Thực tế tổ chức và quản lý hoặt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

- Mua sắm trực tiếp : Hình thức này được áp dụng trong trường hợp bổ sung hợp đồng cũ đã thực xong dưới 1 năm hoặc hợp đồng đang thực hiện với điều kiện chỉ định thầu có nhu cầu tăng th

Lời mở đầu

Từ khi thực hiện quá trình chuyển đổi nền kinh tế theo chủ trương đổi mới do Đại hội Đảng lần VI đề ra, Đảng và Nhà nước ta đã không ngừng đổi mới toàn diện cơ chế quản lý để làm cho cơ chế đó thích ứng điều kiện của nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường Cùng với sự chuyển đổi đó nhiều hình thức kinh doanh mới xuất hiện, trong

đó hình thức đấu thầu quốc tế đã được áp dụng để dần dần thay thế cho phương thức chỉ định thầu không còn phù hợp với cơ chế thị trường cũng như thông lệ quốc tế

Hiện tại Việt Nam là một nước đang phát triển Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và hội nhập quốc tế là mơ ước của toàn dân Trong bối cảnh đó thì đấu thầu cạnh tranh là một phương pháp quan trọng trong việc tiếp thu nguồn lực bên ngoài phục vụ cho phát triển kinh tế đất nước Đây là một lĩnh vực mới mẻ đối với Việt Nam và còn có nhiều điểm cần học hỏi và hoàn thiện để công tác đấu thầu quốc tế thực

sự phát huy hết vai trò của mình trong việc lựa chọn nguồn lực bên ngoài phù hợp nhất cho sự phát triển của đất nước

Xuất phát từ vai trò quan trọng công tác đấu thầu ở ở Việt Nam hiện nay nên sau một thời gian nghiên cứu vấn đề đấu thầu tại Việt Nam em đã quyết định chọn đề tài:

“Đấu thầu trong mua bán quốc tế, thực trạng và giải pháp phát triển tại Việt Nam” là

đề tài nghiên cứu của mình Ngoài phần mở đầu và kết luận, khoá luận tốt nghiệp được chia làm 3 chương:

- Chương I: Đấu thầu quốc tế một phương pháp mua sắm có hiệu quả

- Chương II: Thực tiễn tổ chức và quản lý hoặt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

- Chương III: Xu hướng và các giải pháp nhằm hoàn thiện kỹ thuật tổ chức và quản lý đấu thầu quốc tế ở Việt Nam trong thời gian tới

Em xin trân thành cảm ơn thầy giáo Phạm Duy Liên - Phó chủ nhiệm khoa người

đã hướng dẫn chỉ bảo em cặn kẽ trong suốt quá trình làm khoá luận, sự dạy dỗ đào tạo của các thày cô giáo trong khoa kinh tế ngoại thương – trường đại học Ngoại thương hơn 3 năm qua đã cung cấp nhiều kiến thức bổ ích cho em khi nghiên cứu và trình bày nội dung khoá luận tốt nghiệp

Chương I

Đấu thầu quốc tế một phương thức

mua sắm có hiệu quả

Quá trình ra đời và phát triển của đấu thầu quốc tế

Thuật ngữ đấu thầu đã xuất hiện trong thực tế xã hội từ xa xưa Theo từ điển Việt Nam thì đấu thầu được giải thích là việc “đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì đuợc giao cho làm hoặc được bán hàng (một phương thức giao làm công trình hoặc mua hàng)” Như vậy bản chất của việc đấu thầu đã được xã hội thừa nhận như là một sự ganh đua (cạnh tranh) để được thực hiện một việc nào đó, một yêu cầu nào đó

Với sự phát triển của nền kinh tế của Việt Nam, đặc bịêt trong bối cảnh chuyển đổi từ cơ chế kế hoặch hoá tập chung sang cơ chế thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa, khi có thị trường đầu vào cũng như đầu ra thì vấn đề đấu thầu chẳng những trở thành một công cụ trong quản lý chi tiêu các nguồn tiền của nhà nước mà nó cũng là một sân chơi cho những ai muốn được tham gia đáp ứng nhu cầu mua sắm Thực tế đó đòi hỏi phải hình thành các qui định, hình thành một hệ thống pháp lý cho một công việc mới mẻ nhưng hết sức cần thiết đối với hoặt động kinh tế hiện nay – đó là hoặt động đấu thầu

Có thể thấy rằng đấu thầu trong xã hội hiện nay bao quát nhiều nội dung hơn,

nó không chỉ là một quá trình lựa chọn nhà thầu đáp ứng việc cung cấp hàng hoá, xây dựng các công trình mà bao gồm cả các dịch vụ tư vấn Xét về mặt kinh

tế có thể coi đấu thầu là một dạng mua sắm, đó là quan hệ giữa một bên muốn giành được quyền đáp ứng yêu cầu để có được hợp đồng gắn với lợi nhuận Cùng với sự phát triển ngoại thương, hội nhập kinh tế, phát triển của công nghệ

và các tập đoàn lớn, đấu thầu quốc tế trở nên ngày càng phổ biến Hoạt động đấu thầu quốc tế tập trung chủ yếu vào lĩnh vực mua sắm hàng hoá, xây dựng, cung

cấp máy móc thiết bị, dịch vụ tư vấn Với sự bùng nổ của Internet và công nghệ thông tin, đấu thầu quốc tế cũng đã mở rộng sang nhiều lĩnh vực như phát triển phần mềm, công nghệ thông tin, mua bán hàng hoá phổ thông Công nghệ thông tin được áp dụng rộng rãi trong đấu thầu quốc tế tạo điều kiện cho quá trình đấu thầu thực hiện minh bạch và công bằng

Một số khỏi niệm cơ bản về đấu thầu

Trờn thế giới cú nhiều cỏch định nghĩa đấu thầu khỏc nhau chỳng ta cú thể hiểu đấu thầu như sau:

Đấu thầu quốc tế là một phương thức giao dịch đặc biệt trong đú người mua (người gọi thầu) cụng bố trước cỏc điều kiện mua hàng để người bỏn ( người dự thầu)bỏo giỏ cả và cỏc điều kiện trả tiền, sau đú nguời mua sẽ chọn mua của người bỏo giỏ rẻ nhất và điều kiện tớn dụng phự hợp hơn cả với những điều kiện mà người mua đó nờu

Theo Quy chế Đấu thầu được ban hành kốm theo Nghị định số 88/ NĐ- CP ngày 01-9-1999 của Chớnh phủ thỡ đấu thầu được định nghĩa như sau:

“Đấu thầu” là quỏ trỡnh lựa chọn nhà thầu đỏp ứng cỏc yờu cầu của bờn mời thầu

Đấu thầu là một phạm trự gắn liền với nền kinh tế hàng hoỏ, khụng cú sản xuất, khụng cú trao đổi hàng hoỏ thỡ khụng cú đấu thầu Đấu thầu thực chất là một hỡnh thức để người mua chọn mua một loại hàng hoỏ nào đú thoả món cỏc tiờu chuẩn về kỹ thuật được đặt ra và với mức giỏ cú thể chấp nhận được, trong điều kiện cú một người mua nhưng lại cú rất nhiều người bỏn

“ Đấu thầu trong nước” là cuộc đấu thầu chỉ có nhà thầu trong nước tham dự

“ Đấu thầu quốc tế” là cuộc đấu thầu có các nhà thầu trong nước và ngoài nước tham dự

1.3 Phân loại đấu thầu

Có nhiều cách thức phân loại đấu thầu khác nhau tuỳ theo vào các tiêu thức đã

 Căn cứ vào tính chất và nội dung của gói thầu

* Đấu thầu xây lắp:

Đây là hình thức đấu thầu được áp dụng phổ biến nhất tại Việt Nam, được áp dụng trong ngành xây dựng cơ bản mà nội dung của gói thầu xây dựng bao gồm việc tổ chức xây dựng các công trình hạng mục công trình và lắp đặt các trang thiết bị

Thực tế tại Việt nam những dự án sử dụng vốn ngân sách nhà nước hay sử dụng vốn vay ưu đãi của các tổ chức quốc tế ( WB, IMF, ADB, ) thường kèm theo điều kiện là phải tổ chức đấu thầu

* Đấu thầu mua sắm hàng hoá:

Có thể hiểu đấu thầu mua sắm hàng hoá là hình thức mua hàng thông qua mời thầu nhằm lựa chọn thương nhân dự thầu đáp ứng dược các yêu cầu về giá cả điều kiện kinh tế, kỹ thuật do bên mời thầu đặt ra

Thực chất đây là hình thức cạnh tranh bán Đối với bên mời thầu đây là hình thức chọn hàng hoá, nhà cung cấp, giá cả và các điều kiện khác tối ưu nhất Với nhà thầu thực chất đây là một hình thức tiêu thụ sản phẩm

Trong đấu thầu mua sắm hàng hoá bao còn gồm các hình thức sau:

- Chào hàng cạnh tranh : Hình thức này được áp dụng đối với mua sắm hàng

hoá có giá trị nhỏ hơn 2 tỷ VNĐ với yêu cầu kỹ thuật giản đơn và giá cả là yếu

tố quyết định để lựa chọn nhà thầu

- Mua sắm trực tiếp : Hình thức này được áp dụng trong trường hợp bổ sung

hợp đồng cũ đã thực xong dưới 1 năm hoặc hợp đồng đang thực hiện với điều kiện chỉ định thầu có nhu cầu tăng thêm số lượng hàng hoá hoặc khối lượng công việc mà trước đó đã được tiến hành đấu thầu nhưng phải bảo đảm không được vượt mức giá hoặc đơn giá trong hợp đồng đã ký trước đó

- Tự thực hiện : hình thức này chỉ được áp dụng khi chỉ định thầu có đủ năng lực

để thực hiện có nghĩa là chủ đầu tư tự chỉ định mình

- Mua sắm đặc biệt : Đây là hình thức được áp dụng đối với các ngành hết sực

đặc biệt mà nếu không có những quy định riêng thì không thể đấu thầu được

* Đấu thầu tuyển chọn tư vấn:

Nội dung của gói thầu là hoạt động cung ứng các yêu cầu về kiến thức kinh nghiệm chuyên môn cho bên mời thầu trong việc xem xét quyết định kiểm tra quy trình chuẩn bị vào thực hiện dự án, cụ thể như: lập báo cáo nghiên cứu khả thi, thẩm định thiết kế lập ra dự toán, lập hồ sơ mời thầu, phân tích đánh giá, giám sát thi công xây dựng, lắp đặt trang thiết bị …

* Đấu thầu tuyển chọn đối tác đầu tư:

Thưc hiện đấu thầu khi có từ hai nhà đầu tư trở lên cùng muốn tham gia dự án hoặc Thủ tướng Chính phủ yêu cầu

 Căn cứ vào cách thức mở thầu

Có thể chia đấu thầu thành ba loại:

* Đấu thầu một túi hồ sơ :

Là phương thức mà nhà thầu nộp hồ sơ mời thầu trong một túi hồ sơ Đề xuất về tài chính và đề xuất kỹ thuật bỏ chung vào một túi hồ Phương thức này được áp dụng cho đấu thầu mua sắm hàng hoá và xây lắp

* Đấu thầu hai túi hồ sơ:

Là phương thức mà nhà thầu nộp đề xuất về kỹ thuật và đề xuất tài chính nằm trong hai túi hồ sơ riêng biệt trong cùng một thời điểm Túi hồ sơ đề xuất kỹ thuật sẽ được xem xét trước để đánh giá Phương thức này chỉ được áp dụng đối với đấu thầu tuyển chọn tư vấn

* Đấu thầu hai giai đoạn :

Giai đoạn 1 : Các nhà thầu nộp hồ sơ dự thầu sơ bộ để đề xuất về kỹ thuật và phương án tài chính ( Chưa có giá) để bên mời thầu xem xét và thảo luận cụ

thể với từng nhà thầu nhằm thống nhất về yêu cầu và tiêu chuẩn kỹ thuật để nhà thầu chuẩn bị và nộp hồ sơ mời thầu chính thức của mình

Giai đoạn 2 : Bên mời thầu mời các nhà thầu tham gia trong giai đoạn 1 nộp

hồ sơ mời thầu chính thức với đề xuất kỹ thuật đã được bổ sung hoàn chỉnh trên cùng một mặt bằng kỹ thuật và đề xuất chi tiết về tài chính với đầy đủ nội dung về tiến độ thực hiện, điều kiện hợp đồng, giá dự thầu

Phương pháp này thường được áp dụng cho các trường hợp như : đấu thầu mua sắm hoặc xây lắp có giá trị từ 500 tỷ trở lên; Các gói thầu mua sắm hàng hoá có tính chất lựa chọn công nghệ thiết bị toàn bộ, phức tạp về công nghệ

về kỹ thuật hoặc gói thầu xây lắp đặc biệt phức tạp; dự án thực hiện chìa khoá trao tay

 Căn cứ vào hình thức lựa chọn nhà thầu

* Đấu thầu mở rộng ( cạnh tranh rộng rãi )

Là hình thức đấu thầu không hạn chế số lượng nhà thầu tham gia Bên mời thầu thông báo công khai về các điều kiện, thời gian dự thầu trên các phương tiện thông tin đại chúng tối thiểu 10 ngày trước khi phát hành hồ sơ mời thầu Đây là hình thức chủ yếu được áp dụng trong đấu thầu

* Đấu thầu cạnh tranh hạn chế:

Là hình thức hạn chế số lượng nhà thầu tham gia Bên mời thầu xác định trước danh sách các nhà thầu được tham gia và hồ sơ mời thầu chỉ được bán cho các nhà thầu này mà thôi Hình thức này chỉ được xem xét áp dụng khi có một trong các điều kiện sau:

- Chỉ có một số nhà thầu có khả năng đáp ứng được yêu cầu đòi hỏi của gói thầu;

- Các nguồn vốn sử dụng yêu cầu phải tiến hành đấu thầu hạn chế;

- Do tình hình cụ thể của gói thầu mà việc đấu thầu hạn chế có lợi thế

* Đấu thầu canh tranh hạn chế đến mức tối đa hay còn gọi là chỉ định thầu:

Là hình thức chọn trực tiếp nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu để thương thảo hợp đồng Quy chế đấu thầu cuă Việt Nam có qui định những hình thức sau đây được áp dụng

- Trường hợp bất khả kháng do thiên tai, địch hoạ, chủ dự án cần xác định khối lượng và giá trị tạm tính, sau đó phải lập đầy đủ hồ sơ, dự toán được trình duyệt theo quy định

- Gói thầu có tính chất nghiên cứu, thử nghiệm, bí mật quốc gia, bí mật quốc phòng

- Gói thầu có giá trị dưới l tỷ đồng đối với mua sắm hàng hoá, dưới 500 triệu đồng đối với tư vấn

- Gói thầu có tính chất đặc biệt chẳng hạn cơ quan tài trợ yêu cầu, có kỹ thuật

và công nghệ phức tạp hoặc yêu cầu đột xuất

- Phần vốn ngân sách dành cho dự án của các cơ quan hành chính sự nghiệp

để nghiên cứu quy hoặch phát triển nghành, quy hoặch chung xây dựng đô thị và nông thôn

- Gói thầu tư vấn lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi và khả thi của dự ácn đầu

1.4 Các qui trình đấu tiêu biểu trên thế giới

Trên cơ sở được chủ dự án sẽ tiến hành triển khai thực hiện cho từng gói thầu theo hình lựa chọn các nhà thầu xác định Quy trình đấu thầu gồm bẩy giai đoạn, hiện tại

WB, ADB và Việt Nam đều áp dụng quy trình này Có thể mô tả khái quát

những công việc mà nhà thầu và Bên mời thầu phải thực hiện trong suốt quá trình thực hiện công tác đấu thầu thông qua sơ đồ sau:

Trình tự đấu thầu cho một gói thầu

Chuẩn bị đấu thầu

Lập hồ sơ mời thầu Thông báo mời thầu

Sơ tuyển

Tổ chức đấu thầu

Phát hành HSMT Lập tổ chuyên gia xét thầu

Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá chi tiết

Xét thầu

Đánh giá sơ bộ Đánh giá chi tiết Báo cáo kết quả đánh giá

Thẩm định và phê duyệt kết quả đấu thầu

Tính pháp lý

Quy trình

Kết quả đấu thầu (được và tồn tại)

Công bố kết quả đấu thầu

Tên nhà thầu Giá trúng thầu Loại hợp đồng

- Báo cáo Nghiên cứu khả thi

- Kế hoặch đấu thầu được duyệt

- Đấu thầu rộng rãi/sơ tuyển

- Báo phổ thông hàng ngày, 3 kỳ liên tục (3) Sơ tuyển - Phạm vi : Gói hàng hoá từ 300 tỷ đồng trở lên, gói

xây lắp từ 200 tỷ đồng trở lên

- Các bước sơ tuyển gồm : lập hồ sơ mời thầu, lập tiêu chuẩn đánh giá, tiếp nhận và đánh giá hồ sơ mời thầu, trình duyệt kết quả đấu thầu, thông báo kết quả đấu thầu

Hoàn thiện hợp đồng

Chi tiết hoá

Các xem xét khác

Ký hợp đồng

Bước 2 : Tổ chức đấu thầu

hồ sơ mời thầu

- Cung cấp miễn phí hồ sơ mời thầu hoặc bán hồ sơ mời thầu không quá 500,000 VNĐ

(3) Giải đáp

thắc mắc

- Thông qua hội nghị

- Trả lời bằng văn bản (4) Xây dựng

tổ chức đấu

thầu chi tiết

- Đối với tuyển chọn tư vấn : Thang điểm kỹ thuật và thang điểm tổng hợp là 100,1000 điểm

- Đối với hàng hoá và xây lắp : thang điểm kỹ thuật là 100,1000 điểm vâ cách xác định đánh giá

Bước 3 : Xét thầu

1 Tư vấn * Đánh giá kỹ thuật : nhà thầu đáp ứng yêu cầu nếu đạt điểm tối

thiểu hơn 70%

* Đánh giá tổng hợp : điểm kỹ thuật và điểm tài chính

* Xếp hạng để thương thảo hợp đồng với nhà thầu có điểm tổng hợp cao nhất

* Trao cho nhà thầu nếu :

- Đáp ứng cơ bản yêu cầu hồ sơ mời thầu

- Có giá đánh giá thấp nhất

Có giá dự thầu nhỏ hơn giá gói thầu được duyệt

3 Gói thầu

quy mô nhỏ

* Đánh giá kỹ thuật : Đạt/Không đạt

* Xác định giá dự thầu sau sửa lỗi và sai lệnh thấp nhất

Bước 4: Thẩm định và phê duyệt

1 Nội dung thẩm

định

- Căn cứ pháp lý

- Quy trình đấu thầu

- Kết quả đấu thầu ( kinh nghiệm năng lực, khả năng đáp ứng của nhà thầu, giá đề nghị trúng thầu)

- Thẩm định không phải là đánh giá lại Hồ sơ mời thầu

2 Cơ quan và thời

gian thẩm định

- Bộ KHĐT thẩm định ( tối đa là 30 ngày)

- Đơn vị giúp việc liên quan ( Tối đa là 20 ngày)

- Đối với gói thầu quy mô nhỏ ( tối đa là 7 ngày)

3 Phê duyệt Người có thẩm quyền hoặc cấp có thẩm quyền

Bước 5 : Công bố trúng thầu

(1) Điều kiện - Có quyết định của người có thẩm quyền hoặc cấp

Bước 6 Hoàn thiện hợp đồng

(1) Thời gian Không quá 30 ngày kể từ khi có thông báo trúng thầu

(2) Nội dung - Giải quyết các nội dung tồn tại

- Chi tiết hoá các chi phí

- Nghiên cứu sáng kiến, giải pháp tối ưu do nhà thầu đề xuất

(3) Nguyên tắc - Đảm bảo đáp ứng các yêu cầu của Hồ sơ mời

thầu

- Giá ký hợp đồng phải nhỏ hơn hoặc bằng giá trúng thầu đã duyệt

(4) Gói thầu nhỏ Không cần phương thảo hoàn thiện

Bước 7 Ký hợp đồng

(1) Điều kiện - Sau khi thương thảo hoàn thiện hợp đồng

- Cập nhật thông tin về năng lực nhà thầu

- Có bảo lãnh thực hiện hợp đồng( trước ki ký hợp đồng hoặc hợp đồng có hiệu lực)

(2) Hình thức - Công khai

- Đại diện có thẩm quyền của bên mời thầu và nhà thầu

II Đấu thầu một phương thức mua sắm có hiệu quả

1/ Sự cần thiết áp dụng đấu thầu mua sắm hàng hoá :

Các tổ chức doanh nghiệp thuộc khu vực nhà nước tiến hành mua sắm chịu một trách nhiệm đặc biệt là đảm bảo không lãng phí vốn của công Dù vốn đó là vốn lưu động bình thường hay từ nguồn vốn do Ngân sách nhà nước cấp thì các cơ quan thực hiện mua sắm cũng phải sử dụng vào đó để mua sắm được hàng hoá dịch vụ đúng như mục tiêu đã định; đúng thời điểm cầm mua với một đồng vốn bỏ ra mua sắm

2/ / Lợi ích của đấu thầu mua sắm hàng hoá :

 Đối với Nhà nước :

Thông qua đấu thầu giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn tập trung tránh được sự lãng phí không đáng có trong quá trình thực hiện dự án

do có sự móc ngoặc giữa bên A và bên B Nguồn lực của nhà nước do tiền thuế của doanh nghiệp và nhân dân đóng Do đó đối mọi chính phủ việc sử dụng nguồn lực này hiệu quả tiết kiệm đúng mục đích là điều kiện tiên quyết

và một trong những biện pháp đó là thực hiện đấu thầu minh bạch công khai Hầu hết các nước đề có qui định chi tiết về đấu thầu khi sử dụng nguồn tiền

quốc gia độc lập chịu trách nhiệm ban hành văn bản pháp qui về mua sắm công và giám sát hoạt động mua sắm công của các cơ quan và doanh nghiệp nhà nước Việc qui chế đấu thầu rõ ràng minh bạch cơ quan giám sát độc lập

là những yếu tố quan trọng trong việc giúp một số nước đảm bảo tiết kiệm trong việc mua sắm công

Tại Việt Nam chúng ta có nhiều văn bản pháp qui thể chế hoá hoạt động mua sắm công trong các doanh nghiệp và cơ quan nhà nước Hoạt động đấu thầu cũng đã được sử dụng rộng rãi và bước đầu có kết quả nhất định Theo báo cáo của Bộ KHĐT và Diễn đàn doanh Nghiệp ngày 28/3/2003 việc áp dụng đấu thầu cạnh tranh rộng rãi bắt đầu từ năm 1996 đã cho thấy mức tiết kiệm đáng kể vốn đầu tư công cộng Năm 1999 đã tiết kiệm tới 14% so với

dự toán trước thầu Mỗi năm chúng ta mua sắm theo qui chế đấu thầu (từ các nguồn vốn khoảng 3 tỷ USD) nghĩa là tiết kiệm ở khâu đấu thầu vào khoảng trên dưới 300 triệu USD /năm

Đấu thầu còn mang lại cho Nhà nước những đầu tư mới về công nghệ, trang thiết bị máy móc hiện đại phục vụ thiết thực cho quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá Đấu thầu minh bạch tạo điều kiện cho các nhà thầu cạnh tranh lành mạnh và đưa ra những phương án công nghệ thiết bị các điều kiện thương mại và tài chính cạnh tranh nhất để chủ đầu tư lựa chọn Qua đó chủ đầu tư (trường hợp mua sắm công chủ đầu tư chính là các cơ quan/doanh nghiệp nhà nước) có thể chọn được phương án và điều kiện hợp lý nhất Tránh hiện tượng ép giá do các nhà thầu phải cạnh tranh để bán hàng, cung cấp dịch vụ Tại Việt Nam mặc dù còn có nhiều công trình còn có vấn đề, nhưng tác dụng của đấu thầu trong việc lựa chọn máy móc thiết bị phục vụ cho quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước là không thể phủ nhận Công trình như nhà máy xi măng, đIửn, cầu đường v.v… phần lớn là kết quả đấu thầu quốc tế, đã đang và sẽ phát huy tác dụng to lớn đối với nền kinh tế đất nước

* Đối với chủ đầu tư:

Việc áp dụng đấu thầu cạnh tranh công khai là phương thức thích hợp nhất để lựa chọn được nhà thầu có năng lực đáp ứng được yêu cầu của mình

về kỹ thuật, đảm bảo chất lượng và kế hoạch đặt ra, đồng thời cũng có được giá thành và điều kiện tín dụng hợp lý nhất, tiết kiệm vốn đầu tư cơ bản, thực hiện đúng tiến độ công trình Đấu thầu cũng có thể chống tình trạng độc quyền về giá cả của nhà thầu

Như trình bày ở phần trên qua cạnh tranh đấu thầu sẽ giúp chủ đầu tư lựa chọn được phương án công nghệ, tài chính và thương mại phù hợp nhất

và tránh tình trạng ép giá Tài liệu mời thầu do chủ đầu tư chuẩn bị là cơ sở cho các nhà thầu chuẩn bị hồ sơ dự thầu thể hiện ý chí và nguyện vọng của chủ đầu tư đối với yêu cầu thiết bị, công nghệ, tài chính và thương mại Qua đấu thầu trình độ năng lực của các nhà thầu thể hiện rõ qua quá trình cạnh tranh Do đó có thể nói đấu thầu minh bạch giúp chủ đầu tư lựa chọn được thiết bị, công nghệ, điều kiện thương mại tín dụng phù hợp nhất Tuy nhiên việc này còn phụ thuộc vào chính bản thân chủ đầu tư và đội ngũ tư vấn giúp việc có công tâm, đủ trình độ và khả năng để đánh giá các nhà thầu hay không

* Đối với nhà thầu:

Đấu thầu là hình thức bảo đảm công bằng và cơ hội tương đối cho tất cả các nhà cung cấp tiềm năng Thông qua đấu thầu kích thích các nhà thầu nâng cao trình độ, nâng cao chất lượng uy tín sản phẩm của mình trên thị trường Sự cạnh tranh trong các cuộc đấu thầu đã buộc các nhà thầu phải vươn lên trong hoặt động kinh doanh của mình, phải nghiên cứu, tìm hiểu kỹ thị trường sao cho sản phẩm khi mình chào phải phù hợp với người mua về mặt giá cả, tính năng sử dụng và điều kiện khí hậu thời tiết của nước sở tại Cũng nhờ đó các nhà thầu phải luông đổi mới mình và phải tích luỹ nhiều kinh nghiệm để nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí để có thể cạnh tranh được ở nhiều nước trên thế giới ở Việt Nam nói riêng nhờ có đấu thầu

mà các nhà thầu như TCT Xây Dựng Trường Sơn, TCT xây dựng Hà Nội,

LILAMA, VINACONEX đều đã trưởng thành và thường xuyên có tên trong danh sách trúng thầu kể cả các dự án lớn do WB, ADB hay JBIC tài trợ

3/ Tính chất của hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hoá :

3.1 Tính bình đẳng :

Tính bình đẳng được thể hiện ở chỗ mọi nhà thầu đều được đối xử một cách công bằng để tạo được một môi trường cạnh tranh hoàn hảo nhất Mọi nhà thầu đều được bên mời thầu cung cấp những thông tin liên quan một cách đầy đủ nhất và giống nhất, họ đều chịu một cơ chế thẩm định và một thang điểm thống nhất, mọi hình thức móc ngoặc, thiên vị đều vi phạm nguyên tắc đấu thầu

Chỉ khi nào đấu thầu thoả mãn tính bình đẳng thì nhà thầu mới có được một môi trường cạnh tranh thực sự và mới đem lại lợi ích thực sự cho chủ đầu tư cũng như các nhà thầu

3.2- Tính nhất quán :

Trong đấu thầu mọi quyết định đưa ra đều không thể sửa đổi được sau khi đã hết hạn nộp hồ sơ dự thầu, các đề xuất của nhà thầu sẽ được niêm phong giữ kín cho đến ngày mở thầu Nộp thầu và mở thầu là những thời điểm quan trọng rất dễ bị lạm dụng trong quá trình đấu thầu mua sắm Do vậy những vấn đề này phải được công khai và nhà thầu phải được mời hoặc được phép tham dự buổi thầu

Trong quá trình đánh giá, bên mời thầu có thể yêu cầu nhà thầu làm rõ một số nội dung cơ bản của hồ sơ dự thầu, đặc biệt là giá dự thầu

3.3- Tính bảo mật :

Để đạt được sự cạnh tranh bình đẳng, tất cả các đề xuất về tài chính, về

kỹ thuật của nhà thầu đều được giữ bí mật tuyệt đối, không ai trong hội đồng xét thầu được phép lấy hoặc sao chép hồ sơ dự thầu sau khi đã đến tay chủ đầu tư…

3.4- Tính có thể tiếp cận được :

Bên mời thầu có tinh thần thiện chí, luôn tạo điều kiện cho các nhà thầu tiếp cận được tới hợp đồng Cụ thể là : Bên mới thầu luôn sẵn sàng giải đáp thắc mắc của nhà thầu một cách nhanh chóng đầy đủ bằng văn bản

3.5- Tính hình thức :

Đấu thầu là một qui trình phải làm theo đúng mọi thủ tục và thông lệ có tính qui luật cao mà bên mời thầu và nhà thầu phải tuân theo để đảm bảo không có một sai phạm nào về hành chính, kỹ thuật ảnh hưởng đến kết quả đấu thầu

3.6- Tính khách quan :

Để lựa chọn nhà thầu tối ưu, ngoài giá cả, bên mời thầu cần phải xem xét các yếu tố khác như tính năng kỹ thuật, phương thức thanh toán, điều kiện bảo hành Các tiêu chí đánh giá khách quan phải được vạch ra trong tài liệu đấu thầu, nó cần được áp dụng một cách khách quan và thường kèm theo một thang điểm được lượng hoá

4- Một số nguyên tắc của hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hoá

Đấu thầu nói chung và đấu thầu mua sắm hàng hoá nói riêng: Theo hiệp hội quốc tế các kỹ sư tư vấn (FIDIC) tuân theo một số nguyên tắc sau :

4.1- Nguyên tắc cạnh tranh công khai với điều kiện ngang nhau :

Mỗi cuộc đấu thầu đều phải thực hiện với sự tham dự của một số nhà thầu có đủ năng lực để tiến hành một cuộc cạnh tranh mạnh mẽ Điều kiện đặt ra với các đơn vị trúng thầu và thông tin cung cấp cho họ phải ngang bằng nhau nhất thiết không có sự phân biệt đối xử

4.2- Nguyên tắc dữ liệu đầy đủ :

Các nhà thầu phải nhận đầy đủ tài liệu đấu thầu với các thông tin chi tiết

và có hệ thống về qui mô, khối lượng qui cách, yêu cầu chất lượng công trình hay hàng hoá dịch vụ cần cung ứng, về tiến độ và điều kiện thực hiện

4.3- Nguyên tắc đánh công bằng :

Các hồ sơ dự thầu phải được đánh giá một cách không thiên vị theo cùng một chuẩn mực và được đánh giá bởi hội đồng xét thầu có đủ tư cách

và năng lực Lý do để được chọn hay bị loại phải được giải thích đầy đủ để tránh sự ngờ vực

Việc tuân thủ các nguyên tắc nói trên và nỗ lực nghiêm túc của mỗi bên

đã thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên nhằm vào mục tiêu đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về chất lượng, tiến độ tài chính của dự án và do đó đảm bảo được các lợi ích chính đáng cho cả bên mời thầu và nhà thầu góp phần tiết kiệm các nguồn lực xã hội

Bên cạnh những nguyên tắc do FIDIC quy định WB và ADB cũng có một số nguyên tắc sau đây đối với dự án tài trợ của mình Theo Ngân Hàng Pháp triển Châu á (ADB) thì đấu thầu quốc tế phải : Có nguồn gốc rõ ràng, đạt tính kinh tế và hiệu quả, các bên tham gai phải có cơ hội đầy đủ, công bằng và bình đẳng

Theo Ngân hàng Thế giới (WB) thì đấu thầu quốc tế phải có gói thầu thích hợp, thông báo sớm không phân biệt đối xử, có thể tiếp cận được, trung lập , đủ thủ tục, bí mật, kiên định, khác quan, không có đàm phán trước khi trao hợp đồng

III Những khó khăn tồn tại trong đấu thầu quốc tế

Đấu thầu quốc tế đã trải qua quá trình phát triển lâu dài và với xu hướng hội nhập và toàn cầu hoá hoạt động mua sắm quốc tế nói chung và đấu thầu quốc tế nói riêng sẽ ngày càng trở nên quan trọng Tuy nhiên một tồn tại lớn nhất trong hoạt động đấu thầu quốc tế cần khắc phục đó là tệ tham nhũng trong đấu thầu Việc tham nhũng không chỉ xảy ra tại những nước đang phát triển mà ở cả những nước phát triển với mức độ ngày càng tinh vi khó phát hiện Với hàng tỷ USD mua sắm hàng năm tệ tham nhũng gây thiệt hại to lớn cho các công ty, chính phủ và người dân

Tham nhũng có nhiều dạng khác nhau, dễ hình dung nhất là việc một nhà thầu có thể chuyển tiền cho các cá nhân tham gia vào việc ra quyết định thắng thầu, bỏ tiền vào tài khoản bí mật tại nước ngoài, tặng cổ phiếu công

ty hoặc cấp học bổng cho người thân quen v.v Tuy nhiên việc thanh toán trực tiếp giữa nhà thầu và chủ đầu tư chỉ là một trong nhiều hình thức tham nhũng Tham nhũng có thể xảy ra ngay trong giai đoạn ban đầu của quá trình mua sắm như việc cố gắng đưa tên công ty vào danh sách nhà thầu hạn chế, hay khuyến khích chủ đầu tư đưa ra điều kiện kỹ thuật để lựa chọn một nhà thầu

Việc tham nhũng không chỉ diễn ra giữa nhà thầu và chủ đầu tư mà còn sảy ra giữa những nhà thầu với nhau qua việc câu kết và cùng nâng giá thầu Chủ đầu tư đôi khi không biết việc này Các công ty có thể thoả thuận trước về việc chào giá của từng bên, ai sẽ thắng thầu và lợi nhuận sẽ được chia ra sao Khả năng này có thể xảy ra khi chỉ có một số ít công ty tham gia

dự thầu và họ biết trước những công ty nào sẽ dự thầu

Tham nhũng đặc biệt nguy hại trong đấu thầu vì toàn bộ chi phí đều phải tính vào giá thầu Trong trường hợp câu kết giữa các nhà thầu chắc chắn giá thầu sẽ bị nâng cao Trong quá trình thực hiện hợp đồng các nhà thầu có nhiều cách để bù đắp chi phí như tính giá cao, sử dụng vật tư có chất lượng thấp hơn hay giao hàng với model khác chi phí thấp hơn, hoặc cố gắng thay đổi hợp đồng và phạm vi cung cấp để tăng giá Tại Việt Nam chúng ta có hiện tượng các nhà thầu bỏ giá với mức thấp dưới chi phí để có hợp đồng sau đó thay đổi điều kiện, phạm vi cung cấp để tăng giá

Để khắc phục nạn tham nhũng trong đấu thầu quốc tế nhiều tổ chức quốc tế (Như WB, ADB, v.v…) có qui định đấu thầu nghiêm ngặt nhằm đảm bảo tính minh bạch và cạnh tranh lành mạnh trong đấu thầu Vào năm 1993 Liên hợp quốc UNCITRAL phê chuẩn Luật mẫu về mua sắm hàng hoá và Xây dựng nhằm giúp các quốc gia, đặc biệt là các nước đang phát triển và đang chuyển đổi sang kinh tế thị trường, đánh giá và hoàn thiện các qui định về

mua sắm của mình Luật mẫu của UNCITRAL tương tự như qui định của các tổ chức đa phương khác gồm những nguyên tắc cơ bản của đấu thầu, các qui trình về hành chính và tư pháp ra các quyết định về đấu thầu Đây là bước tiến đầu tiên để xây dựng các qui chế và qui trình đấu thầu quốc tế thống nhất Vào năm 1994, một phần thoả thuận về thuế quan và mậu dịch của GATT có bao gồm thoả thuận về mua sắm của chính phủ Thoả thuận này có hiệu lực vào năm 1996 đối với các nước tham gia ký kết và thường được gọi là qui chế mua sắm của WTO

Để khắc phục nạn tham nhũng trong đấu thầu quốc tế, OECD khuyên khích các nước áp dụng Luật chống tham nhũng qui định việc hối lộ các quan chức chính phủ trong hay ngoài nước đều là tội phạm hình sự và bị trừng trị nghiêm minh Tuy nhiên, việc chống tham nhũng trong đấu thầu không chỉ cần có các qui định mua sắm tốt mà cần sự phối hợp giữa các bên, cần có cơ chế giám sát và kiểm toán hiệu quả, một hệ thống toà án trung thực Các cán

bộ mua sắm cần được đào tạo, trả thù lao tương xứng và không bị ảnh hưởng

từ các thế lực chính trị Ngoài việc hoàn thiện về luật pháp, cải cách hành chính và tư pháp, một xu hướng chung trên thế giới để giảm tham nhũng trong mua sắm là việc đảm bảo công khai minh bạch trong hoạt động đấu thầu, tạo điều kiện thực sự để “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”

Chương II

Thực tế tổ chức và quản lý hoặt động đấu thầu

quốc tế tại Việt Nam

Là một nước đang phát triển đang tiến hành công cuộc hiện đại và công nghiệp, Việt Nam có nhu cầu nhập khẩu rất lớn máy móc thiết bị và công nghệ của nước ngoài, các dịch vụ tư vấn và nguồn tài chính ngoài nước Chiến lược phát triển của Việt Nam nêu rõ Việt Nam tận dụng tối đa nguồn lực ngoài nước cho phát triển Đấu thầu quốc tế có thể là một cách để Việt Nam có thể lựa chọn cho mình những máy móc thiết bị, công nghệ, dịch vụ tư vấn phù hợp với chi phí hợp lý qua sự cạnh tranh lành mạnh giữa các nhà thầu quốc tế

Trong bối cảnh Việt Nam khi khu vực nhà nước chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền kinh tế quốc dân và trong những ngành kinh tế trọng điểm, thì vai trò của đấu thầu quốc tế là đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo nguồn lực của quốc gia được sử dụng hiệu quả, minh bạch Việc này không chỉ giúp hạn chế tham nhũng và lãng phí mà còn tạo cơ hội cho các nhà thầu cạnh tranh thực sự lành mạnh và bình đẳng, từ đó giúp chủ đầu tư có cơ hội chọn được nhà thầu phù hợp nhất với chi phí hợp lý nhất

Cùng với hội nhập kinh tế quốc tế, các quan hệ kinh tế ngày càng mật thiết và cùng với nó là những cam kết đa và song phương ràng buộc quan hệ thương mại, kinh tế và đầu tư giữa các thành viên Đời sống kinh tế quốc tế được thực hiện theo nguyên tắc quốc tế Một trong những nguyên tắc đó là đấu thầu chính phủ phải minh bạch Nguyên tắc này đã được WTO nghiên cứu

tham gia vào các tổ chức quốc tế như WTO, minh bạch về chính sách nói chung và đấu thầu chính phủ nói riêng sẽ là một điều kiện để Việt Nam có thể gia nhập WTO

Ngoài ra, đấu thầu theo tiêu chuẩn quốc tế là một điều kiện tiên quyết để Việt Nam có thể tận dụng được nguồn lực tài chính của các tổ chức tài trợ Các nhà tài trợ đa phương như Ngân hàng thế giới, Ngân hàng phát triển Châu á, cũng như song phương đều yêu cầu việc sử dụng nguồn lực tài chính của họ theo nguyên tắc mua sắm riêng theo tiêu chuẩn đấu thầu quốc tế Việt Nam chỉ

có thể sử dụng nguồn lực quan trọng này nếu công tác đấu thầu quốc tế trong những dự án liên quan phải phù hợp với qui định của nhà tài trợ

Thực tế Việt Nam đã sử dụng đấu thầu trong hầu hết những ngành kinh

tế trọng điểm như điện, dầu khí, hàng không, xây dựng v.v… Đấu thầu được

sử dụng cho nhiều mục đích từ chọn nhà thầu, cung cấp thiết bị và xây dựng, chọn tư vấn, chọn nhà cung cấp tài chính, chọn đối tác đầu tư cho dự án BOT quan trọng Đấu thầu quốc tế đã giúp chúng ta xây dựng đất nước qua các công trình lớn nhà máy điện, nhà máy xi măng v.v… những công trình này đã đang

và sẽ phát huy tác dụng đối với nền kinh tế đất nước Bên cạnh đó ta thấy nhiều vụ việc đấu thầu không minh bạch đã được báo chí nên ra như vụ kiện

về chọn nhà thầu cho sân vận động quốc gia, một số công trình chậm so với tiến độ dẫn đến lãng phí v.v… Tóm lại, đấu thầu quốc tế có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Việt Nam đặc biệt trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá và tận dụng nguồn lực bên ngoài phục vụ cho phát triển kinh tế đất nước Đồng thời đấu thầu minh bạch, công bằng giúp Việt Nam sử hiệu quả nguồn lực hạn hẹp của quốc gia và hội nhập quốc tế Công tác đấu thầu bước đầu đã phát huy hiệu quả đối với nền kinh tế đất nước, tuy nhiên đây là một lĩnh vực chúng ta còn có rất nhiều điểm cần hoàn thiện

II - Hoặt động đấu thầu quốc tế tại Việt Nam trong những năm qua

1- Sự phát triển và những thành tựu đạt được trong đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

1.1- Một hệ thống văn bản pháp lý về công tác đấu thầu đã hình thành

Việt Nam đã ban hành những quy chế riêng về quản lý xây dựng cơ bản

và chi tiêu thường xuyên Bắt nguồn từ quy chế do một bộ ban hành ( Bộ xây

dựng) quy định thực hiện cho 1 lĩnh vực ( xây lắp) vào năm 1990, đến nay quy chế đấu thầu do Chính phủ ban hành và bao trùm 3 lĩnh vực không chỉ xây lắp

mà còn cả cung cấp hàng hoá và tuyển chọn tư vấn

Một số nội dung tích cực của quy chế đấu thầu hiện hành là:

các dự án đầu tư mà quy chế quản lý đầu tư và xây dựng quy định phải thực hiện đấu thầu Các dự án mà tổ chức kinh tế nhà nước tham gia tư 30% trở lên, các dự án sử dụng nguồn tài trợ của các tổ chức quốc tế hoặc của nước ngoài thực hiện theo điều ước ký kết giữa hai bên Quy định này còn áp dụng với với việc mua sắm đồ dùng, vật tư trang thiết bị phương tiện làm việc của cơ quan nhà nước đoàn thể, doanh nghiệp nhà nước, lực lượng vũ trang

thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, Chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện và mua sắm đặc biệt

đã bắt đầu sử dụng giá đánh giá trong đấu thầu xây lắp và hàng hoá Đây

là phương pháp có tính chất thuyết phục và phù hợp với quy định đấu thầu trên thế giới

quá trình đấu thầu

thẩm định kết quả thầu

1.3- Nâng cao năng lực và kinh nghiệm tham gia đấu thầu của các nhà thầu trong nước

Sự cạnh tranh trong đấu thầu đã buộc các nhà thầu trong nước phải tự vươn lên Vào những năm 1995, 1996 trong các cuộc đấu thầu quốc tế (thuộc

lĩnh vực xây lắp) các nhà thầu trong nước thường tham gia với tư cách là thành viên trong một liên danh do một nhà thầu nước ngoài đứng đầu hoặc luôn sẵn sàng làm thầu phụ

Vài năm gần đây tình hình thay đổi hẳn Các nhà thầu trong nước luôn thắng thầu trong các cuộc đấu thầu quốc tế thuộc nguồn vốn của WB, ADB, JBIC Tên các nhà thầu như TCT Xây dựng Công trình giao thông (Cienco1,

4, 5, 6, 8) TCT Xây dựng Trường Sơn, TCT xây dựng Hà Nội, VINACONEX, LILAMA, LICOGI, Bạch Đằng… thường xuyên có tên trong danh sách trúng thầu

1.3 Hiệu quả sử dụng nguồn vốn (trong nước và tài trợ ODA) được nâng cao

Theo báo cáo của Bộ KHĐT và Diễn đàn doanh Nghiệp ngày 28/3/2003 việc áp dụng đấu thầu cạnh tranh rộng rãi bắt đầu từ năm 1996 đã cho thấy mức tiết kiệm đáng kể vốn đầu tư công cộng Năm 1999 đã tiết kiệm tới 14%

so với dự toán trước thầu Mỗi năm chúng ta mua sắm theo qui chế đấu thầu (từ các nguồn vốn khoảng 3 tỷ USD) nghĩa là tiết kiệm ở khâu đấu thầu vào khoảng trên dưới 300 triệu USD /năm Trong đó một tỷ lệ không nhỏ là từ nguồn ODA mà nhờ đấu thầu mới giải ngân được Mặc dù thời gian còn ngắn

và hiểu biết về đấu thầu cạnh tranh còn hạn chế nhưng những kinh nghiệm đã học được về thủ tục và quy trình mua sắm hiện đại được áp dụng rộng rãi trong các dự án ODA Mức giải ngân ODA tăng từ khoảng 40 triệu USD năm

1993 đến hơn 1,6 tỷ USD trong năm 2000 Các năm sau 2001, 2002 đều đạt mức tiết kiệm bình quân khoảng 10% - 12% tức là khoảng từ 100 đến 300 triệu USD so với dự toán chính thức trước khi đấu thầu

Nhà thầu được lựa chọn qua đấu thầu, được đánh giá qua yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm, các yêu cầu cụ thể của hồ sơ mời thầu và dựa trên cơ

sở tiêu chí đánh giá nên đảm bảo năng lực thực hiện dự án Thêm vào đó hợp đồng được ký giữa hai bên đã tránh được phát sinh tuỳ ý, công trình hoàn thành đúng tiến độ do trách nhiệm của hai bên được xác định rõ ràng Có thể thấy minh hoạ một số công trình qua đấu thầu được hoàn thành tốt : Cầu Mỹ

Thuận, Đường 5, Đường Hà Nội – Lạng Sơn, Hà Nội – Vinh, TP HCM – Nha Trang, Các nhà máy điện Phú Mỹ 2-1, 2-1 mở rộng, Phú Mỹ 1

1.4- Năng lực đấu thầu của Việt Nam ngày càng được nâng cao, việc đấu thầu được phân cấp và chuyên sâu

Khuôn khổ quản lý nguồn lực cho đấu thầu không ngừng phát triển tại Việt Nam đã thừa nhận các chính sách và thông lệ đấu thầu mua sắm công tốt

là một trong những yếu tố cơ bản bảo đảm quản lý tốt Một số lớn cán bộ đã tham dự những khoá đào tạo ngắn hạn về đấu thầu mua sắm, trong đó có nhiều khoá được sự hỗ trợ tích cực của Bộ KHĐT, Ngân hàng thế giới, Ngân hàng phát triển Châu á Nhờ những khoá đào tạo này và đặc biệt là những kinh nghiệm quý báu mà các cán bộ đấu thầu các cấp và cộng đồng các nhà thầu trong nước có được thông qua hoặt động đấu thầu thực tế của họ trong các dự

án phát triển, năng lực đấu thầu của Việt Nam được tăng cường đáng kể Văn phòng xét thầu của bộ KHĐT đã và đang là cơ quan đi đầu trong việc thúc đẩy những cải cách này

Việc phân cấp trong đấu thầu cũng ngày càng được chuyên sâu Nhiều nội dung thuộc quá trình đấu thầu được giao cho các bộ và địa phương, hiện tại Thủ tướng Chính phủ chỉ còn xem xét phê duyệt một số nội dung như :

nghiệp điện, dầu khí, hoá chất, chế tạo máy, xi măng, luyện kim, khai thác chế biến khoáng sản, giao thông

lên)

Hội đồng xét thầu trước đây được thay thế bằng chuyên gia đủ năng lực

để xét thầu Thêm vào đó là báo chí thường xuyên các thông tin liên quan tới đấu thầu khiến công luận cũng rất quan tâm tới các quy định và tình hình thực hiện, những tồn tại và phương hướng khắc phục trong đấu thầu

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong công tác đấu thầu đã mang lại hiệu quả thiết thực cho nền kinh tế Việt Nam, hoặt động đấu thầu vấn còn nhiều vấn đề cần giải quyết

và các điều khoản liên quan có được loại bỏ dần đi khi những văn bản hướng dẫn mới và văn bản dưới luật tương ứng với pháp lệnh mới được ban hành Ngoài các văn bản pháp qui chính về đấu thầu, vì lý do lịch sử, Luật Thương mại năm 1997 cũng có một phần về đấu thầu Nội dung này có vẻ dựa vào qui chế đấu thầu 1996 (nghị định 43CP - đã được thay thế bằng nghị định 88/1999/NĐ- CP) Vì Luật Thương mại cũng cũng qui định các phương pháp đấu thầu và thủ tục sơ tuyển, nên rõ ràng trùng lặp với dự thảo Pháp lệnh đấu thầu Thứ bậc về thẩm quyền Luật là trên pháp lệnh Vì vậy có lẽ là những qui định tại Luật Thương mại sẽ không thể bị thay đổi bởi quy định của Pháp lệnh mới

Một văn bản pháp luật nữa có liên quan đến đấu thầu là quyết định 1037/2000/QD-BLDTBXH của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội ban hành vào tháng 10 năm 2000 về lương của tư vấn và người Việt Nam làm việc trong các hợp đồng với doanh nghiệp nước ngoài Quyết định này không phù hợp

với hướng dẫn mua sắm của Ngân hàng thế giới, vì vậy không áp dụng cho các

dự án dùng vốn của Ngân hàng thế giới

Thứ hai là các quy định hiện hành trong đấu thầu quốc tế không nêu rõ ràng là phương pháp đấu thầu cạnh tranh rộng rãi phải được xem xét trước tiên khi lựa chọn phương pháp mua sắm Các ngưỡng giá trị gói thầu hàng hoá, xây lắp và tư vấn được phép áp dụng chỉ định thầu mà không cần giải trình xin phép là quá cao Quy chế 88/1999/NĐ-CP không cho phép chia nhỏ dự án để tránh đấu thầu Tuy nhiên qui định thường bị vi phạm Sơ tuyển là bắt buộc đối với hàng hoá nếu trị giá tính trên 300 tỷ đồng và đối công trình nếu giá trị ước tính trên 200 tỷ đồng Đối với công trình gói thầu nhỏ hơn, nghị định 88 quy định sử dụng một thủ tục đặc biệt cho công trình và hàng hoá có trị giá tới 2 tỷ đồng Phương pháp mua sắm có thể là đấu thầu cạnh tranh rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế – tuỳ quyết định của chủ đầu tư Các nhà thầu thuộc tỉnh hoặc thành phố của bên mời thầu mới được tham gia Nếu số người tham dự ít hơn

3, thì mới mời thêm các nhà thầu bên ngoài tỉnh hoặc thành phố Các nhà thầu của địa phương sẽ được hưởng ưu đãi nếu hồ sơ dự thầu bên ngoài tỉnh hoặc thành phố Các nhà thầu địa phương sẽ được hưởng ưu đãi nếu hồ sơ dự thầu của họ ngang với nhà thầu các tỉnh khác Chính phủ còn đi xa hơn nữa theo hướng này- có lẽ là do yêu cầu của một số địa phương- bằng việc cho phép chỉ định thầu mà không cần xin phép đối với các gói thầu hàng hoá và xây lắp có giá trị dưới một tỷ đồng( 65,300 USD ) theo Nghị định 14/2000/NĐ-CP tháng 5/2000 Cần thấy rằng mức cho phép chỉ định thầu này là quá cao so với mức thường áp dụng ở các nước khác

Thứ 3 là các văn bản pháp luật và qui chế không đề cập đến tài liệu chuẩn dùng cho đấu thầu Ai cũng biết là hồ sơ mời thầu chuẩn bao gồm thư mời thầu, hướng dẫn nhà thầu, điều kiện hợp đồng, v.v…là một trong những công cụ quan trọng nhất để quản lý công tác đấu thầu mua sắm Hồ sơ mời

thầu chuẩn giúp cho nhà thầu dễ dàng chuẩn bị hồ sơ dự thầu Hồ sơ Mời thầu chuẩn giúp cho công tác xét thầu, thẩm định phê duyệt được dễ dàng hơn Hồ

sơ mời thầu chuẩn giúp bảo đảm nhất quán trong việc chấp hành quy chế mua sắm trên toàn quốc Chính phủ có thể dùng Hồ sơ Mời thầu chuẩn làm công cụ

để phổ biến các thông lệ và kinh nghiệm tốt trong mua sắm công

Thứ tư là không có qui định phù hợp về mở thầu và dự mở thầu, thiếu hướng dẫn cụ thể và phù hợp về quảng cáo Nghị định 88/1999/NĐ-CP (điều 13) cho phép mở thầu trong vòng 48 tiếng sau khi hết hạn nộp thầu Khoảng cách quá lớn về thời gian từ thời điểm hết hạn nộp thầu đến thời điểm mở thầu

có thể gây ra một rủi ro là hồ sơ dự thầu có thể bị mở ra trước thời điểm mở thầu chính thức Bởi vì các hồ sơ dự thầu cần được mở công khai ngay sau khi hết hạn nộp Quảng cáo trên phương tiện thông tin đại chúng là bắt buộc đối với đấu thầu rộng rãi Việc công bố phải được thực hiện ít nhất 10 ngày trước khi phát hành hồ sơ mời thầu Tuy nhiên, trong quy chế không nêu rõ là phải đăng thông báo mời thầu trên một tờ báo được phát hành trên phạm vi toàn quốc Quy chế cũng không nêu rõ ràng là phải quảng cáo mời sơ tuyển Trên thực tế, các cơ quan nằm ở các thành phố lớn và / hoặc nằm ở địa phương nhưng có mua sắm lớn thường đăng thông báo mời thầu trên báo hàng ngày phát hành trên phạm vi toàn quốc, gồm cả một tờ báo tiếng Anh khi cần sự chú

ý của các nhà thầu quốc tế Tuy nhiên, đối với các gói thầu không lớn, hầu hết các cơ quan địa phương thường chỉ đăng thông báo mời thầu trên báo địa phương mình, mà các tờ báo địa phương nào thường chỉ lưu hành trong phạm

vi địa phương ấy Nguyên nhân của tình trạng này có thể bao gồm việc thiếu một yêu cầu rõ ràng trong quy chế 88/1999/NĐ-CP rằng phải quảng cáo trên một tờ báo được lưu hành trên phạm vi toàn quốc, đăng trên báo địa phương thì tiện và rẻ hơn, hoặc ý đồ chỉ hạn chế đấu thầu trong số các nhà thầu địa phương mình hoặc vài tỉnh xung quanh

Điều thứ 5 cần phải đề cập tới chính là thiếu quy định phù hợp về tính hợp lệ của nhà thầu và về mâu thuẫn về lợi ích hơn nữa có quá nhiều qui luật và qui định không nhất quán với nhau về vấn đề hợp đồng

Đây cũng là điều dễ hiểu bởi vì kể cả nhưng người thực hiện Quy chế đấu thầu, những người tham gia soạn thảo các quy định thuộc dự thảo đấu thầu và qui chế đấu thầu đều còn mới mẻ với công việc này Hơn nữa sự thay đổi của đất nước, của nền kinh tế, của cơ chế chính sách đòi hỏi phải có sự hoàn thiện

để đảm bảo sự đồng bộ của quy chế đấu thầu

2.2- Các thủ tục và thông lệ đấu thầu

Chúng ta chưa có một số đầu mối thông tin duy nhất và có thẩm quyền

về tất cả các thông báo mời thầu và quyết định trao hợp đồng cũng như các vấn đề khác liên quan đến đấu thầu như danh sách nhà thầu không được phép thực hiện hợp đồng hoặc liên quan tới gian lận hoặc tham nhũng.Việc lạm dụng tràn lan các phương thức đấu thầu kém cạnh tranh như đấu thầu hạn chế

và chỉ định thầu Điều này đã tạo điều kiện cho thông đồng và tham nhũng

Các cơ quan quản lý ở tất cả các cấp tham gia không đầy đủ hoặc can thiệp quá mức vào quá trình đấu thầu mua sắm Hệ thống đánh giá theo điểm mang tính chủ quan bởi vì phương pháp này được quy định trong quy chế đấu thầu hiện hành ( Nghị định 88/1999/ND-CP ) hình như là do một số cơ quan chủ chốt chịu trách nhiệm soạn thảo quy chế đấu thầu như Bộ Kế hoặch và Đầu tư, Bộ Xây dựng và các cơ quan khác đã quen với phương pháp chấm điểm Đối với hàng hoá và công trình xây lắp có giá trị dự toán hơn 2 tỷ đồng/ hợp đồng (USD 130.000), quy trình xét thầu cơ bản bao gồm 3 bước Bước đầu tiên là đánh giá sơ bộ để sàng lọc các hồ sơ thầu có các lỗi rõ ràng về tính hợp lệ, chữ ký, bảo lãnh dự thầu…Đặc biệt, bước này bao gồm cả việc kiểm tra năng lực và kinh nghiệm nhà thầu trên cơ sở đạt/ không đạt Các hồ sơ thầu đạt bước kiểm tra sơ bộ sẽ được đánh giá về sự đáp ứng hồ sơ mời thầu bằng hình thức chấm điểm Các hồ sơ thầu không đạt số điểm tối thiểu quy định

ứng cơ bản ở bước cuối cùng, mỗi hồ sơ còn lại sẽ được xác định một “giá đánh giá” Nhà thầu có “giá đánh giá thấp nhất” được chọn để trao hợp đồng với điều kiện giá thầu không vượt quá dự toán Do vậy hệ thống phương pháp chấm điểm trong xét thầu đối với hàng hoá và công trình thường được coi là mang tính chủ quan trong các nước có hệ thống mua sắm công cộng tiên tiến cũng như các nhà tài trợ quốc tế chính, bởi vì các tiêu chí xét thầu có thể bị điều chỉnh và lạm dụng, và do đó kết quả có thể bị thay đổi theo ý muốn của người xét thầu

Trong thủ tục đấu thầu chúng ta còn thiếu thiếu một cơ chế thích hợp để giải quyết khiếu nại Mặc dù toà án nhân dân được thiết lập ở cấp tỉnh, thành phố và quận huyện Các toà án nhân dân xử lý tất cả các vấn đề về đấu thầu mua sắm liên quan tới việc thực hiện không đúng những thông lệ về hành chính, còn các toà án kinh tế giải quyết các vụ liên quan tới hợp đồng thanh toán Những vụ việc liên quan tới đấu thầu mua sắm ở các tỉnh được giải quyết tại toà án nhân dân cấp tỉnh liên quan Nói chung toà án là nơi cứu cánh cuối cùng và việc phân xử các vụ việc kinh tế còn mang tính chất tuỳ tiện Điều này

có thể một phần là do ảnh hưởng của các cán bộ toà án thiếu kiến thức về cả các vấn đề kinh tế và khả năng có tham nhũng

Thủ tục phê duyệt kết quả xét thầu đòi hỏi phải có sự phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền trước khi thông báo trúng thầu đối với tất cả các hợp đồng gây ra sự chậm trễ không cần thiết, nhất là đối với các gói thầu có giá trị nhỏ

Chất lượng thiết kế thấp, yêu cầu kỹ thuật và dự toán gây khó khăn, nhầm lẫn và chậm trễ cho công tác xét thầu, trao hợp đồng và thực hiện hợp đồng

2.3 Khuôn khổ thể chế

Về phương diện này chúng ta thiếu một cơ quan độc lập chụi trách nhiệm về xây dựng và giám sát các chính sách mua sắm đấu thầu Một cơ quan với tôn chỉ mục đích rõ ràng và cán bộ đủ trình độ là chìa khoá để tạo ra một

hệ thống đấu thầu mua sắm công có hiệu lực Một cơ quan ở cấp quốc gia với

một khuôn khổ phù hợp không chỉ đưa ra trọng tâm của chính sách đấu thầu mua sắm mà còn bảo đảm cho việc tuân thủ của những chính sách đó nữa Về khía cạnh này, việc thực thi chính sách nên được hiểu theo nghĩa rộng nhất có thể - nó bao gồm cả việc thiết kế và thực hiện một hệ thống khiếu nại độc lập,

tư vấn cho cơ quan đấu thầu về cách hiểu và áp dụng Pháp lệnh và nghị định

về đấu thầu mua sắm, quản lý hệ thống kỷ luật và xử phạt hành chính, giám sát v.v…Thực thi có hiệu lực thậm chí còn trở nên quan trọng hơn trong quá trình phân cấp ở Việt Nam Tầm quan trọng của việc áp dụng hệ thống này một cách công bằng và minh bạch sẽ được tiếp tục củng cố bằng việc tăng số lượng các gói thầu được xem xét

Chất lượng công tác chuẩn bị, phục vụ cho việc đấu thầu còn có những bất cập như báo cáo nghiên cứu kỹ thuật, thiết kế, dự toán hoặc tổng dự toán,

kế hoặch đấu thầu, Hồ sơ mời thầu, tiêu chí đấu thầu…

2.4 Nguồn nhân lực và năng lực đấu thầu

Hiện tại trong công tác đấu thầu Việt Nam thiếu nghiêm trọng cán bộ có trình độ chuyên môn về đấu thầu như năng lực bên mời thầu, năng lực tổ chuyên gia của cấp có thẩm quyền, năng lực của các công ty tư vấn đối với công tác đấu thầu ở cấp trung ương và đặc biệt là địa phương Đội ngũ nhân viên đấu thầu mua sắm hưởng lương theo cơ cấu lương của Chính phủ, cơ cấu này quy định mức lương bổng của công chức và là một trong những cơ cấu lương thấp nhất trên thế giới Việc thiếu nghiêm trọng các cán bộ có năng lực được cảm nhận ở mọi cấp Trong khi dấu hiệu cho thấy rằng các cán bộ đấu thầu mẫn cán và trung thực, thì lại không có một bộ luật về nguyên tắc xử thế riêng và họ phải tuân theo một loạt các bộ luật về đạo đức cho tất cả các công chức như là pháp lệnh công chức, pháp lệnh chống tham nhũng và pháp lệnh chống lãng phí nguồn lực công Quyền hạn liên quan đến đấu thầu được uỷ quyền cho các cơ quan thực hiện quá trình và các thủ tục áp dụng được quy định khá rõ ràng

Bên cạnh đó năng lực giám sát thực hiện hợp đồng của các cơ quan và ban quản lý dự án còn nhiều yếu kém Chúng ta còn thiếu năng lực và cơ sở giáo dục đào tạo cần thiết về đấu thầu mua sắm công Chính những điều trên dẫn tới không có cơ chế khuyến khích chuyên nghiệp hoá cán bộ làm công tác đấu thầu mua sắm

3- Các quy định có liên quan đến đấu thầu quốc tế tại Việt Nam

3.1 Các quy định của Việt Nam

Nhằm tạo ra khung pháp lý để giải quyết những tranh chấp thường xảy ra trong quá trình đấu thầu, nói khác đi nhằm tạo ra sân chơi giữa người mua và các người bán, các qui định về đấu thầu đã hình thành như một tất yếu

Trong thực tế có những cuộc đấu thầu mua sắm có giá trị nhiều tỷ đồng, nhiều triệu USD, ví dụ hợp đồng cung cấp thiết bị và xây dựng nhà máy điện Phả Lại có trị giá khoảng 600 triệu USD , giàn công nghệ trung tâm nghành dầu khí , nhà máy xi măng có giá trị hàng trăm triệu USD với thời gian thực hiện không chỉ vài tháng mà có khi phải vài năm Vì vậy cần có một hệ thống pháp lý qui định rõ ràng trách nhiệm của các bên tham gia để đảm bảo tính khả thi trong thực hiện và cũng là cơ sở để giải quyết những trở ngại trong qua trình thực hiện, giải quyết được các rủi ro có thể xảy ra

Việc ban hành các quy định đấu thầu thường do các chính phủ (để quản

lý việc chi tiêu trong nước), các tổ chức tài chính quốc tế ( để quản lý tiền cho vay), các nước có tài trợ ra bên ngoài và một số tổ chức nghiệp vụ có liên quan

Dưới đây là bảng tóm tắt các quy định hiện hành cho đấu thầu của Việt Nam

9/1999

14/2000/NDD-CP

tháng 5/2000

trong quy chế đấu thầu, ban hành kèm

88/1999/ND-CP tháng 9/1999

Thông tư

04/2000/TT-BKH tháng 5/2000

Bộ kế hoặch và đầu tư Hướng dẫn thực hiện

qui chế đấu thầu

Quy định về lương của chuyên gia và công nhân Việt Nam làm việc theo hơp đồng với những nhà thầu nước ngoài thắng thầu tại Việt Nam

tổ chức và doanh nghiệp nhà nước sử dụng ngân sách nhà nước

3.1.1 Quá trình hình thành Qui chế đấu thầu tại Việt Nam

Đầu năm 1990, trong số những văn bản quản lý đầu tư xây dựng “ Qui chế

dung cố 24/BXD _VKT ngày 12/2/1990 Đây là qui định đấu thầu trong xây dựng các công trình xây dựng ( trừ các công trình bí mật quốc gia) thuộc các nguồn vốn ngân sách và ngòi ngân sáchcủa các tổ chức nhà nước Tiếp đó, cuối năm 1992 lần đầu tiên Thủ tuớng Chính phủ ban hành một qui định mang tính chất qui định đấu thầu đối với máy móc thiết bị nhập khẩu bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước Đó là quyết định 91-TTg, 13/11/1002 và kèm theo Quy định về quản lý nhập khẩu máy móc, thiết bị bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước Theo đó việc nhập khẩu máy móc thiết bị được thực hiện theo một trong hai phương thức sau đây:

Vào tháng 3 /1994 Bộ Xây dựng đã ban hành “ qui chế đấu thầu xây lắp”

để thay cho “ qui chế đấu thầu trong xây dựng” trước đây Theo đó tất cả các công trình xây dựng thuộc sở hữu nhà nước đều phải thực hiện theo phương thức đấu thầu Phương thức chọn thầu hoặc chỉ định thầu chỉ áp dụng cho các công trình thuộc bí mật quốc gia, nghiên cứu thử nghiệm, có yêu cầu cấp bách do thiên tai định họa, có giá trị xây lắp nhỏ hơn 100 triệu đồng, một số công trình đặc biệt được thủ tướng chính phủ cho phép

Đến tháng 4/1994 với quyết định 183-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 16/4/1994 thì việc qui định về đấu thầu mới bao quát mọi lĩnh vực mua sắm Đây có thể coi la quy chế đấu thầu đầu tiên của Việt Nam Từ đó quy chế đấu thầu tiếp tục được hoàn thiện, bổ sung để phù hợp với tình hình đất nước

Trong qui chế đấu thầu lần 1 với quyết định của 183-TTg quy định các dự

án dùng vốn nhà nước phải qua đấu thầu Kết quả đấu thầu của các dự án dùng vốn nhà nước có vốn đầu tư từ 100 tỷ đồng phải thông qua Hội đồng xét thầu quốc gia để trình thủ tướng chính phủ phê duyệt Chủ tịnh hội đồng xét thầu quốc gia là Chủ nhiệm Uỷ ban Kế hoạch nhà nước sau chuyển là Bộ trưởng Bộ kế hoạch đầu tư

Qua thực hiện một số vướng mắc đã được ghi nhận và hoàn thiện, bổ sung vào qui định của qui chế đấu thầu ban hành kèm theo nghị định 43/1996/NĐ-CP và 93/1997/NĐ-CP Đây được coi là quy chế đấu thầu lần

2 Theo đó các dự án doanh nghiệp nhà nước tham gia số vốn từ 30% trở lên, lựa chọn đối tác thực hiện dự án đều phải theo qui chế đấu thầu Tuy nhiên, thay vì các hội đồng xét thầu trước đây thì sử dụng các tổ chuyên gia giúp việc đấu thầu và ý kiến thẩm định của cơ quan chưc năng Điều quan trọng là bắt đầu từ qui chế lần 2, gói thầu ( một thuật ngữ mới) đã trở thành một đối tượng quản lý của công tác đấu thầu

Qua hai năm thực hiện quy chế lần 2, một số vướng mắc trong thực tế và một số biến động của nền kinh tế đã đòi hỏi phải có những quy định phù hợp hơn, tiến bộ hơn trong quy chế đấu thầu Do vậy nghị định 88/1999/ND-CP ngày 1/9/1999 và được bổ sung với nghị định 14/2000/NĐ-CP ngày 5/5/2000 của Chính phủ đã được ban hành với qui chế đấu thầu được coi là lần 3 Về cơ bản qui chế lần 3 đã là sự nâng cấp của qui chế lần 2 Theo đó các thuật ngữ được đề cập khá phong phú và được định nghĩa một cách đầy đủ Trình tự đấu thầu được tăng cường hơn Những quy định mang tính định lượng đã xuất hiện như quy định các khoảng thời gian tối thiểu hoặc tối đa cho các công đoạn, cho mỗi quy trình thực hiện đấu thầu Phương pháp đánh giá được qui định rõ ràng và mang tính thuyết phục Đặc biệt quy định về đấu thầu đối với các gói thầu nhỏ đều phù hợp với yêu cầu của thực tế đã thực sự là một trong những thành công của qui chế

3.1.2 Một số nội dung chính của quy chế đấu thầu

- Các dự án đầu tư mà qui chế quản lý đầu tư và xây dựng ban hành kèm theo nghị định 52 CP & 12 CP quy định phải thực hiện đấu thầu

- Các dự án mà tổ chức kinh tế nhà nước (Các doanh nghiệp nhà nước) tham gia từ 30% trở lên (vốn pháp định đối với liên doanh, vốn góp đối với hợp đồng hợp tác kinh doanh BCC, vốn cổ phần nhà nước)

- Các dự án sử dụng nguồn tài trợ của các tổ chức quốc tế hoặc của nước ngoài thực hiện theo điều ước ký kết giữa hai bên

- Lựa chọn đối tác thực hiện đầu tư

- Mua sắm đồ dùng, vật tư trang thiết bị, phương tiện làm việc của cơ quan nhf nước, đoàn thể, doanh nghiệp nhà nước, lực lượng vũ trang

- Tự thực hiện và mua sắm đặc biệt

- Một túi hồ sơ

- Hai túi hồ sơ

- Hai giai đoạn

hiệu quả kinh tế

- Thông báo mời thầu : tối thiểu 10 ngày trước khi phát hành hồ sơ mời thầu

- Thời gian chuẩn bị hồ sơ mời thầu: tối thiểu là 30 ngày đối với thầu quốc tế, tối thiểu là 15 ngày đối với thầu trong nước, và tối thiểu là 7 ngày với gói thầu nhỏ

- Thời gian xét thầu: tối đa là 90 ngày đối với gói thầu quốc tế, tối

đa là 60 ngày đối với gói đấu thầu trong nước

- Thời gian xét thầu : Đối với gói thầu quốc tế tối đa là 90 ngày, đối với gói thầu trong nước tối đa là 60 ngày

- Thời gian thẩm định kết quả thầu : đối với gói thầu do thủ tướng chính phủ xem xét quyết định tối đa là 30 ngày, đối với các gói thầu còn lại tối đa là 20 ngày

- Việc mở thầu không muộn hơn 48 tiếng kể từ khi đóng thầu ( trừ ngày nghỉ)

- Đối với đấu thầu tuyển chọn tư vấn: Sử dụng thang điểm 100,1000 để đánh giá hồ sơ dự thầu qua 2 bước.Hồ sơ dự thầu đầu đạt yêu cầu về mặt kỹ thuật( đạt từ 70% điểm về kỹ thuật) và

có điểm tổng hợp ( về kỹ thuật không thấp hơn 70% và về tài chính không cao hơn 30%)cao nhất sẽ được đề nghị trúng thầu

- Đối với thầu mua hàng hó và xây lắp : việc đánh giá được thực hiện qua 2 bước :

+ Bước 1: Xét về mặt kỹ thuật, hồ sơ dự thầu có điểm tối thiểu từ 70% trở lên được coi là đáp ứng cơ bản yêu cầu của hồ sơ mời thầu + Bước 2: Xác định giá đánh giá của các nhà thầu thuộc danh sách ngắn để xếp hạng Hồ sơ dự thầu có đánh giá thấp nhất sẽ được trúng thầu

- Không sử dụng giá xét thầu và giá sàn trong quá trình đánh giá

nhỏ hơn 2 tỷ đồng được gọi là gói thầu qui mô nhỏ Việc thực hiện đấu thầu cho gói thầu qui mô nhỏ được qui định đơn giản hơn nhiều do với

các gói lớn Chẳng hạn việc lập hồ sơ mời thầu, tiêu chí đánh giá, tiêu chí trúng thầu, các loại bảo lãnh…

3.2 Các qui định của nhà tài trợ

3.2.1 Quy định chung về đấu thầu quốc tế

Mục đích của đấu thầu cạnh tranh quốc tế là nhằm thông báo đầy đủ và kịp thời cho tất cả những người dự thầu có khả năng và đủ tư cách hợp lệ đấu thầu bình đẳng để cung cấp các hàng hoá và công trình xây lắp cần mua Chính

từ mục đích này Ngân hàng Thế Giới, Ngân hàng đầu tư phát triển Châu á Thái Bình Dương (ADB), Ngân hàng hợp tác quốc tế Nhật Bản (JBIC) đã đề

ra các qui định sau đây cho các dự án vay vốn của mình

Hồ sơ mời thầu phải nêu rõ loại hợp đồng sẽ được ký kết và bao gồm các điều khoản dự kiến phù hợp cho hợp đồng đó Các loại hợp đồng phổ biến nhất quy định việc thanh toán trên cơ sở trọn gói, đơn giá, chi phí có thể hoàn trả được cộng các loại chi phí, hoặc hỗn hợp các thể loại đó Các trường hợp đồng thanh toán theo thực chi chỉ được Ngân hàng chấp thuận trong trường hợp ngoại lệ như các rủi ro cao hoặc khi chi phí không thể xác định trước được một cách tương đối chính xác Các hợp đồng loại này cần có một số yếu tố khuyến khích hợp lý để hạn chế chi phí

Quy mô và phạm vi của tong hợp đồng cụ thể phải phụ thuộc vào tầm

cỡ, tính chất và địa điểm của dự án đòi hỏi những hạng mục khác nhau về thiết

bị và công trình xây lắp thì thông thường có các hợp đồng riêng rẽ về cung ứng và và/hoặc lắp đặt các hạng mục khác nhau về thiết bị, nhà máy và công trình

Đối với dự án đòi hỏi nhiều công trình xây lắp và hạng mục thiết bị tương tự nhưng tác biệt nhau thì có thể mời thầu theo phương án hợp đồng lựa chọn khác nhau để thu hút sự quan tâm của các công ty lớn và nhỏ Các công

ty này được phép đấu thầu cho tong hợp đồng riêng lẻ hoặc đấu thầu cho nhóm hợp đồng giống nhau tuỳ theo phương án lựa chọn của họ Tất cả các đơn dự

thầu và nhóm dự thầu sẽ có cùng một hạn nộp cuối cùng, được mở và đánh giá cùng một lúc để quyết định đơn dự thầu đưa ra phương án có chi phí được đánh giá là thấp nhất đối với bên vay

Trong một số trường hợp như các quy trình đặc biệt, dây chuyền sản xuất có liên quan chặt chẽ với nhau hoặc công trình xây lắp có tính chất đặc bịêt, Ngân hàng có thể chấp nhận hoặc yêu cầu phương thức hợp đồng chìa khoá trao tay, trong việc đó việc thiết kế, cung cấp và lắp đặt thiết bị và việc xây dựng một nhà máy hoặc công trình công nghiệp hoàn chỉnh được thự hiện theo một hợp đồng Hoặc là bên vay có thể chụi trách nhiệm việc thiết kế, sau

đó mời thầu ký hợp đồng dạng trách nhiệm duy nhất để cung ứng và lắp đặt tất

cả thiết bị công trình xây lắp cần thiết Các loại hợp đồng thiết kế xây dựng hoặc hợp đồn quản lý cũng có thể được chấp nhận nếu phù hợp

Việc thiết kế chi tiết cho thiết bị và công trình cần cung cấp và xây dựng, kể cả chuẩn bị các yêu cầu kỹ thuật và hồ sơ mời thầu thông thường thực hiện trước khi mời thầu cho các hợp đồng chính Tuy nhiên, trong trường hợp các hợp đồng chìa khoá trao tay hoặc hợp đồng cho các nhà máy lớn, phức tạp hoặc các công trình có tính chất đặc biệt thì việc chuẩn bị trước đầy đủ các yêu cầu

kỹ thuật có thể la không nên làm hoặc không thực tế Trong các trường hợp như vậy nên sử dụng thủ tục đấu thầu hai giai đoạn Giai đoạn một mời các nhà thầu đưa ra đề xuất kỹ thuật chưa có giá trên cơ sở thiết kế sơ bộ hoặc yêu cầu tính năng sử dụng Các đề xuất này sẽ được làm rõ và yêu cầu chỉnh về mặt thương mại Giai đoạn 2 mời thầu bằng hồ sơ gọi thầu đã điều chỉnh lại, các nhà thầu nộp đơn dự thầu gồm phương án kỹ thuật hoàn chỉnh và giá chào Thủ tục mua sắm này cũng phù hợp với loại thiết bị có tiến bộ kỹ thuật nhanh chóng như máy tính, điện tử hoặc các hệ thống viễn thông

Việc thông báo đúng lúc về các cơ hội đấu thầu là cực kỳ quan trọng trong đấu

vay phải chuẩn bị nộp vào Ngân hàng một dự thảo thông báo chung về mua sắm Ngân hàng sẽ thu xếp việc đăng thông báo đó trên báo Kinh Doanh Phát triển của Liên Hiệp quốc Thông báo đó phải có thông tin về về bên vay hoặc bên sẽ vay số tiền và mục đích của khoản vay, quy mô mua sắm theo thể thức đấu thầu cạnh tranh quốc tế, tên và địa chỉ cơ quan chụi trách nhiệm việc mua sắm của bên vay Cần nêu rõ ngày sẽ phát hành hồ sơ sơ tuyển hoặc mời thầu liên quan không được phát hành sớm hơn 8 tuần so với ngày đăng ký thông báo Hằng năm, thông báo chung về mua sắm phải được điuề chỉnh và đăng lại cho tất cả các loại hàng hoá và công trình xây lắp còn lại chưa được mua sắm

Cộng đồng quốc tế cũng phải được thông báo kịp thời về các cơ hội đấu thầu các hợp đồng cụ thể Vì vậy thông báo sơ tuyển hay mời thầu phải được quảng cáo trên ít nhất một tờ báo phát hành trên phạm vi toàn quốc tại nước vay tiền Các thông báo mời thầu hoặc sơ tuyển này cũng phải được gửi tới những người đã bày tỏ sự quan tâm dự thầu bằng cách đáp lại thông báo chung

về mua sắm Việc đăng tải các thông báo này trên báo kinh doanh và phát triển của liên hiệp quốc cũng được khuyến khích Bên vay tiền cũng phải gửi các thông báo đó tới các đại sứ quán và các đại diện thương mại của các nước có các nhà cung ứng và nhà thầu Ngoài ra đối với các hợp đồng lớn, chuyên nghành hoặc hợp đồng quan trọng thì bên vay còn phải quảng cáo các thông tin mời sơ tuyển hay mời thầu trên báo Kinh Doanh Phát Triển hoặc các tờ thông tin thương mại lưu hành rộng rãi trên thế giới Việc thông báo phải được làm sớm để có đủ thời gian cho các nhà thầu có thể nhận được hồ sơ tuyển hoặc gọi thầu, chuẩn bị và nộp đơn dự sơ tuyển hoặc dự định thầu của họ

Việc sơ tuyển là cần thiết cho các công trình xây lắp lớn và phức tạp hoặc trong bất kỳ trường hợp nào khác mà chi phí cao cho việc chuẩn bị đơn dự thầu chi tiết có thể không khuyến khích cạnh tranh, như thiết bị thiết kế theo yêu cầu, nhà máy công nghiệp, các nhà máy chuyên ngành Điều này cũng sẽ bảo đảm chỉ gửi thông tin thông báo mời thầu cho những nhà thầu trong nước, nếu được phép Việc sơ tuyển phải dựa hoàn toàn vào khả năng và nguồn lực

của các nhà thầu để thực hiện tốt một hợp đồng cụ thể có tính đến kinh nghiệm

và kêts quả thực hiện các hợp đồng trước đây của họ, năng lực của họ về con người, máy móc, thiết bị xây dựng hoặc chế tạo và khả năng tài chính

Thông báo mời sơ tuyển thầu cho các hợp đồng cụ thể hoặc nhóm các hợp đồng tương tự phải quảng cáo và thông báo như mô tả trong các phần trên Phạm vi của hợp đồng và các yêu cầu rõ ràng về năng lực chuyên môn phải được gửi cho tất cả những người đã đáp lại thông báo mời sơ tuyển Tất cả những người đã xin sơ tuyển và đáp ứng được các tiêu chuẩn đã đề ra phải được tham gia đấu thầu Bên vay phải thông báo cho tất cả những người đã nộp đơn biết kết quả sơ tuyển Ngay sau khi sơ tuyển xong, hồ sơ mời thầu phải được cấp cho các nhà thầu đủ tiêu chuẩn Đối với việc sơ tuyển cho các nhóm hợp đồng sẽ được trao trong một khoảng thời gian, có thể hạn mức về số lượng hoặc tổng giá trị trao cho bất kỳ một nhà thầu nào dựa trên cơ sở nguồn lực của nhà thầu đó Danh sách các công ty trúng sơ tuyển trong những trường hợp như vậy phải được định kỳ cập nhật Những thông tin nhà thầu đã đưa ra khi nộp hồ sơ sơ tuyển phải được kiểm tra và khẳng định lại khi trao hợp đồng Nhà thầu nào được coi là không còn năng lực hoặc nguồn lực để thực hiện thành công hợp đồng nữa thì sẽ không được trao hợp đồng

3.2.2- Hồ sơ mời thầu

Hồ sơ mời thầu phải cung cấp tất cả những thông tin cần thiết để nhà thầu chuẩn bị đơn dự thầu các hàng hoá và công trình xây lắp cần cung cấp Mặc dù chi tiết và độ phức tạp của hồ sơ mời thầu thay đổi theo quy mô và tính chất của gói thầu và hợp đồng dự kiến, hồ sơ mời thầu thường bao gồm: thông báo mời thầu, mẫu đơn dự thầu, mẫu hợp đồng, điều kiện hợp đồng, yêu cầu kỹ thuật và bản vẽ, danh sách hàng hoá hoặc bảng kê khối lượng, thời hạn giao hàng hoặc hoàn thành công trình, các phụ lục cần thiết như các mẫu biểu

về các loại bảo lãnh khác nhau Cơ sở để đánh giá và chọn đơn dự thầu được đánh giá là có chi phí thấp nhất phải nêu rõ trong phần chỉ dẫn cho người dự