làng Đu c (làng kết chạ với Bát Tràng) xin

chặt tre làm cây nêu Ngày 7 tháng Giêng làm lễ hạ nêu Cây tre làm nêu được dùng để

chẻ tăm, vĩt đũa Trước khi vào đám độ 10 ngày, làng tổ chức lễ rước nước từ sơng

Hồng để bao sái bài vị thần ở ngơi miếu bên sơng Sau đĩ dân làng rước bài vị thần ra

đình tế lễ Khi tế, các họđược rước Tổ của mình ra phối hưởng Họ Nguyễn Ninh Tràng (họđầu tiên đến làng Bát Tràng) được rước bát hương cĩ lọng che vàng đi ở giữa Các

h khác rước bát hương cĩ lọng che xanh đi né sang hai bên Khi tế, chỉ cĩ các vị khoa

mục (những người đỗđạt) mới được vào đình, cịn các hào mục (những chức dịch trong làng) đứng ngồi hầu lễ Bát Tràng cịn lệ giữ nghiêm ngơi thứ Tại đình trải 4 chiếu cạp

điều Cĩ chiếu dành cho các vịđậu tiến sĩ, cĩ chiếu dành cho võ quan được phong tước cơng, cĩ chiếu dành cho các cụ thọ từ 100 tuổi trở lên Cĩ năm khơng đủ người, chiếu nào trống thì làng đặt một cây đèn, chai rượu, đĩa trầu cau vào giữa chiếu để thờ vọng

Hằng năm vào ngày Rằm tháng hai, ngày đầu tiên vào đám, làng biện lễ cúng Thành hồng gồm một con trâu tơ thật béo, thui vàng rồi đặt lên một chiếc bàn lớn sơn son, kèm theo 6 mâm cỗ và 4 mâm xơi Tế xong, các quan viên chức sắc, đại diện 20 dịng

h cùng thụ lộc

Trang 20

Hội Bát Tràng cĩ nhiều trị diễn, độc đáo nhất là trị chơi cờ người và hát thờ Theo lệ

trước hội, làng chọn lấy 2 bà tướng cờ là những người phẩm hạnh, giàu cĩ nhất trong làng Mỗi bà tướng nhận 16 thiếu nữ tuổi từ 10 đến 15 xinh đẹp, nết na nuơi ăn uống và may cho áo quần thậ đẹp Các cơ được rèn tập làm quân cờ trong một tháng mới được

ra biểu diễn thi đấu ở sân đình

Cơng việc chuẩn bị cho hát thờ cũng cơng phu khơng kém Làng tổ chức 3 chầu thi và 4

chầu cầm để chọn bài và người vào hát thờ, sau đĩ mời các đội đàn hát ở các làng xung quanh đến tập để kén giọng Đội nào vượt lên nhất qua “4 chầu cầm” sẽđược hát thờ

trong lễ hội năm đĩ

Hội làng năm Giáp Thân diễn ra trong 2 ngày 15 và 16 tháng hai âm lịch Cùng với nghi

lễ rước nước, tế ễ và các trị chơi dân gian, làng nghề sẽ trưng bày những sản phẩm

g m đặc sắc nhất của mình tại “Chợ gốm Bát Tràng” nằm ở vị trí trung tâm của làng

Trang 21

Hội đền hai bà Trưng

Nằm cách đường Nguyễn Cơng Trứ chừng 500 mét, thuộc phường Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng là một ngơi đền kiến trúc theo lối xưa Trước cửa đền là một cây đa lớn cành lá xum xuê tạo cho ngơi đền một vẻ linh tú, nghiêm trang Đây chính là nơi thờ hai

vị nữ vương duy nhất của Việt Nam là Trưng Trắc và Trưng Nhị

Sau ba năm kiên cường chống quân xâm lược phương Bắc (40-43), cuộc khởi nghĩa

của Hai Bà Trưng thất bại, nhưng đã để lại cho dân tộc ta tấm gương trung trinh của nhị

vị nữ anh hùng, làm rạng ngời ý chí và bản lĩnh của phụ nữ Việt Nam Tưởng nhớ sự

nghiệp vẻ vang của Hai Bà cùng các tướng lĩnh, nhân dân đã lập đền thờ ở nhiều nơi

Nhưng nổi tiếng hơn cả, phải kể đến ba ngơi đền: đền Hát Mơn (Hà Tây), đền Hạ Lơi (Vĩnh Phúc) và đền Đồng Nhân (Hà Nội)

Trang 22

Đền Đồng Nhân được khởi dựng vào năm 1142 đời Lý Anh Tơng, sau sự kiện huyền kỳ

về pho tượng Hai Bà bằng đá trơi theo dịng sơng Hồng dạt vào bờ và toả sáng bãi Đồng Nhân đêm 6 tháng 2 Từđĩ thành lệ cứ vào dịp này hằng năm dân làng tổ chức lễ hội

Đến năm 1819, bãi sơng lở, đền chuyển về Sở Võ (giảng võ đường thời Lê) tại thơn

Hương Viên, nay là phường Đồng Nhân, quận Hai Bà Trưng thành phố Hà Nội

Trang 23

chức múa đèn, ngày mồng 6 tế lễ chay Theo tục cũ mọi việc dâng cúng trong hậu cung

đều do các lão bà thực hiện

Sau tế ễ đến múa đèn Tốp múa đèn gồm từ 10 đến 12 cơ gái độ tuổi thanh xuân đẹp

đẽ và tầm vĩc như nhau đã được tập luyện chu đáo Tất cả các nữ vũ cơng này đều mặc

áo dài đen, quần hồng, thắt lưng đỏ, đầu chít khăn lụa màu Mỗi người cầm trên hai tay hai đèn làm bằng đài gỗ, dán giấy màu xung quanh và thắp nến cháy sáng ở giữa Tốp múa này sắp thành hàng trước hương án và múa uyển chuyển, lúc lên lúc xuống, lúc

đan xen, lúc tách hàng theo tiếng trống cơm bập bùng nhịp nhàng của hai cơ gái đánh

b ng (do nam giới cải trang) làm nhịp cho điệu múa

Ngày mồng 6 rã hội cĩ lễ dâng hương và đĩng cửa đền

Định dạng
Số trang	46
Dung lượng	1,22 MB