Rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ của các ngân hàng thương mại việt nam thực trạng và giải pháp nguyễn quang thắng

Thực trạng quản lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại các ngân hàng thuong mại Việt Nam 27 2.1.1.. Đánh giá vê thục trạng quản lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh

TRƯỜNG BẠI MỌC NGOẠI THƯƠNG

KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

IYÊN NGÀNH LUẬT KINH DOANH QUỐC'

TÓT

fRONG HOẠT Mồm KMH DOANH

CẮC NGÂN Hầm THƯƠNG MẠI

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHẤP

iiao viên Ki

Luật KDQT Nguyễn Trọng Hải

Hà Nội-Tháng 06/2008

T R Ư Ờ N G ĐẠI H Ọ C NGOẠI T H Ư Ơ N G

KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

C H U Y Ê N N G À N H LUẬT KINH DOANH Q U Ố C T Ế

go CO 08

<ỉ>itàii

RỦI RO TỶ GIÁ TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH NGOẠI TỆ CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

ị ý QiiữB

Sinh viên thực hiện

Lớp

Khoa

Nguyên Quang Tháng Anh Ì

43 - Luật KDQT ThS Nguyễn Trọng Hải

Hà Nội - Tháng 06/2008

-á

M Ụ C L Ụ C

C Á C C Ụ M T Ù V I Ế T T Ắ T Ì

L Ờ I M Ở Đ À U 2

C H U Ô N G Ì: N H Ũ N G L Ý L U Ậ N co B Ả N V È Q U Ả N L Ý R Ủ I R O T Ỷ

G I Á T R O N G H O Ạ T Đ Ộ N G K I N H D O A N H N G O Ạ I T Ệ C Ủ A N G Â N

H À N G T H Ư Ơ N G M Ạ I 4

1.1 Tống quan về hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng

thương mại 4

1.1.1 Khái niệm vê hoạt động kinh doanh ngoại tệ 4

1.1.2 Phân loại các hình thức kinh doanh ngoại tệ 5

Ì.1.3 Vai trò cua hoạt động kinh doanh ngoại tệ 5

/ 1.3.1 Đôi vái ngân hàng 5

/ 1.3.2 Đôi với nen kinh té 6

Ì Ì 4 Rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ 7

/ 1.4.1 Rui ro tỷ giá 7 / 1.4.2 Rủi ro hoạt động 7

1.1.4 ĩ Rủi ro đối tác 8

/ 1.4.4 Rủi ro thanh khoản 9

/ 1.4.5 Rủi ro chính trị 9

1.2.1.Trạng thái ngoại hối và moi liên quan với rủi ro tỷ giá trong hoạt động

kinh doanh ngoại tệ 10

1.2.1.1 Trạng thái ngoại hôi 10

1.2.1.2 Môi liên hệ giữa trạng thái ngoại hôi và rủi ro ty giá 12

Ì 2.2 Nhận biết và đo lường rủi ro tỳ giá 13

Nguyễn Quang Thắng

1.3 Các công cụ quản lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại

tệ 15

1.3.1 Các công cụ quản lý nội bảng ló

Ì 3.2 Các công cụ quàn lý ngoại bảng Ì 6

1.3.2.1 Hợp đóng kỳ hạn các loại ngoại tệ (forwards) Ì 6

1.3.2.2 Hợp đỏng tương lai (Ịuture) 17

1.3.2.3 Họp đông hoán đói (svaaps) 19

1.3.2.4 Hợp đong quyến chọn (options) 2 I

1.4 Điêu kiện đế ngân hàng thưong mại có thế hạn chế rủi ro tỷ giá 23

1.4.1 Các điều kiện về cơ sờ vật chất kỹ thuật 24

1.4.2 Các điều kiện về nguồn nhân lực 24

1.4.3 Các điêu kiện vê thị trường 25

Ì 4.4 Các điêu kiện vê cơ sớ pháp lý 26

Kết luận chuông ì 26

C H Ư Ơ N G 2: T H Ụ C T R Ạ N G Q U Ả N L Y RỦI RO T Ỷ G I Á T R O N G

H O Ạ T Đ Ộ N G K I N H D O A N H N G O Ạ I T Ệ T Ạ I C Á C N G Â N H À N G

T H Ư Ơ N G M Ạ I V I Ệ T N A M 27

2.1 Thực trạng quản lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại

tệ tại các ngân hàng thuong mại Việt Nam 27

2.1.1 C ơ sờ pháp lý về hoạt động kinh doanh ngoại tệ ớ Việt Nam 27

2.1.2 Thực trạng hoạt động kinh doanh ngoại tệ của các ngân hàng thương mại

Việt Nam 31

2.2 Các biện pháp quàn lý rủi ro tỷ giá m à các ngân hàng thương mại

Việt Nam đã thực hiện 34

2.2.2 Quản lý rủi ro bàng các công cụ nội bàng 37

2.2.3 Quàn lý rủi ro bằng các công cụ ngoại bảng 37

2.2.3.1 Sử dụng nghiệp vụ giao ngay 37

Nguyễn Quang Thắng

2.2.3.2 Sừ dụng hợp đông kỳ hạn (forwards) 40

2.233 Sử dụng hợp đông hoán đôi (swaps) 43

2.2.3.4 Sử dụng hợp đông quyên chọn (options) 47

2.2.3.5 Sử dụng hợp đông tương lai (future) 54

2.3 Kinh nghiệm quăn lý rủi ro tỷ giá ở các nước khác 55

2.4 Đánh giá vê thục trạng quản lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh

doanh ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam 58

2.4.Ì Nhũng kết quả đạt được 58

2.4.2 Những hạn chê và nguyên nhân 60

Kết luận chuông li 63

C H Ư Ơ N G 3: M Ộ T S Ò GIÃI P H Á P N Â N G C A O C H Ấ T L U Ô N G Q U Ả N

L Ý R Ủ I R O T Ỷ G I Á T R O N G H O Ạ T Đ Ộ N G K I N H D O A N H N G O Ạ I

T Ệ T Ạ I C Á C N G Â N H À N G T H Ư Ơ N G M Ạ I V I Ệ T N A M 64

tệ 64

3.1.1 Thị trường trong nước 64

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng quán lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động

kinh doanh ngoại tệ 66

3.2.1 Giải pháp tông thê 66

3.2.1 ì Hoàn thiện hệ thông các phòng ban cỏ liên quan đèn việc quán

lý rủi ro 66 3.2.1.2 Hiện đại hoa các trang Mét bị kỹ thuật, phân mèn quán lý ná

ro 67 3.2.1.3 Đào tạo nâng cao trình độ cán bộ kinh doanh ngoại tệ và thực

3.2.2 Giải pháp nghiệp vụ 69

3.2.2.1 Lập bàng theo dõi trạng thái ngoại tệ 69

Nguyễn Quang Thắng

3.2.2.2 Tăng cường khá năng dự báo biên động ty giá 70

ĩ 2.2.3 Quy định hạn mức hợp lý 71

3.2.2.4 Sử dụng các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ đê quàn lý mi ro ty

giá 74 3.2.2.5 Đa dạng hoa các loại ngoại tệ trong kinh doanh ngoại tệ 75

3.3 Kiên nghị vói ngân hàng nhà nước 75

3.3.1 Hoàn thiện và phát triển thị trường ngoại hối liên ngân hàng 75

3.3.2 Nâng cao vai trò cùa ngán hàng nhà nước trên thị trường ngoại hoi

Việt Nam 77 3.3.3 Hoàn thiện chính sách quán lý trạng thái ngoại tệ 79

3.3.4 Hoàn thiện và mờ rộng các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ 80

3.3.5 Chuyển biện pháp kết hối sang công cụ ty giá thị trường 82

3.3.6 Hình thành các công ty môi giới ngoại hôi 83

3.3.7 Tăng cường các giải pháp hạn chế Đ O L A hoa 84

3.3.8 Hướng thị trường ngoại hối Việt nam hội nhập với thê giới 86

Két luận chuông III 87

K Ế T L U Ậ N 88

T À I L I Ệ U T H A M K H Ả O 90

Nguyễn Quang Thắng

CÁC CỤM TÙ VIẾT TẮT

Kinh doanh ngoại tệ : K D N T

Ngân hàng nhà nước : N H N N

Thị trường ngoại tệ liên ngân hàng T T N T L N H Ngân hàng thương mại : N H T M

Nguyễn Quang Thắng Ì

LỜI MỞ ĐẦU

ì Tính cấp thiết của đề tài

đang không ngừng phát triển đế đáp úng những nhu cầu ngày càng cao của công cuộc công nghiệp hoa hiện đại hoa đất nước Đặc biệt trong năm 2007,

sự kiện Việt Nam chính thức gia nhập tọ chức Thương mại thế giới WTO đã tạo ra nhiêu cơ hội và thách thức cho nền kinh tế nói chung và ngành ngân hàng nói riêng Cùng với sự phát triên nhanh chóng của đát nước ngành ngân hàng ngày càng khăng định rõ vai trò, vị trí to lớn cùa mình trong nên kinh tê

V ớ i vai trò là một lĩnh vực kinh doanh tiêm năng trong việc phát triên dịch vụ ngân hàng, kinh doanh ngoại tệ ngày càng có một vị thê quan trọng trong hoạt động của các ngân hàng, nhất là của các ngân hàng thương mại Tuy nhiên, đi đôi với lợi nhuận, hoạt động kinh doanh ngoại tệ cùa các ngân hàng thương mại luôn phái đôi mặt với rát nhiêu rủi ro Nguyên nhân có thê

do thiếu kinh nghiệm thực tiễn, thời gian tham gia vào thị trường quốc tế chưa

thiệt hại lớn nhất chính là rủi ro tỷ giá Do đó, hoạt động kinh doanh ngoại tệ muôn đạt hiệu quả, đem lại lợi nhuận cho ngân hàng hay không phụ thuộc rất

Xuất phát từ thực tế đó, em đã chọn " R ủ i r o tỷ giá t r o n g hoạt động

k i n h doanh ngoại tệ của các ngân hàng thưong m ạ i V i ệ t Nam : T h ự c trạng và giải pháp" làm đê tài khoa luận tót nghiệp

l i Đ ố i tượng, phạm v i nghiên cứu

Tìm hiếu những vấn đè lý luận cơ bản vê quản lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ của các ngân hàng thương mại Việt Nam

Nguyễn Quang Thắng 2

Phân tích tông quan hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam, thực trạng quản lý rủi ro tý giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ, trên cơ sờ đó đưa ra các diêm hạn che trong hoạt động quán lý rủi ro tỷ giá trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ của các ngân hàng

Đánh giá nhàm rút ra nhũng giải pháp và kiến nghị cho việc nâng cao hiệu quả quàn lý rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại tệ tại các ngân hàng thương mại Việt Nam

U I Phương pháp nghiên cứu

Khoa luận sử dụng phương pháp thông kê, tông hợp dựa trên các sô liệu thu thập từ Sờ giao dịch, trang web, phòng Treasury của một số ngân hàng thương mại cùa Việt Nam, cũng như phương pháp phững vân trực tiêp nhăm đem lại hiệu quả tích cực cho đê tài

IV C â u trúc của khóa luận

Ngoài l ờ i mờ đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận tốt nghiệp gồm 3 chương:

bản về quán lý r ủ i r o tỷ giá t r o n g hoạt động

k i n h doanh ngoại tệ của các ngân hàng thương mại

C h ư ơ n g 2: T h ự c t r ạ n g quần lý r ủ i r o tỷ giá t r o n g hoạt động k i n h doanh ngoại tệ tại các ngân hàng thương m ạ i Việt Nam

C h ư ơ n g 3: M ộ t số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng quản lý r ủ i r o tỷ giá t r o n g hoạt động k i n h doanh ngoại tệ t ạ i các ngân hàng thương m ạ i Việt N a m

Em x i n chân thành cám ơn sự giúp đỡ nhiệt tình của anh Nguyễn Quang Huy, phòng giao dịch số 2, Ngân hàng Đ ầ u tư và phát triển Việt Nam, chi nhánh Thăng Long cũng như sự hướng dẫn của thầy Nguyễn Trọng Hải đã giúp em hoàn thành khoa luận tốt nghiệp của mình

Nguyễn Quang Thắng

C H Ư Ơ N G 1: N H Ũ N G L Ý L U Ậ N cơ B Ả N V È Q U Ả N L Ý R Ủ I R O T Ỷ

G I Á T R O N G H O Ạ T Đ Ộ N G K I N H D O A N H N G O Ạ I T Ệ C Ủ A N G Â N

H À N G T H Ư Ơ N G M Ạ I 1.1 Tông quan về hoạt động kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng thương mại

1.1.1 Khái niệm về hoạt động kinh doanh ngoại tệ

Ngân hàng là một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiên

tệ, cung cấp dịch vụ cho công chúng và doanh nghiệp Cùng với sự phát triên

và xu hướng đa năng hoa, các dịch vụ m à ngân hàng cung cấp ngày càng tăng, nííoài các dịch vụ truyên thông như: nhận tiên gửi, cho vay báo quản tài sán hộ, cung cấp các tài khoản giao dịch và thực hiện thanh toán, quản lý ngân quỹ, tài trợ các hoạt động cùa chính phu, bào lãnh thì hoạt động kinh doanh ngoại tệ ( K D N T ) cùng đang trờ thành một trong những hoạt động m à ngân hàng cân chú trọng đê đáp ống nhu câu của nên kinh tê m ờ cửa và đem lại lợi nhuận cho ngân hàng

Trước hết, ta tìm hiếu thế nào là ngoại tệ và hoạt động kinh doanh ngoại

tệ Ngoại tệ (Foreign curency) tôn tại trong các hình thái là tiên giây, tiền k i m loại, tiên tài khoản gôm có:

- Đông tiên các quôc gia khác hoặc;

- Đông tiên chung châu A u (Euro);

- Quyền rút vốn đặc biệt [ 16]

KDNT theo nghĩa rộng bao gôm việc mua, bán, vay và cho vay các loại ngoại tệ nhăm đảm bảo cân đôi nhu câu vê ngoại tệ cho ngân hàng và tìm cách thu lời thông qua chênh lệch vê tỳ giá và lãi SUÔI giữa các đông tiên khác nhau [12]

Theo nghĩa hẹp thì K D N T chỉ đơn thuân là các hoạt động mua bán ngoại

tệ của các ngân hàng thương mại khi ngân hàng tham gia trên thị trường trong

Nguyễn Quang Thắng 4 AI Luật KDQT K43

và ngoài nước nhằm đảm bảo nhu cầu về ngoại tệ của khách hàng, đem lại lợi nhuận cho ngân hàng

Thị trường ngoại hối là thị trường thực hiện các giao dịch mua bán, trao đôi các loại ngoại hối, trong đó chủ yếu là trao đối mua bán ngoại tệ và các phương tiện thanh toán quốc tế Trung tâm cùa thị trường ngoại hối là thị trường liên ngân hàng, thông qua đó mọi giao dịch mua bán ngoại hôi có thê được tiên hành trực tiêp với nhau Ngày nay, do vai trò tiên tệ của vàng giảm đáng kê, chính vì vậy khi nói đèn thị trường ngoại hôi người ta thường hiêu

đó là thị trường mua bán các đông tiên khác nhau, nghĩa là thị trường ngoại hối thường được hiếu theo nghĩa hẹp là thị trường ngoại tệ

1.1.2 Phân loại các hình thức kinh doanh ngoại tệ

Trong phạm v i khoa luận, người viêt sẽ chú yêu xem xét ngoại hôi dưới khía cạnh là ngoại tệ kinh doanh, do đó, có thê chia hoạt đặng kinh doanh ngoại tệ cùa mặt ngân hàng thương mại (NHÍ M ) trên thị trường ngoại hối ra

là bốn loại:

- M u a bán ngoại tệ cho khác hàng nhăm mục đích thanh toán các hợp đồng ngoại thương

- M u a và bán ngoại tệ cho khác hàng (hoặc cho chính mình) nhăm mục đích thực hiện đâu tư nước ngoài trực tiêp và gián tiêp

- M u a và bán ngoại tệ cho khách hàng (hoặc cho chính mình) nhằm điêu chỉnh trạng thái ngoại hôi của đông tiên đó đê giảm rủi ro vê hối đoái

- M u a và bán ngoại tệ nhăm mục đích đầu cơ trong việc d ự tính sự biến đặng của tỷ giá

1.1.3 V a i trò của hoạt đặng k i n h doanh ngoại tệ

1.1.3.1 Đối với ngân hàng

- Hoạt đặng K D N T giúp cho các N H T M nâng cao khả năng cạnh tranh trong hệ thống ngân hàng, ngoài ra còn mang lại mặt khoản lợi nhuận đáng kể cho ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng có hoạt đặng K D N T phát triển

Nguyễn Quang Thắng 5

- Hoạt động K D N T có ảnh hường lớn đến các nghiệp vụ khác của ngân hàng như: thanh toán quốc tế, bảo lãnh, vay, cho vay bằng ngoại tệ góp phân đa dạng hoa các hoạt động của N H T M

- Các nghiệp vụ K D N T như: forwards, future, swaps, options có thê được dùng như các công cụ để phòng ngừa rủi ro hữu hiệu, đặc biệt là những rủi ro có liên quan đến tỷ giá và lãi suứt

- Hoạt động K D N T góp phần nâng cao vị thế các N H T M trên thị trường quốc tê thông qua giao dịch mua bán ngoại tệ với các ngân hàng nước ngoài

1.1.3.2 Đối với nền kinh tế

• Đôi với doanh nghiệp

- Đáp ứng nhu cầu đa dạng về ngoại tệ cho các khách hàng doanh nghiệp thanh toán các hợp đồng ngoại thương, tạo điêu kiện cho các hoạt động ngoại thương và việc thanh toán giao dịch của khách hàng được diên ra thuận lợi và trôi chảy

- V ớ i việc tư vân, đánh giá sự thay đôi của tỷ giá đã tạo điêu kiện cho các doanh nghiệp tính toán được hiệu quá kinh tê đôi ngoại, đông thời cáp cho các doanh nghiệp các công cụ đê có thê hạn chê được rủi ro vê biên động tỷ giá

• Đôi với thị trường ngoại hôi

N H T M là một thành viên g i ữ vai trò quan trọng nhứt trên thị trường ngoại hối, v ớ i chức năng kinh doanh tiên tệ ờ thị trường trong nước và thị trường quốc tế

ĐốivớiNHNN

Hoạt động K D N T góp phần làm tăng nguồn d ự trữ ngoại hối của quốc gia, hoàn thiện chính sách vĩ m ô của chính phủ về quản lý ngoại hối, về chính sách tỷ giá và lãi suứt, điêu tiết quan hệ cung câu ngoại hối trên thị trường

Nguyễn Quang Thắng 6

nhăm đảm bảo ôn định đồng nội tệ và góp phần sử dụng có hiệu quả nguồn ngoại tệ của các tố chức kinh tế và của quốc gia

1.1.4 R ủ i r o t r o n g hoạt động k i n h doanh ngoại tệ

Trong hoạt động K D N T có thể nói khó có the tránh khói những rủi ro Rủi ro và lợi nhuận kặ vọng luôn luôn có mối quan hệ cùng chiêu, lợi nhuận càng nhiêu thi rủi ro càng lớn (more proíĩt, more risks) Hiện nay, hoạt động

K D N T ngày càng có vai trò quan trọng, đem lại lợi nhuận không nho cho ngân hàng, tuy nhiên ngân hàng cũng phải đối mặt với rát nhiêu rủi ro như:

1.1.4.1 Rủi ro tỷ giá

Rủi ro tỷ giá là rủi ro xảy ra do sự biên động của tỷ giá dẫn đèn thua l ỗ trong giao dịch Bất kặ mọi hoạt động K D N T nào tạo ra một trạng thái ngoại

tệ m ở đêu có khả năng chịu rủi ro khi tỷ giá thay đổi [14]

Rủi ro tỷ giá là một trong những rủi ro chính trong hoạt động K D N T của các N H T M Tùy thuộc vào quy m ô hoạt động và quan điểm của ban lãnh đạo, môi ngân hàng có một mức độ rủi ro tỷ giá ngoại hối khác nhau Một số ngân hàng thực hiện K D N T để đáp ứng yêu cầu của khách hàng Chi khi khách hàng có nhu câu mua, bán ngoại tệ ngân hàng mới thực hiện giao dịch đôi ứng

đê đáp ứng nhu câu Trong trường hợp này rủi ro ngoại hôi của ngân hàng sẽ

ít Ngược lại những ngân hàng lớn hoạt động đa dạng, năng động trên thị trường quốc tế không chỉ K D N T đê đáp ứng nhu cầu của khách hàng m à còn

tụ doanh cho bản thân ngân hàng đê thu lợi nhuận (được gọi là hoạt động tự doanh hay đầu cơ) Trong truồng họp này rủi ro tỷ giá cùa ngân hàng là rất lớn Các ngân hàng có hoạt động tự doanh như vậy đòi hỏi phải có một cơ chế quàn lý rủi ro rõ ràng, đầy đủ và phù họp với mức độ rủi ro của ngân hàng

1.1.4.2 Rủi ro hoạt động

Rủi ro xuất phát từ hoạt động K D N T cùa ngân hàng là các khả năng mất mát trong hoạt động K D N T do các yêu tô phi tài chính gây ra Rủi ro hoạt động bao gồm:

Ì