Tỷ lệ mắc THA trên bệnh nhân đến khám tại khoa khám chữa bệnh theo yêu cầu của bệnh viện Bạch Mai từ tháng 5 đến tháng 8 năm 2013 và một số yếu tố liên quan

do THA (chi m kho ng 13% t ng s t vong toàn c u) [1] Trong s các tr ng

h p m c b nh và t vong do tim m ch hƠng n m có kho ng 35% - 40% nguyên nhân là THA [2]

THA gây nhi u bi n ch ng nguy hi m nh : suy tim, suy vƠnh, suy th n, tai

bi n m ch máu não…đòi h i ph i đi u tr lâu dài, t n kém v kinh t và nh h ng không nh t i s c kh e ng i b nh Chính vì th THA không nh ng nh h ng

đ n ch t l ng cu c s ng c a b n thơn ng i b nh mà còn là gánh n ng cho gia đình vƠ xƣ h i T i Hoa K chi phí hƠng n m cho phòng ch ng b nh THA trên 259

Vi t Nam đang trong quá trình chuy n đ i d ch t h c v i gánh n ng b nh

t t kép: b nh lây nhi m v n cao trong khi b nh không lây nhi m đang t ng nhanh (và là gánh n ng t vong chính), trong đó có s gia t ng gánh n ng c a THA , nh t

Nhi u b ng ch ng cho th y THA đang gia t ng nhanh cùng v i s thay đ i nhanh chóng v kinh t xã h i, d ch t h c, đ c bi t là trong khu v c đô th Theo nghiên c u c a b môn Tim m ch và Vi n Tim m ch t i thành ph Hà N i n m

2001 - 2002, t l THA tr ng thành là 23,2%, cao g n ngang hàng v i nhi u

n c phát tri n trên th gi i [5], [6] M t nghiên c u m i g n đơy cho th y t l

t ng huy t áp ng i l n (trên 25 tu i) đƣ lên đ n 33,3% [7] D báo trong nh ng

n m t i s ng i m c b nh THA s còn t ng do các y u t nguy c nh : hút thu c

lá, l m d ng bia r u, dinh d ng không h p lý, ít v n đ ng v n còn khá ph bi n Giám sát các y u t nguy c theo ph ng pháp b c thang c a WHO (STEPwise) là

m t trong nh ng chi n l c hi u qu đ phát hi n s m b nh THA c ng nh các

b nh không lây nhi m khác

Trong th c t đƣ có nhi u đ tài nghiên c u v b nh THA và các y u t nguy c c a b nh trong c ng đ ng, tuy nhiên ch a có đ tài nghiên c u nào v v n

đ này t i Khoa Khám ch a b nh theo yêu c u - B nh vi n B ch Mai Vì v y chúng tôi ti n hành nghiên c u đ tài ắT l m c THA trên BN đ n khám t i

tháng 8 n m 2013 vƠ m t s y u t liên quan” v i hai m c tiêu chính sau đơy:

1 Xác đ nh t l m c THA trên BN đ n khám t i Khoa Khám ch a b nh theo

yêu c u c a B nh vi n B ch Mai t tháng 5 đ n tháng 8 n m 2013

2 Mô t m t s y u t liên quan đ n THA nh ng BN trên

s ch n đoán lƠ THA [4], [8], [9]

THA không ph i là m t tình tr ng b nh lý đ c l p mà là m t r i lo n v i nhi u nguyên nhân, các tri u ch ng đa d ng, đáp ng v i đi u tr c ng r t khác nhau

1.1.2 Phân đ t ng huy t áp

Có nhi u cách phân lo i THA khác nhau Vi t Nam, có 2 cách phân lo i

đ c áp d ng ph bi n lƠ phơn đ THA theo WHO/ISH (n m 2003) [4], [8], [9] vƠ phân lo i huy t theo JNC VII

B ng 1.1 Phân đ THA theo WHO và theo JNC VII

ứ N u tr s HATT và HATTr hai đ khác nhau thì l y giá tr cao h n đánh giá

1.1.3 Tri u ch ng c a b nh THA

B nh nhân b THA đa s đ u không có tri u ch ng gì cho t i khi phát hi n

ra b nh Bi u hi n hay g p nh t là đau đ u vùng ch m và hai bên thái d ng, ngoƠi

ra có th có h i h p, m t, khó th , m m t, tê đ u chi m t s tri u ch ng khác tu thu c vào nguyên nhân ho c bi n ch ng c a THA [10]

o huy t áp (HA) lƠ ph ng pháp có ý ngh a ch n đoán xác đ nh b nh

Th ng dùng huy t áp k th y ngân ho c m t s lo i d ng c đo HA khác vƠ áp

d ng theo tiéu chu n c a H i Tim m ch Vi t Nam

ứ T i phòng khám: Khi b nh nhân có tr s HA ≥ 140/90 mmHg sau khám l i lâm sàng ít nh t hai ho c ba l n khác nhau, m i l n khám đu c đo ít nh t 2 l n

đ c ch n đoán lƠ THA [11]

ứ T i nhà, khi đo nhi u l n đúng ph ng pháp có tr s HA>135/85 mmHg thì

có th ch n đoán lƠ THA

Các xét nghi m c n làm cho BN THA: sinh hóa, t ng phơn tích n c ti u,

đ ng máu, X - quang tim ph i, soi đáy m t n u c n Ngoài ra THA còn có m t s

bi u hi n th y ti ng th i tim, nh p tim nhanh ho c lo n nh p, có th có suy tim Khám b ng có th phát hi n ti ng th i tâm thu hai bên r n, trong h p đ ng m ch

th n, ph ng đ ng m ch ch ho c phát hi n th n to, th n đa nang lƠ m t trong

nh ng b nh nguyên nhân gây THA

C n lâm sàng đ đánh giá các y u t nguy c THA, tìm các d u hi u c a THA, nghi ng THA th phát c ng nh xác đ nh THA đƣ có t n th ng c quan đích hay ch a M t s xét nghi m th ng đ c ch đ nh nh : công th c máu, hóa sinh máu (đ ng máu lúc đói, ure, creatinin, cholesterol, đi n gi i đ ), t ng ph n tích n c ti u, đi n tâm đ , siêu âm tim Ch đ nh c n lâm s ng c n đ c đ t ra trên t ng b nh nhân c th nh t là khi đi u tr g p khó kh n, nghi ng THA có nguyên nhân, b nh nhân tr tu i có ch s HA cao

5

Nguyên nhơn THA: đa ph n lƠ THA vô c n, ch có 5% tr ng h p tìm th y nguyên nhân THA, hay g p ng i tr nh : h p đ ng m ch th n, u tuy n th ng

th n…

1.1.4 T n th ng c quan đích trong t ng huy t áp

Tim: Suy tim và b nh m ch vành là hai bi n ch ng chính và là nguyên nhân

t vong cao nh t c a THA [6]

Não: các tai bi n do THA th ng g p nh : nh i máu não, xu t huy t não có

th t vong ho c đ l i di ch ng n ng n Có th ch g p THA thoáng qua v i các tri u ch ng th n kinh khu trú không quá 24 gi ho c b nh não do THA v i các tri u ch ng lú l n, hôn mê kèm co gi t, nôn m a, nh c đ u d d i [6]

ứ Giai đo n I: Ti u đ ng m ch c ng và bong

ứ Giai đo n II: Ti u đ ng m ch h p có d u hi u b t chéo t nh m ch

ứ Giai đo n III: Xu t huy t và xu t ti t võng m c, ch a có phù gai th

ứ Giai đo n IV: Phù lan t a gai th

1.2 Gánh n ng b nh t t do t ng huy áp

THA đang ngƠy cƠng gia t ng vƠ lƠ nguyên nhân t vong hƠng đ u trên th

gi i [13] Trong s 57 tri u ca t vong trên toàn c u n m 2008 gơy thi t h i kho ng

36 tri u USD thì có 63% là do các b nh nh b nh tim m ch (trong đó có THA),

ti u đ ng, ung th vƠ các b nh hô h p m n tính D tính con s t vong do b nh không lây nhi m s ti p t c t ng trên toƠn th gi i đ c bi t là các n c thu nh p

th p và trung bình [13]

THA c tính gây ra 7,5 tri u ca t vong, chi m kho ng 12,8% t t c các

tr ng h p t vong, và là m t y u t nguy c chính gây b nh tim m ch T l THA không có s khác bi t nhi u trong t t c các nhóm n c tuy v y nó th ng

th p nh t các n c có thu nh p cao [13] Hi n nay n c ta đang ph i gánh ch u gánh n ng b nh t t kép v i s gia t ng nhanh chóng c a b nh không lây nhi m trong kh các b nh nhi m trùng v n đang có t l m c cao THA là m t lo i b nh

THA nói riêng và các b nh không lây nhi m nói chung có chung nhi u y u

t nguy c có liên quan đ n l i s ng Ng i ta c ng đƣ ch ng minh r ng có th phòng ng a đ c m t t l l n b nh THA thông qua gi m các hƠnh vi nguy c nh

r u, thu c lá, ch đ n u ng, ít v n đ ng ơy lƠ nh ng chi n l c có hi u qu cao trong vi c ki m soát và phòng ng a s gia t ng gánh n ng b nh t t và t vong

do THA

ứ Gi i: nam th ng có t l m c THA cao h n n Riêng v i n trong đ tu i

đƣ mƣn kinh c ng có t l m c THA cao

ứ Ch ng t c: ng i châu M g c Phi ho c ng i Phi g c châu M có nguy c

m c THA cao h n so v i ng i g c châu Âu

ứ Ti n s gia đình: nh ng ng i có ng i cùng huy t th ng trong gia đình b THA thì c ng có nguy c m c THA cao h n [14]

1.3.2 Các y u t có th thay đ i đ c

Y u t nguy c có th thay đ i đ c g m: hút thu c lá, u ng r u bia, ch

đ n nhi u mu i, ít rau qu , s d ng d u m không h p lý, ít v n đ ng th l c, béo phì (BMI ≥ 23), r i lo n lipid máu, đái tháo đ ng…[14]

Hút thu c lá: theo m t s k t qu nghiên c u, hút thu c lá có liên quan t i

m c đ THA Thu c lá lƠm t ng nguy c nh i máu c tim lên 4 l n, đ t t lên 5

l n, nguy c m c b nh THA cao g p 1,45 l n so v i ng i không hút thu c lá Trong thu c lá có ch a t i h n 4000 ch t v i 200 ch t đ c h i trong đó quan tr ng

nh t là nicotin có tác d ng co m ch ngo i biên, t ng n ng đ serotonin não v i tuy n th ng th n gây THA [4] Hút thu c lá có th gơy ra c n THA k ch phát Ngoài ra khí CO trong quá trình hút thu c lá lâu dài s gơy lên mƠng x v a đ ng

m ch lƠ nguy c gơy THA Hút thu c lá c ng lƠm t ng nguy c m c b nh m ch vành lên 50 - 60% so v i ng i không hút [15]

U ng r u bia nhi u: theo k t qu nghiên c u tr c đơy đƣ cho th y có s liên quan gi a vi c s d ng r u bia nhi u vƠ THA [4], [16] R u có th gây r i

lo n nh p tim, r i lo n đi u hòa Lipoprotein và Triglycerid, làm t ng nguy c THA, nh i máu c tim vƠ các b nh lý v m ch máu R u còn làm gi m tác d ng

c a thu c đi u tr THA Kho ng 10% tr ng h p THA liên quan đ n u ng r u [4]

Ít ho t đ ng th l c: ho t đ ng th l c th ng xuyên giúp tim m ch kh e,

h n ch nguy c THA Vi c luy n t p th ng xuyên ng i THA không nh ng lƠm t ng Lipoprotein, HDL mƠ còn tác d ng gi m THA Ngày nay tính ch t công

vi c đang d n thay đ i, công vi c v n phòng vƠ s d ng máy móc thay th con

ng i khi n l i s ng ít v n đ ng cƠng t ng vƠ kéo theo h l y c a nó d n t i t ng nguy c THA, x v a đ ng m ch…

Tình tr ng th a cân, béo phì: cùng v i s phát tri n kinh t , tình tr ng dinh

d ng đ c c i thi n và công vi c ít v n đ ng chi m u th thì t l béo phì ngày cƠng gia t ng Ch s c th (BMI), đ c tính b ng cân n ng (kg)/chi u cao (m)2

th ng đ c s d ng đ phân lo i tình tr ng dinh d ng Theo quy c c a Hi p

h i đái tháo đ ng chơu Á (IDI/WPRO), ng ng ch n đoán béo phì ng i châu

B ng 1.2 Phân lo i tình tr ng dinh d ng theo IDI/WPRO

M t s nghiên c u nh n th y béo phì có m i liên quan v i các m c HA Nguy c THA ng i th a cân, béo phì cao g p hai l n so v i ng i bình th ng

và cao g p ba l n so v i ng i nh cân[18], [19] Ch s BMI càng l n m c đ THA cƠng cao [20] NgoƠi ra, trên các đ i t ng béo phì có s thay đ i b t l i v các ch s sinh hóa nh t ng lipid máu toƠn ph n, t ng cholesterol đ u có nh

9

h ng x u đ n s c kh e và tr s HA

Ch đ n nhi u rau qu , trái cây, s d ng d u m th c v t mang l i s c

kh e cho tim m ch qua đó lƠm gi m nguy c THA Ch đ n s d ng ít s d ng các đ u ng có ga, đ ng nhanh, h n ch và ki m soát đ ng huy t t t c ng lƠm

gi m nguy c THA vì THA vƠ đái tháo đ ng có m i liên h r t ch t ch v i nhau

1.4 Tình hình nghiên c u trên th gi i vƠ Vi t Nam

1.4.1 Trên th gi i

B nh THA trong c ng đ ng ngƠy cƠng có xu h ng gia t ng đ c bi t là các n c phát tri n Ngày nay v n đ không d ng l i đó, THA hi n đang có xu

h ng gia t ng c các n c đang phát tri n, c khu v c châu Phi

T i các n c phát tri n, t l m c THA c ng r t thay đ i T i châu Âu, t l này C ng hòa dân ch c (c ) lƠ 28%, C ng hòa liên bang c là 17% [21], Pháp (1994) là 41% [22], Tây Ban Nha (1996) là 30% T i châu M , t l m c THA Canada (1995) là 22% [23] T i m t s n c thu c khu v c thu c Châu Á

nh n (2000) t l THA là 31%, t i Philipin (2000) t l này là 23%, Trung

Qu c (2002) 27,2% [3]

M t cu c đi u tra t i Hoa K n m 1999 - 2000 trên đ i t ng ng i tr ng thành cho th y t l HA bình th ng là 39%; 31% thu c nhóm ti n THA va 29% là THA T l hi n m c hi u ch nh theo tu i nam là 39% so v i n 23,1% T l THA nam ch cao h n n l a tu i tr c tu i 45 đ tu i 45-54, t l THA

n b t đ u nh nh h n nam gi i vƠ sau đó t l THA n cao h n nam [24] THA

đ c coi là nguyên nhân ch y u ho c góp ph n chính trong 11,4% các ca t vong

M n m 2003 c tính chi phí tr c ti p và gián ti p cho THA n m 2003 đƣ lên

nh : tu i, y u t gia đình, béo phì, thu nh p, hút thu c, u ng r u c ng cho th y liên quan [25]

1.4.2 Vi t Nam

N m 1960, theo đi u tra c a G.S ng V n Chung, t l THA t i Vi t Nam

là 2% - 3% [5] N m 1975, theo đi u tra c a B Y t , t l THA là 2,4% [26] N m

1984, theo đi u tra c a khoa Tim m ch b nh vi n B ch Mai, t l THA là 4,5% [26] N m 1992, theo đi u tra c a G.S.Tr n Trinh và c ng s , t l THA là 11,7% [26] N m 1999, theo đi u tra c a G.S.Ph m Gia Kh i và c ng s , t l

Vi t Nam v t n su t THA và các y u t nguy c t i các t nh mi n B c Vi t Nam

n m 2001 - 2002 (trên 5012 ng i) cho th y t n su t THA ngu i tr ng thành là 16,5%, có 23% đ i t ng bi t đúng nguy c c a b nh Trong 818 ng i đ c phát

hi n THA, t l THA đ I, đ II, đ III l n l t là 10,2%; 4,2% vƠ 1,9% trong đó

ch có 84 ng i dùng thu c chi m t l 11,5%; t l ki m soát HA t t (đ a HA v bình th ng) ch đ t 19,% [29]

T l ng i dân hi u bi t đúng t t c các y u t nguy c bao g m: hút thu c,

u ng r u, ch đ n không h p lý, v n đ l i ho t đ ng th l c, ti n s gia đình

và các ch s nhân tr c h c .ch chi m 23% (18,8% nông thôn, 29,5% thành

th ), trong khi hi u bi t sai v các y u t nguy c chi m h n 1/3 dơn s (44,1%

11

nông thôn, 27,1% thành th ) [29]

Theo nghiên c u c a tác gi Ph m Gia Kh i và c ng s t i Hà N i v THA

n m 1998 - 1999 th y ch s BMI trung bình c a qu n th nghiên c u là 20,09 Nhóm BMI t 22 tr lên có nguy c THA [19] Nghiên c u c a tác gi Nguy n Lân Vi t (2007) c ng cho th y nh ng ng i có BMI t 23 tr lên có nguy c THA cao h n so v i ng i có BMI <18,5 (chu n) là 1,61 l n; ngu i có BMI > 30 có nguy c THA h n chu n là 5,2 l n [20]

1.5 i u tr b nh t ng huy t áp

Tr c h t ph i xác đ nh THA là m t b nh nguyên phát (không có nguyên nhân) hay ch là tri u ch ng c a m t b nh khác Mu n th , ph i khám b nh nhân toàn di n, tìm hi u các ti n s b nh t t, các thu c đang dùng, lƠm các xét nghi m

vƠ th m dò X-quang, siêu ơm…c n thi t liên quan đ n ch c n ng th n…đ tìm

đ c nguyên nhân gây THA

Khi đƣ đ c phát hi n có b nh, b nh nhân ph i h t s c quan tâm vi c đi u

Trong đi u tr , ng i ta chú ý nhi u đ n HATTr, nh ng T ch c Y t Th

gi i (WTO) cho r ng “Huy t áp tơm thu c ng lƠ y u t đe d a m nh m t ng

đ ng v i huy t áp tơm tr ng”, do v y ph i b ng m i cách không đ c đ các con s HA t ng quá cao M c HA đ a xu ng mong mu n là trong gi i h n đ c quy đ nh ngh a lƠ < 140/90 mmHg, tuy nhiên ng i đƣ b b nh t lâu không

đ c ch a ho c ch a không đ y đ , HA th ng xuyên m c cao 150 - 160/95 -

100 mmHg, h đƣ quen v i m c huy t áp đó, n u c đ a áp xu ng th p h n thì có

khi nguy hi m, làm cho b nh nhân r t khó ch u vì vi c t i máu não d b gi m v i

nh ng h u qu không t t, ch a k đ n vi c ph i dùng nhi u thu c ph i h p có th gây nên nh ng tác d ng ph không t t cho h T t nhiên m c HA đó thì các tai

bi n v n c n ng h n, tu i th gi m h n so v i nh ng b nh nhân có m c c a HA trong gi i h n bình th ng

13

2.1 i t ng nghiên c u

2.1.1 i t ng nghiên c u

T t c các b nh nhơn đ n khám t i khoa KCBTYC t tháng 5 đ n tháng 8

n m 2013, có đ tiêu chu n đ đi u tr b nh THA

2.1.2 Ch n m u nghiên c u

Các đ i t ng đ c l a ch n ng u nhiên d a trên danh sách khám ch a

b nh đ c qu n lý t i Khoa Khám ch a b nh theo yêu c u t i B nh vi n B ch Mai Trong 3 tháng t tháng 5 đ n tháng 8/2013 có 5490 BN đ n khám t i Khoa KCBTYC - B nh vi n B ch Mai có đ yêu c u tham gia đi u tra nghiên c u (nh ng ng i đ đi u ki n s c kh e tham gia nghiên c u, phi u th m dò h p

l …), bao g m 2497 nam và 2993 n

2.2 Ph ng pháp nghiên c u

2.2.1 Thi t k nghiên c u

Nghiên c u mô t , c t ngang

2.2.2 Ph ng pháp thu th p thông tin

V i nh ng đ i t ng đ đi u ki n tham gia, vi c đi u tra thu th p thông tin

đ c th c hi n qua 3 b c:

ứ Ph ng v n các y u t nguy c THA b câu h i Vi c ph ng v n do các đi u

d ng viên đang công tác t i Khoa Khám ch a b nh theo yêu c u - B nh

vi n B ch Mai th c hi n

ứ o các ch s nhân tr c (chi u cao, cân n ng, vòng b ng, vòng mông…) do các đi u d ng viên th c hi n s d ng các d ng c cơn đo chu n và theo

h ng d n th ng quy c a Vi n Dinh d ng qu c gia

ứ Huy t áp đ c đo b i các đi u d ng viên hai l n b ng máy HA đi n t OMRON cánh tay theo h ng d n c a nhà s d ng vƠ theo th ng quy

c a Vi n Tim m ch Trung ng N u s đoc a hai l n đo chênh nhau qua 10 mmHg thì s đ c đo l i l n ba Giá tr HA đ c tính là giá tr trung bình

c a các l n đo

2.2.3 Bi n s nghiên c u

2.2.3.1.ăCácăthôngătinăc ăb năv ăcácăđ iăt ngă

ứ Thông tin cá nhơn: tu i, gi i, ngh nghi p, trình đ h c v n c a đ i t ng

ứ i u ki n kinh t c a h gia đình

2.2.3.2.ăThôngătinăv ăt ngăhuy tăáp

ứ T l THA, phơn đ THA

ứ Các y u t nguy c THA vƠ b nh không lơy nhi m nói chung đ c đ c p trong nghiên c u nƠy bao g m: hút thu c, u ng r u, béo phì

2.2.4 X lý s li u

S li u đ c nh p vƠ x lý b ng ph n m m SPSS Th ng kê mô t (giá tr trung bình, ph ng sai, t l ph n tr m) đ c s d ng đ mô t đ c đi m nhóm nghiên c u vƠ các bi n s H s t ng quan (Spearman’s Rho) đ c s d ng đ đánh giá m i liên quan gi a các bi n s M c ý ngh a th ng kê s d ng lƠ 0,05

2.2.5 Sai s và kh ng ch sai s

2.2.5.1.ăSaiăs ă

ứ Sai s do d ng c , k thu t đo

ứ Sai s do thu nh p thông tin trong ph ng v n, ghi chép thông tin

ứ Sai s do nh l i v i các thông tin nh : hút thu c, u ng r u, ch n đoán vƠ

đi u tr THA

2.2.5.2ăKh ngăch ăsaiăs ă

ứ S d ng các d ng c đo đ t chu n vƠ đ c ki m tra k th ng xuyên

ứ Ng i đo HA vƠ các ch s nhơn tr c đ c t p hu n l i vƠ th ng nh t k thu t đo đ c theo th ng quy

ứ Các đi u d ng viên đ c t p hu n k cƠng đ th ng nh t v quy trình thu

15

th p s li u vƠ k n ng ph ng v n

2.2.6 o đ c nghiên c u

Vi c nghiên c u đ c th c hi n v i s đ ng ý c a BN vƠ gia đình, đ m b o

gi kín thông tin cá nhân và ti n hành chân th t cùng v i s đ ng ý c a Ban Lãnh

đ o Khoa Khám ch a b nh theo yêu c u - B nh vi n B ch Mai

CH NG III - K T QU NGHIÊN C U 3.1 Thông tin chung c a đ i t ng nghiên c u

Công ch c, nhơn viên v n phòng 779 29,4 715 32,7

B ng 3.1: Thông tin chung v đ i t ng nghiên c u

Nh n xét: C c u tu i t ng đ i đ ng đ u gi a hai gi i, t l tham gia nhóm tu i tr th p h n các nhóm khác Ngh nghi p ch y u nam gi i là cán b , công ch c, nhơn viên v n phòng (29,4%) vƠ n gi i lƠ ng i v h u, n i tr (40,69%) Kinh doanh buôn bán là nhóm ngh đ ng hàng th hai c nam và n (l n l t là 24,7% và 21,4%) T l có h c v n t trung h c chuyên nghi p tr lên nam cao h n n (50,6% so v i 38,5%)

Nh n xét: T ng s BN đ c phát hi n THA lƠ 1.048 ng i, trong đó nam có

589 BN, chi m t l lƠ 56,2% cao h n so v i n là 43,8%

đ c ti n hƠnh đi u tr Ch có 17,4% đ i t ng THA ch a bi t v tình tr ng b nh

B ng 3.5 T l béo phì (BMI ≥ 25) theo tu i, gi i (%)

Nh n xét: t l béo phì tính chung là 13,8%, nam và n l n l t là 14,6%

và 12,4% T l béo phì có xu h ng t ng theo nhóm tu i c hai gi i, t ng nhanh

h n n so v i nam, t 9,3% nhóm tu i 25 - 34 tu i lên 18,0% nhóm tu i 55 -

64 T nhóm tu i 45 tr lên, t l béo phì n cao h n so v i nam

3.4 M t s y u t liên quan đ n t ng huy t áp

3.4.1 Liên quan gi a t ng huy t áp và m t s y u t kinh t xã h i