Hoàn thiện công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại bảo hiểm xã hội thị xã bỉm sơn, tỉnh thanh hóa

đòi hỏi bảo hiểm xã hội ngày càng phải được củng cố và hoàn thiện trong mỗi quốcgia cũng như trên toàn thế giới.Vậy“ Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này làtrung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào Tôi cũng xin camđoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và cácthông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hùng

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

LỜI CẢM ƠN

Luận văn này là kết quả của quá trình học tập, nghiên cứu ở nhà trường, kinhnghiệp trong quá trình công tác và thực tập tại Bảo Hiểm Xã Hội thị xã Bỉm Sơn,tỉnh Thanh Hóa và sự nỗ lực cố gắng của bản thân

Để hoàn thành luận văn này, tôi đã nhận được rất nhiều sự hỗ trợ từ các cơquan, tổ chức và cá nhân Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành và sâusắc đến thầy giáo TS Trương Tấn Quân đã nhiệt tình dành nhiều thời gian, hướngdẫn nhiệt tình và chu đáo cho tôi trong quá trình xây dựng đề cương, nghiên cứuhoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, P.KHCN - Hợp tác quốc tế - Đàotạo SĐH, Trường ĐH Kinh tế Huế đã nhiệt tình giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôitrong suốt quá trình học tập và hoàn thiện đề tài luận văn

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn đến tập thể Ban lãnh đạo, cán bộ công chứcBảo Hiểm Xã Hội thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa đã giúp đỡ tôi trong thời gianthực tập và thực hiện luận văn

Cuối cùng, tôi xin cảm ơn gia đình, bạn bè, người thân luôn bên cạnh độngviên, khích lệ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu

Mặc dù bản thân đã cố gắng rất nhiều nhưng luân văn không thể tránh khỏinhững khiếm khuyết, hạn chế Rất mong được sự góp ý chân thành của Quý thầy,

cô giáo, đồng nghiệp và bạn đọc để luận văn được hoàn thiện hơn./

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hùng

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ

Họ và tên học viên: Nguyễn Văn Hùng

Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh

Niên khóa: 2012 - 2014

Người hướng dẫn khoa học: TS Trương Tấn Quân

Tên đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Trong những năm qua, Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn đã có nhiều chínhsách khác nhau để cải thiện và nâng cao chất lượng công tác quản lý thu BHXH trênđịa bàn Tuy nhiên, công tác thu vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế nhất định Nhiềuchủ sử dụng lao động tìm mọi cách để trốn tránh không tham gia BHXH cho ngườilao động, đóng không đúng đối tượng, không đủ quỹ tiền lương của đơn vị mìnhlàm cho, tình trạng nợ đọng BHXH diễn ra theo chiều hướng xấu, tăng cả về số tiền

và cả về số đơn vị nợ Cá biệt có nhiều đơn vị lạm dụng quỹ BHXH, tiền đóngBHXH của người lao động làm vốn sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh củađơn vị mình, gây ra nhiều khó khăn cho việc quản lý thu BHXH, ảnh hưởng khôngnhỏ tới hiệu quả hoạt động trong công tác thu nộp nói riêng và trong công tác cânbằng thu-chi nói chung, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển sự nghiệpBHXH Điều này đòi hỏi bức thiết một nghiên cứu về vấn đề quản lý thu ở đơn vị

2 Phương pháp nghiên cứu

 Nghiên cứu tư liệu, tài liệu về quản lý, quản lý thu BHXH

 Các văn bản quy phạm pháp luật về BHXH

 Phương pháp phân tích thống kê số liệu

 Phương pháp phân tích các nhân tố

 Phuonwg pháp phân tích hồi qui

 Phương pháp so sánh, tổng kết thực tiễn trên cơ sở các báo cáo tổng kếtcủa bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa từ năm 20010-2012

3 Kết quả nghiên cứu và những đóng góp khoa học của luận văn

Trên cơ sở tổng hợp các lý luận về công tác thu và quản lý thu bảo hiểm xãhội và nghiên cứu thực trạng công tác thu cũng như chất lượng công tác thu ở đơn

vị trong thời gian vừa qua, luận văn đã chỉ rõ công tác thu bảo hiệm nhìn chung đã

có những cải thiện nhưng chất lượng chưa cao, nợ động còn nhiều Từ đó luận văn

đã đề xuất và giới thiệu những giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý thubảo hiểm xả hội ở bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn, Tỉnh Thanh Hóa

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

CNTT Công nghệ thông tin

NQD Ngoài quốc doanh

DTNN Đầu tư nước ngoài

DNNN Doanh nghiệp nhà nước

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1: Tổng hợp số thu BHXH của BHXH thị xã Bỉm Sơn qua các năm từ

2010 - 2012 45Bảng 2.2: Tình hình lập và được giao kế hoạch thu BHXH của BHXH thị xã

Bỉm Sơn (2010-2012) 50Bảng 2.3: Cơ cấu lao động tham gia BHXH tại BHXH TX.Bỉm Sơn (2010-

2012) 51Bảng 2.4: Cơ cấu đơn vị tham gia BHXH tại BHXH thị xã Bỉm Sơn (2010-

2012) 53Bảng 2.5: Kết quả thu BHXH của BHXH thị xã Bỉm Sơn (2010- 2012) 60Bảng 2.6: Kết quả thu BHXH theo khối loại hình quản lý của BHXH thị xã Bỉm

Sơn (2010 – 2012) 62Bảng 2.7: Tổng hợp số nợ đóng BHXH qua các năm (2010 - 2012) 65Bảng 2.8: Tình hình kiểm tra doanh nghiệp đóng BHXH trên địa bàn thị xã Bỉm

Sơn (2010 – 2012) 66Bảng 2.9: Kết quả thu hồi nợ đọng BHXH qua các năm (2010 – 2012) 67Bảng 2.10: Báo cáo tổng hợp số tiền thu BHXH của BHXH thị xã Bỉm Sơn so

với kế hoạch thu được giao (2010 – 2012) 68Bảng : 2.11: Kiểm định độ tin cậy đối với các biến điều tra 75Bảng 2.12: Phân tích nhân tố đối với các biến điều tra 78Bảng 2.13 : Kết quả phân tích hồi quy các nhân tố ảnh hưởng đến đánh giá của

cán bộ đối với công tác quản lý thu BHXH110.973*** 81

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1 Mô hình tổ chức thu BHXH bắt buộc hiện nay 31

Sơ đồ 2.1: Quy trình chi tiết tổ chức quản lý thu BHXH 59

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CẢM ƠN ii

TÓM LƯỢC LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC KINH TẾ iii

DANH MỤC CHỮ VIÊT TẮT iv

DANH MỤC BẢNG v

DANH MỤC SƠ ĐỒ vi

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2

3 PHƯƠNG PHÁP NHIÊN CỨU 3

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3

5 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN 4

6 HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI: 4

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 5

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BHXH VÀ QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM XÃ HỘI CẤP HUYỆN, THỊ XÃ

1.1 TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM VÀ BẢO HIỂM XÃ HỘI 5

1.1.1 Sự cần thiết khách quan của bảo hiểm 5

1.1.2 Lợi ích của bảo hiểm 6

1.1.3 Bản chất của bảo hiểm 7

1.2 NHỮNG VỀ ĐỀ CƠ BẢN VỀ BHXH VÀ THU BHXH 7

1.2.1 Bảo hiểm xã hội 7

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

1.2.2 Thu Bảo hiểm xã hội 15

1.3 Quản lý thu Bảo hiểm xã hội 19

1.3.1 Khái niệm quản lý thu Bảo hiểm xã hội 19

1.3.2.Mục tiêu quản lý thu Bảo hiểm xã hội 19

1.3.4 Nội dung quản lý thu Bảo hiểm xã hội 22

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý thu Bảo hiểm xã hội 34

1.4.1 Các văn bản pháp luật của Nhà nước 34

1.4.2 Điều kiện phát triển kinh tế xã hội 35

1.4.3 Công tác tuyên truyền về hệ thống pháp luật và quy định về luật Bảo hiểm xã hội 36

1.4.4 Năng lực và chất lượng đội ngũ cán bộ BHXH 37

1.4.5 Các phương tiện hỗ trợ cho hoạt động quản lý thu 37

1.5 Tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động quản lý thu Bảo hiểm xã hội 38

1.5.1 Mức độ hoàn thành kế hoạch thu Bảo hiểm xã hội trong năm 38

1.5.2 Tỷ lệ nợ đọng tiền Bảo hiểm xã hội trong năm 38

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM XÃ HỘI THỊ XÃ BỈM SƠN TỈNH THANH HÓA 39

2.1 Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 39

2.1.1 Khái quát quá trình hình thành và phát triển của Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 39

2.1.2 Vị trí, chức năng của Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn .41

2.1.3 Nhiệm vụ, quyền hạn của Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 41

2.1.4 Chế độ quản lý, chế độ làm việc và trách nhiệm của Giám đốc Bảo hiểm xã hội huyện 43

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

2.2 Thực trạng thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 44

2.3 Thực trạng quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 49

2.3.1 Lập kế hoạch thu Bảo hiểm xã hội 49

2.3.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch thu Bảo hiểm xã hội 56

2.3.3 Kiểm tra đánh giá hoạt động thu Bảo hiểm xã hội 63

2.4 Đánh giá hiệu quả quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 67

2.4.1 Tiêu chí đánh giá quản lý thu Bảo hiểm xã hội 67

2.4.2 Tồn tại trong quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 70

2.4.3 Nguyên nhân của những tồn tại trong quản lý thu Bảo hiểm xã hội 72

2.5 Đánh giá của các đối tượng liên quan về công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm sơn .75

2.5.1 Kiểm định độ tin cậy của các biến số phân tích với hệ số Cronbach’s Alpha75 2.5.2 Phân tích nhân tố 77

2.5.3 Hô hình hồi quy 80

CHƯƠNG 3 83

HOÀN THIỆN QUẢN LÝ THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI BẢO HIỂM 83

XÃ HỘI THỊ XÃ BỈM SƠN 83

3.1 Phương hướng hoàn thiện quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 83

3.2 Giải pháp hoàn thiện quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn 84

3.2.1 Lập kế hoạch dự toán thu Bảo hiểm xã hội 84

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

3.2.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch thu Bảo hiểm xã hội 90

3.2.3 Kiểm tra đánh giá hoạt động thu Bảo hiểm xã hội 94

3.3 Điều kiện thực hiện giải pháp hoàn thiện quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội Thị xã Bỉm Sơn 95

3.3.1 Đối với Nhà nước 95

3.3.2 Đối với Bảo hiểm xã hội Việt Nam 98

KẾT LUẬN 101

DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

PHỤ LỤC 105

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

PHẦN MỞ ĐẦU

1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Nền Kinh tế Việt Nam đang trên con đường hội nhập và phát triển cùng với

sự phát triển của nền kinh tế thế giới.Trong những năm gần đây, phát triển kinh tếthị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đem lại cho đất nước ta những biến đổisâu sắc về kinh tế - xã hội Kinh tế tăng trưởng nhanh, cơ cấu kinh tế chuyển dịchtheo hướng tiến bộ, thu nhập bình quân của người lao động ngày càng cao, đời sốngkinh tế và xã hội của nhân dân có sự cải thiện rõ rệt

Song, kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế cũng làm nãy sinh, nhiềuvấn đề xã hội mới Tình trạng phân hóa giàu nghèo, sự bất bình đẳng trong thu nhậpngày càng rõ rệt, tạo ra khoảng cách thu nhập ngày càng lớn, là mầm mống chonhững bất ổn định xã hội Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế dẫn đến hàng triệulao động nông nghiệp mất đất, di chuyển từ nông thôn ra thành thị tìm kiếm việclàm và phải chấp nhận cuộc sống bấp bênh đầy rủi ro Nguy cơ thất nghiệp, bệnhtật, ốm đau đang đe dọa một bộ phận lớn người lao động, nhất là lao động phổthông Đói nghèo được thu hẹp nhưng tái nghèo vẫn đang là nguy cơ đối với hàngchục triệu người Hậu quả của tình trạng xã hội trên đã và đang cản trở sự phát triểnkinh tế - xã hội đất nước, ngăn trở mục tiêu xây dựng một xã hội dân giàu, nướcmạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Trước tình hình đó, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiềuchủ trương, chính sách nhằm giải quyết vấn đề xã hội nói chung, vấn đề an sinh xãhội nói riêng Cùng với sự phát triển kinh tế là sự lớn mạnh không ngừng của hệthống an sinh xã hội, đặc biệt là chính sách BHXH đã phát huy vai trò trụ cột trong

hệ thống an sinh xã hội, góp phần tích cực vào việc ổn định xã hội, nâng cao chấtlượng lao động, bảo đảm sự bình đẳng về vị thế xã hội của người lao động trong cácthành phần kinh tế khác nhau, thúc đẩy sản xuất phát triển

Để ngành BHXH phát triển và lớn mạnh thì công tác thu BHXH và quản lýthu BHXH có vị trí hết sức quan trọng, bởi lẽ thu Bảo hiểm xã hội là yếu tố hàng

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

đầu, đóng vai trò then chốt trong việc tạo lập quỹ BHXH (quỹ BHXH là một quỹtiền tệ tập trung, nằm ngoài ngân sách nhà nước, dùng để chi trả các chế độ BHXHcho người lao động và duy trì hoạt động của bộ máy Bảo hiểm xã hội) Đây chính làmột trong những yếu tố tạo nên sự ổn định quỹ BHXH

Trong những năm qua, Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn đã có nhiều chínhsách khác nhau để cải thiện và nâng cao chất lượng công tác quản lý thu BHXH trênđịa bàn Tuy nhiên, công tác thu vẫn còn nhiều bất cập và hạn chế nhất định Nhiềuchủ sử dụng lao động tìm mọi cách để trốn tránh không tham gia BHXH cho ngườilao động, đóng không đúng đối tượng, không đủ quỹ tiền lương của đơn vị mìnhlàm cho, tình trạng nợ đọng BHXH diễn ra theo chiều hướng xấu, tăng cả về số tiền

và cả về số đơn vị nợ Cá biệt có nhiều đơn vị lạm dụng quỹ BHXH, tiền đóngBHXH của người lao động làm vốn sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh củađơn vị mình, gây ra nhiều khó khăn cho việc quản lý thu BHXH, ảnh hưởng khôngnhỏ tới hiệu quả hoạt động trong công tác thu nộp nói riêng và trong công tác cânbằng thu-chi nói chung, ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại và phát triển sự nghiệpBHXH Vì vậy, làm thế nào để nâng cao chất lượng hoạt động quản lý thu BHXHluôn là yêu cầu bức thiết của đơn vị

Xuất phát từ thực tế trên, đề tài “Hoàn thiện công tác quản lý thu Bảo hiểm

xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa” đã được lựa chọn để

làm luận văn thạc sĩ

2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

2.1 Mục tiêu chung:

Nhằm góp phần thực hiện tốt công tác quản lý thu BHXH tại Bảo hiểm

xã hội thị xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa, đảm bảo tốt mục tiêu an sinh xã hội tạiđịa phương

2.2 Mục tiêu cụ thể:

- Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về BHXH và quản lý thu bảohiểm xã hội

- Phân tích, đánh giá được thực trạng công tác quản lý thu BHXH trên địa

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

bàn thị xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa trong những năm Từ đó chỉ ra rõ những khókhăn, vướng mắc của công tác quản lý thu BHXH.

- Phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến tác động đến hoạt động quản

lý thu BHXH

- Xác định những giải pháp nhằm nâng cao hiệu công tác quản lý công tácthu BHXH trên địa bàn thị xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa

3 PHƯƠNG PHÁP NHIÊN CỨU

3.1 Phương pháp thu thập số liệu

 Số liệu thứ cấp

Các số liệu được thu thập từ báo cáo thống kê của BHXH thị xã Bỉm Sơn tỉnhThanh Hóa, Cục thống kê tỉnh Thanh Hóa và các sách báo, tạp chí, các website

 Số liệu sơ cấp

Số liệu được thu thập từ việc điều tra 80 đơn vị sử dụng lao động trên địa bàn thị

xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa và 20 cán bộ thu bảo hiểm Mẫu đã được thiết kếsẵn phục vụ cho nghiên cứu Phương pháp điểu tra là phỏng vấn trực tiếp

3.2 Phương pháp phân tích

 Nghiên cứu tư liệu, tài liệu về quản lý, quản lý thu BHXH

 Các văn bản quy phạm pháp luật về BHXH

 Phương pháp phân tích thống kê số liệu

 Phương pháp phân tích các nhân tố

 Phuonwg pháp phân tích hồi qui

 Phương pháp so sánh, tổng kết thực tiễn trên cơ sở các báo cáo tổng kếtcủa bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa từ năm 20010-2012

4 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Công tác quản lý thu bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội thị xã Bỉm Sơntỉnh Thanh Hóa

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

4.2 Phạm vi nghiên cứu

4.2.1 Nội dung nghiên cứu

Nội dung nghiên cứu chỉ đi sâu về quản lý thu BHXH bắt buộc Các nộidung khác như: Quỹ BHXH, Thu Bảo hiểm thất nghiệp, Thu Bảo hiểm y tế, ChiBHXH, các chế độ chính sách BHXH không đề cập tới trong đề tài này

4.2.2 Phạm vi không gian:

Đề tài chỉ nghiên cứu trên địa bàn thị xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa Do hạnchế về thời gian nghiên cứu Nên khi điều tra phỏng vấn chỉ điều tra 80 đơn vị sửdụng lao động là doanh nghiệp trên địa bàn thị xã

4.2.3 Phạm vi thời gian

Các số liệu phục vụ để đánh giá thực trạng được thu thập trong khoảng thờigian từ năm 2010 đến năm 2012

5 KẾT CẤU CỦA LUẬN VĂN

Ngoài lời mở đầu và phần kết luận, luận văn bao gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về BHXH và quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại cơquan BHXH cấp huyện, thị xã

Chương 2: Thực trạng quản lý thu BHXH tại BHXH thị xã Bỉm Sơn tỉnhThanh Hóa

Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý thu BHXH tại Bảohiểm xã hội thị xã Bỉm Sơn tỉnh Thanh Hóa

PHẦN II: NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BHXH VÀ QUẢN LÝ

THU BẢO HIỂM XÃ HỘI TẠI CƠ QUAN BẢO HIỂM

XÃ HỘI CẤP HUYỆN, THỊ XÃ

1.1 TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM VÀ BẢO HIỂM XÃ HỘI

1.1.1 Sự cần thiết khách quan của bảo hiểm

Trong cuộc sống có rất nhiều rủi ro có thể xẩy ra đối với chung ta, gây nênnhững tổn thất về tài sản và con người, cho dù chúng ta đã luôn chú ý để phòng tránh

Để đối phó với rủi ro chúng ta đã có nhiều biện pháp nhằm kiểm soát cũngnhư hạn chế hậu quả của rủi ro gây ra Hiện nay theo quan điểm của các chuyên gia

về quản lý rủi ro thì có hai biện pháp để đối phó với rủi ro đó là: Nhóm các biệnpháp kiểm soát rủi ro và nhóm các biện pháp tài trợ rủi ro

- Nhóm các biện pháp kiểm soát rủi ro:

Bao gồm các biện pháp né tránh rủi ro, ngăn ngừa tổn thất, giảm thiểu rủi ro.Các biện pháp này thường được sử dụng để ngăn chặn hoặc giảm thiểu khả năngxẩy ra rủi ro

+ Né tránh rủi ro: Là biện pháp chúng ta thường xuyên sử dụng để trongcuộc sống để tránh rủi ro xẩy ra với chúng ta, tức là loại trừ cơ hội dẫn đến tổn thất.Chẳng hạn, để tránh tai nạn giao thông chúng ta nên hạn chế tham gia giao thông,

để tránh tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp chúng ta nên chọn công việc khôngnguy hiểm và ô nhiễm ảnh hưởng tới sức khỏe…Tuy nhiên trong cuộc sống cónhững rủi ro bất ngời mà chúng ta không thể né tránh được

+ Ngăn ngừa tổn thất: Là các biện pháp để chúng ta đua ra các hành độngnhằm giảm tổn thất hoặc giảm mức thiệt hại do tổn thất gây ra Ví dụ để giảm thiểutai nạn lao động thì chúng ta thường tổ chức các khóa học về an toàn lao động…

+ Giảm thiểu tổn thất: Là biện pháp làm giảm giá trị thiệt hại khi tổn thất,xẩy ra Ví dự như khi hỏa hoạn chúng ta thường cố gắng cứu các tài sản còn dùngđược, hay trong tai nạn giao thông chúng ta đưa ngay người bị thương đi cấp cứu

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Các biện pháp trên rất có hiệu quả trong việc ngăn chặn hoặc giảm thiểu rủi

ro nhưng khi rủi ro đã xẩy ra chúng ta không lường hết hậu quả

- Nhóm các biện pháp tài trợ rủi ro:

Là các biện pháp chấp nhận rủi ro và bảo hiểm Đây là các biện pháp được

sử dụng trước khi rủi ro xẩy ra với mục đích khắc phục hậu quả tổn thất do rủi rogây ra nếu có

+ Chấp nhận rủi ro: Đây là hình thức mà người gặp rủi ro tự chấp nhận rủi ro

và tự bảo hiểm Có rất nhiều cách thức khác nhau để chấp nhận rủi ro Tuy nhiên cóthể chia ra thành hai nhóm: Chấp nhận rủi ro thụ động và chấp nhận rủi ro chủđộng Trong chấp nhận rủi ro thụ động người ta gặp tổn thất không có sự chuẩn bịtrước và có thể phải vay mượn để để khắc phục hậu quả rủi ro Còn đối với chấpnhận rủi do chủ động, người ta đã lập ra những quỹ dự trữ, dự phòng Quỹ này chỉđược sử dụng khi rủi ro xẩy ra Tuy nhiện hạn chế của biện pháp này là nguồn vốnkhông được sử dụng một cách tối ưu, hoặc đi vay sẽ bị động và các vấn đề về thuếchấp và lãi suất…

+ Bảo hiểm: Là sự chuyển giao rủi ro trên cơ sở hợp đồng Theo quan điểm

xã hội thì bảo hiểm không chỉ là chuyển giao rủi ro mà còn là sự giảm rủi ro do việctập trung một số lớn các rủi ro cho phép có tiên đoán về tổn thất khi chúng xẩy ra.Bảo hiểm là công cụ đối phó với hậu quả tổn thất do rủi ro gây ra, có hiệu quả nhất.Như vậy bảo hiểm ra đời là đòi hỏi khách quan của cuộc sống và hoạt động sản xuấtkinh doanh

1.1.2 Lợi ích của bảo hiểm

- Bảo hiểm góp phần ổn định tài chính cho người tham gia trước tổn thất dorủi ro gây ra

- Bảo hiểm giúp cuộc sống con người an toàn hơn, giảm bớt nỗi lo cho mỗi

cá nhân, mỗi doanh nghiệp

- Bảo hiểm góp phần ổn định chi tiêu của ngân sách Nhà nước

- Bảo hiểm là kênh huy động vốn để đầu tư phát triển kinh tế-xã hội

- Bảo hiểm còn góp phần thúc đẩy phát triển quan hệ kinh tế giữa các nướcthông qua hoạt động bảo hiểm

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

- Bảo hiểm là chổ dựa tinh thần cho mọi người, mọi tổ chức kinh tế-xã hội,giúp họ yên tâm trong cuộc sống, sinh hoạt và trong hoạt động sản suất kinh doanhvới một mức phí bảo hiểm.

1.1.3 Bản chất của bảo hiểm

Là hoạt động được tổ chức hợp lý bởi tập hợp những người có cùng chungrủi ro có thể xảy ra hoặc các sự kiện bảo hiểm, các khoản đóng góp về tài chính của

họ cho phép bồi thường hoặc chi trả theo quy luật thống kê những thiệt hại mà một

số người trong tập hợp hoặc người thứ ba phải gánh chịu khi tổn thất hoặc sự kiệnbảo hiểm xẩy ra

1.2 NHỮNG VỀ ĐỀ CƠ BẢN VỀ BHXH VÀ THU BHXH

1.2.1 Bảo hiểm xã hội

1.2.1.1 Khái niệm về bảo hiểm xã hội

Các chế độ của bảo hiểm xã hội đã hình thành khá lâu truớc khi xuất hiệnthuật ngữ an sinh xã hội Hệ thống bảo hiểm xã hội đầu tiên được thiết lập tại nướcPhổ (nay là Cộng hòa Liên bang Đức) dưới thời của Thủ tướng Otto von Bismarck(1850) và sau đó được hoàn thiện (1883-1889) với chế độ bảo hiểm ốm đau; bảohiểm rủi ro nghề nghiệp; bảo hiểm tuổi già, tàn tật và sự hiện diện của cả ba thànhviên xã hội: người lao động; người sử dụng lao động và Nhà nước Kinh nghiệm vềbảo hiểm xã hội ở Đức, sau đó, được lan dần sang nhiều nước trên thế giới, đầu tiên

là các nước châu Âu (Anh: 1991, Ý: 1919, Pháp: từ 1918 ), tiếp đến là các nướcchâu Mỹ Latinh, Hoa Kỳ, Canada (từ sau 1930) và cuối cùng là các nước châu Phi,châu Á (giành độc lập sau chiến tranh thế giới lần thứ 2)

Bảo hiểm xã hội (BHXH) là một trong những loại hình bảo hiểm ra đời khásớm và ngày nay đã được phổ biến ở tất cả các nước trên thế giới,đây là một loạihình bảo hiểm đặc biệt,nó ít mang tính chất kinh doanh thương mại mà chủ yếu làtính nhân đạo và nhân văn cao cả

Trong hoạt động của đời sống xã hội cũng như trong hoạt động sản xuất kinhdoanh, ngoài những biến cố đã được con người tính toán khoa học và được dự báotrước; con người luôn luôn phải đối mặt với những rủi ro bất ngờ có thể xảy ra do

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

rất nhiều nguyên nhân như: thiên tai, tai nạn giao thông, tai nạn trong lao động sảnxuất, ốm đau, bệnh dịch ….Những bất trắc, rủi ro đó đã gây ra và đem đến cho conngười những tổn thất, hậu quả to lớn cả về mặt kinh tế lẫn môi trường sinh thái vàmôi trường xã hội Chính vì vậy mà con người đã phải đưa ra nhiều biện pháp đểphòng ngừa, hạn chế và khắc phục những biến cố rủi ro đó.

Những biện pháp phòng ngừa, né tránh và hạn chế rủi ro thường được conngười chủ động đưa ra các quy định cụ thể trong từng lĩnh vực quản lý hoạt độngsản xuất kinh doanh và trong đời sống sinh hoạt xã hội để buộc mọi đơn vị, mọi tổchức và mọi thành viên trong xã hội phải tuân thủ thực hiện Chẳng hạn, để phòngchống bão, lũ Nhà nước ban hành Luật về đê điều: để phòng tại nạn giao thông Nhànước ban hành Luật giao thông đường bộ, đường thủy, hàng không…

Mặt khác, theo quy luật sinh học thì con người thường phải trải qua các giaiđoạn là: con người được sinh ra, được nuôi dưỡng đến lúc trưởng thành, lao độngcống hiến sức lực, trí tuệ cho xã hội, cho gia đình, tiếp đến là giai đoạn hết tuổi laođộng, già, yếu, bệnh tật được xã hội, gia đình và lớp người kế tiếp nuôi dưỡng chămsóc cho đến khi chết.Con người muốn tồn tại và phát triển trước hết phải ăn, mặc, ở,

đi lại…Để thỏa mãn những nhu cầu đó, con người phải lao động để đem lại thu nhập.Nhưng trong toàn bộ cuộc đời, không phải lúc nào con người cũng có đủ sức khỏe và

cơ hội lao động để có thu nhập Trái lại, trong thực tế có rất nhiều những rủi ro bất lợingẫu nhiên đến với con người như ốm đau, tai nạn, suy giảm sức khỏe, mất việclàm… Trong khi đó con người luôn cần có những nhu cầu về vật chất và tinh thần

Thậm chí trong một số trường hợp, nhu cầu chi tiêu mới nảy sinh còn tăngthêm như chi phí khám, chữa bệnh, chăm sóc nuối dưỡng …Chính vì vậy, để chủđộng khắc phục những khó khăn, tổn thất đó, mỗi người lao động và cộng đồng xãhội cần thiết phải có một nguồn lực tài chính dự trữ để kịp thời đáp ứng nhu cầukhông những cho bản thân mình, mà còn cho cả những người mình phải trực tiếpnuôi dưỡng và cho cả những người gặp phải những biến cố rủi ro (kể cả ngẫu nhiên

và tất yếu) trong đời sống xã hội

Trong nền kinh tế thị trường luôn tồn tại hai lực lượng đó là những người laođộng và giới chủ (những người thuê lao động)

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Lúc đầu người chủ chỉ cam kết trả công lao động, nhưng về sau họ đã phảicam kết cả việc đảm bảo cho người làm thuê có một số thu nhập nhất định để họtrang trải những nhu cầu sinh sống thiết yếu khi ốm đau, tai nạn, thai sản, tuổi già Trong thực tế, nhiều khi các trường hợp trên không xảy ra nên người chủ không phảichi một đồng tiền nào Nhưng có khi lại xảy ra dồn dập, buộc người chủ phải bỏ ramột khoản tiền lớn mà họ không muốn Vì thế giới chủ đã dần dần không thực hiệnnhững cam kết ban đầu, dẫn đến việc tranh chấp giữa giới chủ và người lao động.

Để giải quyết mâu thuẫn này, đã xuất hiện "bên thứ ba" đóng vai trò trunggian nhằm điều hòa lợi ích giữa giới chủ và thợ Điều này có ý nghĩa là, thay vì phảichi trực tiếp những khoản tiền lớn đột xuất cho người lao động khi họ gặp bất trắc,giới chủ có thể trích ra thường xuyên hàng tháng một khoản tiền nhỏ dựa trên cơ sởxác xuất những biến cố của tập hợp những người lao động làm thuê Số tiền nàyđược giao cho bên thứ ba quản lý được tồn tích dần thành một quỹ Khi người laođộng bị ốm đau, tai nạn "bên thứ ba" sẽ chi trả theo cam kết không phụ thuộc vàogiới chủ có muốn hay không muốn Như vậy, một mặt giới chủ đỡ bị thiệt hại về kinh

tế, mặt khác người lao động làm thuê được đảm bảo chắc chắn bù đắp một phần thunhập khi bị ốm đau, tai nạn và khi về già Tuy nhiên, khi nền kinh tế ngày càng pháttriển, năng suất lao động đòi hỏi cần được tăng lên, dẫn đến "rủi ro" lao động cànglớn Lúc này giới thợ luôn mong muốn được bảo đảm nhiều hơn, còn ngược lại giớichủ lại mong muốn phải chi ít hơn, tức là phải đảm bảo cho giới thợ ít hơn, do đóviệc tranh chấp về lợi ích lại xảy ra Trước tình hình đó Nhà nước đã phải can thiệp

và điều chỉnh Sự can thiệp này một mặt làm tăng vai trò của Nhà nước, giới chủbuộc phải đóng thêm, đồng thời giới thợ cũng phải đóng góp một phần vào sự bảođảm cho chính mình Cả giới chủ và giới thợ đều cảm thấy mình được bảo vệ Cácnguồn đóng góp của giới chủ, thợ và sự hỗ trợ của Nhà nước đã hình thành nên Quỹbảo hiểm xã hội Do tập trung nên quỹ có khả năng giải quyết các phát sinh của rủi

ro cho tập hợp người lao động trong toàn xã hội

Như vậy sự ra đời của bảo hiểm xã hội là một tất yếu khách quan, không phụthuộc vào ý muốn của bất kỳ ai và để đáp ứng với sự phát triển chung của xã hội,

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

đòi hỏi bảo hiểm xã hội ngày càng phải được củng cố và hoàn thiện trong mỗi quốcgia cũng như trên toàn thế giới.

Vậy“ Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm một phần thu nhập do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật, tuổi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật nhằm ổn định đời sống cho người lao động

và gia đình họ, đồng thời góp phần bảo đảm an toàn xã hội”.

1.2.1.2 Đặc điểm của Bảo hiểm xã hội

- BHXH mang tính chất xã hội, phi lợi nhuận, không vì mục đích kinh doanh

thu lợi nhuận mà vì mục đích phục vụ cộng đồng xã hội trên phạm vi toàn quốc,nhằm thực hiện chính sách an sinh xã hội của Đảng và nhà nước, đảm bảo chongười lao động có khoản trợ cấp thiết yếu khi gặp rủi ro, khó khăn trong cuộc sống

- BHXH bảo hiểm cho người lao động trong và sau quá trình lao động Nóicách khác, khi đã tham gia vào hệ thống BHXH, người lao động được bảo hiểmđến lúc chết

- Người lao động muốn được hưởng trợ cấp BHXH thì phải có nghĩa vụđóng BHXH, chủ sử dụng lao động có nghĩa vụ đóng BHXH cho người lao động domình ký kết hợp đồng lao động Sự đóng góp của các bên tham gia BHXH là nguồnhình thành nên quỹ BHXH Quỹ BHXH được dùng để chi trả các chế độ BHXHcho người lao động

- BHXH chỉ bảo đảm cho các rủi ro bản thân, không bảo đảm cho các rủi rotài sản và trách nhiệm dân sự

- Mức hưởng bảo hiểm xã hội được tính trên cơ sở mức đóng, thời gian đóng

và có chia sẻ giữa những người tham gia bảo hiểm xã hội

- Sự tương hỗ trong BHXH được thực hiện trong một cộng đồng rộng rãi,toàn xã hội, nhằm chia sẻ rủi ro

- BHXH là một hoạt động thỏa thuận và không thỏa thuận.Điều này thể hiện

ở chỗ BHXH có cả BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

1.2.1.3 Vai trò của BHXH đối với người lao động và xã hội

- Đối với người lao động: BHXH góp phần trợ giúp cho những người lao

động gặp phải rủi ro, bất hạnh, nhanh chóng khắc phục những khó khăn bằng cáchtạo cho họ những thu nhập thay thế, những điều kiện sinh hoạt thuận lợi, giúp họ ổnđịnh cuộc sống, yên tâm công tác, tạo cho họ tin tưởng vào tương lai, từ đó gópphần vào việc tăng năng suất lao động cũng như sự nỗ lực vì sự phát triển củadoanh nghiệp, cơ quan họ công tác nói riêng và toàn xã hội nói chung

- Đối với xã hội: Thứ nhất, cần phải khẳng định rằng BHXH là loại hình dịch

vụ công Hoạt động BHXH cần cho toàn dân chứ không phải chỉ mình các cán bộcông chức, viên chức Nhà nước Khi đối tượng tham gia BHXH ngày càng được mởrộng thì giá trị của dịch vụ này ngày càng được tăng và đây là một bộ phận trực tiếplàm gia tăng tổng sản phẩm xã hội Vì vậy BHXH phải được xem là ngành dịch vụquan trọng trong nền kinh tế

Thứ hai, Với tư cách là một chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước,BHXH sẽ giải quyết được những rủi ro đối với người lao động, góp phần tích cựcvào việc phục hồi năng lực làm việc, khả năng sáng tạo của họ và góp tăng năngsuất lao động của xã hội Thông qua sự trợ giúp của BHXH người lao động nhậnđược các chế độ BHXH, họ sẽ có thu nhập thay thế Như vậy BHXH đã gián tiếptác động đến chính sách tiêu dùng quốc gia, kích thích tiêu dùng của xã hội, hỗ trợ

và bổ sung các chính sách vĩ mô khác của Chính phủ

Thứ ba, Với tư cách là một quỹ tiền tệ tập trung, BHXH có tác động mạnh

mẽ tới chính sách tài chính quốc gia, có ảnh hưởng không nhỏ tới thị trường tàichính thông qua hoạt động đầu tư tài chính từ quỹ BHXH Chính vì vậy hoạt độngđầu tư từ quỹ BHXH có tác động không nhỏ tới quá trình phát triển của đất nước, lànguồn vốn quan trọng để tạo ra những cơ sở sản xuất kinh doanh mới, góp phần tạo

ra công ăn việc làm cho người lao động, giảm tỷ lệ thất nghiệp, tạo thu nhập chongười lao động và tăng tổng sản phẩm quốc dân

Thư tư, BHXH cũng là chính sách nhằm thực hiện công bằng xã hội, là công

cụ để phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia BHXH.Sự phân phối này

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

được tiến hành qua hai cách Cách thứ nhất là phân phối theo chiều ngang giữangười đang làm việc và người nghỉ hưu, người trẻ và người già, nam và nữ, ngườichưa hưởng trợ cấp và người đang hưởng trợ cấp Cách thứ hai là phân phối theochiều dọc giữa người có thu nhập cao và người có thu nhập thấp, giữa người giàu vàngười nghèo Đây là một trong những mục tiêu quan trọng trong các chính sáchkinh tế-xã hội ở tầm vĩ mô của quốc gia.

1.2.1.4 Chức năng của Bảo hiểm xã hội

BHXH có một số chức năng chủ yếu như sau:

Phòng ngừa rủi ro:

Với chức năng này BHXH cho phép tất cả các hoạt động kinh tế xã hội hoặccác đối tượng đã tham gia trong quá trình kinh tế xã hội trước đây hoặc tất cả cáccông dân hình thành các quyền lợi đảm bảo để duy trì một chuẩn mực sống tươngđối ổn định ngay cả khi trong trường hợp có sự cố bất ngờ rủi ro xảy ra

An sinh xã hội:

Với chức năng này rất cần thiết cho người lao động, Người sử dụng laođộng mà còn đảm bảo sự ổn định chính trị, an toàn xã hội cho quốc gia, đảm bảochắc chắn đối với mọi thành viên trong xã hội gặp cảnh nghèo đói đều được cungcấp một khoản thu nhập bằng tiền cũng như các dịch vụ chăm sóc về y tế và dịch vụ

xã hội đầy ý nghĩa

Hai chức năng trên này hỗ trợ cho nhau Đảm bảo ổn định kinh tế tài chínhcho người lao động, khuyến khích họ yên tâm làm việc phát huy hết khả năng, nănglực chuyên môn giúp cho nền kinh tế phát triển, ổn định xã hội, đảm bảo an toàncho quốc gia về kinh tế chính trị và an ninh quốc phòng Chính vì thế mà hiện nay

đã có 182 nước có luật về BHXH Có thể nói BHXH là một trong những hoạt động

mà tất cả các quốc gia đều quan tâm không phân biệt thể chế chính trị, trình độ pháttriển kinh tế xã hội

Bảo hiểm xã hội đã đóng góp vai trò to lớn trong việc bảo đảm an sinh xãhội, ổn định và phát triển kinh tế, được thể hiện thông qua các tác động chủ yếu cụthể sau:

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

- Bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị giảm thu nhậphoặc bị mất thu nhập do bị suy giảm sức khỏe hoặc mất khả năng lao động bị mấtviệc làm Đây là sự đảm bảo chắc chắn sẽ xảy ra vì mọi người sẽ mất khả năng laođộng khi họ hết tuổi lao động, theo các điều kiện quy định của BHXH Đây là chứcnăng cơ bản của BHXH nó quyết định tính chất, nhiệm vụ và cơ chế hoạt động của

- Góp phần thúc đẩy, kích thích tinh thần lao động, khuyến khích người laođộng hăng hái sản suất nâng cao chất lợng, năng xuất lao động tạo ra nhiều của cảicho xã hội Quỹ BHXH thực hiện chức năng này là do họ không may gặp phải cáctai nạn rủi ro, phần thu nhập của họ bị giảm sút hoặc không còn nhưng sự suy giảmnày đã được bù đắp một phần, hay toàn bộ từ quỹ BHXH Vì vậy mà đời sống sinhhoạt hàng ngày của người lao động và gia đình họ không còn bị sáo trộn Hay nóimột cách khác là họ luôn luôn được bảo đảm ổn định cuộc sống và có chỗ dựa vềmặt vât chất, tinh thần Chính vì vậy họ luôn yên tâm để sản xuất nâng cao chấtlượng, năng xuất lao động và đạt hiệu quả kinh tế cao

- Gắn bó lợi ích giữa người sử dụng lao động và người lao động giữa người

sử dụng lao động với xã hội Thông qua BHXH những mâu thuẫn giữa những ngườilao động và người sử dụng lao động Như mâu thuẫn về tiền lương, tiền thưởng,

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

thời gian lao động … sẽ được hoà giải và giải quyết kịp thời Đặc biệt nhờ cóBHXH mà cả hai bên này đều thấy được quyền lợi của mình được quan tâm bảo vệ.

Từ đó làm cho họ hiểu nhau hơn và gắn bó chặt chẽ lợi ích với nhau Đối với Nhànước và xã hội thì chi hỗ trợ cho BHXH là khoản chi rất nhỏ nhưng lại đem lại hiệuquả đạt được rất cao đảm bảo ổn định đời sống của người lao động và gia đình họ,góp phần ổn định sản xuất và phát triển kinh tế xã hội

1.2.1.5 Đối tượng tham gia Bảo hiểm xã hội

Mặc dù ra đời đã rất lâu nhưng đối tượng của BHXH còn có nhiều quan điểmchưa thống nhất dẫn đến sự nhầm lẫn giữa đối tượng của BHXH với đối tượng thamgia BHXH

Như đã phân tích ở trên, Bảo hiểm xã hội là việc lập ra một nguồn ngân quỹnhằm đảm bảo bù đắp cho khoản thu nhập bị giảm hoặc mất đi của người lao động

do họ bị mất hoặc giảm khả năng lao động, bị mất việc làm, do ốm đau bệnh tật, tainạn, tuổi già vì vậy đối tượng của BHXH chính là phần thu nhập bị mất đi haygiảm đi do sự rủi ro mà người lao động gặp phải trong cuộc sống làm giảm hoặcmất khả năng lao động, mất việc làm

Đối tượng của BHXH không chỉ là các khoản thu nhập theo lương mà baogồm các khoản thu nhập khác ngoài lương như: thưởng, phụ cấp… cho NLĐ có nhucầu đóng góp thêm để được hưởng mức trợ cấp BHXH

Đối tượng tham gia của BHXH là NLĐ và NSDLĐ Họ là những người trựctiếp tham gia đóng góp tạo nên quỹ BHXH với một khoản % nhất định so với tiềnlương của NLĐ theo quy định của luật BHXH Tuỳ theo điều kiện phát triển kinh tế

- xã hội của mỗi nước mà đối tượng này có thể là tất cả hoặc một bộ phận nhữngNLĐ nào đó trong xã hội

Trong thời kì đầu khi triển khai BHXH ở hầu hết các nước chỉ áp dụng đốivới những người làm công ăn lương để đảm bảo mức đóng góp ổn định, đảm bảo antoàn quỹ BHXH

Hiện nay khi nền kinh tế phát triển nhu cầu sử dụng NLĐ trong và ngoàidoanh nghiệp nhà nước tăng lên rất nhiều thì đối tượng tham gia BHXH và đối

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

tượng của BHXH cũng được mở rộng ra Vì vậy đối tượng tham gia của BHXHbao gồm:

 Đối tượng bắt buộc tham gia BHXH: là NLĐ và NSDLĐ phải tham giaBHXH một cách bắt buộc với mức đóng và mức hưởng BHXH theo quy định củaluật BHXH

 Đối tượng tự nguyện tham gia BHXH: áp dụng cả với người làm công ănlương và NLĐ không làm công ăn lương Thường là do sự đóng góp của NLĐ cùngvới sự giúp đỡ của ngân sách Nhà nước

1.2.2 Thu Bảo hiểm xã hội

1.2.2.1 Khái niệm thu Bảo hiểm xã hội

“ Thu BHXH là việc nhà nước dùng nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí qui định hoặc cho phép một

số đối tượng tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động BHXH”Trích dẫn

Thu BHXH thực chất là quá trình phân phối lại một phần thu nhập của cácđối tượng tham gia BHXH, phân phối và phân phối lại một phần của cải của xã hộidưới dạng giá trị, nhằm giải quyết hài hòa các mối quan hệ về mặt lợi ích kinhtế,góp phần đảm bảo công bằng xã hội

Theo khái niệm thì thu BHXH bắt buộc là việc Nhà nước bắt buộc các đốitượng phải đóng BHXH theo mức phí nhất định được quy định bởi Luật

1.2.2.2 Nguyên tắc Thu Bảo hiểm xã hội

- Thu dựa trên các văn bản pháp luật

Như chúng ta biết, thu BHXH có tầm quan trọng đặc biệt, không những cóvai trò to lớn trong việc cân đối quỹ, thu còn đóng vai trò quyết định đến sự tồn tại

và phát triển của toàn ngành BHXH

Hoạt động thu BHXH có phạm vi hoạt động và quy mô rộng lớn, liên quannhiều mặt đến các hoạt động kinh tế - xã hội của đất nước,ảnh hưởng đến lợi ích của

số đông người lao động trong cộng đồng xã hội.Nếu hiệu quả Thu BHXH đạt hiệu

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

quả cao sẽ có nhiều đối tượng được tham gia vào hệ thống BHXH, số thu huy độngvào quỹ BHXH ngày càng cao, từ đó quỹ BHXH được phát triển và đảm bảo antoàn.Ngược lại, khi Thu BHXH đạt hiệu quả thấp, số huy động vào quỹ BHXHthấp, đây là nguyên nhân trực tiếp gây mất cân đối quỹ BHXH,quỹ BHXH dựa trênnguyên tắc cơ bản là có thu thì mới có chi vì vậy khi số thu nhỏ hơn số chi sẽ ảnhhưởng tới sự phát triển và tồn tại của toàn ngành BHXH.

Do vậy để hoạt động thu BHXH đạt hiệu quả cao thì nguyên tắc đầu tiên củaThu BHXH là phải đảm bảo thực hiện đúng theo các văn bản pháp luật quy định từđối tượng thu,số tiền thu, phương thức thu, lập kế hoạch thu lẫn công tác tổ chức vàkiểm tra giám sát thu BHXH …Trong quá trình thực hiện thu theo các văn bản phápluật quy định sẽ còn nhiều vấn đề phát sinh trong văn bản luật, nhiều văn bản cònchưa thực sự chặt chẽ,tạo nhiều lỗ hổng để đối tượng tham gia BHXH lợi dụngnhằm trốn đóng hoặc đóng không đúng quy định, đòi hỏi các cán bộ làm công tácthu vừa phải nghiêm túc thực hiện theo chỉ đạo của văn bản luật quy định vừa phải

có sự đóng góp với cấp trên nhằm hoàn thiện hơn nữa các văn bản quy định về thuBHXH Hiện nay thu BHXH ngoài việc thực hiện theo Luật BHXH (ra đời ngày15/06/2000) còn có các thông tư, nghị định sửa đổi bổ sung như:

- Nghị định 152/2006/ NĐ-CP ngày 22/6/2006 của Chính phủ hướng dẫn một số điều của Luật BHXH

- Quyết định 1111/QĐ-BHXH, ngày 25/10/2011, của Bảo hiểm xã hội Việt nam V/v ban hành Quy định quản lý thu BHXH, BHYT; quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT.

- Thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và đảm bảo đúng thời gian quy định

Muốn thực hiện được nguyên tắc này cần phải:

+ Nắm chắc được các nguồn thu BHXH

Nguồn thu của quỹ BHXH quy định tại Luật BHXH bao gồm:

 Nguồn đóng BHXH của người lao động tham gia BHXH

 Nguồn đóng BHXH của chủ sử dụng lao động

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

 Tiến sinh lời từ hoạt động đầu tư tăng trưởng

 Nguồn hỗ trợ của nhà nước

 Các nguồn khác: viện trợ, biếu tặng

Để nắm chắc được các nguồn thu trên phải tăng cường công tác quản lý chặtchẽ các nguồn thu, đối với các nguồn thu khác nhau phải có phương pháp quản lýthích hợp

- Các cơ quan, các doanh nghiệp đóng BHXH thì phần đóng góp phải dựatrên quỹ lương, quỹ lương này bao gồm toàn bộ là lương cứng và các khoản phụcấp vào lương, đồng thời quỹ lương này phải chi trả cho tất cả các đối tượng thamgia đóng BHXH

- Thu BHXH phải mang tính trực tiếp, hạn chế tối đa hiện tượng khoán thu

để được hưởng hoa hồng

- Về nguyên tắc cơ quan BHXH phải quyết toán từng tháng, phải đảm bảo tất

cả các số thu phải ăn khớp với nhau và phải thực sự cân đối: giữa người lao động,người sử dụng lao động, loại hình doanh nghiệp, loại hình thu

- Lãi đầu tư quỹ nhàn rỗi BHXH, về nguyên tắc phải được bù đắp vào quỹ đểbảo toàn và tăng trưởng nguồn quỹ, phần trích ra chi cho các mục đích khác như chicho khen thưởng, chi quản lý và những khoản chi khác phải tuân thủ theo đúngnhững quy định của Pháp luật Các khoản tài trợ của các tổ chức, các quỹ từ thiện,đặt biệt là các khoản nợ của người tham gia phải được hạch toán riêng, các khoản

nợ khó đòi được phải tính tới lãi suất

Thu đúng đối tượng, đủ số lượng và đúng thời gian quy định phụ thuộc vàocông tác quản lý thu BHXH, thực tế có rất nhiều đơn vị nộp ko đủ số lượng theoquy định hàng tháng, tình trang trốn đóng và nợ đọng BHXH còn xảy ra nhiều, đểquản lý tốt cần có biện pháp quản lý thu BHXH khoa học kết hợp với các biện pháphành chính cứng rắn

- Bảo đảm quyền lợi người tham gia Bảo hiểm xã hội

Bảo vệ quyền lợi của người lao động trong các đơn vị được tham gia BHXHĐây là quyền lợi chính đáng và hợp pháp của người lao động đã được quy định

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

trong văn bản Luật BHXH, nhưng trong thực tế do doanh nghiệp phải trích đóngcho cơ quan BHXH là 17% tổng tiền lương hàng tháng trong hợp đồng lao độngcòn người lao động chỉ phải đóng 7% tổng tiền lương hàng tháng trong hợp đồngnên nhiều doanh nghiệp đã chủ động không đóng BHXH cho người lao động hoặcđóng không đủ, không đúng số lượng quy định điều này ảnh hưởng đến quyền lợicủa người lao động, khi số tiền lương đóng thấp hoặc không đóng thì mức trợ cấpcho người lao động khi phát sinh: ốm đau, tai nạn lao động, thai sản,tử tuất … sẽkhông được hưởng hoặc hưởng ít hơn so với quyền lợi của họ.

Vì vậy đảm bảo quyền lợi của người tham gia BHXH là nguyên tắc quantrọng của ngành BHXH, nhằm thực hiện được mục tiêu an sinh –xã hội của chínhphủ giao cho toàn ngành BHXH

- Bảo đảm hoạt động thu Bảo hiểm xã hội ổn định, bền vững, hiệu quả

Tính ổn định, bền vững,hiệu quả của hoạt động thu BHXH là những mụctiêu mà bất kì một hệ thống BHXH nào, của một quốc gia nào cũng mong muốn đạtđược Hoạt động thu BHXH đóng vai trò là xương sống của toàn ngành BHXH,vìvậy đảm bảo hoạt động thu BHXH luôn được ổn định, bền vững, hiệu quả cũngchính là giúp ngành BHXH phát triển ổn định, bền vững, hiệu quả Song, để đạtđược những mục tiêu này phải đảm bảo các điều kiện:

- Hoạt động thu BHXH được định hướng đúng đắn, phù hợp với điều kiệnkinh tế - xã hội của mỗi quốc gia trong mỗi thời kì Định hướng công tác thu đó là:thu đúng, thu đủ, thu đúng thời gian quy định, không để thất thu, từ đó hướng mọi

nỗ lực của cá nhân, tổ chức vào mục tiêu đó

- Hoạt động thu BHXH được điều hòa, phối hợp nhịp nhàng, từ đó giúp tăngcường ổn định trong hệ thống nhằm đảm bảo đạt được mục tiêu quản lý thu BHXH

- Tạo động lực cho mọi cá nhân trong tổ chức.Thông qua công tác đánh giá,khen thưởng những cá nhân, tổ chức thu BHXH tốt, kịp thời uốn nắn những sailệch, thiếu sót của cá nhân trong tổ chức có biểu hiện làm thất thoát số thu hoặc sốthu đạt hiệu quả thấp

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

1.3 Quản lý thu Bảo hiểm xã hội

1.3.1 Khái niệm quản lý thu Bảo hiểm xã hội

“ Quản lý thu BHXH là quá trình tác động của các cơ quan BHXH đối với mọi tổ chức cá nhân có liên quan đến thu BHXH theo một quy trình từ xác định đối tượng thu, mức thu, phương thức thu, lập kế hoạch thu đến tổ chức thực hiện kế hoạch và kiểm tra đánh giá việc thực hiện thu BHXH nhằm đạt được mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời tiền BHXH của đối tượng tham gia BHXH vào Quỹ BHXH nhằm đáp ứng nguồn kinh phí chi trả các chế độ BHXH dựa trên nguyên tắc có đóng, có hưởng” Trích dẫn

Hoạt động quản lý thu BHXH đóng vai trò quan trọng đối với Thu BHXH.Trong quá trình tiến hành công tác thu với phương châm là thu đúng đối tượng,đúng phạm vi thu, đúng thời gian và quan trọng hơn nữa là thu được đủ số tiền đóngBHXH từ các đối tượng tham gia BHXH thì việc tăng cường công tác quản lý thuBHXH là vấn đề được các cơ quan quản lý và mọi người rất quan tâm Để hìnhthành nên một kế hoạch thu, một chính sách thu BHXH thích ứng với cơ chế quản

lý kinh tế đang trong quá trình đổi mới, đòi hỏi phải nghiên cứu, giải quyết hàngloạt vấn đề cả về lý luận và thực tiễn

1.3.2.Mục tiêu quản lý thu Bảo hiểm xã hội

1.3.2.1 Phát triển quỹ Bảo hiểm xã hội

Theo quy định của Luật BHXH:

“ Quỹ bảo hiểm xã hội là một quỹ tài chính độc lập, tập trung nằm ngoài ngân sách nhà nước dùng để chi trả các chế độ bảo hiểm xã hội cho người lao động”

Có thể nói Quỹ BHXH là bộ phận quan trọng nhất của ngành BHXH, nó gắnliền với sự tồn tại và phát triển của ngành BHXH, ở nước ta hiện nay thì quỹ BHXHđược hình thành từ 3 nguồn chủ yếu:

- Đóng góp của người lao động, chủ sử dụng lao động và phần hỗ trợ từNgân sách nhà nước

Ngoài sự tham gia đóng góp của người sử dụng lao động, người lao động và

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Nhà nước Quỹ BHXH còn được hình thành từ các nguồn khác như: tiền sử phạt đốivới các đơn vị vi phạm theo điều lệ BHXH, các khoản hỗ trợ, viện trợ của các tổchức trong và ngoài nước, các khoản lãi từ hoạt động đầu tư tài chính từ phần quỹBHXH nhàn rỗi…

Trong cơ cấu chi từ quỹ BHXH thì chi trả cho các chế độ BHXH là rất lớn,chiếm phần lớn nguồn quỹ BHXH vì đây là mục tiêu cơ bản nhất của BHXH: bảođảm ổn định cuộc sống cho người lao động, cho các hoạt động của các đơn vị, tổchức Trong thực tế việc chi trả cho các chế độ BHXH diễn ra thường xuyên, liêntục với số lượng chi phí lớn trên phạm vi rộng lớn Một trong những khoản chithường xuyên hàng tháng đó là chi lương hưu cho những người lao động đã nghỉcông tác và chi trả trợ cấp BHXH hàng tháng cho thân nhân của người lao động,người đang nghỉ hưu khi họ không may qua đời

Nguồn chi thứ hai trong quỹ BHXH đó là chi phí dự trữ, thực chất đây là quátrình tích luỹ lâu dài trong qúa trình sử dụng quỹ BHXH định kỳ hàng tháng, quý,năm cơ quan BHXH giữi hay trích lại một phần quỹ BHXH của mình để thành lậpnên quỹ dự phòng, dự trữ BHXH Quỹ này chỉ được sử dụng trong những trườnghợp khi nhu cầu chi trả quá lớn dẫn đến thâm hụt quỹ BHXH như trong lúc đồngtiền mất giá và do hội đồng quản lý quyết định

Do sự ảnh hưởng và tầm quan trọng của quỹ BHXH, nên mục tiêu đầu tiêncủa quản lý thu BHXH là phải luôn phát triển quỹ BHXH, đảm bảo quỹ BHXHluôn dương, đủ điều kiện để duy trì bộ máy ngành BHXH và chi trả các chế độ, trợcấp BHXH cho người lao động

1.3.2.2.Chống thất thoát quỹ Bảo hiểm xã hội

Bên cạnh mục tiêu phát triển quỹ BHXH, mục tiêu chống thất thoát quỹBHXH cũng là một mục tiêu quan trọng,luôn tồn tại song song trong công tác quản

lý thu BHXH Khi quỹ BHXH được phát triển một cách ổn định nhưng công tácquản lý thu BHXH không đạt hiệu quả cao, để xảy ra tình trạng thất thoát quỹBHXH thì hậu quả để lại hết sức nghiêm trọng, dẫn đến âm quỹ BHXH, ảnh hưởngtới toàn bộ hệ thống

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Trên thực tế cho thấy: Việc buông lỏng quản lý và sử dụng kinh doanh củacác cơ quan chức năng dẫn đến tình trạng có doanh nghiệp đăng ký thành lập nhưngkhông đăng ký sử dụng lao động Khi sử dụng lao động không có hợp đồng laođộng cụ thể, hoặc kê khai số lao động thấp hơn thực tế, không đảm bảo các điềukiện qui định của Bộ luật lao động nhằm trốn tránh trách nhiệm của mình đối vớingười lao động Do đó cơ quan BHXH không có cơ sở xác định hình thức hợp đồnglao động để khai thác đối tượng tham gia BHXH bắt buộc; bên cạnh đó mức tiềnlương tiền công để tham gia BHXH cũng chưa đúng với thực tế thu nhập của ngườilao động; thường thấp hơn nhiều so với mức lương thực tế họ phải đóng cho ngườilao động.

Ngoài các hình thức trốn đóng BHXH của chủ sử dụng lao động với ngườilao động thì việc nợ đọng BHXH và nộp chậm BHXH của các chủ sử dụng laođộng cũng là vấn đề cần quan tâm, nhất là các chủ sử dụng lao động là các doanhnghiệp ngoài quốc doanh

Hiện nay tuy đã có chế tài xử phạt vi phạm về BHXH nhưng còn chưa hợp

lý, qui định về mức nộp phạt còn quá thấp, nên chưa có tính cưỡng chế và khôngmang lại hiệu quả cao, các quy định về xử phạt, truy tố hinh sự cá nhân chủ sử dụnglao động khi phát hiện có hành vi trốn đóng BHXH còn chung chung, chưa rõ ràng,chưa đủ mạnh để răn đe Vì vậy trong công tác quản lý thu BHXH để đạt hiệu quảcao và chống tình trạng thất thoát quỹ BHXH thì ngành BHXH ngoài các biện phápnghiệp vụ nhằm tăng cường quản lý đối tượng thì cũng luôn phối hợp chặt chẽ vớicác ban ngành chức năng như: công an, liên đoàn lao động, ngành lao động thươngbinh và xã hội, ngành thuế, ủy ban nhân dân các cấp… tăng cường giám sát, điềutra nắm bắt tình hình thực tế của các doanh nghiệp trên địa bàn để tìm ra biện phápquản lý hiệu quả

1.3.3.3 Đảm bảo An sinh xã hội

Đây là mục tiêu quan trọng nhất của quản lý thu BHXH, vì đảm bảo an sinh

xã hội cũng là mục tiêu và nhiệm vụ của toàn ngành BHXH, ngành BHXH được rađời và phát triển nhằm thực hiện mục tiêu này, ta đều biết: đảm bảo an sinh xã hội

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

là tiền đề cơ bản để ổn định chính trị và sự phát triển,tồn tại của mỗi quốc gia.Mọiquốc gia phát triển luôn gắn liền với sự phát triển của các chính sách an sinh xã hội.

1.3.4 Nội dung quản lý thu Bảo hiểm xã hội

1.3.4.1 Lập kế hoạch thu Bảo hiểm xã hội

Xác định đối tượng thu Bảo hiểm xã hội

Căn cứ Luật bảo hiểm xã hội số 71/2006/QH11 ngày 29 tháng 6 năm 2006 Căn

cứ Nghị định số 152/2006/NĐ-CP ngày 22 tháng 12 năm 2006 của Chính phủhướng dẫn một số điều của Luật bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc; Nghịđịnh số 68/2007/NĐ-CP ngày 19 tháng 4 năm 2007 của Chính phủ qui định chi tiết

và hướng dẫn một số điều của Luật bảo hiểm xã hội về bảo hiểm xã hội bắt buộc,Quyết định 1111/QĐ-BHXH, ngày 25/10/2011, của Bảo hiểm xã hội Việt nam V/vban hành Quy định quản lý thu BHXH, BHYT; quản lý sổ BHXH, thẻ BHYT Quyđịnh đối tượng thu BHXH bao gồm:

a Với người lao động:

-Cán bộ, công chức, viên chức theo quy định của pháp luật về cán bộ, công chức;

- Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 3 thángtrở lên và hợp đồng lao động không xác định thời hạn theo quy định của pháp luật

về lao động, bao gồm cả xã viên, cán bộ quản lý làm việc và hưởng tiền công theohợp đồng lao động từ đủ 3 tháng trở lên trong các hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xãthành lập, hoạt động theo Luật hợp tác xã; người quản lý doanh nghiệp thuộc cácchức danh quy định tại khoản 13, Điều 4, Luật Doanh nghiệp hưởng tiền lương, tiềncông từ đủ 3 tháng trở lên

- Sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quannghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật công an nhân dân; người làmcông tác cơ yếu hưởng lương như đối với quân đội nhân dân, công an nhân dân;

- Hạ sĩ quan, binh sĩ quân đội nhân dân và hạ sĩ quan, chiến sĩ công an nhândân phục vụ có thời hạn;

- Công nhân quốc phòng, công nhân công an làm việc trong các doanhnghiệp thuộc lực lượng vũ trang;

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

- Phu nhân/phu quân trong thời gian hưởng chế độ phu nhân/phu quân tại các cơquan Việt Nam ở nước ngoài mà trước đó đã tham gia BHXH bắt buộc.

- Người lao động đã tham gia BHXH bắt buộc mà chưa nhận trợ cấp BHXHmột lần trước khi đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài theo quy định của pháp luật

về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, bao gồm cácloại hợp đồng sau:

+ Hợp đồng với tổ chức sự nghiệp, doanh nghiệp hoạt động dịch vụ đưa laođộng đi làm việc ở nước ngoài, doanh nghiệp đưa lao động đi làm việc ở nước ngoàidưới hình thức thực tập, nâng cao tay nghề;

+ Hợp đồng với doanh nghiệp Việt Nam trúng thầu, nhận thầu hoặc đầu tư ranước ngoài;

+ Hợp đồng cá nhân

Người lao động lần đầu tham gia BHXH, cần phải cung cấp cho cơ quanBHXH những thông tin sau:

+ Tên đầy đủ, ngày, tháng, năm sinh

+ Nơi sinh, giới tính

+ Địa chỉ cư trú, tên chủ sử dụng lao động, ngày kí hợp đồng, mức lương….Ngoài ra người lao động có thể cung cấp thêm thông tin như: số chứng minhthư, tên cha mẹ, vợ chồng,con …

Mục đích của việc cung cấp thông tin nhập hồ sơ cá nhân vào chương trìnhquản lý thu SMS để tránh trùng lặp

b Với Người sử dụng lao động:

Người sử dụng lao động bao gồm các khối sau đây:

- Khối doanh nghiệp nhà nước bao gồm các doanh nghiệp do nhà nướcthành lập, đầu tư vốn và quản lý với tư cách là chủ sở hữu, đang trong thời gianchuyển đổi thành công ty cổ phần theo Luật doanh nghiệp

- Khối doanh nghiệp Ngoài quốc doanh bao gồm: các doanh nghiệp TưNhân và các công ty TNHH Xét về lĩnh vực hoạt động trên địa bàn thành phố ở cáckhối doanh nghiệp ngoài quốc doanh thì ngành dịch vụ thương mại chiếm số lượnglớn hơn hẳn so với ngành công ngiệp

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

- Khối hành chính sự nghiệp bao gồm các cơ quan hành chính nhà nước,người làm trong các cơ quan Đảng, các tổ chức chính trị, tổ chức kinh tế, chính trị -

xã hội, cán bộ xã, phường, thị trấn

- Khối ngoài công lập bao gồm các đơn vị, y tế, nhà văn hóa, trung tâm thểdục thể thao, giáo dục tư thục …

- Khối hợp tác xã

- Khối hộ kinh doanh cá thể

Khi chủ sử dụng lao động đăng kí tham gia BHXH, cơ quan BHXH cần đưa

ra những yêu cầu sau:

+ Tên chủ sử dụng lao động

+ Giấy phép đăng kí kinh doanh theo quy định của pháp luật

+ Số lượng lao động thuộc đơn vị quản lý, quỹ lương, đóng BHXH từtháng nào …

Việc quy định như trên sẽ giúp cơ quan BHXH thống nhất trong công tácquản lý thu BHXH

 Xác định mức thu và phương thức thu Bảo hiểm xã hội

- Mức thu Bảo hiểm xã hội

* Người lao động thuộc đối tượng thực hiện theo chế độ tiền lương do Nhànước quy định:

- Tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH là tiền lương theo ngạch, bậc, cấpbậc quân hàm và các khoản phụ cấp chức vụ, phụ cấp thâm niên vượt khung, phụcấp thâm niên nghề (nếu có)

- Tiền lương, tiền công của người lao động quy định tại điểm này được tínhtheo mức lương tối thiểu chung tại thời điểm đóng

* Người lao động đóng BHXH theo chế độ tiền lương do người sử dụng laođộng quy định thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH là mức tiền lương, tiềncông ghi trong hợp đồng lao động nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểuvùng tại thời điểm đóng

- Tiền lương, tiền công để tính đóng BHXH của người quản lý doanh nghiệp

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

là chủ sở hữu, Giám đốc doanh nghiệp tư nhân, thành viên hợp danh công ty hợpdanh, Chủ tịch hội đồng thành viên, Chủ tịch công ty, thành viên hội đồng quản trị,Tổng Giám đốc, Phó Tổng giám đốc, Giám đốc, phó giám đốc, kế toán trưởng vàkiểm soát viên là mức tiền lương do Điều lệ của Công ty quy định nhưng phải đượcđăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động tỉnh, thành phố.

- Tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của người lao động trong hợp tác

xã là mức tiền lương, tiền công được Đại hội xã viên thông qua và phải đăng ký với

cơ quan quản lý nhà nước về lao động theo phân cấp quản lý

- Tiền lương, tiền công tháng để đóng BHXH của người lao động thuộc các

hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác và cá nhân là mức tiền lương, tiền công do người

sử dụng lao động quy định nhưng phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về laođộng theo phân cấp quản lý

Người lao động có tiền lương, tiền công ghi trong hợp đồng lao động bằngngoại tệ thì tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH được tính bằng đồng Việt Namtrên cơ sở tiền lương, tiền công bằng ngoại tệ được chuyển đổi sang đồng Việt Namtheo tỷ giá giao dịch bình quân trên thị trường ngoại tệ liên Ngân hàng do Ngânhàng Nhà nước Việt Nam công bố tại thời điểm ngày 02 tháng 01 cho 6 tháng đầunăm và ngày 01 tháng 7 cho 6 tháng cuối năm Trường hợp trùng vào ngày nghỉ màNgân hàng Nhà nước Việt Nam chưa công bố thì được lấy tỷ giá của ngày tiếp theoliền kề

* Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động thuộc các công ty nhànước chuyển thành công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước mộtthành viên trở lên nếu áp dụng thang, bảng lương do Nhà nước quy định thì thựchiện đầy đủ các quy định dưới đây:

- Phải đăng ký với cơ quan quản lý nhà nước về lao động của tỉnh, thành phốnơi đóng trụ sở tại thời điểm chuyển đổi

- Thực hiện chuyển xếp lương, nâng bậc hoặc chuyển ngạch lương phải đúngtheo quy định của Nhà nước đối với Công ty nhà nước trên cơ sở thang lương, bảnglương đang áp dụng;

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

- Đóng BHXH trên cơ sở mức lương quy định tại điểm này.

* Hằng tháng, người lao động đóng BHXH với mức đóng bằng 7% mức tiềnlương, tiền công tháng đóng BHXH Người sử dụng lao động, đóng bằng 17% trênquỹ tiền lương, tiền công tháng đóng BHXH của những người lao động với các mức

cụ thể như sau:

Trường hợp mức tiền lương, tiền công tháng làm căn cứ đóng BHXH caohơn 20 tháng lương tối thiểu chung thì mức tiền lương, tiền công tháng đóng BHXHbằng 20 tháng lương tối thiểu chung

- Phương thức thu Bảo hiểm xã hội

Hàng tháng, chậm nhất vào ngày cuối cùng của tháng, người sử dụng laođộng đóng BHXH trên quỹ tiền lương, tiền công của những người lao động thamgia BHXH ; đồng thời trích từ tiền lương, tiền công tháng của từng người lao độngtheo mức quy định để đóng cùng vào tài khoản chuyên thu của cơ quan BHXH mởtại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước

Hàng tháng, người sử dụng lao động được giữ lại 2% số phải nộp để chi trảkịp thời 2 chế độ ốm đau, thai sản cho người lao động Hàng quý thực hiện quyếttoán, trường hợp tổng số tiền quyết toán nhỏ hơn số tiền giữ lại thì người sử dụnglao động phải nộp số chênh lệch này vào tháng đầu quý sau

Người sử dụng lao động tham gia BHXH đóng trụ sở chính ở địa bàn nào thìđăng ký tham gia đóng BHXH tại địa bàn đó theo phân cấp của cơ quan BHXH.Trường hợp đơn vị không đủ tư cách pháp nhân, không có tài khoản, con dấu riêngthì đóng theo đơn vị quản lý cấp trên

Người sử dụng lao động đóng BHXH bằng hình thức chuyển khoản.Trường hợp người sử dụng lao động hoặc người lao động đóng BHXH bằng tiềnmặt thì cơ quan BHXH phải hướng dẫn thủ tục nộp tiền vào tài khoản chuyên thucủa cơ quan BHXH Nếu người sử dụng lao động hoặc người lao động nộp tiền mặttrực tiếp tại cơ quan BHXH thì chậm nhất sau 3 ngày làm việc, cơ quan BHXH phảinộp tiền vào tài khoản chuyên thu mở tại Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước

Người lao động được cử đi học, thực tập, công tác, nghiên cứu, đi điều

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

dưỡng ở trong và ngoài nước mà vẫn hưởng tiền lương hoặc sinh hoạt phí ở đơn vịtrước khi được cử đi thì vẫn phải đóng 24% BHXH và 4,5% BHYT (nếu có); ngườilao động ký hợp đồng lao động với nhiều đơn vị tại một thời điểm thì chỉ đăng kýđóng BHXH, BHYT theo một hợp đồng lao động.

Những người chỉ tham gia BHYT: Cơ quan trực tiếp quản lý người tham giaBHYT lập danh sách và đăng ký nơi khám chữa bệnh cho người tham gia BHYT với

cơ quan BHXH, hàng tháng chuyển tiền đóng BHYT vào tài khoản chuyên thu của

cơ quan BHXH mở tại Kho bạc Nhà nước Riêng người hưởng lương hưu, trợ cấpBHXH, do BHXH Việt Nam thực hiện chuyển tiền từ quỹ BHXH bắt buộc sang quỹBHYT bắt buộc

Người lao động làm việc theo hợp đồng lao động trong các doanh nghiệpthuộc lực lượng vũ trang đóng trên địa bàn nào thì thực hiện đóng BHYT tại địa bàn

đó theo phân cấp của cơ quan BHXH và phải gửi kèm theo danh sách lao động đãtham gia BHXH được cơ quan BHXH thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơyếu Chính phủ xác nhận

Số tiền đóng BHXH, BHYT trong kỳ được tính đủ số tiền BHYT và tiền lãi

do đóng chậm, đóng thiếu (nếu có)

Cơ quan BHXH Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và Ban Cơ yếu Chính phủ đóngBHXH cho người lao động, kể cả người lao động làm việc theo hợp đồng lao độngtrong các doanh nghiệp thuộc lực lượng vũ trang, trực tiếp vào tài khoản chuyên thucủa cơ quan BHXH Việt Nam mở tại Kho bạc Nhà nước trung ương

Người sử dụng lao động là các doanh nghiệp sản xuất (nuôi, cấy, trồng trọt)thuộc ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp thực hiện trả tiềnlương, tiền công cho người lao động theo mùa vụ hoặc theo chu kỳ có thể đóng BHXH,BHYT theo quý hoặc 6 tháng một lần nhưng phải xuất trình phương án sản xuất vàphương thức trả lương cho người lao động để cơ quan BHXH có căn cứ giải quyết

Hộ kinh doanh cá thể, tổ hợp tác, cá nhân có thuê mướn trả công cho ngườilao động, sử dụng dưới 10 lao động có thể đóng BHXH theo quý nhưng phải đăng

ký và được sự chấp thuận của cơ quan BHXH

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

Hiện nay bên cạnh các Quy định trên, Chính phủ cũng ban hành Nghị định107/2010/ND - CP, Nghị định 108/2010/NĐ-CP ngày 29/10/2010 quy định mứclương tối thiểu vùng đối với doanh nghiệp trong nước và lao động Việt Nam làmviệc cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, cơ quan, tổ chức nước ngoài, tổchức quốc tế và cá nhân người nước ngoài tại Việt Nam.

1.3.4.2 Tổ chức thực hiện kế hoạch thu Bảo hiểm xã hội

Đối với cơ quan Bảo hiểm xã hội:

- BHXH các cấp tổ chức thống kê, theo dõi tình hình biến động của ngườilao động tham gia BHXH để quản lý thu BHXH ; xây dựng các biện pháp quản lýngười lao động tham gia BHXH, quản lý tiền thu BHXH

- Hàng tháng, phân tích, tổng hợp số liệu về tình hình tham gia BHXH trênđịa bàn, thông báo đến người sử dụng lao động chưa tham gia BHXH hoặc đã thamgia nhưng chưa đầy đủ để đôn đốc, hướng dẫn người sử dụng lao động thực hiện

- Trường hợp người sử dụng lao động tham gia BHXH không thực hiện đầy

đủ trách nhiệm đóng BHXH theo quy định của pháp luật, cơ quan BHXH lập hồ sơ,kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền để xử lý

- Đối với người sử dụng lao động đang tham gia BHXH nhưng trong vòng 6tháng liền không đóng BHXH và cũng không quan hệ, giao dịch với cơ quanBHXH kể từ thông báo kết quả đóng BHXH lần cuối; cơ quan BHXH báo cáo với

cơ quan quản lý lao động trên địa bàn để kiểm tra và lập biên bản Căn cứ biên bảnkiểm tra hoặc chậm nhất sau 45 ngày kể từ ngày cơ quan BHXH báo cáo với cơquan quản lý lao động mà không nhận được ý kiến trả lời thì cơ quan BHXH tạmthời đưa tên người sử dụng lao động ra khỏi sổ, báo cáo nghiệp vụ thu và lập hồ sơtheo dõi riêng

- Hàng tháng hoặc tháng đầu của kỳ sau (đơn vị đóng theo kỳ), căn cứ hồ sơđăng ký tham gia BHXH, các chứng từ chuyển tiền đóng BHXH của đơn vị; giấy báo

có của Ngân hàng hoặc Kho bạc Nhà nước trong tháng, để kiểm tra, đối chiếu và xácđịnh số người tham gia BHXH, tổng quỹ tiền lương, số tiền phải đóng, số tiền đãđóng, số tiền đóng thừa, thiếu và số tiền lãi chưa đóng, chậm đóng (nếu có); lập 02

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

bản “Thông báo kết quả đóng BHXH, BHYT bắt buộc" (Mẫu 08-TBH, nay là mẫuC12-TS) gửi 01 bản cho đơn vị sử dụng lao động trước ngày 10 tháng sau, 01 bản lưutại cơ quan BHXH.

- BHXH quận, huyện: hàng năm, căn cứ tình hình thực hiện năm trước và khảnăng mở rộng người lao động tham gia BHXH, BHYT trên địa bàn lập 2 bản “ Kếhoạch thu BHXH, BHYT bắt buộc năm sau “ (mẫu số 13-TBH), gửi 1 bản đếnBHXH tỉnh trước ngày 05/11 hàng năm

- BHXH tỉnh, thành phố: Lập 2 bản dự toán thu BHXH, BHYT đối với người

sử dụng lao động do tỉnh,thành phố quản lí, đồng thời tổng hợp toàn tỉnh,lập 2 bản “

Kế hoạch thu BHXH, BHYT bắt buộc năm sau “ (mẫu số 13-TBH) gửi bảo hiểm xãhội Việt Nam 1 bản trước ngày 15/11 hàng năm

- Bảo hiểm xã hội Việt Nam: Căn cứ tình hình thực hiện kế hoạch năm trước

và khả năng phát triển lao động năm sau của các địa phương, tổng hợp, lập và giao

dự toán thu BHXH cho BHXH tỉnh trước ngày 10/01 hàng năm

Đối với đơn vị sử dụng lao động:

- Hàng tháng đơn vị sử dụng lao động có trách nhiệm đối chiếu số lao động,quỹ tiền lương và mức nộp BHXH thực tế trong tháng kèm danh sách lao động quỹtiền lương trích nộp BHXH tại thời điểm đó với cơ quan BHXH trực tiếp quản lýthu theo phân cấp trước ngày 15 hàng tháng tại các biểu D02-TS

- Cung cấp đầy đủ, kịp thời các hồ sơ, tài liệu có liên quan đến quyền lợi vềBHXH, của người lao động cho cơ quan BHXH để cấp sổ BHXH, thẻ BHYT chongười lao động;

- Đóng BHXH đầy đủ, kịp thời cho người lao động theo quy định

- Kiểm tra, đối chiếu với thông báo kết quả đóng BHXH của cơ quan BHXHchuyển đến, nếu có chênh lệch thì phối hợp với cơ quan BHXH để xác định lạitrước ngày 15 tháng sau, từ ngày 15 trở đi nếu người sử dụng lao động không có ýkiến phản hồi thì số liệu mà cơ quan BHXH thông báo là số liệu đúng

- Thực hiện đầy đủ các quy định về lập hồ sơ; đăng ký tham gia BHXHtrường hợp xác nhận hồ sơ đăng ký tham gia BHXH cho người lao động khôngđúng sự thật thì phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ

* Phân cấp quản lý:

- BHXH Việt Nam:

BHXH việt nam chỉ đạo hương dẫn và kiểm tra tình hình thực hiện công tácquản lý thu, cấp sổ BHXH thẻ BHYT trong toàn ngành bao gồm cả BHXH Bộ quốcphòng, bộ công an và ban cơ yếu chính phủ Xác định mức lãi suất bình quân trongnăm của hoạt động đầu tư quỹ BHXH và thông báo cho BHXH tỉnh

- BHXH tỉnh:

Căn cứ tình hình thực tế của địa phương để phân cấp quản lý thu BHXH chophù hợp với chức năng nhiệm vụ Xây dựng, quản lý cơ sở dữ liệu liên quan đếnngười lao động tham gia BHXH trên địa bàn tỉnh

Xây dựng kế hoạch và hướng dẫn, kiểm tra tình hình thực hiện công tác thu,cấp sổ BHXH, thẻ BHYT theo phân cấp quản lý và quyết toán số tiền thu BHXHtheo định kì hàng năm và lập “ biên bản thẩm định số liệu thu BHXH bắt buộc”

- BHXH huyện, thị xã:

Tổ chức, hướng dẫn thu BHXH, cấp sổ BHXH, thẻ BHYT đối với người sửdụng lao động và người quản lý lao động theo phân cấp quản lý

- BHXH bộ quốc phòng, bộ công an và ban cơ yếu chính phủ:

Trực tiếp thu BHXH , cấp sổ BHXH và thẻ BHYT đối với người sử dụng laođộng do Bộ quốc phòng, Bộ công an, Ban cơ yếu chính phủ quản lý, xây dựng kếhoạch thu và báo cáo quyết toán thu BHXH hàng năm với cơ quan BHXH Việt Nam

ĐẠI HỌC KINH TẾ HUẾ